01 Raadsvoorstel Visie Cultuur in het Publieke Domein

raad 2023_1423 definitief.docx

1

Raadsvoorstel Visie Cultuur in het publieke domein (Cupudo) Aanleiding Als het gaat om cultuur in het publieke domein kent Tilburg een geschiedenis met drie zwaartepunten: het Masterplan Beeldende Kunst (1983), KORT (2002-2011) en CuPuDo (2016-2019). Uit de evaluatie van de laatste kwam naar voren dat de ingezette koers m.b.t. bewonersinitiatieven en -participatie voortgezet moest worden, maar dat een meer heldere omschrijving en verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen de gemeente en externe partijen noodzakelijk is. Het college nam de aanbevelingen uit het externe advies Samen leren, samen maken (2021) over en kondigde aan een nieuwe visie te (laten) formuleren en in 2023 een verzelfstandigde organisatie (stadslab) in het leven te willen roepen. Met als doel helderheid en verdeling van verantwoordelijkheden, een duurzame structuur en veel aandacht voor interactie met bewoners in de wijken en de dorpen. Gesprekken met vele interne en externe belanghebbenden en deskundigen (ambtenaren, kunstenaars, bemiddelaars, organisatoren, cultuurprofessionals, wetenschappers), staand beleid en literatuurstudie vormen de basis voor deze visie. Deze visie kan als volgt worden samengevat: “In Tilburg draagt kunst bij aan collectief eigenaarschap van een betekenisvolle publieke ruimte”.

Daarmee doelen we enerzijds op de verantwoordelijkheid die de gemeente heeft voor optimale kwaliteit van kunst in het publieke domein en voor structureel en gedegen onderhoud van bestaande kunstwerken. Anderzijds zegt dit iets over de belangrijke rol die bewoners hebben in de processen die met de totstandkoming en de waardering van kunstwerken te maken hebben.

Beoogd effect/ bestuurlijk kader ▪ Meer voor elkaar, akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. Hierin worden kunst en cultuur expliciet genoemd bij de brede ontwikkelingsopgave “Tilburg groeit, bloeit en bruist”. ▪ Cultuur in het publieke domein is onlosmakelijk onderdeel van verdere stedelijke ontwikkeling. De visie verbindt de stedelijke ontwikkeling, wijkgericht werken en inwonersparticipatie met elkaar voor een kwalitatieve impuls van het publieke domein. In het akkoord staat de kwaliteit van de leefomgeving centraal. Kunstenaars en hun projecten dragen bij aan die kwaliteit en aan de mentale gezondheid van de bewoners. ▪ Cultuur raakt ons; cultuurplan Tilburg 2021-2024, met name de 2e pijler Cultuur in Verbinding. Juist vanuit zijn intrinsieke waarde heeft kunst in het publieke domein impact op andere domeinen dan alleen cultuur. Het is de taak van de overheid om dit te borgen. In het cultuurplan is er binnen de pijler een focus op cultuur met sociale impact. De werkwijze die wij voorstaan draagt bij aan participatie, het verbinden van groepen en aan de representatie van bewoners in het publieke domein. En heeft een positieve invloed op het welzijn (“meetellen en meedoen”). ▪ Programmabegroting 2023 – Vitaal Tilburg

raad 2023_1423 definitief.docx

2

Voorstel 1. Vaststellen van de visie Cultuur in het publieke domein - over het benutten van het maatschappelijk potentieel van kunst. Daarin worden de volgende bouwstenen in onderlinge samenhang gehanteerd: ▪ onze Buitencollectie. De verzameling kunstwerken in het publieke domein van Tilburg. Een collectieplan vormt de basis voor een beheer- en onderhoudsplan, voor collectiemobiliteit, educatie, communicatie en archivering. ▪ ‘stadslab’ is de werktitel van het op te richten onafhankelijke Tilburgse expertisecentrum voor cultuur in het publieke domein. Het takenpakket van het stadslab omvat advisering, het initiëren van nieuwe kunstprojecten, bemiddeling en verbinding, het maken van publieksprogramma, onderzoek en experiment, en kennisontwikkeling. Het creëren van draagvlak door participatie en representatie van bewoners en het programma Wijkgericht Werken vormen belangrijke uitgangspunten. ▪ campagne, georganiseerd door het ‘stadslab’, is een combinatie van communicatieve en artistieke middelen om de zichtbaarheid en betekenis van kunstwerken te vergroten. Door middel van informatie en dialoog verbindt de campagne kunst in de publieke ruimte met de beleving ervan door bewoners. Hij overbrugt daarmee de afstand die soms ervaren wordt. 2. Het college opdracht geven om de bouwstenen uit de visie in te richten en uit te voeren.

Argumenten 1.1 Kunst draagt bij aan het collectief eigenaarschap van een betekenisvolle publieke ruimte. De publieke ruimte is in theorie onze gezamenlijke ruimte. Het is de ruimte van iedereen. Waar we ook zeggenschap over hebben. Maar in de praktijk vermindert het publieke karakter daarvan steeds verder. De gebruiker ervaart regelmatig beperkingen vanwege belangen van specifieke sectoren, bedrijven, instituten of de overheid. Behalve dat kunst schoonheid biedt, stimuleert het om vrij te associëren en om iets nieuws en verrassends te ervaren op een manier die niet beperkend of bedreigend is. Dat bevordert een persoonlijke relatie met een aangename plek, een gevoel van zeggenschap over die ruimte. 1.2 Een langetermijnvisie op cultuur in het publieke domein draagt bij aan een gestructureerde en duurzame werkwijze. Dit sluit aan op het advies Samen leren, samen maken (2021). Op organisatorisch vlak wordt een heldere verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen gemeente en derden mogelijk. Belangrijke taken zoals beheer en onderhoud van kunstwerken zijn gestructureerd en vinden daardoor meer effectief en efficiënt plaats. Processen en procedures worden vastgelegd en geoptimaliseerd. Beleid en programma worden meer inzichtelijk, doelen helder, organisaties zichtbaar en toegankelijk. Daardoor wordt de betrokkenheid van bewoners versterkt en het draagvlak groter.

2.1 Hoogwaardige cultuur in het publieke domein, verbonden met de sociale basis, draagt bij aan de kwaliteit van de omgeving en de mate waarin men zich thuis voelt in de stad. Vanuit het ‘stadslab’ worden bewoners in verschillende processen betrokken bij de ontwikkeling van nieuwe kunstprojecten: a. Het ‘stadslab’ haalt actief ideeën, verlangens en behoeftes op uit de stad (bijv. via wijkagenda’s) b. Bewoners maken deel uit van de werkgroep die voorstellen selecteert c. Bewoners maken deel uit van de begeleidingscommissies bij de totstandkoming van nieuwe kunstprojecten. Omdat er in het algemeen weinig kennis is over methodieken en meetbaarheid m.b.t. bewonersparticipatie, zal vanuit ‘stadslab’ en in samenwerking met onderwijsinstituten in Tilburg onderzoek worden gedaan. De resultaten daarvan zullen uiteindelijk leiden tot een, misschien wel typisch Tilburgse, methodiek en voeding geven aan toekomstig beleid. Maar ook in praktische zin zal dit resulteren in een meer leefbare, dynamische, aangename en daadwerkelijk publieke ruimte.

raad 2023_1423 definitief.docx

3

2.2 Kunstwerken in het publieke domein opvatten als onderdeel van een collectie versterkt de uitstraling van de kunst en het begrip ervoor. De publieke ruimte van de stad wordt door kunst verrijkt met ‘sterke verhalen’ die verwondering, betrokkenheid en ook trots van bewoners oproepen, maar heeft ook een aantoonbaar positief effect op bezoeken van buiten de stad. Informatievoorziening is dan ook cruciaal, zowel ter plekke als via verschillende communicatiekanalen. Daarom wordt bij het ‘stadslab’ financieel en organisatorisch ruimte gemaakt voor een campagne. 2.3 Het werken vanuit het idee van een collectie brengt overzicht en efficiency met zich mee op het gebied van beheer en onderhoud, financiën, planning en samenwerking. Onder het collectiemanagement ligt het kundig, transparant en efficiënt beheer van een zo volledig mogelijke database. Dat vraagt om samenwerking met een ervaren en deskundig instituut. 2.4 Tilburg wil en kan zijn voorhoedepositie op het gebied van cultuur in het publieke domein terugwinnen en uiteindelijk (inter)nationale uitstraling genereren Er zijn al enkele kunstwerken uit Tilburg opgenomen in de landelijke (informele) canon Nederlandse kunst in de openbare ruimte. Dit creëert interesse en aanzien.

Meer spraakmakende kunstwerken, gedragen door een betrokken bevolking, profileert Tilburg als een avontuurlijke stad van lef en experiment, die zijn bewoners op de eerste plaats zet. En dat maakt de stad tot een aantrekkelijke vestigingsplaats voor kunstenaars, makers en cultureel ondernemers. Steden als Rotterdam en Folkestone (Engeland) zijn hier een goed voorbeeld van. 2.5 Een onafhankelijk werkend stadslab geeft gemeentelijk beleid meer draagvlak, hoge kwaliteit en is efficiënt. Beter dan de gemeentelijke organisatie kan zo’n compacte, flexibele organisatie inspelen op de dynamiek van vragen, initiatieven, aanpassingen, belangen met betrekking tot kunst in het publieke domein. Vaak zijn hier inwoners en organisaties bij betrokken. Flexibel opereren en met zorg inspelen op deze dynamiek versterkt het maatschappelijk draagvlak voor de kunst. Een wendbare organisatie werkt soepel en dus doelmatig samen met partners. En als zelfstandig rechtspersoon is het stadslab in staat om aanvullende financiering te genereren middels subsidies van (landelijke) fondsen en inkomsten uit opdrachten. Daarmee genereert het rendement op de investering die de gemeente doet in de vorm van een basissubsidie. Meer financiële middelen vormen weliswaar geen garantie, maar wel een voorwaarde voor hoge kwaliteit.

Vanuit zijn artistiek-inhoudelijke onafhankelijkheid geeft het stadslab met een eigen specifieke invulling gestalte aan gemeentelijk beleid. 2.6 Communicatie en het creëren van draagvlak zijn essentieel voor het welslagen van beleid op het gebied van kunst in het publieke domein. Vanaf het begin zetten we in op een campagne. Het gaat daarbij om een mengvorm van communicatieve en kunstinhoudelijke elementen. Vanuit het idee dat iedere enthousiasteling ambassadeur wordt naar zijn of haar netwerk en achterban, start een campagne heel klein en compact en dijt dan verder uit. De verantwoordelijkheid voor het ontwikkelen en realiseren van de campagne ligt bij het stadslab.

Kosten en dekking Aan de visie cultuur in het publieke domein zijn geen kosten verbonden. Voor kunst in het publieke domein was er structureel € 75.000,- beschikbaar en incidenteel € 225.000,- per jaar voor 2021 en 2022. Deze bedragen zijn in de Programmabegroting 2023 aangevuld met € 170.000,- per jaar. Hierdoor is er in 2023 en de jaren daarna structureel € 470.000,- per jaar beschikbaar voor organisatie en uitvoering stadslab en realisatie kunstwerken.

raad 2023_1423 definitief.docx

4

Vervolg Na het besluit van de raad over de visie zullen de volgende stappen worden gezet: ▪ Met het vaststellen van de visie geeft de raad het college de opdracht om de verschillende bouwstenen in te richten. Het college zal daarom een stichting in het leven roepen als rechtspersoon voor de beoogde onafhankelijke organisatie ‘stadslab’, vergelijkbaar met organisaties als Art-fact of CiST als het gaat om de beleidsmatige, juridische en financiële verhouding tot de gemeente. Deze is met ingang van 2023 structureel financieel gedekt en zal dus dit jaar al ingericht en actief worden. ▪ Vaststelling door het college van het Collectieplan Onze Buitencollectie. ▪ Vaststelling door het college van het Beheerplan kunstwerken en artistieke objecten in de publieke ruimte; parallel met het collectieplan. Aan het beheerplan zijn geen extra kosten verbonden. Beheer en onderhoud zijn structureel gedekt vanuit programmabegroting. ▪ Financiële regeling en plan van aanpak cultuur in het publieke domein bij gebiedsontwikkelingen Begin 2024 zal het college via een raadsbrief een terugkoppeling geven op deze uitwerkopgaven.

Evaluatie De beoordeling van de subsidieaanvraag van de nieuwe onafhankelijke organisatie ‘stadslab’ in het kader van het volgende cultuurplan (2025-2028) vormt de eerste formele evaluatie. Een eerste zinvolle en realistische evaluatie kan pas plaatsvinden nadat de organisatie volwaardig functioneert in samenhang met het collectiemanagement vanuit de gemeente.

Bijlagen Document ‘Visie Cultuur in het publieke domein’.

Tilburg, 14 maart 2023 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris, de burgemeester,

raad 2023_1423 definitief.docx

5

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1. ▪

▪

▪

2.

De visie Cultuur in het publieke domein - over het benutten van het maatschappelijk potentieel van kunst vast te stellen. Daarin worden de volgende bouwstenen in onderlinge samenhang gehanteerd: onze Buitencollectie. De verzameling kunstwerken in het publieke domein van Tilburg. Een collectieplan vormt de basis voor een beheer- en onderhoudsplan, voor collectiemobiliteit, educatie, communicatie en archivering. ‘stadslab’ is de werktitel van het op te richten onafhankelijke Tilburgse expertisecentrum voor cultuur in het publieke domein. Het takenpakket van het stadslab omvat advisering, het initiëren van nieuwe kunstprojecten, bemiddeling en verbinding, het maken van publieksprogramma, onderzoek en experiment, en kennisontwikkeling. Het creëren van draagvlak door participatie en representatie van bewoners en het programma Wijkgericht Werken vormen belangrijke uitgangspunten. campagne, georganiseerd door het ‘stadslab’, is een combinatie van communicatieve en artistieke middelen om de zichtbaarheid en betekenis van kunstwerken te vergroten. Door middel van informatie en dialoog verbindt de campagne kunst in de publieke ruimte met de beleving ervan door bewoners. Hij overbrugt daarmee de afstand die soms ervaren wordt. Het college opdracht te geven om de bouwstenen uit de visie in te richten en uit te voeren.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 22 mei 2023.

de griffier,

voorzitter,