01 Wijziging Raadsvoorstel Opzet Programma Levendige Democratie

Voorblad Wijziging Raadsvoorstel Opzet programma Levendige democratie Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

5 december 2023 Theo Weterings Bestuurszaken S. Pauly

Toelichting wijziging Het raadsvoorstel Opzet programma Levendige democratie met bijbehorende startnotitie is besproken in de debatbijeenkomst met de raad op 30 oktober 2023. Naar aanleiding van deze bespreking heeft de burgemeester toegezegd de startnotitie aan te passen. Naar aanleiding van de aanpassingen in de startnotitie is ook het raadsvoorstel gewijzigd. De gewijzigde (schone) versie van het raadsvoorstel en de startnotitie is hierna opgenomen. Een versie waarin de wijzigingen zijn gemarkeerd, is als separate bijlage toegevoegd.

Collegebesluit Het college zendt de raad een gewijzigd raadsvoorstel en startnotitie Opzet programma Levendige democratie toe.

raad 2023_1519 definitief.docx

1

Raadsvoorstel Opzet programma Levendige democratie Aanleiding Onze democratie is een groot goed. Gebeurtenissen elders in de wereld (zoals oorlog in Oekraïne) laten ons zien hoe belangrijk het is de democratische waarden te beschermen én levendig te houden. Want dat de belangstelling en waardering voor het democratisch gedachtengoed tanende is, is in Nederland helaas ook een feit. Politieke desinteresse of toenemend wantrouwen richting de volksvertegenwoordigers (en de bestuurders) maken dat de opkomst bij verkiezingen steeds verder daalt en dat ook andere vormen van participatie niet altijd een goede afspiegeling zijn van de totale bevolking. Tegelijkertijd is democratie mensenwerk en verandert voortdurend. Het is de uitdaging voor ons als raad en college steeds goed verbonden te zijn met deze veranderingen. Daarom vraagt het Akkoord Meer voor elkaar 2022-2026 extra aandacht voor het verlevendigen van de democratie in Tilburg. Democratie moet je dóen en ervaren. Het vraagt langjarig inzet van kiezers en gekozenen. Deze wederkerigheid tussen inwoners en bestuur is uitgangspunt voor het programma Levendige democratie. Het bijzondere aan het programma levendige democratie is dat raadsleden en collegeleden samen met de kiezers zelf aan de slag gaan. Immers, eenieder werkt elke dag samen met de inwoners aan het versterken en verlevendigen van de democratie.

Met het programma geven we een extra impuls door samen met de inwoners de inhoud van het programma te bepalen en samen uit te voeren. De startnotitie geeft het bestuurlijke startsein voor een langjarig programma Levendige democratie en schetst de opzet en randvoorwaarden voor het programma Levendige democratie. De startnotitie geeft niet de inhoud van het programma. Dit programma maken we immers samen met de stad en dorpen waar het versterken en onderhouden van de relatie tussen inwoners en gemeentebestuur (raad en college) centraal staat. Op deze manier kunnen raad en college werken aan en investeren in het versterken en verlevendigen van de lokale democratie in Tilburg. Raadsbrief over renovatie Paleis-Raadhuis Het programma Levendige Democratie en de restauratie van het Paleis-Raadhuis hangen nauw met elkaar samen. De startnotitie laat zien dat het programma Levendige democratie - naast representatie, vieren en herdenken en de historie van het Paleis - de inhoudelijke programmering van het Paleis-Raadhuis bepaalt en is daarmee mede richtinggevend voor de restauratie en verbouwing van het gebouw.

Vanwege deze samenhang heeft het college in zijn vergadering van 11 juli 2023 zowel de startnotitie Opzet Programma Levendige Democratie als het Plan van Aanpak restauratie Paleis-Raadhuis vastgesteld en het college heeft beide documenten met respectievelijk een raadvoorstel en een informatiebrief aan de raad aangeboden.

Beoogd effect/ bestuurlijk kader Het programma Levendige Democratie geeft invulling aan het Akkoord Meer voor elkaar 2022-2026. Het doel van het programma is dat inwoners van Tilburg zich meer betrokken voelen bij de lokale democratie, zowel op de korte als de lange termijn.

Voorstel De startnotitie ‘Opzet programma Levendige Democratie – inclusief het bestedingsplan - vaststellen.

raad 2023_1519 definitief.docx

2

Argumenten 1.1 Het verlevendigen van de democratie vraagt om een programma Het vergroten van de betrokkenheid van de inwoners van Tilburg bij het gemeentebestuur vraagt om concrete acties nu én om een lange adem. Het programma richt zich daarom zowel op de korte termijn (collegeperiode 2022-2026) als de lange termijn met de daarbij horende acties en aandachtspunten. Een programma voor en met de stad en dorpen waar het versterken en onderhouden van de relatie tussen kiezer (inwoners) en gekozenen (raad en college) centraal staat. Op deze manier kunnen raad en college werken aan en investeren in het versterken en verlevendigen van de lokale democratie in Tilburg. 1.2 De startnotitie beschrijft het proces om te komen tot het programma Levendige Democratie De startnotitie geeft invulling aan de opgave Levendige democratie zoals in het Akkoord ‘Meer voor elkaar’ is opgenomen. De aanpak is gericht op een drietal inhoudelijke lijnen (concrete acties, debat in de stad en democratieeducatie), zoals vermeld in het Akkoord. Samen met de inwoners geven raad en college in het programma deze lijnen vorm. Deze drie lijnen zijn met elkaar verbonden doordat bij alles wat het gemeentebestuur (raad en college) doet nabij en aanwezig zijn voor inwoners voorop staat en kennis en expertise van buiten uit stad en land wordt benut.

Het programma Levendige democratie bestaat uit een drietal fasen: Fase 1 Opbouw: bepalen van de inhoud van het programma (1e helft 2024) In deze fase wordt invulling gegeven aan de drie lijnen in het programma. De vraag wordt beantwoord: wat willen we concreet gaan doen? Dit is de fase waarin het programma verder wordt uitgedacht en ontworpen. Fase 2 Uitvoeren: het programma gaat van start (2e helft 2024-2026) Het programma gaat van start. De plannen en acties worden uitgevoerd, de resultaten gevolgd en de effecten gemeten. Eind 2025 wordt geëvalueerd t.b.v. de overdracht naar de nieuwe raad in 2026. Fase 3 Voortzetten of afronden van het programma (2026 en verder) Op basis van de evaluatie bepaalt de nieuwe raad of het programma (al dan niet in gewijzigde vorm) wordt voortgezet of wordt afgerond. 1.3 Het échte startsein voor het programma ligt in de stad Wat is voor een inwoner van Tilburg levendige democratie? Wat betekent voor een Tilburger betrokken zijn bij en vormgeven aan een democratie? Hoe wil een inwoner van Tilburg democratie beleven? Samen met de inwoners geven raads- en collegeleden aan wat nodig is om de relatie tussen inwoners en gemeentebestuur op langere termijn te verbeteren en geven zo invulling aan het programma Levendige democratie.

1.4 Versterken van relatie tussen kiezer en gekozen vraagt om actieve deelname van raad en college: samen met de inwoners bepalen zij de inhoud van het programma én voeren het uit Vanuit het uitgangspunt dat je democratie moet dóen en ervaren en het langjarige inzet van kiezer en gekozenen vraagt, ligt het voor de hand dat raad en college actief meedoen en meebepalen. Immers elk raadslid en collegelid werkt elke dag samen met de inwoners (kiezers) aan het versterken en verlevendigen van de democratie. Raad en college voeren als het ware het programma zelf uit. Met de raad overleggen we hoe we de betrokkenheid van raad, college en samenleving bij het programma Levendige democratie daadwerkelijk gaan vormgeven. Het vormen van een werkgroep Levendige democratie (waar raadsleden en collegeleden deel van uitmaken) kan een start zijn. De Summerschool en Winterschool zijn uitgelezen momenten om met elkaar te bespreken hoe het programma loopt en wat ons nog te doen staat.

raad 2023_1519 definitief.docx

1.5 Onafhankelijke journalistiek is een belangrijk fundament onder democratie Op gemeentelijk niveau zijn journalistiek en media onmisbaar voor een vitale democratische samenleving. Ten eerste informeren ze inwoners over wat er speelt, geven duiding aan nieuws en actualiteiten, en maken opinie en debat daarover mogelijk. Ten tweede functioneert journalistiek als waakhond van onze samenleving. Door hun onafhankelijk positie kunnen media de autoriteiten controleren en zich kritisch opstellen jegens de overheid. Ten derde hebben journalistiek en media een verbindende functie. Door mensen te tonen wat ze met elkaar delen, versterken ze de gemeenschapszin. Het belang van de journalistiek voor de democratie heeft de raad kracht bijgezet met de vaststelling van het Tilburgs Mediabeleid 2023-2026 (raad 14 november 2022) inclusief een financiële investering voor lokale media (zie paragraaf Kosten en dekking). 1.6 Zonder bestedingsplan geen uitvoering van programma Levendige democratie Bij de Begroting 2023 is - naar aanleiding van het Akkoord Meer voor elkaar - de reserve levendige democratie gevormd. Om uitgaven uit deze reserve te kunnen doen dient de raad een bestedingsplan vast te stellen. Aangezien we snel een goede start willen maken met het programma is een bestedingsplan op hoofdlijnen in de startnotitie opgenomen.

Hoe meer het programma vorm krijgt, hoe meer duidelijk wordt welke middelen nodig zijn om het programma uit te voeren. De raad is in de gelegenheid - bij de gebruikelijke P&C momenten - zoals Begroting en Jaarstukken bij te sturen op de inhoud van het programma en de bijbehorende uitgaven.

Risico’s Niet van toepassing.

Kosten en dekking Met het Akkoord ‘Meer voor elkaar’ is ook een reserve ingesteld voor het versterken van een levendige democratie. Voor deze bestuursperiode 2022-2026 zijn incidentele middelen ter beschikking gesteld van € 4 miljoen. Inmiddels is een investering gedaan van € 1,6 mln. voor het verlevendigen van de democratie door deze te besteden aan de versterking van de lokale media. Daarmee resteert in de reserve € 2,4 mln. voor deze bestuursperiode.

Vervolg Verwezen wordt naar hetgeen is opgenomen in de Startnotitie ‘Opzet programma Levendige Democratie’.

Evaluatie In 2025 wordt het programma geëvalueerd zodat de nieuwe raad in 2026 op basis van deze evaluatie kan bepalen of het programma (on)gewijzigd wordt voortgezet of afgerond. De besteding van de middelen maakt onderdeel uit van deze evaluatie.

Bijlagen Startnotitie ‘Opzet programma Levendige Democratie’ Tilburg, 5 december 2023 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris, de burgemeester,

3

raad 2023_1519 definitief.docx

4

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit De startnotitie ‘Opzet programma Levendige Democratie’ – inclusief het bestedingsplan – vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 18 december 2023.

de griffier,

de plaatsvervangend voorzitter

1 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

Naam programma

Opzet Programma Levendige democratie

Bestuurlijk opdrachtgever

Theo Weterings (burgemeester)

Ambtelijk opdrachtgever

Aly van Berckel (gemeentesecretaris), Noor Kanters (griffier)

Opdrachtnemer

Programmacoördinator (n.n.b.)

Aanleiding

Onze democratie is een groot goed. Gebeurtenissen elders in de wereld (zoals de oorlog in Oekraïne) laten ons zien hoe belangrijk het is de democratische waarden te beschermen én levendig te houden. Want dat de belangstelling en waardering voor het democratisch gedachtengoed tanende is, is in Nederland helaas ook een feit. Politieke desinteresse of toenemend wantrouwen richting de volksvertegenwoordigers en de bestuurders maken dat de opkomst bij verkiezingen steeds verder daalt en dat ook andere vormen van participatie niet altijd een goede afspiegeling zijn van de totale bevolking. Democratie is mensenwerk en verandert voortdurend. Het maakt democratie tot een breed en dynamisch begrip. Elk tijdsgewricht en elke generatie legt zijn eigen accenten. Het is de uitdaging voor volksvertegenwoordigers en bestuurders steeds goed verbonden te zijn met deze tijdsgeest en veranderingen. Daarom vraagt het Akkoord Meer voor elkaar 2022-2026 extra aandacht voor het verlevendigen van de democratie in Tilburg.

Leeswijzer

Deze startnotitie geeft het bestuurlijke startsein voor een langjarig programma Levendige democratie en schetst de opzet en randvoorwaarden voor het programma Levendige democratie. De startnotitie geeft niet aan wat we daadwerkelijk gaan doen. Dit programma maken we immers samen met de stad en dorpen. Wel geeft de notitie een leidraad waarlangs het inhoudelijke programma vorm kan krijgen.

Inleiding

Democratie moet je dóen en ervaren. Het vraagt langjarig inzet van kiezers en gekozenen. Deze wederkerigheid tussen inwoners en bestuur is uitgangspunt voor het programma Levendige democratie. Het bijzondere aan het programma levendige democratie is dat raadsleden en collegeleden samen met de kiezers zelf aan de slag gaan. Immers, eenieder van ons werkt elke dag samen met de inwoners aan het versterken en verlevendigen van de democratie. Met het programma geven we een extra impuls door samen met de inwoners de inhoud van het programma te bepalen en samen uit te voeren. Het is een programma voor en met de stad en dorpen waar het versterken en onderhouden van de relatie tussen inwoners en gemeentebestuur (raad en college) centraal staat. Op deze manier kunnen we als raad en college werken aan en investeren in het versterken en verlevendigen van de lokale democratie in Tilburg. Het échte startsein voor het programma ligt in de stad. Wat is voor een inwoner van Tilburg levendige democratie? Wat betekent voor een 1

2 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

Tilburger betrokken zijn bij en vormgeven aan een democratie? Hoe wil een inwoner van Tilburg democratie beleven? Het afgelopen jaar hebben we al het nodige gedaan. Zo hebben we al een investering gedaan van € 1,6 mln. voor het verlevendigen van de democratie door deze te besteden aan de versterking van de lokale media. En kinderen en jongeren leren spelenderwijs (met hulp van ProDemos) de waarde van democratie. Sinds maart 2023 zijn ongeveer 70 schoolklassen over de drempel van het Stadhuis gestapt en hebben zich inmiddels alweer 100 klassen gemeld. Het streven is dat bij elk bezoek één of meer raadsleden aansluiten bij een klas en in gesprek gaan met de kinderen en jongeren. Vanaf januari 2022 heeft de raad diverse richtinggevende uitspraken gedaan om betrokkenheid van inwoners bij het bestuur verder te verstevigen. Hierbij gaat het om het initiatief tot raadsuitspraak “Kinderen hebben de toekomst… en een mening” (januari 2022) en de moties “Budget voor kinder- en jongerenparticipatie” (november 2022), “Burgerberaad per wijk” (november 2022), “Pitchnight” (november 2022), “Rondleidingen over democratie in stadhuis voor ouderen” (juli 2023) en recent “Snelle acties binnen startnotitie Lokale democratie iets minder snel (november 2023). Voorts is in het Akkoord Meer voor elkaar een aantal acties en voorbeelden genoemd.

“Zo investeren we in onze lokale media en gaan we aan de slag met nieuwe manieren van werken zoals het instellen van een ombudsfunctie, kinderburgemeester en jeugdraad. Ook denken we aan kinderverkiezingen, langjarige democratie-educatie, meer stemlocaties, een grotere opkomstcampagne en het stimuleren van stadsdebatten. En wat is het mooi om basisschoolleerlingen en 18-jarigen, die het pakket ‘je mag stemmen’ hebben ontvangen, uit te nodigen in ons Paleis: ons eigen ‘Huis voor de democratie’.” (Zie ook Akkoord, pagina 7). Met het Akkoord is een reserve ingesteld voor het versterken van een levendige democratie. Voor deze bestuursperiode 2022-2026 zijn incidentele middelen ter beschikking gesteld van € 4 miljoen. Met de investering van € 1,6 mln. voor de versterking van de lokale media resteert €2,4 mln. in de reserve voor deze bestuursperiode. Doel

Doel van het programma is dat inwoners van Tilburg zich meer betrokken voelen bij de lokale democratie, zowel op de korte als de lange termijn. Dit bereiken we door het verbeteren en onderhouden van de relatie tussen inwoners en gemeentebestuur (raad en college). Samen met de stad ontdekken we wat helpt en niet helpt. We leren van de acties en passen daar tussentijds op aan.

Beoogd effect

Het programma Levendige democratie beschouwen we als succesvol als: De relatie tussen kiesgerechtigden en de politiek verbetert. Vanuit de gedachte en aanname dat een verbetering van de relatie leidt tot meer betrokkenheid hetgeen onder andere zichtbaar wordt in een betere opkomst bij verkiezingen; De benodigde instrumenten voortkomend uit de korte en lange termijn lijnen goed zijn uitgewerkt en in praktijk zijn gebracht;

2

3 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

-

Evaluatie

Deze instrumenten op de lange termijn ertoe leiden dat de relatie tussen inwoners en gemeentebestuur (raad en college) wordt versterkt en daarmee de lokale democratie wordt verlevendigd.

De effecten en output van het programma gaan we op twee manieren evalueren. Daarbij maken we gebruik van de kennis en expertise bij de universiteit en hogescholen in onze stad. 1 Realiseren acties We rapporteren bij de Programmabegroting en de Jaarstukken over de resultaten van de richtinggevende uitspraken van de raad sinds januari 2022 en de acties opgenomen in het Akkoord Meer voor elkaar. 2 Verhalen en beelden over democratie in Tilburg Ten tweede evalueren we met hulp van verhalen en beelden over democratie in Tilburg. Democratie moet je voélen. Dat kun je niet meten. Daar komt bij dat het kwantitatief meten van het effect van de inspanningen van het programma zeer ingewikkeld is en niet binnen een paar jaar al meetbaar is. Onze inzet is dat het programma leidt tot een hogere opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen. We zijn ons ervan bewust dat opkomstpercentages bij verkiezingen door veel zaken worden beïnvloed. Denk aan economisch reces, landelijke politieke ontwikkelingen, wereldwijde gebeurtenissen, maar ook het weer. De causale relatie is dan ook niet één op één te leggen. Dit laat onverlet dat het wel goed is te onderzoeken wat beweegredenen voor inwoners zijn om wel of niet te stemmen en te weten hoe Tilburgers betrokken zijn en vorm willen geven aan de lokale democratie.

In 2025 evalueren we het programma zodat de nieuwe raad in 2026 op basis van deze evaluatie kan bepalen of het programma (on)gewijzigd wordt voortgezet of afgerond.

Aanpak

Een programma met drie inhoudelijke lijnen en twee rode draden Het vergroten van de betrokkenheid van Tilburg bij het gemeentebestuur vraagt om concrete acties nu én om een lange adem. De uitvoering van de genoemde raadsuitspraken vanaf januari 2022 en acties uit het Akkoord Meer voor elkaar horen daar bij. Het programma richt zich daarom zowel op de korte termijn (collegeperiode 2022-2026) als de lange termijn. De aanpak is gericht op een drietal inhoudelijke lijnen (concrete acties, debat in de stad en democratie-educatie), zoals ook vermeld in het Akkoord. Samen met de inwoners geven we deze lijnen vorm in het programma Levendige democratie. Bij alles wat we doen handelen we steeds als een bestuur dat nabij en aanwezig is voor de Tilburgers en benutten we kennis en expertise van buiten uit stad en land. Deze twee rode draden zijn sterk verweven met de drie inhoudelijke lijnen.

3

4 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

In nevenstaand figuur is de samenhang tussen de drie inhoudelijke lijnen en de twee rode draden verbeeld. In de tekst hieronder lopen we deze één voor één langs. Samen met de inwoners maken wij de échte invulling van het programma en voeren we het gesprek over levendige democratie op de juiste plek en met de juiste diepgang. Met de raad overleggen we hoe we de betrokkenheid van raad, college en samenleving bij het programma Levendige Democratie daadwerkelijk gaan vormgeven. Lijn 1 Concrete acties nu oppakken Samen met de stad en dorpen verkennen we de suggesties zoals gedaan in het Akkoord Meer voor elkaar (ombudsfunctie, kinderburgemeester, jeugdraad, kinderverkiezingen, meer stemlocaties en grotere opkomstcampagne). Ook het openstellen van het stadhuis en straks het Paleis-Raadhuis op meerdere dagen in de week past hierbij. Waar wenselijk werken we deze in dit programma concreet uit. Daarbij benutten we nadrukkelijk de uitkomst van het onderzoek over Kinderen en jongeren hebben de toekomst zodat we aan de slag gaan met initiatieven die passen bij het programma, kansrijk zijn en draagvlak hebben bij de doelgroep. Het onderzoek zal ook richting geven aan de acties uit het Akkoord kinderburgemeester, jeugdraad en kinderverkiezingen. Dit in lijn met de motie Snelle acties binnen startnotitie Lokale democratie iets minder snel (november 2023).

Om te bepalen of we – indachtig het doel van het programma Levendige democratie – de juiste (concrete) acties oppakken, nodigen we naast inwoners en ondernemers ook professionals en wetenschappers uit om met ons mee te denken. De suggestie uit het Akkoord gericht op het stimuleren van stadsdebatten is uitgewerkt onder lijn 2 en onder lijn 3 komen de suggesties over langjarige democratie-educatie en het uitnodigen van basisschoolleerlingen terug. Lijn 2 Verstevigen van het debat in de stad Democratie betekent ruimte geven aan debat en je eigen mening kunnen uiten. Het voeren van debat in en met de stad en dorpen is daarbij belangrijk. Wat houdt de stad bezig? Waar maken de inwoners zich druk over? Samen met actieve inwoners versterken we de aanwezige debatcultuur in Tilburg. Daarbij is een belangrijke rol weggelegd voor de raad én voor de politieke partijen. Mogelijke debatonderwerpen zijn: • Nadenken en dromen over de toekomst: in gesprek met Tilburgers over toekomstige ontwikkelingen van de stad en dorpen. Hoe ziet Tilburg er in 2050 uit? (Visie Tilburg in 2050). • Debat over de ontwikkeling van de democratie in Nederland. Verandert de Nederlandse democratie van een representatieve democratie (met als wezenskenmerken volksvertegenwoordiging en vrije verkiezingen) 4

5 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

in een participatieve democratie? Of loopt het niet zo’n vaart en kleurt participatie in toenemende mate de representatieve democratie in? • Debat over democratie innovaties (zoals burgerberaden). Democratische innovaties kunnen lokaal een antwoord bieden op de onvrede over hoe politici en ambtenaren omgaan met de inbreng uit de participatieve democratie én op de lage opkomst bij verkiezingen. • Weerbare overheid/weerbare democratie met oog voor integriteitsvraagstukken, agressie en intimidatie richting ambtenaren en bestuurders. Ook zien we onafhankelijke journalistiek als een belangrijk fundament onder de democratie. Op gemeentelijk niveau zijn journalistiek en media onmisbaar voor een vitale democratische samenleving. Ten eerste informeren ze inwoners over wat er speelt, geven duiding aan nieuws en actualiteiten, en maken opinie en debat daarover mogelijk. Ten tweede functioneert journalistiek als waakhond van onze samenleving. Door hun onafhankelijke positie kunnen media de autoriteiten controleren en zich kritisch opstellen jegens de overheid. Ten derde hebben journalistiek en media een verbindende functie. Door mensen te tonen wat ze met elkaar delen, versterken ze de gemeenschapszin.

Met het vaststellen van het Tilburgs mediabeleid 2023-2026 (Raadsbesluit 14 november 2022) hebben we ons sterk gemaakt voor de rol van onafhankelijke journalistiek en (lokale) media in onze veranderende democratische samenleving. Zo komt er een uitbreiding van de redactiekracht en productiemogelijkheden van de lokale publieke mediainstelling Omroep Tilburg. Daarnaast biedt het Tilburgs Mediafonds de mogelijkheid tot verdieping van journalistieke producties en nieuwswaardige onderwerpen. En er komt in Tilburg een facilitair mediacentrum: een plek voor ontmoeting (met o.a. het onderwijs), kennisdeling, het delen van faciliteiten en samenwerking variërend van Kermis.fm tot kinderpersbureaus en van Tilburg.com tot de verschillende wijkkranten. Lijn 3 Democratie-educatie een educatief programma gericht op alle inwoners Een educatief programma gericht op alle inwoners vanuit de gedachte dat mensen zo jong mogelijk en zo snel mogelijk kennis moeten maken met de waarde van democratie in ons land. Daarbij kan worden gedacht aan de volgende subdoelen: • Alle kinderen op de basisschool stappen minimaal één keer tijdens de basisschool over de drempel van het stadhuis. Dit vraagt betrokkenheid van de scholen. Het bestaande programma Democracity van ProDemos sluit hier naadloos op aan; • Elke nieuwe Tilburger wordt warm en persoonlijk welkom geheten in Tilburg.

Dit vraagt een doorontwikkeling in ons huidige welkombeleid • De inwoners van Tilburg zien het Paleis-Raadhuis als het Huis voor de democratie. De keuze voor deze functie is nadrukkelijk meegenomen bij de scenario's over de renovatie van het Paleis. Een fysieke plek in de stad biedt de kans om de lokale democratie in Tilburg tastbaar te maken; • Vieren van de democratie. Bijvoorbeeld elk jaar in september vieren we met de stad de Dag van de Democratie. Ook de Verjaardag van de Stad op 18 april levert elk jaar een bijdrage aan het verlevendigen van de lokale democratie.

5

6 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

Een aantal onderwerpen wordt voortgezet onder de noemer van dit programma: • Programma Democracity (samenwerking met ProDemos) Basisschoolleerlingen bouwen samen aan hun eigen stad en dorp, waarbij ze samen keuzes moeten maken. • Programma Klassenbezoek@Gemeentehuis Middelbare scholieren spelen een politiek rollenspel en voeren een vraaggesprek met raadsleden. • Rondleidingen over democratie in Stadhuis voor ouderen met raadsleden als gids (n.a.v. aangenomen motie 50 Plus, Forum voor democratie, Voor Tilburg, LST bij Perspectiefnota 2024). • Samen met Fontys met hulp van het crossover Lab Democratic City studenten een opdracht per semester geven waarmee zij het programma Levendige democratie verrijken. Het reeds bestaande initiatief van Pitchnight (aangenomen motie 12 Begrotingsbehandeling 10 november 2022) past goed bij de lijn democratie-educatie en is een waardevol instrument om jongeren meer te betrekken bij de lokale democratie. We verkennen of de Pitchnight verder kan worden ontwikkeld en verbreed met als doel invulling te geven aan een langjarige democratie-educatie voor kinderen en jongeren. Eerste rode draad: Een gemeentebestuur van en voor Tilburgers Democratie moet je dóen en ervaren en vraagt continue inzet van kiezers en gekozenen. Het vraagt inzet van raad en college.

Het betekent elkaar serieus nemen en als gemeentebestuur (gekozenen) durven loslaten als het nodig is en gevraagd wordt. Het betekent transparant zijn hoe je met verkiezingsbeloften omgaat en zeggen wat je doet en doen wat je zegt. Democratie gaat over vertrouwen in elkaar. En zoals in het Akkoord meer voor elkaar ook benoemd: “En als we iets niet doen of als iets niet kan, dan zeggen we dat en leggen we dat uit.” (p. 6) Nabij en aanwezig zijn Voor ons als het bestuur van Tilburg betekent het onderhouden van democratie nabij en aanwezig zijn. Dicht bij de inwoner staan en een gemeentebestuur zijn van en voor Tilburgers. Nabij zijn in wijken, buurten en dorpen. Wijkgericht waar het kan, gemeentebreed waar het moet. Het programma Levendige democratie en het wijkgericht werken zoals dit nu vorm krijgt bij de gemeente staan dan ook nadrukkelijk met elkaar in verbinding. Huis voor de democratie in Paleis en dorps-, wijk- en buurthuizen Nabijheid vraagt ook om een plek in Tilburg waar het versterken en verlevendigen van de democratie zichtbaar is. Een uitgelezen kans voor de invulling van het Paleis-Raadhuis. Het paleis als Huis voor de democratie waar de relatie tussen Tilburgers en de gemeente, vroeger, nu en in de toekomst, in vele vormen gestalte krijgt. Een plek voor debat en waar mensen warm welkom worden geheten. En een plek waar wordt gevierd.

Of het nu gaat om trouwen, de Dag van de Democratie of het vieren van de verjaardag van 18-jarigen die kiesgerechtigd worden en de verjaardag van de stad. Door de noodzakelijke verbouwing zullen we het Paleis-Raadhuis een aantal jaren niet kunnen gebruiken als Huis van de Democratie. In het tweede kwartaal van 2025 start de restauratie en verbouwing van het

6

7 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

gebouw. Zolang het kan gebruiken we tot aan deze verbouwing het Paleis. Tijdens de verbouwing zoeken we naar tijdelijke alternatieve plekken dicht bij het Paleis, zoals het Stadhuis. Daarnaast gaan we bevorderen dat de wijk- en buurthuizen ook de functie van Huis van de democratie kunnen vervullen waarmee we nabijheid in de wijken en buurten versterken. Op vele manieren zijn we een gemeentebestuur van en voor Tilburgers. Via dit programma, maar ook via participatiemomenten (bij een ontwikkeling in de stad of in een wijk, verkennen van een nieuwe aanpak etc.). In Tilburg ligt al een stevige basis rondom inwonerparticipatie. Het programma Levendige democratie vult de dagelijkse praktijk aan. We sluiten waar mogelijk aan bij lopende trajecten. Tweede rode draad: Kennis en expertise van buiten halen De behoefte om de democratie te verlevendigen en te versterken zien we in het hele land. Daarom is het goed niet enkel zelf het wiel uit te vinden in Tilburg, maar vooral ook kennis van buiten naar binnen te halen. Daarbij kan gedacht worden aan lokale onderwijsinstellingen en landelijke onderzoeks- en kennisinstituten. Democratie is van ons allemaal. Het verhaal van en over democratie is ook van ons allemaal. Daarom maken we het verhaal samen met de inwoners. Dat is ons vertrekpunt.

Om te bepalen of we – indachtig het doel van het programma Levendige democratie – de juiste acties oppakken, nodigen we inwoners, ondernemers, organisaties, professionals en wetenschappers uit met ons mee te denken. Wij betrekken hen graag bij dit programma. Rol raad en college

In het programma Levendige democratie staat de relatie tussen kiezer en gekozene centraal. Als raad en college betekent dit dat wij niet alleen op de voor de hand liggende besluitvormingsmomenten aan zet zijn. Gedurende het gehele proces doen we mee en bepalen we mee waar het de inhoud van het programma betreft. Immers elk raadslid en collegelid werkt elke dag samen met de inwoners (kiezers) aan het versterken en verlevendigen van de democratie en weet als geen ander wat nodig is om de democratie te versterken. Wij zijn degenen die samen met de inwoners uitvoering geven aan het programma. Met de raad overleggen we hoe we de betrokkenheid van raad, college en samenleving bij het programma Levendige Democratie daadwerkelijk gaan vormgeven. Het vormen van een werkgroep Levendige democratie (waar raadsleden en collegeleden deel van uitmaken) kan een start zijn. De Summerschool en Winterschool zijn uitgelezen momenten om met elkaar te bespreken hoe het programma loopt en wat ons nog te doen staat.

Opdrachtgeverschap

Bestuurlijk en ambtelijk opdrachtgeverschap De bestuurlijke opdrachtgever is de burgemeester. De ambtelijke opdrachtgevers zijn de gemeentesecretaris en de griffier. Daar waar nodig is ambtelijke ondersteuning beschikbaar.

7

8 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

Programmacoördinator

Programmacoördinator nog niet bekend.

Betrokkenen intern

Raad, college, programmacoördinator, ambtelijke organisatie en griffie.

Betrokkenen extern

Inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners, professionals. Kennis en expertise van buiten (Tilburg en daarbuiten). Oog voor bijzondere doelgroepen (zoals jongeren) en verschillende generaties. We dagen ons zelf uit nieuwe groepen te laten meedoen.

Termijnen van uitvoering

Het programma Levendige democratie bestaat uit een drietal fasen. Fase 1 Opbouw: bepalen van de inhoud van het programma (1e helft 2024) In deze fase wordt invulling gegeven aan de drie lijnen in het programma. De vraag wordt beantwoord: wat willen we concreet gaan doen? Dit is de fase waarin het programma verder wordt uitgedacht en ontworpen. Fase 2 Uitvoeren: het programma gaat van start (2e helft 2024-2026) Langs de drie lijnen voeren we de plannen en acties uit, volgen we de resultaten en meten we de effecten. Eind 2025 wordt geëvalueerd t.b.v. de overdracht naar de nieuwe raad in 2026. Fase 3 Voortzetten of afronden van het programma (2026 en verder) Op basis van de evaluatie bepaalt de nieuwe raad of het programma (al dan niet in gewijzigde vorm) wordt voortgezet of afgerond.

Einddatum rapportage

Procedure besluitvorming Capaciteit, kosten en dekking

Programma loopt tot aan de gemeenteraadsverkiezingen 2026. Op basis van de evaluatie (2025) bepaalt de nieuwe raad of het programma (on)gewijzigd wordt voortgezet dan wel afgerond. Met het vaststellen van de startnotitie in de raad start de eerste fase van het programma Levendige democratie. Beschikbare middelen Voor het versterken van een levendige democratie zijn voor de bestuursperiode 2022-2026 incidentele middelen ter beschikking gesteld van € 4 miljoen. Inmiddels is een investering gedaan van € 1,6 mln. voor de versterking van de lokale media ter verlevendiging van de democratie in Tilburg. Daarmee resteert € 2,4 mln. voor deze bestuursperiode voor het uitvoeren van het programma Levendige democratie. Bij de Begroting 2023 is - naar aanleiding van het Akkoord Meer voor elkaar - de reserve levendige democratie gevormd. Om uitgaven uit deze reserve te kunnen doen dient de raad een bestedingsplan vast te stellen. Aangezien we snel een goede start willen maken met het programma nemen we het bestedingsplan op in deze startnotitie. Uiteraard geldt hoe meer het programma vorm krijgt, hoe meer duidelijk wordt welke middelen nodig zijn om het programma uit te voeren. Op hoofdlijnen ziet het bestedingsplan er als volgt uit.

8

9 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

Bestedingsplan Programma Levendige democratie 2024

2025

2026

Lijn 1 Concrete acties Lijn 2 Debat

€ 225.000

€ 225.000

€ 150.000

Totaal per onderdeel € 600.000

€ 225.000

€ 225.000

€ 150.000

€ 600.000

Lijn 3 Democratieeducatie Ondersteuning

€ 250.000

€ 250.000

€ 100.000

€ 600.000

€ 225.000

€ 225.000

€ 150.000

€ 600.000

Totaal per jaar

€ 925.000

€ 925.000

€ 550.000

€ 2.400.000

Toelichting Bestedingen lijnen 1, 2 en 3 Het vergroten van de betrokkenheid van Tilburg bij het gemeentebestuur vraagt om concrete acties nu én om een lange adem. Het programma richt zich daarom zowel op de korte termijn (collegeperiode 2022-2026) als de lange termijn met de daarbij horende acties en aandachtspunten. Zodra het programma van start gaat maken we samen met de stad de inhoud van de drie lijnen concreet en daarmee is ook meer helder welke kosten daarmee gepaard gaan. De motie “Snelle acties binnen startnotitie Lokale democratie, iets minder snel” (november 2023) gaat over de acties kinderburgemeester, kinderverkiezingen en jeugdraad en vraagt nadrukkelijk de uitkomst van het onderzoek over Kinderen en jongeren hebben de toekomst bepalend te laten zijn of we deze acties moeten oppakken. Op deze wijze zorgen we ervoor dat we aan de slag gaan met initiatieven die passen bij het programma, kansrijk zijn en draagvlak hebben bij de doelgroep. In 2024 zetten we in ieder geval de samenwerking met ProDemos voort als het gaat om het Programma Democracity (gericht op basisschool leerlingen) en Programma Klassenbezoek@Gemeentehuis (middelbare school scholieren). En we zetten de rondleidingen over democratie in het Stadhuis voor ouderen met raadsleden als gids voort.

Ook gaan 4e jaars studenten van Fontys– in het crossover Lab Democratic City – wederom aan de slag om het programma Levendige democratie te verrijken. Bestedingen ondersteuning De uitvoering van het programma zal naast de inzet van ons als raad en college worden ondersteund door de griffie en ambtelijke organisatie. Deze ambtelijke inzet zal worden bekostigd vanuit het programma. Inschatting op basis van deze startnotitie is dat het om maximaal 2 fte gaat. Afhankelijk van de daadwerkelijke invulling kan dit meer of minder worden. Het programma biedt ook de gelegenheid voor veelbelovende jongeren en jonge talenten om werkervaring op te doen. Te beginnen met een plek voor een jong talent voor de duur van 1 jaar. Hiervoor wordt een beroep gedaan op de middelen die bestemd zijn voor onze organisatieontwikkeling. Deze middelen zijn bedoeld voor het gericht aantrekken en vasthouden van medewerkers en het versterken van een inclusieve organisatie met een diversiteit aan medewerkers.

9

10 Startnotitie Opzet Programma Levendige democratie

Tussentijds bijsturen van het programma op inhoud en geld De raad is in de gelegenheid - bij de gebruikelijke P&C momenten - zoals Begroting en Jaarstukken bij te sturen op de inhoud van het programma en de bijbehorende uitgaven. Relatie met andere projecten

Het programma Levendige democratie raakt vele onderwerpen. Hieronder is een aantal onderwerpen genoemd mede in relatie tot het Akkoord zonder daarbij compleetheid na te streven. • Inwonersparticipatie en wijkgericht werken (inclusief Stedelijke Alliantie en PACT-aanpak) • Participatieplan voor inwoners en uitvoering motie over Burgerberaden. • Project restauratie en verbouwing Paleis-Raadhuis Het programma Levendige democratie bepaalt – naast representatie, vieren en herdenken en de historie van het Paleis - de programmering van het PaleisRaadhuis en is daarmee mede richtinggevend voor de restauratie en verbouwing van het gebouw.

•

Tilburg in 2050 De raad heeft de startnotitie Tilburg in 2050 vastgesteld (22 mei 2023). Beide trajecten vragen om participatie met de stad en dorpen. Elk vanuit een ander doel en met een ander resultaat. Het spreekt voor zich zoveel mogelijk de uitkomsten van het gesprek met de stad en dorpen bij beide trajecten maximaal te benutten.

•

Betrouwbare overheid Het programma Levendige Democratie draagt bij aan het zijn van een betrouwbare overheid en vormt daarom één van de drie pijlers – naast wijkgericht werken en inwonersparticipatie – van een betrouwbare overheid naar buiten toe.

•

Duidelijke en eenduidige communicatie over gemeentebestuur Tilburg Het verlevendigen van de democratie in Tilburg betekent duidelijk en eenduidig communiceren vanuit het gemeentebestuur (raad en college) van Tilburg.

10