02 210406 Brief informateur

Aan de leden van de gemeenteraad van Tilburg,

Onderwerp: Advies informateur collegevorming 2022 – 2026 gemeente Tilburg Geachte leden van de gemeenteraad, De afgelopen weken heb ik op verzoek van GroenLinks lijsttrekker Esmah Lahlah als informateur gesprekken gevoerd met een vertegenwoordiging van alle fracties die zijn verkozen in de Tilburgse gemeenteraad. Daarnaast heb ik een gesprek gevoerd met de burgemeester, griffier en gemeentesecretaris. Ik wil alle gesprekspartners danken voor open en constructieve gesprekken. Speciale dank ook aan het Ronde Tafelhuis in Tilburg Noord en Koningsoord in Berkel-Enschot voor de uitstekende facilitering van de gesprekken. Hierbij breng ik u verslag uit van de informatieronde. Mijn opdracht was om te zoeken naar de mogelijkheden om te komen tot een progressief en stabiel stadsbestuur. Naast een advies maak ik ook een aantal noties voor het proces op korte en lange termijn. Algemeen: Tilburg en zijn gemeenschap heeft zich afgelopen jaren sterk ontwikkeld. Er heeft een revival van de stad en de dorpen plaatsgevonden, waarbij er naast aandacht voor de stedelijke inrichting de afgelopen periode veel aandacht is geweest om een steeds inclusievere stad te worden. De inwoners worden steeds trotser op hun stad en dorpen. Er zijn veel mooie resultaten bereikt.

Denk aan de ontwikkeling van de Binnenstad en Spoorzone, maar ook Koningsoord, Tilburg investeert in Perspectief en de vele duurzame woningen die de afgelopen jaren zijn bijgebouwd. Tilburg is met recht de zevende gemeente van Nederland, wordt door veel gemeenten als voorbeeld gezien en de stad ligt op koers. Tegelijkertijd heeft corona diepe wonden in de samenleving geslagen en hebben veel inwoners te maken met armoede en sociale problematiek (denk o.a. aan de PACT wijken). Daarnaast liggen er grote opgaven waar het gaat om mobiliteit, wonen, duurzaamheid, kansenongelijkheid en klimaatadaptatie. En lag de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen nog nooit zo laag. Alle partijen zijn eensgezind dat er een belangrijke opgave ligt om Tilburgers mee te laten doen aan het democratisch proces. Het vier jaar lang aandacht houden hiervoor wordt door alle partijen onderkend. Het landelijk onderzoek dat reeds wordt uitgevoerd, kan samen met de lokale data die is verzameld handvatten bieden om concrete acties te ondernemen. Daarbij geven veel van de partijen aan dat de politiek (raad en college), maar ook de gemeentelijke organisatie, meer in nabijheid en herkenbaar moet zijn. Naast de ambitieuze agenda op stedelijke ontwikkeling, wordt door partijen breed de noodzakelijkheid gevoeld om het wijkgericht werken een impuls te geven en dit verder te ontwikkelen.

Niet als doel op zich, maar om gerichter te kunnen werken aan thema’s als leefbaarheid, gezondheid, veiligheid en mobiliteit. Door het normatief werken los te laten en meer te differentiëren kan Tilburg zich ontwikkelen samen met haar inwoners en oplossingen vinden voor problematiek rondom o.a. mobiliteit, klimaatadaptatie en wonen.

De uitslag en mijn advies: De uitslag indiceert dat Tilburg kiest voor een progressief geluid. De meeste partijen beschouwen het als logisch op basis van de verkiezingsuitslag dat GroenLinks, D66 en VVD het voortouw nemen in de verdere onderhandelingen. GroenLinks is de grootste partij geworden met 10 zetels en heeft aangegeven in eerste instantie ook deze coalitie te willen onderzoeken. D66 en de VVD geven aan dat ook zij, op basis van de positie die zij van de kiezer hebben gekregen, willen deelnemen aan een nieuw stadsbestuur. Deze drie partijen hebben nog ten minste een vierde partij nodig om een meerderheid te hebben in de gemeenteraad. Daarbij heb ik mijn blik gericht op de winnaars van de verkiezingen ((PvdA, 50Plus Tilburg, Lokaal Tilburg). Dat was ook logisch, omdat CDA aangaf in eerste instantie geen rol voor zichzelf te zien in het nieuwe college. De LST zou als grote(re) partij ook een kandidaat kunnen zijn, maar deze partij gaf aan ideologisch verder van GroenLinks en D66 af te staan. De SP zou inhoudelijk wel een kandidaat kunnen zijn, maar verloor 2 zetels en leverde met 2 zetels in de raad een beperktere numerieke bijdrage. Op basis van alle gesprekken heb ik geconstateerd dat om te komen tot een progressieve en stabiele coalitie, het aantal zetels, progressieve houding en de inhoudelijke aansluiting de PvdA de meest logische vierde partij is.

Op maandag 4 april heb ik daarom een derde gespreksronde georganiseerd met GroenLinks, D66, VVD en PvdA. Deze bijeenkomst gaf naast voldoende blijk van een inhoudelijke overeenkomsten ook blijk van onderling vertrouwen. Dit maakt dat ik daarom de combinatie van deze vier partijen aan u adviseer. Akkoord op hoofdlijnen Veel partijen hebben aangegeven graag te willen werken aan een nieuwe bestuurscultuur (meer open en constructief) in Tilburg. Er moet een gezonde verhouding tussen coalitie en oppositie zijn, met voldoende open verhoudingen. Het experiment met “de constructieven” wordt door niemand als geslaagd ervaren, ik adviseer dan ook om deze constructie niet opnieuw te hanteren. Ook een raadsakkoord kan bij niemand op enthousiasme rekenen. Wel hebben in de verkennende gesprekken met mij diverse partijen aangegeven te willen aansluiten bij GroenLinks, D66 en VVD. Ik raad u allen aan om in de formatiefase met elkaar in gesprek te blijven. De fractie van ONS Tilburg leverde hiervoor al input aan bij mij. De partijen die gaan onderhandelen over collegedeelname hebben de verantwoordelijkheid om met de overige partijen in contact te blijven. Anders dan in de landelijke politiek zijn lokaal de verschillen tussen partijen veel kleiner, en hoe breder een akkoord op ondersteuning kan rekenen, hoe meer het aansluit bij de wensen uit de stad.

Een akkoord op hoofdlijnen wat niet op alle onderwerpen als “dichtgetimmerd” ervaren wordt, kan daarmee bijdragen aan een gezonde verhouding tussen college en raad. Agenda 013 Veel van de partijen maken gewag dat veel thema’s minder politiek zijn en over de bestuursperiode van 4 jaar heengaan. Een akkoord geeft niet in alle gevallen hier een antwoord op. Mijn suggestie aan u is om naast het akkoord te gaan werken aan een Agenda 013. Deze agenda heeft aandacht voor het “grotere” verhaal voor de stad. Deze dynamische agenda zou tot stand moeten komen in een samenspel tussen gemeenteraad, college, ambtelijke organisatie en de stad, waarbij naast expertise vanuit de stad er ook inspiratie van buiten de stad wordt opgezocht (zoals ook gebeurde in het traject Tilburg 2040). Dit vehikel is niet alleen bedoeld om te komen tot een dynamische agenda, maar kan ook leiden -via de band van de inhoud- tot een betere samenwerking in de raad en tot een aanscherping van de onderwerpen waar de raad

inhoud aan wil geven. Het kan daarmee de werkdruk die u ervaart dempen en meer gelegenheid geven om actief te zijn in de stad in plaats van in het stadhuis. Het verdient aanbeveling om de burgemeester, griffier en gemeentesecretaris nadrukkelijk te betrekken bij dit proces. Vervolgproces Op basis van de gesprekken lijkt het mogelijk om met de door mijn geadviseerde partijen tot een akkoord te komen. In dit vervolgproces past het bij de opgaves van de gemeente om ook inwoners en organisaties nadrukkelijk bij dit proces te betrekken. Ik adviseer om daarbij gebruik te maken van kennis en kunde van de griffie. Daarnaast valt op dat financiële uitgangspunten (financiële normen) onvoldoende zijn doorleefd. Het zou goed zijn om ook de corporate controller en accountant bij de totstandkoming van het akkoord te betrekken en tot een (aanzet tot een) financieel afwegingskader te komen. Afsluitend heeft de gemeentesecretaris gepleit voor een uitvoeringstoets. Dit om te voorkomen dat ambities zich opstapelen en de gemeentelijke organisatie (in de hele keten) deze ambities niet kan omzetten in concrete acties. Dit zal mogelijk ook onderuitputting voorkomen en leiden tot realistisch begroten. Ik wil u het toepassen van deze uitvoeringstoets op het akkoord van harte aanbevelen. Tot zover mijn advies en noties. Ik wil Stijn van Rooij danken als mijn adviseur.

Ik dank u nogmaals voor het in mijn gestelde vertrouwen, het was een eer om uw informateur te zijn.

6 april 2022 Joris Bengevoord