01 Raadsvoorstel Transitievisie Warmte

raad 2021_1238 definitief.docx

1

Raadsvoorstel Transitievisie Warmte Aanleiding We willen dat Tilburg ook in de toekomst een fijne plek blijft om te wonen en werken. Daarom werken we aan een duurzamer Tilburg. Klimaatneutraal in 2045 is het doel dat uw raad heeft gesteld. Dat betekent dat we dan geen CO2 meer uitstoten. Een forse ambitie ten opzichte van het nationale streefjaar 2050. Ongeveer de helft van de CO2-uitstoot in de gebouwde omgeving wordt veroorzaakt door het gebruik van aardgas. Het aardgasvrij maken van gebouwen is dus een van de maatregelen die nodig is om onze ambitie te realiseren. In de Transitievisie Warmte zetten we de koers uit voor ‘Het nieuwe verwarmen’. In het nationale Klimaatakkoord is afgesproken dat elke gemeente uiterlijk eind 2021 een Transitievisie Warmte vaststelt. Gedurende het totstandkomingsproces van de visie hebben ons college en uw raad eerder besluiten genomen. Zo heeft ons college in maart 2020 een plan van aanpak vastgesteld waarover u per raadsbrief bent geïnformeerd. In februari 2021 hebt u een notitie van uitgangspunten vastgesteld met randvoorwaarden, leidende principes en besliscriteria. Daarnaast is uw raad regelmatig geïnformeerd en betrokken via raadsbrieven en bijeenkomsten. Dit alles heeft geleid tot een uitgewerkte visie. Met dit voorstel vragen wij u de Transitievisie Warmte vast te stellen.

Beoogd effect/ bestuurlijk kader De Transitievisie Warmte vormt de basis voor het verminderen van de CO 2-uitstoot en het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Daarmee draagt de visie bij aan het realiseren van onze ambitie om Tilburg in 2045 klimaatneutraal te laten zijn. Het ter besluitvorming aanbieden van de Transitievisie Warmte is opgenomen in de programmabegroting 2021.

Voorstel De Transitievisie Warmte (Bijlage 1) inclusief onderliggende documenten (bijlagen 1a, 1b en 1c) vaststellen, met daarin als kernelementen: Oog voor haalbaarheid en betaalbaarheid; Collectieve warmtesystemen als kansrijk toekomstbeeld voor het stedelijk gebied; Woonlastenneutraliteit als belangrijkste randvoorwaarde voor uitvoering; Energiebesparing is overal in Tilburg belangrijk; Een aanvullende aanpak waarvoor Tilburg is opgedeeld in vier zones.

Argumenten 1. De visie is een solide basis voor het realiseren van onze klimaatdoelstelling Het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving is één van de maatregelen die nodig is om in 2045 klimaatneutraal te zijn. Aan deze visie ligt een technisch-financiële analyse ten grondslag én een intensief participatietraject. Op basis daarvan is de koers voor ‘het nieuwe verwarmen’ uitgezet. De visie bevat zowel een overkoepelende strategie voor heel Tilburg, als een aanpak voor verschillende zones. Haalbaarheid en betaalbaarheid zijn belangrijke kernwaardes. Bovendien houden we rekening met de dynamische ontwikkelingen en onzekerheden waar we mee te maken hebben. Daarmee is de visie een solide basis om een bijdrage te leveren aan het realiseren van onze klimaatdoelstelling. 2. De visie voldoet aan de door uw raad vastgestelde uitgangspunten In februari 2021 heeft uw raad een notitie van uitgangspunten vastgesteld met drie randvoorwaarden, vier leidende principes en vijf besliscriteria. Die uitgangspunten vormen het afwegingskader waarbinnen de visie is opgesteld. Hieronder is voor iedere randvoorwaarde, leidend principe en besliscriterium de borging aangegeven binnen de Transitievisie Warmte.

raad 2021_1238 definitief.docx

2

Randvoorwaarden Bestaande afspraken en trajecten blijven parallel lopen Gedurende het totstandkomingsproces en in de visie zelf is verbinding gemaakt met dergelijke trajecten. In Hoofdstuk 1 van Bijlage 1 is dit nader beschreven. Zo is het Transitieplan Warmtenet Midden- en West-Brabant opgeleverd gedurende het totstandkomingsproces van de Transitievisie Warmte. In onze visie staat dit transitieplan benoemd en zijn relevante aspecten zoals cascadering opgenomen. Zorgvuldige en transparante kennisbank In de notitie van uitgangspunten is een kennisbank gedefinieerd als een brede set van informatie over de wijkgerichte verduurzaming van de gebouwde omgeving die transparant en beschikbaar is. Hier geven we op twee manieren invulling aan. Bijlage 1b bevat een technische verantwoording met een overzicht van gebruikte bronnen, methoden en gegevens. In aanvulling daarop wordt ten tijde van het schrijven van dit voorstel gewerkt aan een storymap. Hierin wordt op een overzichtelijke manier de visie en onderliggende gegevens toegankelijk gemaakt voor inwoners en andere belanghebbenden. De storymap zal na vaststelling van deze visie worden geplaatst op de speciaal hiervoor ingerichte webpagina. Betrouwbaar en toekomstbestendig In de technisch-financiële analyse is, zoals beschreven in Hoofdstuk 3 van Bijlage 1, onderzocht welke alternatieven voor aardgas het meest passend zijn.

We concluderen dat op basis van de traditionele technieken en huidige kostenverdelingssystematiek in Nederland een grootschalige woonlastenneutrale overstap naar aardgasvrij niet haalbaar is. In Hoofdstuk 4 van Bijlage 1 beschrijven we hoe we in Tilburg op weg gaan naar het nieuwe verwarmen. Hierbij focussen we ons primair op bestaande en bewezen stappen die wel haalbaar en betaalbaar zijn, namelijk het op grote schaal realiseren van energiebesparing door te isoleren. En we gaan voor aardgasvrij daar waar die stap al woonlastenneutraal te realiseren is. Daarmee kiezen we voor een betrouwbare en toekomstbestendige aanpak voor de korte termijn. Tegelijkertijd zien we het belang van technische en sociale innovatie om meer of beter haalbare en betaalbare oplossingen te ontwikkelen. Leidende principes CO2-reductie is leidend richting een klimaatneutraal Tilburg In Hoofdstuk 1 van Bijlage 1 staat het belang van CO2-reductie beschreven. CO2-reductie is het hoofddoel om onze ambitie klimaatneutraal in 2045 te realiseren. Het aardgasvrij maken van gebouwen is een van de maatregelen die nodig is om dat te realiseren. Daarmee is CO2-reductie leidend. Bovendien is CO2-uitstoot één van de vijf onderzochte besliscriteria in de technisch-financiële analyse.

Bij uitbreiding van het Amernet streven we naar een verminderde hoeveelheid verstookte biomassa in de Amercentrale Dit leidend principe is overgenomen in de visie. In de uitwerking van warmte-uitvoeringsplannen zal, indien het uitbreiding van het Amernet betreft, het effect op de stook van biomassa inzichtelijk worden gemaakt om aan te tonen dat aan dit principe wordt voldaan. Borging van belangen; komen tot een gedragen visie Deze visie is samen met belanghebbenden opgesteld. In het proces zijn de belangen van inwoners en bedrijven geborgd. Uit het advies van de TilburgerTafel en de reacties uit de digitale dialoog blijkt de gedragenheid onder een aanzienlijk deel van de Tilburgers. Een verdere toelichting over dit proces is weergegeven onder Argument 1.5. Kosteneffectief voor de gehele warmteketen én eindgebruiker In de technisch-financiële analyse zijn zowel de kosten voor de gehele warmteketen, zogenaamde nationale kosten, als de kosten voor de eindgebruiker onderzocht. De nationale kosten zijn bepaald door modelberekeningen waarbij Tilburgse kentallen en gemiddelden als basis zijn gebruikt. De eindgebruikerskosten hebben we inzichtelijk gemaakt door het ‘Energie Huishoudboekje van de Tilburger’ op te stellen.

In het huishoudboekje is (1) opgenomen wat men nu betaald voor verwarming, warmtapwater en koken, (2) wat men naar verwachting gaat betalen wanneer we niets doen, en (3) wat de kosten zijn om over te stappen naar een aardgasvrij alternatief. Op basis van dit inzicht concluderen we dat een grootschalige overstap naar aardgasvrij niet betaalbaar is. In de visie stellen we daarom aanvullende randvoorwaarden. Eén

raad 2021_1238 definitief.docx

3

van die randvoorwaarden is woonlastenneutraliteit voor eindgebruikers. We gaan in gesprek met het Rijk over wat nodig is om dat te realiseren. Besliscriteria CO2-uitstoot, nationale kosten, eindgebruikerskosten, aanwezigheid van warmtebronnen en ruimtelijke inpassingsmogelijkheden In de technisch-financiële analyse zijn al deze vijf criteria meegenomen. Per buurt zijn gegevens verzameld voor zeven mogelijke aardgasvrije alternatieven. Met behulp van een Multi Criteria Analyse zijn de verschillen tussen de alternatieven op basis van de besliscriteria inzichtelijk gemaakt. Hieruit volgt in hoeverre een aardgasvrij alternatief passend is. 3. De visie biedt op hoofdlijnen houvast en handelingsperspectief voor inwoners en gebouweigenaren om voortvarend mee aan de slag te gaan De visie maakt onderscheid tussen stappen en maatregelen die overal in Tilburg belangrijk zijn en stappen en maatregelen die specifiek gelden voor een bepaald gebied. Wat altijd en overal in Tilburg belangrijk is: energie besparen, isoleren, kieren dichten, ventileren, elektrisch koken en groene energie opwekken. Voor gebieden waar we voorlopig niet starten met het aardgasvrij maken van gebouwen zetten we onder andere ook in op tijdelijke, hybride oplossingen, zoals een hybride warmtepomp. In alle gevallen is het belangrijk om zoveel mogelijk natuurlijke momenten te benutten.

Op gebouwniveau bij momenten zoals renovatie, verbouwing of verhuizing. En op gebiedsniveau bij lokale opgaves, zoals gebiedsontwikkelingen, herstructurering, grootschalige nieuwbouw of werkzaamheden in de openbare ruimte. Dit geeft inwoners en gebouweigenaren op hoofdlijnen houvast en handelingsperspectief. Meer concrete uitwerking zal plaatsvinden bij de op te stellen warmte-uitvoeringsplannen en de te starten programma aanpak. 4. De visie is realistisch en bevat een strategie om flexibel om te gaan met onzekerheden en veranderingen We zien dat veel randvoorwaarden voor een snelle en succesvolle warmtetransitie nu nog niet zijn ingevuld. Zo kan woonlastenneutraliteit nog niet worden waargemaakt, moet wet- en regelgeving nog worden aangepast, en ontbreekt het aan voldoende uitvoeringsmiddelen- en capaciteit. Ontwikkelingen op Europees, nationaal en (boven)regionaal niveau hebben invloed op de Tilburgse praktijk. In de visie onderkennen we dit gegeven en beschrijven we juist de kansen en mogelijkheden om wel mee aan de slag te gaan. Zo gaan we voor aardgasvrij daar waar de stap woonlastenneutraal te realiseren is. Daar waar die stap nog niet haalbaar is, zetten we in op slimme tussenoplossingen om energie en CO2 te besparen. Voor het proces hanteren we het principe ‘doen, leren, beter doen.

We gaan aan de slag met een aantal concrete projecten - doen -, evalueren de (tussen)uitkomsten daarvan - leren -, en passen aan waar nodig - beter doen. We hanteren daarmee een strategie op inhoud en proces om, tot in zekere mate, flexibel om te kunnen gaan met deze onzekerheden en veranderingen. Ontwikkelingen kunnen ook dermate snel gaan en ingrijpend zijn, dat een spoedige herziening van de visie gewenst is. 5. Bij het opstellen van de visie zijn belanghebbenden betrokken via een stuurgroep, TilburgerTafel en digitale dialoog Medio 2019 zijn we gestart met een verkenningsfase door met een brede groep belanghebbenden te spreken. Op basis van deze gesprekken is een plan van aanpak opgesteld. Vervolgens hebben we een stuurgroep gevormd onder leiding van een onafhankelijk voorzitter, en zijn meerdere werkgroepen ingericht. Naast de gemeente zijn hier meerdere partijen in vertegenwoordigd: Enexis, de vijf Tilburgse energiecoöperaties, de drie Tilburgse woningcorporaties, bedrijvenfederatie BORT, huurdersbelangenorganisatie SBO en Tilburg University. Door de stuurgroep is een ontwikkelrichting geformuleerd; een eerste opzet van de visie. Via een getrapt participatieproces is deze ontwikkelrichting getoetst bij inwoners van Tilburg. Zo is een brede raadpleging onder ruim 1.500 inwoners georganiseerd via een digitale dialoog.

Parallel aan dit proces is een TilburgerTafel ingericht, een zo divers mogelijke groep van 20 betrokken inwoners die wij hebben gevraagd om ons te adviseren. De TilburgerTafel heeft haar adviezen uitgebracht (Bijlage 1d), mede op basis van de resultaten van de digitale dialoog. Een deel van de adviezen is gericht op het latere vervolgproces in buurten en wijken. Deze adviezen nemen wij mee in de verdere uitwerking van onder andere de warmte-uitvoeringsplannen. Hierover zullen we uw raad uiteraard blijven informeren. Een ander deel van de adviezen is een reactie op de ontwikkelrichting van de stuurgroep. Deze zijn grotendeels ondersteunend. Zo pleit de TilburgerTafel ervoor om de warmtetransitie in de lange historische lijn te plaatsen, een procesaanpak te starten in de dorpen en de

raad 2021_1238 definitief.docx

4

visie vaker dan vijfjaarlijks te updaten. Al deze zaken zijn maken onderdeel uit van de visie. Deze ondersteunende adviezen betekenen overigens niet automatisch ook draagvlak bij de uitwerking van warmteuitvoeringsplannen. De ervaring leert dat bij concrete uitwerking van plannen de weestand kan toenemen. Twee adviezen van de TilburgerTafel wijken (deels) af van de nu voorliggende visie. Deze adviezen zijn hieronder weergegeven en het verschil met de voorliggende visie is beschreven. Ook is de argumentatie gegeven waarom deze adviezen niet in zijn geheel zijn overgenomen. Advies A TilburgerTafel: Velen (wij ook) steunen de hoge prioriteit voor CO2-reductie, maar verbreed de kostenvisie: sterkste schouders, zwaarste lasten. In de Transitievisie Warmte is woonlastenneutraliteit voor eindgebruikers als algemene randvoorwaarde opgenomen, conform de afspraken uit het nationale Klimaatakkoord. Daarnaast is opgenomen dat bij het opstellen van warmte-uitvoeringsplannen het effect op woonlasten open en transparant in beeld zal worden gebracht. Ook wordt dan het effect van de plannen op andere aspecten concreter inzichtelijk gemaakt, zoals CO2-uitstoot, comfortverhoging en woningwaarde. Op deze manier kan bij vaststelling van warmteuitvoeringsplannen een integrale afweging worden gemaakt. Dit is in lijn met hoe er in de stuurgroep over is gesproken.

Advies B TilburgerTafel: Neem het signaal over koelen zeer serieus. Schrijf Tilburgse richtlijnen voor koel bouwen en renoveren. Motto: isoleren + ventileren + koelen. Gezien het veranderende klimaat zal in de zomermaanden meer behoefte aan koeling zijn, waardoor een duurzame oplossing gewenst is. In de voorliggende Transitievisie Warmte is opgenomen dat koeling een aandachtspunt is om mee te nemen in de uitwerking van warmte-uitvoeringsplannen. Bij bijvoorbeeld de uitwerking van het 5de generatie warmte-koude net wordt koeling al volwaardig meegenomen. Koeling krijgt dus aandacht in de verdere planvorming. Dit is in lijn met hoe er in de stuurgroep over is gesproken. Ook hiervoor geldt dat bij vaststelling van warmte-uitvoeringsplannen een integrale afweging kan worden gemaakt.

Risico’s Zonder dat randvoorwaarden door externen worden ingevuld lukt het niet om op grote schaal stappen naar aardgasvrij te zetten In Hoofdstuk 1 van Bijlage 1 benoemen we een zestal randvoorwaarden die noodzakelijk zijn om op grote schaal stappen naar aardgasvrij te zetten. Dit betreft onder andere woonlastenneutraliteit voor eindgebruikers, compensatie van uitvoeringskosten en regie- en uitvoeringscapaciteit voor zowel gemeente, woningcorporaties en Enexis, en voldoende bevoegdheden in wet- en regelgeving. We gaan in gesprek met het Rijk over wat nodig is om deze randvoorwaarden te realiseren. Daarbij trekken we samen op met partners in Tilburg en met de andere G40-gemeenten en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het is echter onzeker of en wanneer de randvoorwaarden worden ingevuld. Als de randvoorwaarden niet, of niet tijdig, worden ingevuld is het niet mogelijk om op grote schaal stappen naar aardgasvrij te zetten. Dit kan leiden tot het niet behalen van onze (tussen)doelstellingen.

Kosten en dekking Aan vaststelling van de Transitievisie Warmte zijn niet direct kosten verbonden. Om de visie tot uitvoering te brengen starten we een programma aanpak. Daar zijn uiteraard wel kosten aan verbonden. Deze programma aanpak werken we momenteel uit. Een aantal activiteiten zijn al gestart of zullen we binnenkort starten. Denk aan het door ons in september 2021 vastgestelde uitvoeringsprogramma energietransitie bedrijven. Hiervoor is dekking beschikbaar vanuit de door uw raad beschikbaar gestelde middelen voor de periode 2019-2022 (incidentele kosten energietransitie, 4 x €1,5 mln.). Ook kunnen we met meerdere projecten aan de slag doordat we hiervoor subsidies hebben ontvangen. Dit betreft onder andere de Dubbel Duurzaam-wijkaanpak in Wandelbos Noord en een verduurzamingsaanpak voor Vereniging van Eigenaars vanuit het programma Aan de slag met je huis.

raad 2021_1238 definitief.docx

5

Voor de periode 2023 en verder zijn er geen middelen beschikbaar en zijn wij afhankelijk van bijdragen die wij vanuit het Rijk ontvangen. Op dit moment is onbekend of, en welke bijdragen we vanuit het Rijk kunnen verwachten. Het aantal activiteiten dat we vanuit de programma aanpak kunnen oppakken evenals de snelheid waarmee activiteiten kunnen worden uitgevoerd is dus grotendeels afhankelijk van de rijksbijdrage. Zodra wij hier meer zicht op hebben komen we hier bij u op terug.

Vervolg Deze eerste Transitievisie Warmte geeft op hoofdlijnen de richting die we de komende jaren gaan volgen. Samen met betrokken inwoners, bedrijven en instellingen gaan we aan de slag om de visie stapje voor stapje uit te voeren. Steeds concreter, steeds verder uitgewerkt, steeds dichter bij het einddoel. Onderweg kijken we voortdurend, samen met uw raad, of we de goede koers nog steeds vast hebben en waar nodig passen we zaken aan.

Bijlagen 1 – Transitievisie Warmte 1a – Overzicht ontwikkelingen, opgave en huidige situatie 1b – Technische verantwoording 1c – Definities 1d – Rapportage digitale dialoog en advies TilburgerTafel

Tilburg, 12 oktober 2021 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris, de burgemeester,

raad 2021_1238 definitief.docx

6

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit De Transitievisie Warmte (Bijlage 1) inclusief onderliggende documenten (bijlagen 1a, 1b en 1c) vast te stellen, met daarin als kernelementen: - Oog voor haalbaarheid en betaalbaarheid; - Collectieve warmtesystemen als kansrijk toekomstbeeld voor het stedelijk gebied; - Woonlastenneutraliteit als belangrijkste randvoorwaarde voor uitvoering; - Energiebesparing is overal in Tilburg belangrijk; - Een aanvullende aanpak waarvoor Tilburg is opgedeeld in vier zones.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 13 december 2021.

de griffier,

voorzitter,