01 Raadsvoorstel verluwing Cityring 20210928 aangepast

raad 2021_1186 definitief A

1

Raadsvoorstel

Verluwing cityring Tilburg: naar een aantrekkelijkere binnenstad Aanleiding Begin 2019 is de planontwikkeling van het Stadsforum gestart en daarmee is de discussie over het verluwen van de cityring geïntensiveerd. Met de vaststelling van de Netwerkanalyse begin dit jaar heeft de gemeenteraad er voor gekozen om het autonetwerk aan te passen aan de ruimtelijke ontwikkeling van de stad, inclusief de verdichtingsopgave met 25.000 woningen. Met deze keuze maken we de komende jaren ruimte voor de Kennisas, voor het Stadsforum, voor Stappegoor en ook voor de ambities op het gebied van klimaat, economie, duurzame mobiliteit en wonen. Onderdeel van deze besluitvorming was ook het verluwen van de cityring om mogelijkheden te creëren voor vergroening en verbetering van het verblijfsklimaat in de binnenstad. Dit raadsvoorstel geeft aan welke maatregelen de komende drie jaar nodig zijn om het doorgaande verkeer op de cityring te reduceren tot een niveau dat recht doet aan de eisen die het Stadsforum in 2023 stelt aan ruimtelijke kwaliteit.

De raad heeft met de vaststelling van de Netwerkanalyse hiervoor de volgende randvoorwaarden meegegeven: • maximaal 8.000 motorvoertuigen op het Stadsforum in 2023; • 1 rijbaan op het Stadsforum met een snelheid van 30 kilometer per uur; • parkeergarages, bedrijven en woningen in de binnenstad moeten bereikbaar blijven; • hulpdiensten, taxi’s en het openbaar vervoer ondervinden qua routering geen hinder van het verluwen. De gemeenteraad heeft het college ook opgedragen om dit verluwen samen met partners in de binnenstad uit te werken tot kansrijke varianten en om deze voor te leggen aan de stad. Samen met de Stichting Binnenstad Management Tilburg (hierna BMT) en stichting de Tilburgse Linten (hierna Linten) zijn de voorstellen uit de Netwerkanalyse voor de cityring de afgelopen zes maanden nader uitgewerkt. Deze samenwerking heeft geresulteerd in drie uitvoerbare varianten, te weten: • variant 1: knip op de Heuvel • variant 2: knip op het Piusplein • variant 3: losknippen van de Bisschop Zwijsenstraat van het nieuwe Stadsforum De varianten zijn de afgelopen twee maanden besproken met ‘de stad’. De uitkomst van dit gesprek laat een breed draagvlak voor verluwing zien. Dit inzicht, aangevuld met de adviezen van BMT en Linten, maakt de keuze voor variant 3 logisch.

Met het losknippen van de Bisschop Zwijsenstraat van het Stadsforum in combinatie met een grondige herinrichting van de oostelijke en zuidelijk cityring door versmalling naar één rijstrook, verluwt de cityring zodanig dat de verkeersdruk voldoet aan de door de gemeenteraad gestelde randvoorwaarden, waardoor de veiligheid en het verblijfsklimaat sterk verbetert. De ruimtelijke kwaliteit op het Stadsforum is daarmee ook gewaarborgd.

Beoogd effect/bestuurlijk kader Het verluwen van de cityring staat niet op zichzelf. Het is het resultaat van de beleidsketen Omgevingsvisie (raadsbesluit 21 sept 2015 nr. 20), Mobiliteitsaanpak (raadsbesluit 14 nov 2016 nr. 8), Netwerkanalyse (raadsbesluit 1 febr 2021 nr. 7) en Stadsforum (raadsbesluiten 16 dec 2019 nr. 6 en 8 apr 2021 nr. 9).

raad 2021_1186 definitief A

2

Voorstel 1.

2. 3.

4.

Variant 3 hanteren voor het verluwen van de cityring en daarmee de Bisschop Zwijsenstraat losknippen van het Stadsforum voor gemotoriseerd verkeer met uitzondering van hulpdiensten, openbaar vervoer en taxi’s en daarbij de volgende maatregelen uitvoeren: a. voor het verluwen en inpassen van het Stadsforum: • een rechtsafverbod voor motorvoertuigen instellen op de Koopvaardijstraat richting Piusplein en de aansluiting van de Koopvaardijstraat op de Piusstraat herinrichten; • het aanpassen van het fietspad aan de zuidzijde van de Paleisring, Stadhuisplein en Schouwburgring in twee richtingen voor een goede aansluiting op het Stadsforum en de kruispunten Bredaseweg-Noordhoekring en Paleisring-Piusstraat hierop aanpassen; • het noordelijk deel van de Heuvelring (tussen Telegraafstraat en Spoorlaan) in te richten als entree van de binnenstad; b. voor het bestendigen van het verluwen: • de Heuvelring, het Stadhuisplein, Paleis-, Schouwburg- en Noordhoekring tijdelijk in te richten als 30 kilometer per uur weg met 1 rijstrook met éénrichtingsverkeer voor autoverkeer en met 1 rijstrook met semi-permanente maatregelen; c.

om sluipverkeer in Oud-Zuid te ontmoedigen: • de Primus van Gilsstraat inrichten als 30 kilometer per uur straat; • de Bisschop Zwijsenstraat tot aan de Piusstraat inrichten als fietsstraat; • de kruisingen Primus van Gilsstraat met de Veemarktstraat en met de Bisschop Zwijsenstraat minder aantrekkelijk maken voor doorgaand verkeer en ook verkeersveiliger inrichten; • de rijrichting in de Clerxstraat omdraaien of de route knippen, ter voorkoming van sluipverkeer na het instellen van het rechtsaf verbod Koopvaardijstraat. De term cityring in de parkeerverwijzing vervangen door ‘parkeerroute centrum’ en de (parkeer)bewegwijzering hierop aanpassen; Het college verzoeken een voorstel voor dekking van de benodigde middelen te doen bij de Programmabegroting 2022, waarmee (het moment van) de uitvoering van de maatregelen onder beslispunt 1 onder voorbehoud is van vaststelling van de Programmabegroting 2022 door de gemeenteraad; Het college verzoeken om voor aanvang van de werkzaamheden een monitoringsplan op te stellen en uit te voeren en indien op basis van deze monitoring op enig moment moet worden vastgesteld dat niet meer wordt voldaan aan de gestelde randvoorwaarden van 8.000 voertuigen per etmaal een voorstel met aanvullende maatregelen aan de gemeenteraad voor te leggen.

Argumenten 1.1 Alle drie de varianten voldoen aan de randvoorwaarden voor verluwing Er zijn uiteindelijk drie varianten voor het verluwen van het Stadsforum gedefinieerd: Variant 1: knip Heuvel

• • • • • •

de cityring wordt geknipt, de doorgaande route over de ring verdwijnt grotendeels; Heuvel wordt 1 strook; Piusplein blijft 2 stroken t.b.v. bereikbaarheid parkeergarage Heuvelpoort; gedeeltelijke heroriëntatie van het parkeerverkeer; rechtsafverbod Koopvaardijstraat nodig om te voldoen aan de taakstellende opgave; gelijktijdig verluwing Piushaven.

raad 2021_1186 definitief A

Variant 2: knip Piusplein

3

• • • • • •

Variant 3: losknippen Bisschop Zwijsenstraat

•

• • • • •

de cityring wordt geknipt, de doorgaande route over de ring verdwijnt grotendeels; Piusplein wordt 1 strook; Heuvel blijft 2 stroken t.b.v. bereikbaarheid parkeergarage Heuvelpoort; gedeeltelijke heroriëntatie van het parkeerverkeer; rechtsafverbod Koopvaardijstraat is niet nodig om te voldoen aan de taakstellende opgave; verluwing Piushaven niet noodzakelijk.

de cityring zelf wordt niet geknipt, de doorgaande route over de hele ring blijft in stand; Heuvel en Piusplein worden 1 strook; geen heroriëntatie parkeerverkeer; rechtsafverbod Koopvaardijstraat nodig om te voldoen aan de taakstellende opgave; Bisschop Zwijsenstraat wordt een fietsstraat; gelijktijdig verluwing Piushaven.

Voor meer informatie over de varianten en de effecten verwijzen we naar bijlage 1. Alle drie de varianten maken ruimte voor lopen en fietsen in de binnenstad. Het verluwen van de cityring biedt letterlijk ruimte voor onze recentelijk vastgestelde loop- en fietsagenda. De doorwaadbaarheid van de binnenstad verbetert en afgesneden looprelaties tussen de verschillende deelgebieden kunnen worden hersteld. Met de nieuwe inrichting zullen er meer fietsers over de cityring rijden dan er auto’s passeren. Dit betekent een nieuwe kans om onze zes stedelijke snelfietsroutes goed op de binnenstad aan te sluiten. Voor fiets en voetganger worden de kruisingen op de hoekpunten van de cityring overzichtelijker en veiliger. Alle drie de varianten hebben geen negatief effect op de koopstromen in de binnenstad en op de Linten. Het verluwen maakt plaats voor meer groen, voor meer rust en ruimte voor meer nieuwe inwoners in de binnenstad. Dit zorgt voor een toename van het klantenpotentieel dat groter is dan verschuivingen van koopstromen als gevolg van verkeersingrepen. Alle drie de varianten kennen een inrichting die deels tijdelijk van aard is. Er zijn semi-permanente maatregelen nodig waarmee we onderstrepen dat de auto te gast is in de binnenstad. Een definitieve herinrichting van de cityring is nu niet aan de orde.

Dit vergt namelijk forse investeringen en de voorbereidingstijd is hiervoor te kort. De herinrichting van de cityring wordt semi-permanent totdat er een definitief ontwerp is en ook kan worden uitgevoerd. De verwachting is dat dit binnen nu en 10 jaar zal zijn. Voor meer informatie over deze tijdelijkheid wordt verwezen naar bijlage 3. Deze tijdelijkheid is ook nodig, omdat evenementen nog steeds gebruik maken van het huidige tracé van de cityring. Wat nu semi-permanent ontworpen wordt ten behoeve van het Stadsforum moet tijdelijk kunnen wijken voor bijvoorbeeld de kermis. Alle drie de varianten zijn niet afhankelijk van maatregelen op de ringbanen of tangenten. In de Netwerkanalyse is dit al aangetoond. Het nieuwe hoofdwegennet van de auto beschikt nog over voldoende restcapaciteit om minimaal de komende 10 jaar de verschuiving van ‘binnen naar buiten’ in voldoende mate op te opvangen. De verluwing van de binnenstad hoeft dus niet te wachten op grote investeringen voor de aanpak van de Hasseltronde of het spoorviaduct bij Ringbaan-Oost.

raad 2021_1186 definitief A

4

1.2 Variant 3 heeft een duidelijke voorkeur Het losknippen van de Bisschop Zwijsenstraat biedt voor de middellange termijn het meeste perspectief en comfort voor verluwing van de cityring. Deze variant doet recht aan de participatie, geeft de autobezoeker de ruimte om te wennen aan de nieuwe binnenstad, biedt ruimte in de binnenstad voor fietsen en lopen, voldoet aan ruimschoots aan randvoorwaarden voor het Stadsforum en biedt vooral meer rust en veiligheid op het plein zelf. 1.3 Variant 3 brengt meer rust op het Stadsforum Met het losknippen van de Bisschop Zwijsenstraat vervalt een dominante ‘linksaffer’ op het Stadsforum. Het conflict tussen de auto en fietsers en voetgangers op het plein neemt hierdoor aanzienlijk af. Alleen de bus, hulpdiensten en taxi’s slaan nog linksaf op het Stadsforum. Met het verluwen van de Paleisring en het Stadhuisplein zetten we een eerste stap in het verbeteren van de omgevingskwaliteit aan de zuidzijde van de binnenstad. Maar ook leggen we de basis voor het verder verdichten van de binnenstad, het verder vergroenen en kunnen we fysieke relaties leggen tussen de verschillende deelgebieden in en rondom de binnenstad. Het vervallen van de autorichting naar de Bisschop Zwijsenstraat versterkt dit.

1.4 Variant 3 vraagt om goede monitoring De robuustheidstoets laat zien dat variant 3 gevoeliger is voor een toename van het autoverkeer als op termijn de (binnen)stad verder wordt verdicht en verluwd. Bij de andere twee varianten is hier nauwelijks sprake van, omdat de cityring wordt geknipt. Met de inzichten die we nu hebben, is variant 3 voor de komende 10 tot 15 jaar robuust. De toekomst is echter nog onzeker. Zo weten we niet zeker welke maatregelen uit de Netwerkanalyse de komende 15 jaar worden gerealiseerd. Ook is het onzeker in welke mate de mobiliteitstransitie de komende jaren door zal zetten. En deze ontwikkeling is erg belangrijk voor het bestendigen en verder verluwen van de cityring. We weten wel dat we met een nieuw parkeerbeleid en deelmobiliteit hierop actief kunnen sturen. Variant 3 heeft meer dan de andere varianten baat bij een proactief mobiliteitsbeleid. Een voorstel voor een nieuw parkeerbeleid zal dit najaar nog separaat aan de gemeenteraad worden voorgelegd, waarmee we een belangrijke stap kunnen zetten richting de transitie. Monitoring is van belang om dit goed te volgen.

1.5 Variant 3 biedt de mogelijkheid om nog door te groeien Mocht blijken dat op termijn de verluwing op het Stadsforum te beperkt is omdat de transitie onvoldoende doorzet of omdat de uitvoering van de Netwerkanalyse stagneert, dan is het mogelijk om aanvullende maatregelen te nemen die passen binnen de door de raad gestelde randvoorwaarden. Een aanvulling met variant 1 of 2 is dan mogelijk. Wellicht zijn tegen die tijd ook andere voorstellen denkbaar, afhankelijk van hoe de situatie en de verkeersstromen zich dan hebben ontwikkeld. Door nu voor variant 3 te kiezen garandeer je vanaf 2023 rust op het Stadsforum. Met de keuze voor een andere variant blijft de linksaf strook de komende jaren op het plein liggen. Dat is een groot nadeel. De combinatie van variant 3 en mogelijk later een aanscherping op de oostflank sluit ook aan op de adaptieve werkwijze uit de Mobiliteitsaanpak met experimenteren en bijstellen als iets niet werkt. 1.6 Variant 3 kan rekenen op draagvlak bij adviespartners uit de stad Zowel het BMT als de Linten hebben geadviseerd om variant 3 te kiezen voor het verluwen van de cityring. Beide partners sluiten niet uit dat het bij onvoldoende effect op termijn alsnog noodzakelijk is om door te groeien naar bijvoorbeeld variant 1.

De belangrijkste reden voor deze gelaagdheid in het advies is dat beide partners van mening zijn dat de bezoeker in de binnenstad op deze wijze kan wennen aan het verluwen. Dit advies heeft waarde voor ons. Het is gebaseerd op feiten en inzichten die voortkomen uit een intensief gezamenlijk participatietraject. De Omgevingscommissie heeft positief geadviseerd over het verluwen, maar adviseert om te kiezen voor variant 1. Belangrijkste argument hiervoor is dat deze variant de meeste potentie heeft voor het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte in de binnenstad door de mogelijkheid om het Veemarktkwartier en de Sint Josephstraat te verbinden met het kernwinkelgebied en dat tot één geheel te smeden. De winst op stadsniveau is met deze variant volgens hen het grootst. Met de keuze van variant 3 blijft de Heuvel met 1 rijbaan open en halveert de verkeersintensiteit op de Heuvelring. De ruimtelijke kansen die de Omgevingscommissie ziet kunnen echter ook met variant 3 worden benut.

raad 2021_1186 definitief A

5

1.7 Variant 3 doet recht aan de uitkomst van participatie De participatie bevestigt de keuze voor verluwen: ruim 70% van de inwoners staat positief tegenover het verluwen van de cityring. De argumenten van de tegenstanders richten zich voornamelijk op de onderdelen “bereikbaarheid woning/winkel”, “sluipverkeer door de wijken” of “slecht voor de binnenstad”. Deze argumenten zijn voor ons uitgangspunt geweest bij de selectie van de varianten en zijn daarmee al ondervangen. Uit de enquêtes blijkt eveneens dat de beoordeling van de effecten (zowel positief als negatief) van variant 3 gematigd zijn. Er zijn geen uitschieters en er is een relatief grote groep die verwacht geen nadelige effecten te ondervinden van de maatregel. Het algemene beeld is positief. De beoordeling van de effecten van de knip op de oostflank is meer in extremen. Het aandeel dat geen grote effecten verwacht is aanzienlijk kleiner dan bij variant 3. Hier is duidelijk meer sprake van tegengestelde meningen. Voor meer informatie over de participatie verwijzen we naar het Participatieverslag cityring in bijlage 2. In het traject van de Netwerkanalyse hebben er al gesprekken plaatsgevonden met onder andere de hulpdiensten en het openbaar vervoer. Deze partijen hebben toen al aangegeven de noodzaak van het verluwen in te zien, maar dat dit niet mag leiden tot problemen in de routering.

Dit is de uitwerking waar we binnenkort mee starten. De komende twee jaar zal hierover nog overleg plaatsvinden met zowel de taxibranche, de provincie (concessienemer OV) en met de gezamenlijke hulpdiensten. 1.8 Een knip alleen is onvoldoende Alleen het knippen op het Stadsforum is onvoldoende om onder de 8.000 motorvoertuigen uit te komen. Er is een samenhangend pakket van maatregelen voor nodig: • maatregelen die samen met de knip zorgen voor de grootste impact. Denk daarbij aan het rechtsafverbod op de Koopvaardijstraat, het aanpassen van de fietsstructuur op de zuidflank aan het nieuwe Stadsforum en het herinrichten van de kop van de Heuvelring als entree van de binnenstad; • maatregelen voor het realiseren van 30 kilometer per uur, versmallen naar 1 rijbaan, en het (semipermanent) inrichten van de oost-, zuid- en westflank van de cityring met een verblijfskarakter; • mitigerende maatregelen om sluipverkeer tegen te gaan, waarmee we ook recht doen aan zorgen die geuit zijn in het participatietraject. Voor meer informatie wordt verwezen naar Bijlage 3. In onderstaande figuur zijn de maatregelen opgenomen:

raad 2021_1186 definitief A

6

1.9 Naast de knip is teruggaan naar 1 rijbaan met 30 kilometer per uur nog belangrijker Alleen knippen zonder aanpassing van het wegbeeld op de cityring leidt niet tot het gewenste gedrag. Vanaf 2023 moet het duidelijk zijn dat de auto te gast is in de binnenstad en dat deze de openbare ruimte moet delen met andere weggebruikers. Zo moet dit bijvoorbeeld direct bij het oprijden van de Heuvel vanaf de Spoorlaan duidelijk zijn. Ook moet de nieuwe inrichting de doorgaande automobilist ertoe aanzetten andere routes te nemen. Een strook wordt 30 kilometer per uur voor het autoverkeer. De andere rijstrook heffen we op voor het autoverkeer, we verwijderen het asfalt, de stoeprand wordt verlegd en we passen klinkerverharding toe. Deze strook krijgt hiermee een andere uitstraling en bestemming. Dit kan variëren van groen, stallen, kunst, cultuur tot iets geheel anders. De invulling bestaat uit modulair inrichtingsmaatregelen die robuust en duurzaam zijn en eenvoudig verplaatst kunnen worden voor evenementen. De invulling is gebied specifiek en kan per flank van de cityring anders zijn. Het biedt de mogelijkheid om grote delen van de cityring te vergroenen. Het invullen doen we samen met betrokkenen en dat wordt maatwerk. Basisschool De Elzen en het Odulphus Lyceum hebben al aangegeven hier met leerlingen over te willen meedenken.

De cultuursector denkt na over kunt- en expositieruimte in deze modules. En ook citymarketing heeft interesse getoond. Voor meer informatie over deze semi-permanente inrichting verwijzen we naar bijlage 3. Onderstaand een eerste gedachte voor een mogelijke semi-permanente inrichting van de kop van de Heuvelring:

raad 2021_1186 definitief A

7

1.10 Het preventief inzetten van mitigerende maatregelen is nodig Er zijn zorgen over uitwijkverkeer en nieuwe sluiproutes door de omliggende straten in de wijken binnen de ringbanen. Uit de analyses komen een tweetal potentiële sluiproutes naar voren: enerzijds oost-west van de Piushaven-Koopvaardijstraat-Piusstraat-Primus van Gilsstraat-Veemarktstraat en anderzijds via de Clercxstraat terug naar de Piushaven. Dit beeld wordt bevestigd na gesprekken met bewoners. Preventief worden nu al mitigerende maatregelen voorgesteld om deze routes te ontmoedigen. Het betreft het verlagen van de snelheid op de Primus van Gilsstraat en Bisschop Zwijsenstraat, kruispunten herinrichten en het onmogelijk maken van ongewenste terugroute. Meer mitigerende maatregelen volgen desgewenst vanaf 2023 naar aanleiding van resultaten uit de monitoring. 1.11 Voor variant 3 is een Noordhoekring in twee richtingen niet noodzakelijk In het voortraject aan dit raadsvoorstel is de vraag opgeworpen of Noordhoekring in twee richtingen uitgevoerd moet worden. Dit met name om negatieve effecten van een mogelijke knip in de oostflank voor de noord-zuidverbinding te compenseren. Met de keuze voor variant 3 verandert er echter niets aan de relatie tussen Besterd en Korvel, omdat de noord-zuidverbinding over de heuvel open blijft.

Tweerichtingsverkeer op de Noordhoekring in combinatie met losknippen van de noord-zuid relatie over de Bisschop Zwijsenstraat levert eerder problemen op bij de Lange Schijfstraat. Afhankelijk van de keuzes neemt de verkeersintensiteit toe van 6.500 motorvoertuigen per etmaal tot 10.000 motorvoertuigen per etmaal (zie ook bijlage 1). De beschikbare ruimte op dit wegvak is te beperkt om deze stroom verkeer te verwerken. Een adequate oplossing is niet voorhanden. Tweerichtingsverkeer heeft daarnaast nauwelijks effect op de oostflank, maar drukt wel doorgaand verkeer naar Ringbaan-West. Tweerichtingsverkeer heeft als grootste nadeel dat de Noordhoekring onoverzichtelijker wordt voor (overstekende) voetgangers en fietsers, waaronder de grote aantallen fietsen en lopende schooljeugd 1.12 De Piushaven profiteert ook van Variant 3 Een positief neveneffect van de keuze voor variant 3 is dat ook de Piushaven verluwt. Het instellen van het rechtsafverbod op de Koopvaardijstraat is voldoende om de doorgaande stroom over de Havendijkroute naar de cityring te ontmoedigen. Het verluwen van de Piushaven maakt onderdeel uit van de ambities in de recentelijk vastgestelde beleidsnota ‘recreatief gebruik Piushaven’ Piushaven (raad 2021_1088 definitief A). De verwachting is dat het gemotoriseerd verkeer op de Piushaven als gevolg van deze maatregel halveert.

De bereikbaarheid van de Piushaven verandert hierdoor niet. Wel zijn er zorgen over uitwijk via Oud-Zuid, maar daarvoor worden mitigerende maatregelen genomen. Ook de omliggende wijken van de Piushaven gaan onderdeel uitmaken van het monitoringsplan. 2.1 De cityring is niet meer van de hele stad, maar gaat een grotere rol vervullen voor de binnenstad Het beeld van de cityring als draaikolk van stedelijke autoritten is met de vaststelling van de Netwerkanalyse losgelaten. Ongebreidelde groei op deze ring is niet meer verantwoord. Het botst met al onze ambities uit bijvoorbeeld de Agenda Binnenstad (in wording) en frustreert daarmee de ontwikkeling van de binnenstad tot een plek waar het aantrekkelijk verblijven, werken en wonen is. Maar ook een plek in de stad waar ruimte gezocht moet worden voor klimaatadaptieve maatregelen. Dit kost ruimte en die is er niet meer als de dominante autofunctie van de cityring gehandhaafd blijft. De naam cityring komt ook te vervallen. De flanken gaan onderdeel uitmaken van de parkeerroute naar de binnenstad toe. Dit passen we voor 2023 aan op de bewegwijzering naar de binnenstad (Parkeerroute informatiesysteem (PRIS) en bebording). Hierbij gaan we ook uit van het principe dat we meer gaan sturen vanaf de ringbanen waardoor men de keuze voor een parkeergarage straks niet meer maakt in de binnenstad maar daarbuiten.

3.1 Integrale afweging van inzet van middelen is passend alvorens over te gaan tot uitvoering Op dit moment zien we mogelijkheden voor dekking van de benodigde middelen om de voorgestelde maatregelen uit te voeren. Er zijn drie opties: dekking in de Reserve Bovendijkse Voorzieningen (RBV), het MeerJarenPlan openbare ruimte (MJP) en de Algemene reserve van het grondbedrijf (ARGE). Echter, we hebben meer ambities in de ontwikkeling van de stad. We bereiden in het kader van de Programmabegroting 2022 een afweging voor de zorgvuldige inzet van de verschillende middelen, verdeeld over de verschillende ambities en in de tijd geprogrammeerd (waaronder ook de verschillende fases van het totale Stadsforum en Koningswei). Dit inzicht is nog niet compleet. Bij de besluitvorming over de

raad 2021_1186 definitief A

8

Programmabegroting 2022 zullen wij de raad een dekkingsvoorstel voorleggen. Op dat moment kan een integrale afweging plaatsvinden. 3.2 Besluitvorming over de keuze van de variant is van belang voor verder uitwerking van Stadsforum en Koningswei De gemeenteraad heeft eerder ingestemd met het ontwerp voor het Stadsforum. De verdere uitwerking daarvan is mede afhankelijk van de keuze van de variant. Ook de verder uitwerking van de planontwikkeling voor het Koningsplein hangt hiermee samen. Voortgang in de planvorming blijft van belang. Een keuze van de gemeenteraad nu zorgt ervoor dat deze planvorming verder kan, ook al is over de dekking nog geen definitief besluit genomen. 3.3 De kosten en dekking zijn niet bepalend voor de keuze tussen de varianten In het traject met alle participanten is de kostencomponent geen afweging geweest. Alle varianten vragen immers om min of meer soortgelijke maatregelen. Alleen als besloten zou worden tot tweerichtingsverkeer op de Noordhoekring vergt dit forse extra kosten (met name de kruising met de Lange Schijfstraat). Toch durven we te stellen dat de orde van grootte van de kosten daarmee voor alle varianten grofweg gelijk is.

Bij het ontbreken van dekking of andere keuzes die gemaakt worden bij de integrale afweging in het kader van de Programmabegroting 2022 is het gevolg niet dat een ander andere variant gekozen moet worden, maar is het gevolg dat (vooralsnog) niet overgegaan kan worden tot uitvoering van de maatregelen voor verluwing van de cityring. 4.1 Monitoring als basis voor ingrijpen Op basis van het verkeersmodel weten we in grote lijnen hoe het verkeer zich na uitvoering van de maatregelen gaat gedragen. Neveneffecten die we nu in het model zien, zoals dat er een nieuwe oost-west sluiproute door Oud-Zuid kan ontstaan, zijn meegenomen in de maatregelen. Het knippen van de noord-zuid route via de Bisschop Zwijsenstraat kan leiden tot alternatieve routes via bijvoorbeeld de Oude Dijk en in mindere mate via de Lange Schijfstraat-Korvelseweg. Om overlast te beperken of om het juist voor te zijn, wordt een monitoringsprogramma opgesteld.

We monitoren op het bereiken van de hoofddoelen (maximaal 8.000 voertuigen per etmaal, snelheid 30 kilometer per uur) en ook op mogelijke neveneffecten in de omgeving: • middels periodieke tellingen op de cityring (aantal en snelheid); • middels periodiek tellingen in de straten in de binnenstad die gunstig in het netwerk liggen voor sluipverkeer (op basis van het verkeersmodel en de output van de participatie); • middels periodieke tellingen op de linten in de stad, in dit geval de Besterdring, de Korvelseweg en de Broekhovenseweg; • met verkeersregelinstallatie (VRI)-data de ontwikkeling van de kruispunten op de ringbanen; • middels het belevingsonderzoek (zie bij vervolg) hoe de bezoeker het verluwen ervaart. Het monitoringsprogramma wordt in Q4 van 2021 uitgewerkt en opgezet. In 2022 zal de 0-meting plaatsvinden, voordat voorgestelde maatregelen zijn uitgevoerd, waarna er de jaren daarna periodiek wordt gemeten. De frequentie van monitoren moeten we nog vaststellen.

Risico’s Het verluwing van de cityring kent randvoorwaarden waar risico’s mee samenhangen. Hieronder een tweetal risico’s waar we de komende jaren rekening mee moeten houden: • Vertraging van de uitvoering van de Netwerkanalyse heeft gevolgen voor het Stadsforum Variant 3 heeft het meeste baat bij het bieden van een goed alternatief voor de doorgaande route door de binnenstad. Het stapsgewijs uitvoeren van de Netwerkanalyse is hiervoor de basis. Dit legt qua fasering en planning druk op het TMIP en qua uitvoering op het MJP. Het op middellange termijn investeren in de binnenring en op de tangenten loont voor het Stadsforum. Het vertragen van deze uitvoering zet de robuustheid van variant 3 onder druk.

raad 2021_1186 definitief A

•

9

Inzetten op verstedelijking zonder mobiliteitstransitie betekent meer druk op het Stadsforum Na 2030 wordt de robuustheid van de varianten in grote mate bepaald door de wederzijdse afhankelijkheid van verstedelijking en een mobiliteitstransitie. De verstedelijking (plus 25.000 woningen) legt zonder ingrijpen teveel druk op de cityring. Een transitie (oftewel een modal-shift) zorgt voor demping van het autogebruik en stuurt daarmee op het afremmen van de groei van het autoverkeer op de cityring. Inzetten op meer lopen, fietsen, deelmobiliteit en openbaar vervoer vormt de basis voor deze transitie. Deelmobiliteit is een belangrijke aanleiding en om die reden ligt binnenkort de het raadsvoorstel Actualisatie Parkeerbeleid aan de raad voor ter vaststelling. Deze aanpak omvat vier samenhangende sporen voor parkeerbeleid waarvan het tweede spoor zich richt op deelmobiliteit. Dit spoor is relevant voor de ontwikkeling van onder andere Koningswei. Onvoldoende inzetten op deze transitie brengt het risico met zich mee dat tussen 2030 en 2040 aanvullend op variant 3 maatregelen nodig zijn om een verkeersluw Stadsforum te houden.

Naast deze risico’s moeten we ons realiseren dat er sprake zal zijn van een periode van gewenning . In de eerste maanden na de uitvoering van de voorgestelde maatregelen kan er een verstoord verkeersbeeld ontstaan met bijhorende (negatieve) reacties van de Tilburgers en bezoekers. De weggebruiker moet immers wennen aan de nieuwe routes en inrichting. De ervaring leert dat dit soort gedragsverandering gewenningstijd kosten. Dit betekent dat we zeker in de begin goed moeten volgen wat er gebeurt, eventueel moeten bijsturen, maar ons ook vooral moeten realiseren dat het gewenste effect tijd nodig heeft.

Kosten en dekking Algemeen Uit eerste grove ramingen is gebleken dat de varianten niet onderscheidend zijn op het vlak van financiën. Veel permanente maatregelen zijn generiek, evenals het semi permanent inrichting van grote delen van de cityring. Financieel maakt het dus niet uit welke variant wordt gekozen. Raming Het maatregelenpakket van variant 3 vraagt om een investering van afgerond 5.84 miljoen euro. In onderstaande tabel is onderscheid gemaakt naar de verschillende categorieën:

Raming kosten per maatregelengroep Onderdeel

1. 2. 3.

Kosten

Bouwkosten verluwen: knippen en aanpassen aan Stadsforum bestendigen: 30km/u, naar één rijbaan en semi-permanente maatregelen mitigeren: Oud-Zuid

€ 1.051.500,€ 2.631.000,€ 345.500,-

SUB-TOTAAL exclusief BTW

1. 2. 3.

Bijkomende kosten engeneeringskosten (voorbereiding & directievoering) = 20% aanvullende onderzoeken (incl. monitoringsvoorstel) = 5% kabels & leidingen = 20%

€ 4.028.000,-

€ 805.600,€ 201.400,€ 805.600,-

SUB-TOTAAL exclusief BTW

€ 1.812.600,-

TOTAAL exclusief BTW

€ 5.840.600,-

Voor meer informatie over de raming verwijzen wij naar bijlage 3.

raad 2021_1186 definitief A

10

De geraamde 5.84 miljoen euro komt naast de al eerder geraamde (veel grotere) investeringen voor het Stadsforum. Dit aanvullende budget is nodig voor semipermanente herinrichting van alle delen van de cityring buiten het plangebied van het Stadsforum, zodanig dat ring en Stadsforum volledig en tijdig op elkaar aansluiten en we de taakstelling voor het verluwen behalen. De betreffende maatregelen dragen ook bij aan het reduceren van geluidsoverlast en verbeteren van de luchtkwaliteit over het hele traject van de ring en daarmee aan een prettiger verblijfsklimaat. Door een forse afname van het aantal auto’s en de snelheid van het autoverkeer verbetert de verkeersveiligheid op de cityring aanzienlijk. De vrijgekomen openbare ruimte biedt mogelijkheden voor vergroening, verblijven en stallen. We zien mogelijkheden voor dekking in de Reserve Bovendijkse Voorzieningen (RBV), het MeerJarenPlan openbare ruimte (MJP) en de Algemene reserve van het grondbedrijf (ARGE). Bij de voorstellen voor de Programmabegroting 2022 bieden wij inzicht in deze mogelijkheden en volgt een concreet dekkingsvoorstel voor het maatregelenpakket dat hoort bij dit raadsvoorstel. Uiteraard kan pas overgegaan worden tot uitvoering van de maatregelen als de benodigde middelen door de gemeenteraad ter beschikking zijn gesteld.

In de verder voorbereiding is dit geen belemmering, omdat de behandeling van de Programmabegroting 2022 reeds in november is. Planning en fasering De planning en fasering van de werkzaamheden is gericht op het uitvoeren van de eerste maatregelen in 2022 bij de Bisschop Zwijsenstraat, Koopvaardijstraat en Heuvelring. Vervolgens zullen stapsgewijs in 2023 de maatregelen uitgevoerd worden in de omzetting naar één rijbaan en de herinrichting van de vrijkomende ruimte. Variant 3 was nog niet in beeld bij de fasering voor het Stadsforum die eerder met de gemeenteraad is gedeeld. Deze is pas later tijdens het participatieproces ontstaan. De keuze voor variant 3 vraagt dat ook bij de fasering van het Stadsforum sneller met de aansluiting van de Bisschop Zwijsenstraat wordt gestart. De eerder voorgestelde fasering passen we dus aan. Parallel aan het raadsvoorstel voor het beschikbaar stellen van het uitvoeringsbudget voor fase 1 van het Stadforum informeren we de gemeenteraad over de totaal planning en de aangepaste fasering. Bij de planning houden we uiteraard ook zoveel mogelijk rekening met alle andere ontwikkelingen in de binnenstad die van invloed zijn op de bereikbaarheid, zoals de sanering van de gasleidingen in de binnenstad.

Dit blijft in de voorbereiding en uitvoering balanceren om overlast te beperken tot een zo kort mogelijke periode en het zo goed mogelijk bereikbaar houden van de verschillende delen van het centrum.

Vervolg Gefaseerd weghalen van de verkeerslichten op de cityring Als gevolg van minder autoverkeer in de binnenstad zijn voor een soepele en veilige afwikkeling van het verkeer de bestaande verkeerslichten niet meer nodig. Deze gaan we gefaseerd verwijderen. De verkeerslichten op de hoekpunten van de cityring worden nog wel even gehandhaafd. Hiermee kan het verkeer gedoseerd worden. Dit verbetert in de aanloopfase naar de verluwing het oversteken van de ring voor fietsers en voetgangers. Ook kunnen we de doorgaande route over de cityring minder aantrekkelijk maken voor automobilisten door te sturen op wachttijd. En als laatste kunnen we de hulpdiensten en het openbaar vervoer in de beginfase extra ruimte geven voor een betere doorstroming. De geregelde oversteken voor voetgangers worden met een zebrapad uitgevoerd. Per situatie wordt bekeken of de verkeerslichten nog ondersteunend nodig zijn. Aantrekkelijkere linten De Veldhovenring en de Besterdring worden in 2024 heringericht. Ze transformeren van zogenaamde grijze wegen (50 kilometer per uur inrichting) naar een verblijfsgebied waar de auto met 30 kilometer per uur te gast is. De Linten moeten ook aantrekkelijke aanloopstraten naar de binnenstad toe worden. De Korvelseweg blijft hierbij achter. Hier is er sprake van een toenemende druk op de openbare ruimte en er spelen

raad 2021_1186 definitief A

11

verkeersveiligheidsvraagstukken. Een herinrichting is nodig. Na vaststelling van dit raadsbesluit zal binnen de fasering en planning van het MJP gezocht worden naar mogelijkheden om binnen nu en 5 tot 10 jaar de Korvelseweg her in te richten tot een volwaardige 30 kilometer per uur straat waar ruimtelijke kwaliteit boven het stromen van het autoverkeer staat. De ontwikkelde gedachtenlijn vanuit de ondernemersvereniging de inrichting nemen we hierbij mee. Belevingsonderzoek als basis voor ontwerpen We zijn deze zomer gestart met een cyclus van belevingsonderzoeken in en rondom de binnenstad. Het is de bedoeling om systematisch met een wetenschappelijke basis de ervaringen van verluwing in beeld te brengen en om per locatie te leren van de effecten van deze ruimtelijke ingrepen. We starten met een onderzoek op de Piushaven, waar we tijdens de zomermaanden tijdelijk de Havendijkroute afsluiten voor het autoverkeer ten gunste van terrasruimte, ruimte voor voetgangers, fietsers en een prettiger verblijfsklimaat. Daarna komen de Paleisring, de Spoorlaan en de Heuvel aan de beurt voor een 0-meting. Het belevingsonderzoek zal onderdeel uitmaken van het monitoringsprogramma voor de verluwing, maar zal ook input leveren voor de visie op de cityring.

Evaluatie De evaluatie van dit besluit wordt opgenomen in het monitoringsvoorstel, zie hiervoor argument 4.1.

Bijlagen 1. 2. 3.

BIJLAGE 1: Verluwing cityring, onderzoek & analyse (Goudappel Coffeng) BIJLAGE 2: Participatie-verslag ingreep cityring (gemeente Tilburg) BIJLAGE 3: Raming kosten maatregelenpakket variant 3 (Civil-Support)

Tilburg, 31 augustus 2021 Het College van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris, de burgemeester,

raad 2021_1186 definitief A

12

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders; gelet op het door de raad aanvaarde amendement 17.1. en 17.2

Besluit 1.

2. 3.

4.

Variant 3 te hanteren voor het verluwen van de cityring en daarmee de Bisschop Zwijsenstraat los te knippen van het Stadsforum voor gemotoriseerd verkeer met uitzondering van hulpdiensten, openbaar vervoer en taxi’s en daarbij de volgende maatregelen uit te voeren: a. voor het verluwen en inpassen van het Stadsforum: • een rechtsafverbod voor motorvoertuigen instellen op de Koopvaardijstraat richting Piusplein en de aansluiting van de Koopvaardijstraat op de Piusstraat herinrichten; • het aanpassen van het fietspad aan de zuidzijde van de Paleisring, Stadhuisplein en Schouwburgring in twee richtingen voor een goede aansluiting op het Stadsforum en de kruispunten Bredaseweg-Noordhoekring en Paleisring-Piusstraat hierop aanpassen; • het noordelijk deel van de Heuvelring (tussen Telegraafstraat en Spoorlaan) in te richten als entree van de binnenstad; b. voor het bestendigen van het verluwen: • de Heuvelring, het Stadhuisplein, Paleis-, Schouwburg- en Noordhoekring tijdelijk in te richten als 30 kilometer per uur weg met 1 rijstrook met éénrichtingsverkeer voor autoverkeer en met 1 rijstrook met semi-permanente maatregelen; c.

om sluipverkeer in Oud-Zuid te ontmoedigen: • de Primus van Gilsstraat inrichten als 30 kilometer per uur straat; • de Bisschop Zwijsenstraat tot aan de Piusstraat inrichten als fietsstraat; • de kruisingen Primus van Gilsstraat met de Veemarktstraat en met de Bisschop Zwijsenstraat minder aantrekkelijk maken voor doorgaand verkeer en ook verkeersveiliger inrichten; • de rijrichting in de Clerxstraat omdraaien of de route knippen, ter voorkoming van sluipverkeer na het instellen van het rechtsaf verbod Koopvaardijstraat. De term cityring in de parkeerverwijzing te vervangen door ‘parkeerroute centrum’ en de (parkeer)bewegwijzering hierop aan te passen; Het college te verzoeken een voorstel voor dekking van de benodigde middelen te doen bij de Programmabegroting 2022, waarmee (het moment van) de uitvoering van de maatregelen onder beslispunt 1 onder voorbehoud is van vaststelling van de Programmabegroting 2022 door de gemeenteraad; Het college te verzoeken om voor aanvang van de werkzaamheden een monitoringsplan op te stellen en voor wensen en bedenkingen aan de raad voor te leggen.

Indien op basis van deze monitoring op enig moment moet worden vastgesteld dat niet meer wordt voldaan aan de gestelde randvoorwaarden van 8.000 voertuigen per etmaal of effecten op verkeersveiligheid (sluipverkeer) en/of economie negatief uitvallen, een voorstel met aanvullende maatregelen aan de gemeenteraad voor te leggen.

raad 2021_1186 definitief A

5.

13

Het college te verzoeken de herinrichting van de Korvelseweg in de planning aan te laten sluiten op de herinrichting cityring en hiertoe samen met de Stichting Tilburgse Linten en de inwoners plannen te ontwerpen. Deze herinrichtingsplannen uiterlijk Q4 2022 aan de raad voor te leggen en hiervoor een werkbudget beschikbaar te stellen van €100.000 ten laste van de reserve Bovenwijkse Voorzieningen

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 4 oktober 2021.

de griffier,

voorzitter,