01 Raadsvoorstel Stadsforum aangepast

raad 2021_1112 nieuw definitief

1

Raadsvoorstel Stadsforum Onderdeel van de gehele gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei

Aanleiding De binnenstad van Tilburg is sterk in ontwikkeling. Het winkelrondje nadert zijn voltooiing, de Spoorzone ontwikkelt zich in sneltreinvaart, de Piushaven is helemaal opgebloeid, het Veemarktkwartier bijna gereed en met het Stadsforum krijgt de binnenstad binnen enkele jaren een prachtig extra plein. Mooie ontwikkelingen die stuk voor stuk bijdragen aan een toekomstbestendige, leefbare en economisch gezonde binnenstad. Een binnenstad met meer groen, minder doorgaand verkeer, een kloppend winkelhart waar Tilburgers en bezoekers niet alleen komen om inkopen te doen maar ook graag verblijven. De binnenstad is en wordt steeds meer een populaire plek om te leven, wonen en werken. Daarom investeert Tilburg in een sterke binnenstad als grote werkgever en stimulerende kracht van de Tilburgse economie. Op tal van beleidsterreinen (mobiliteit, economie, ruimtelijk en cultureel) met tal van beleidsplannen (Omgevingsvisie, Tilburg Next, mobiliteitsbeleid) wordt een bijdrage geleverd aan dit toekomstbeeld van de binnenstad. Met veel belanghebbenden is in de afgelopen jaren gesproken en het draagvlak voor het toekomstbeeld is groot. We staan als stad voor de grote uitdaging om de binnenstad toekomstbestendig en economisch gezond te houden, meer mensen naar de binnenstad te trekken, ruimte te maken voor nieuwe woningen en tegelijkertijd bereikbaar en leefbaar te zijn.

De huidige Coronaperiode laat zien hoe waardevol het is om buiten te kunnen ontmoeten, wandelen, sporten en ook hoe belangrijk het is dat we als stad laten zien dat we blijven investeren in de kwaliteit van de binnenstad. Dit alles komt samen in de gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei. In december 2019 heeft de raad de uitgangspunten voor de gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei als kader voor verdere uitwerkingen vastgesteld. Binnen de gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei beschouwen we het onderdeel Stadsforum als een programma. Voorliggend raadsvoorstel stelt het programma Stadsforum vast. Dit programma kent zogeheten ‘no-regret’ 1 fasen, die onafhankelijk van elkaar kunnen worden uitgevoerd. We zijn op weg naar investeringsbesluiten per fase. De onderdelen van het programma worden projectmatig uitgewerkt en gefaseerd voorgelegd. Na positief besluit over voorliggend raadsvoorstel wordt er verder gewerkt aan de projectuitwerkingen, in lijn met het programma Stadsforum. Samen met Amvest en TBV Wonen wordt constructief verder gewerkt aan de vastgoedontwikkeling aan een groene Koningswei. Zodra we in de zomer van 2021 zekerheid hebben over het slagen van Koningswei met een directe verbinding met de Piushaven, wordt de inrichting van de Koopvaardijstraat bezien.

Beoogd effect/ bestuurlijk kader Het voorliggend raadsvoorstel is gebaseerd op onderstaande bestuursbesluiten: - Binnenstad 21e eeuw en het vigerende bestuursakkoord - Tilburg Next (d.d. 07-2017) - Raadsbesluit Visie gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei (d.d. 16-12-2019) - Raadsbesluit Beleidsnota Detailhandel (d.d. 18-02-2020). - Informatienota Schetsontwerp Stadsforum i.r.t. Motie meten is weten (d.d. 08-05-2020) - Collegebesluit VO Stadsforum (23-06-2020) - Informatienota_Stadsforum_cultuurhistorische verkenning BAAC (24-06-2020) - Raadsbesluit Netwerkanalyse (d.d. 01-02-2021) - Collegeadvies ontwikkeling visiedocument Paleis (d.d. 09-02-2021) 1 "no-regret" betekent dat realisatie van elke fase op zichzelf kan staan en voldoende kwaliteit moet hebben om zelfstandig

te kunnen functioneren. De som der delen moet uiteindelijk de totstandkoming van de gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei gestalte geven. Gelijktijdig betekent dit ook dat als er gedurende de uitwerking onderdelen niet realiseerbaar blijken (veranderend inzicht of ontbreken van middelen) er toch voldoende kwaliteit en samenhang in de uitgevoerde delen blijft.

raad 2021_1112 nieuw definitief

2

Voorstel In lijn met de besloten uitgangspunten Stadsforum (d.d. 16-12-2019): I.

Het Definitief Ontwerp Stadsforum (bijlage 1) als programma hanteren voor verdere projectuitwerkingen van: a. `Stadhuisplein' (fase 0): in uitvoering binnen project Kernwinkelgebied. Na vaststellen van het programma Stadsforum wordt het onderdeel van de scope Stadsforum (zie bijlage 2); b. `Willemsplein' (fase 1): uitvoering voorbereiden t/m besteksraming. Met als uitgangspunt (in lijn met het collegebesluit juni 2020) dat de parkeergarage Willemsplein wordt gesloopt en de Maawmuur wordt verplaatst; c. ‘Schouwburgring' (fase 2) en `Paleisring' (fase 3) samen projectmatig oppakken vanwege de verkeersingrepen om het Stadsforum autoluwer te maken; d. `Schouwburgpromenade' (fase 4) als laatste fase Stadsforum vanwege afhankelijkheid herontwikkeling Schouwburgpromenade / Louis Bouwmeesterplein.

II.

De uitvoering van het project `Willemsplein' (fase 1) voorbereiden t/m bestek raming en daarvoor een voorbereidingskrediet beschikbaar stellen van: €325.000,-

III.

Het project `Schouwburgring' en `Paleisring' (fasen 2 en 3) verder uitwerken inclusief het autoluw maken van de cityring (met benodigde afstemming met stad, planteam etc.) en daarvoor initiatiefbudget (inclusief PAK) beschikbaar stellen van: €200.000,-

IV.

De haalbaarheid van scopewijzigingen onderzoeken (mogelijke verruimingen van het programma Stadsforum) en daarvoor initiatiefbudget beschikbaar stellen: a. Onderzoeken hoe de omgeving van het Factorium, Gerechtsgebouw en Frankenhof goed kan aansluiten bij het Stadsforum én Koningswei: €50.000,b. Onderzoeken van de toevoeging van nieuwe kunst op het Stadsforum waartoe kan behoren het lichtkunstwerk onder de Katterug en extra uitlichten/kunstzinnig aanlichten van objecten en/of gebouwen (avondbeleving): €50.000,c. In samenwerking met het project Paleis middels cofinanciering programma te gaan maken ('toekomstgericht ontwikkelen') en daarvoor een budget beschikbaar stellen voor 2021 en 2022 van: €60.000,-

Argumenten 1.1. Het Stadsforum is het optimum van de vastgestelde uitgangspunten (Raadsbesluit Visie gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei d.d. 16-12-2019). Het vast te stellen Definitief Ontwerp (DO) Stadsforum biedt ruimte aan de markt, centrum stedelijke evenementen en de kermis in een klimaatadaptieve, verblijfsvriendelijke openbare ruimte met tal van gebruiksmogelijkheden voor (culturele) levendigheid voor bewoners en bezoekers. Er is een optimum gevonden tussen gebruik en beleving, geënt op de (cultuur)historische context van het gebied. Dit in lijn met de door de gemeenteraad aanvaarde motie ‘meten is weten’ (d.d. sept 2019). Deze motie is uitgewerkt in de informatienota Schetsontwerp Stadsforum i.r.t. de Motie meten is weten (d.d. 08-05-2020). Hierin is geconcludeerd dat enerzijds vergroening, klimaatadaptieve maatregelen, goede ruimtelijke beleving het hele jaar door én een forse reductie van hittestress mogelijk is en anderzijds ruimte voor de kermis (maximaal 5 grootvermaak attracties), markt (met groeimodel naar 275 kramen) en grote evenementen zoals Tilburg Zingt.

raad 2021_1112 nieuw definitief

3

1.2. Het Stadsforum biedt een wenkend perspectief voor de hele stad. We willen investeren om de welvaart en het welzijn van de stad en de bewoners te vergroten. Deze gebiedsontwikkeling is een vliegwiel voor de economische en stedelijke ontwikkeling in Tilburg. Bewoners en bezoekers vinden een gezelligere en sterkere binnenstad (groener, ruimer, gezonder, schoner, veiliger). Het Stadsforum als centrumstedelijk plein is aangenaam om te komen, stimulerend om naar buiten te gaan en anderen te ontmoeten. Bezoekers aan de binnenstad treffen naast een diverser winkelaanbod ook een aangename, klimaatadaptieve, verblijfsvriendelijke ruimte om te verpozen met tal van gebruikersmogelijkheden. Het Stadsforum kan binnen de gebiedsontwikkeling niet los worden gezien van Koningswei. Samen met Amvest en TBV Wonen wordt momenteel constructief verder gewerkt aan de vastgoedontwikkeling aan een groene Koningswei, een forse toevoeging van woningbouw op deze A-locatie. Dankzij de realisatie van het Stadsforum kan de markt verplaatst worden en kan de gemeente het dek van de parkeergarage geheel groen inrichten. Op dit moment kunnen partijen geen zekerheid bieden over de financiële en ruimtelijke haalbaarheid van Koningswei. In bijlage 3 is de tussenstand van deze planuitwerking opgenomen. Het Stadsforum sluit ook aan bij de onze detailhandelsvisie.

In de detailhandelsvisie is expliciet benoemd dat prioritiet ten aanzien van detailhandel primair bij de Binnenstad ligt. De realisatie van het Stadsforum draagt hier op een groot aantal onderdelen aan bij. Onder andere de vergroening, het autoluw maken en de programmering van het Stadsforum borgen een goede kwaliteit van de Tilburgse Binnenstad en anticipeert mede op de verwachte bevolkingsgroei van de stad. De Linten (Korvel en Besterd) dienen leefbaar en goed bereikbaar te blijven. De realisatie van het Stadsforum doet geen afbreuk aan de wensen van de stakeholders en de gestelde KPI’s ten aanzien van de linten zoals opgenomen in de detailhandelsvisie. De beoogde verluwing van de cityring (door realisatie Stadsforum) draagt bij aan het verbeteren van de leefbaarheid van de stad als geheel waarbij voor de linten de bereikbaarheid geborgd blijft. De verwachte groei van de stad zal tevens bijdragen aan het op peil blijven (of zelfs groeien) van de bezoekers van de linten; of deze nu per auto, bus, fiets of lopend komen.

1.3. Het Stadsforum is al een begrip in de stad en het resultaat van een open planproces met belanghebbenden uit de stad. Het meerjarig traject van ontwerpend onderzoek heeft het Stadsforum al een goede bekendheid opgeleverd, getuige de vele malen dat de naam van het nieuwe plein geciteerd wordt in de krant. Met veel belanghebbenden is gesproken in de afgelopen jaren. Het draagvlak voor het toekomstbeeld is groot, maar over de verschillende onderdelen ervan (bijv. de wijze waarop doorgaand verkeer op de cityring geweerd wordt) verschillen de meningen. Van planteam en omgevingscommissie zijn positieve adviezen ontvangen (zie bijlagen 4 en 5). • Het planteam schrijft het in haar advies d.d. 6 jan. 2021 (bijlage 4.1) als volgt: Het Planteam is enthousiast over het ontwerp in het algemeen maar heeft de zorg of de Gemeente in staat zal zijn om de verkeersdruk op de Cityring zover terug te dringen dat de leefbaarheid en veiligheid op het Stadsforum dermate goed is dat ook werkelijk het nieuwe stadhart van Tilburg kan en mag ontstaan. Verkeersluwte is in onze beleving daarvoor een absolute voorwaarde, waarbij de bezoekers ook per auto de binnenstad nog goed kunnen bereiken. De reactie op het advies van het planteam is opgenomen in bijlage 4.2. • Ook de Omgevingscommissie gaf op 9 sept.

2020 een positief advies op het ontwerp voor het Stadsforum (bijlage 5.1): Het proces en de uitwerking is bewonderingswaardig. De bindende samenhang van verschillende onderdelen van het Stadsforum worden met behulp van de gekozen materialen bewaakt, wat de essentiële voorwaarde is voor het waarborgen van de eenheid op het totale Stadsforum, alleen dan ontstaat er een plein voor de stad. De commissie concludeert dat de materialen goed gekozen en onderbouwd zijn, net als het beplantingsplan. • Op 21 okt. 2020 heeft de Omgevingscommissie geadviseerd over de bemonstering van de bestrating (bijlage 5.2):

raad 2021_1112 nieuw definitief

4

Natuursteen voldoet, alle betonsteen varianten voldoen niet omdat het beeld dat het beton oproept, dat van een grauwe vlakte is die nu al in beeld bijna opgaat in de oude betonstraatsteen die naast de proefvakken is gelegen. Tweede conclusie: als de voorgestelde natuursteen financieel absoluut niet haalbaar is, dan dient er meer onderzoek te komen naar alternatieve materialen (ander natuursteen/keramisch materiaal/combinaties) De commissie heeft altijd haar twijfels geuit over de schaal van het plein; een hoogwaardige materialisering met een warme uitstraling is volgens haar essentieel om tot een aangename verblijfsruimte te komen met een eigen identiteit. 1.4. In het definitief ontwerp Stadsforum wordt gekozen voor natuursteen. Er zijn verschillende materialen voor de verharding onderzocht en onderling vergeleken voor o.a. duurzaamheid, uitstraling, aanlegkosten en beheerskosten. Het enige alternatief voor natuursteen is een machinaal gemaakte betonsteen met een natuursteen toplaag. We adviseren om voor de bestrating van het Stadsforum, net als in fase 0 die momenteel gerealiseerd wordt, te kiezen voor natuursteen. Ook ontwerpers, planteam en omgevingscommissie adviseren nadrukkelijk om niet te kiezen voor betonsteen. De historische betekenis en de hoogwaardige context van het Stadsforum legt de lat hoog ten aanzien van de keuze van de verharding.

Zowel in de binnenstad als in de havenkom Piushaven is natuursteen toegepast. Het is onmiskenbaar dat het Stadsforum, als schakel tussen de binnenstad en de Piushaven, vergelijkbare hoogwaardige uitstraling moet krijgen. Natuursteen stelt hoge eisen aan fundering en afwerking en is uitermate geschikte voor het “zware” programma op het Stadsforum, zoals grote evenementen, markt en kermis. 1.5. Het programma Stadsforum is een ambitie met een gefaseerde ‘no-regret’ aanpak, waardoor we flexibel blijven in een wereld die verandert. Om onze ambitie te bereiken moeten we ondernemend durven ontwikkelen. Dat gaat ook gepaard met risico’s die we als gemeentebestuur aandurven omdat we vertrouwen in de toekomst hebben. Investeren in de binnenstad levert welvaart en welzijn op voor Tilburg als geheel. Binnenkort verschijnt de monitor ‘verbrede welvaart’ waarin het verband is onderzocht wat investeringen in de binnenstad betekenen voor een stad in zijn totaliteit. De monitor laat zien dat we in Tilburg achterlopen en dat een investering zoals gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei zin heeft, want het is een investering in de binnenstad die de stad als geheel versterkt. We kunnen nog niet goed voorspellen wat de effecten van corona zijn. Een aangename buitenruimte nodigt uit tot gebruik er van en dat leidt tot ontmoeting en verbinding.

Corona doet mogelijk ook iets met de financiering van latere onderdelen van het programma Stadsforum, daarom willen we kunnen blijven bijsturen als dat noodzakelijk is. Recent verscheen van het Planbureau voor de Leefomgeving de publicatie ‘Veerkracht op de proef gesteld: Een verkenning van de impact van corona op binnensteden’. Voor het Stadsforum relevante citaten daaruit: Kernkwaliteiten zoals sociaal culturele betekenis, centrale ligging en sfeer blijven onverminderd van belang Gezien de onzekerheid omtrent corona is een nuchtere houding aan te bevelen in plaats van haastige adhoc interventies gericht op transformatie. Sommige locaties lenen zich veel beter voor transformatie dan andere. Een goede monitoring van ontwikkelingen die een rol spelen vanuit het maatschappelijk belang, is hierbij crucialer dan ooit. Dergelijk inzicht staat aan de basis van strategisch beleid en handelen om de veerkracht van binnensteden te versterken. Aanbevelingen hiertoe zijn onder andere: voorkom overmaat aan vastgoed, pak problematische leegstand aan, en gebruik de crisis om de leefomgevingskwaliteit duurzaam te verbeteren en de woningbouwproductie te versnellen.

Door met voorliggend raadsbesluit het programma Stadsforum op basis van het DO vast stellen en vrij te geven voor verdere projectuitwerking, kan er in de tweede helft van 2021 een investeringsvoorstel voor ‘Willemsplein’ (fase 1) worden gedaan. Hierdoor kan de uitvoering in 2022 starten. Om aan de uitwerking van ‘Schouwburgring’ en ‘Paleisring’ (fasen 2 en 3) te kunnen werken, moeten de besluiten omtrent de oostelijke, zuidelijke en westelijke cityring genomen zijn. Dit zijn de voor het Stadsforum meest cruciale verkeersuitwerkingen van de netwerkanalyse (NWA) (zie Raadsbesluit Netwerkanalyse d.d. 01-02-2021). ‘Schouwburgpromenade’ (fase 4), aan de westzijde van het Stadsforum, is afhankelijk van de met BPD recent gestarte planontwikkeling. Momenteel wordt de ruimtelijke en financiële haalbaarheid onderzocht van de

raad 2021_1112 nieuw definitief

5

herontwikkeling van het Louis Bouwmeesterplein en een deel van de Schouwburgpromenade. Hierbij zijn ook de kiosken betrokken ten noorden van de Schouwburgring. De herontwikkeling van het Louis Bouwmeesterplein voegt niet alleen woningen toe maar biedt ook de mogelijkheid om de gewenste verbinding te leggen tussen het Stadsforum, park Oude Dijk en het historische lint Korvel.

Afb 1. beoogde fasering gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei (d.d. 26-01-2021). Rood Stadhuisplein = fase 0 blauw Willemsplein = fase 1 Geel oost/groen west = fasen 2+3 oranje Schouwburgpromenade = fase 4

1.6. Het Stadsforum als verbinding en aaneenschakeling van nu nog te veel losse gebieden (Kernwinkelgebied – Koningsplein – Piushaven). “De Tilburgse Binnenstad is de huiskamer voor alle Tilburgers, bezoekers, bedrijven en instellingen [.…] onderwijs, cultuur, wonen, horeca en evenementen.” (Tilburg NexT). Centrum-zuid, ook genoemd de Binnenstad van de 21e eeuw, is tevens gedefinieerd als een belangrijke plek in BrabantStad. Een gezonde en vitale binnenstad van Tilburg heeft tot ver buiten de gemeentegrenzen een positieve uitwerking. Deze kansen kunnen alleen worden benut als de openbare ruimte van de zuidelijke Binnenstad een metamorfose krijgt. Klimatogisch wordt fors geïnvesteerd in vergroening en wateroverlast (wateropvang in retentiekratten en grote ondergrondse groeivoorzieningen voor de bomen). Stadsforum en Koningswei als schakel tussen de Binnenstad en de Piushaven. Anderzijds ook de schakel van Moerenburg tot aan Stadspark Oude Dijk. Hogere woningdichtheden dragen bij aan een vitale, inclusieve en innovatieve binnenstad, en vragen om een andere afwikkeling van het verkeer.

raad 2021_1112 nieuw definitief

6

1.7. Tussen het Kernwinkelgebied en het Stadsforum zal een scopewijziging worden doorgevoerd zodra beslispunt I door de raad is vastgesteld. De inrichting van de openbare ruimte voor het Stadhuisplein, Willemsplein en een deel van de Schouwburgring is opgenomen binnen de projectscope van het Kernwinkelgebied. Met het vastgestelde DO voor het Stadsforum worden deze onderdelen overgeheveld naar het programma Stadsforum. Het DO voor het Stadsforum gaat qua scope verder dan de fasen 6 en 7 Kernwinkelgebied. De belangrijkste toevoegingen zijn het buiten gebruik stellen van de parkeergarage Willemsplein, de uitvoering van het volledige plein in natuursteen met daarbij een klimaat adaptieve ondergrondse voorziening ten behoeve van waterberging. De binnen het Kernwinkelgebied (fasen 6 en 7) beschikbare budgetten zullen na positieve besluitvorming worden overgeheveld naar het Stadsforum. Een deel van de werkzaamheden – de inrichting van het openbaar gebied voor het Stadhuisplein - wordt thans al uitgevoerd, dit wordt nog financieel afgewikkeld bij het project Kernwinkelgebied. In bijlage 2 is een meer gedetailleerde onderbouwing hiervan opgenomen. 2.1. Om in eind 2021 voor ‘Willemsplein’ (fase 1) het uitvoeringsbudget te kunnen aanvragen, moeten nu voorbereidingswerkzaamheden gedaan worden.

De voorbereidingswerkzaamheden bestaan voornamelijk uit het besteksgereed maken van het uitvoeringsontwerp, de kostenraming daarvan en afstemming met het planteam. Op basis van de besteksraming is er zekerheid over de voor fase 1 benodigde kosten. Hiermee volgen we het advies van de Rekenkamer op. De kosten van deze voorbereidingswerkzaamheden in 2021 vallen onder de Voorbereiding (V) van VTU. In zijn algemeenheid geldt dat er ondergrondse voorzieningen worden opgenomen voor de weekmarkt, kermis en evenementen. 3.1. De realisatie van het Stadsforum heeft ruimtelijke impact op zowel de oostelijke, zuidelijke als op de westelijke cityring. Om een goed en veilig functionerend Stadsforum te verkrijgen met één baan voor auto’s en één fietspad in twee richtingen aan de zuidzijde van de Paleisring, moet de snelheid naar maximaal 30km/u en is een taakstellende opgave van maximaal 8000 mvt/etmaal gedefinieerd voor het Stadsforum. Hierdoor is de oversteekbaarheid voldoende, biedt het plein voldoende ruimtelijke kwaliteit en blijft de zuidzijde van de binnenstad goed bereikbaar. De manier waarop deze taakstellende opgave voor de Paleisring wordt gehaald heeft een causaal verband op zowel de oostelijke, zuidelijke als op de westelijke cityring en is primair afhankelijk van de output van het participatietraject van de NWA (zie Raadsbesluit Netwerkanalyse d.d.

01-02-2021 waarin is besloten dat de cityring moet verluwen). Pas als deze ingrepen op de cityring bekend zijn, kunnen de fasen ‘Schouwburgring en Paleisring’ (fasen 2 en 3) van het Stadsforum nader worden uitgewerkt. Ook dan pas kan er globaal worden geraamd. Hiervoor is initiatiefbudget inclusief PAK nodig. Dit is onderdeel van de ‘no regret’ strategie. Omdat in het eerdere traject al veel werkzaamheden zijn uitgevoerd, is het benodigde budget voor het afronden van de initiatieffase beperkt. In feite gaat het om het verzekeren van de dekking van de uitvoeringskosten van fasen 2 en 3 en het autoluw maken van de Cityring. Op de zuidelijke cityring moet aanvullend worden onderzocht wat de noodzakelijke aanpassingen aan het netwerk zijn om de fietspaden goed in te passen, de overgang van 2 naar 1 rijstrook goed in te passen (en omgekeerd) maar ook moet de verplaatsing van de bushalte goed worden ingepast in de Paleisring. Dit is het basisniveau. De uitwerking van de ruimtelijke inpassing van de maatregelen volgt in de loop van 2021 in het kader van de Agenda Binnenstad. De kosten van aanpassing zullen vervolgens onderdeel uitmaken van het totaalbudget wat voor ‘Schouwburgring’ en ‘Paleisring’ (fasen 2 en 3) naar verwachting eind dit jaar bekend is en waarvoor voorbereidingsbudget aangevraagd zal worden. Ook is er nog afstemming met de stad, planteam etc.

en voorbereiding raadsvoorstel uitvoeringskrediet nodig.

raad 2021_1112 nieuw definitief

7

4.1 Deze binnenstedelijke gebiedsontwikkeling raakt veel andere (potentiële) projecten. We willen open staan voor verbindingen want het centrum verdient flexibiliteit aan alle grenzen in plaats van denken in strak omrande projecten. Tegelijkertijd willen we ons bewust zijn van scope verruimingen om onaangekondigde budget overschrijdingen te voorkomen (advies Rekenkamer). Daarom vragen we nu voor 2 onderdelen (zie beslispunt IV) initiatiefbudget aan om eventuele scopeverruimingen te kunnen onderzoeken en daarna op basis van de consequenties en globale kostenramingen aan de raad te kunnen voorleggen. Deze werkwijze (oproepen vanuit de stad of de politiek) trekken we door naar alle in de toekomst mogelijke scopewijzigingen dan wel nieuwe ambities die deze gebiedsontwikkeling raken. Initiatiefbudget zal dan aangevraagd worden op de integrale afwegingsmomenten in het begrotingsproces. 4.2 Omdat het Factorium net buiten het gebied Stadsforum ligt maar qua functie een belangrijke aanwonende is, is het advies van het planteam en ook van de ontwerpers om dit gebied mee te herontwikkelen. Het Factorium heeft aan de Bisschop Zwijsenstraat een voorplein dat is gericht op het Stadsforum. Bovendien heeft het Factorium een ruimtelijke relatie met het voormalige Kantongerecht, dat als alzijdig gebouw met zijn architectuur ook op dat voorplein reageert.

Het Factorium heeft daarnaast een functionele relatie met het Kunstcluster, waaronder het Conservatorium, de Concertzaal en de Schouwburg, alle geadresseerd aan het Stadsforum. Het planteam Stadsforum en Koningswei heeft hierover inmiddels al twee keer advies gegeven. De eerste keer op het voorlopig ontwerp Stadsforum en nu ook op het definitief ontwerp (zie bijlage 4). 4.3 Op het Stadsforum is veel kunst en erfgoed te vinden. Op het Stadsforum bevinden zich vele kunstwerken uit verschillende tijdslagen en met uiteenlopende achtergronden. Ook is het Stadsforum een ideale plek om de gelaagde geschiedenis van Tilburg in beeld te brengen, beter leesbaar te beleven en te vertalen naar de toekomst. De betonvijver en het gedachtengoed van Beljon is uitgangspunt voor een kunstenplan (onderzoek BAAC, zie ‘Informatienota Stadsforum – Cultuurhistorische verkenning BAAC d.d. 24-03-2020). Alle aanwezige kunstwerken behalve de twee mozaïeken sofa’s en de Maawmuur worden in het Stadsforum opgenomen. Voor deze kunstwerk moet een nieuwe plek worden gezocht. Kunst en verlichting zijn belangrijke pijlers voor de beleving van het plein. Daarom verdient het gebied een goed doordacht plan van aanpak ten aanzien van de kunstwerken in nauw overleg met afdeling cultuur (Zie kunstplan: p. 99 uit DO Stadsforum, bijlage 1).

Zodra we dit verder uitgewerkt hebben in gezamenlijkheid met CuPuDo, wordt dit meegenomen bij de aanvraag voor het uitvoeringskrediet van het Stadsforum per fase. 4.4 Avondbeleving In opvolging van het collegebesluit Avondbeleving (4 februari 2020) kan, na vaststelling van het DO Stadsforum, verder worden gewerkt aan de uitwerking van het lichtplan voor het plein. Op het Stadsforum is sfeervolle verlichting belangrijk voor het avondgebruik. Er zijn verschillende lichtprojecten denkbaar die als keuzemogelijkheden zullen worden voorgelegd aan de raad. Dit geldt ook voor het burgerinitiatief Lichtkunstwerk onder de Katterug. Als onderzocht is welk budget er voor nodig is, wordt dit meegenomen bij de aanvraag voor het uitvoeringskrediet van het Stadsforum per fase. 4.5 Belangrijk om nu door te pakken en te starten met de verschillende voorbereidingen. Belangrijk dat we de stad nu het perspectief bieden en investeren in de binnenstad. De stad wil zo kort mogelijk in de bouwput. Een versnelling van de uitvoering van de gebiedsontwikkeling Stadsforum & Koningswei draagt bij aan een stad die concurrerender, weerbaarder en inclusief uit de coronacrisis komt. Zie ook bij argument 1.4 de citaten uit ‘Veerkracht op de proef gesteld: Een verkenning van de impact van corona op binnensteden’.

4.6 Het gebruik van het Stadsforum en het Paleis versterken elkaar en het Paleis kan worden ingezet als verlengstuk van de openbare ruimte Stadsforum. In oktober 2020 is een stadsbrede enquête uitgevoerd, waarbij de vraag centraal stond ‘waarvoor zou u het Stadsforum graag bezoeken?’. Ruim 1200 mensen vulden de enquête in. Het enthousiasme voor het nieuwe Stadsforum is groot. De meeste mensen verwachten het nieuwe plein te bezoeken om te ontspannen in het groen (77,4%), voor grote evenementen (71,1%) of om elkaar te ontmoeten (68%). De behoefte aan meer

raad 2021_1112 nieuw definitief

8

groen, bomen en biodiversiteit is groot. Datzelfde geldt voor een open podium, een plek voor straatmuziek en theater. Horeca op het plein (een terrasje of kiosk) is ook belangrijk. Over het verkeer over het Stadsforum zijn de meningen divers. Sommigen pleiten voor een volledig autovrij gebied, maar de bereikbaarheid van het centrum blijft ook belangrijk. Rondom de stedelijk ruimte van het Stadsforum is een aantal zeer markante gebouwen voor diverse instituten gevestigd. Deze buren van het Stadsforum hebben een belangrijke rol om gezamenlijk het Stadsforum levendig te maken. We willen samen met partijen in de stad waaronder Theaters Tilburg, Fontys, Factorium en omwonenden, randvoorwaarden voor een programmering voor (culturele) levendigheid van het Stadsforum verder verkennen. Dit ten einde ook te kunnen experimenteren met nieuwe activiteiten en gebruiksmogelijkheden. Naast het Stadhuis hebben we in ons eigen bezit één van de buurpanden, gelegen midden op het Stadsforum: het Paleis. Het is een kracht om de wisselwerking tussen fysiek en symbolisch tussen het gebouw en het Stadsforum op te zoeken. Samen met projectgroep Paleis wordt een plan van aanpak opgesteld en worden activiteiten georganiseerd die voor reuring gaan zorgen op en rondom het Stadsforum (zie Collegeadvies ontwikkeling visiedocument Paleis d.d. 09-02-2021).

Risico’s Stadsforum: • Op dit moment is er nog geen dekking georganiseerd voor ‘Schouwburgring’ en ‘Paleisring’ (fasen 2 en 3). In het kader van de Perspectiefnota 2022 zal een integrale afweging plaats moeten vinden van de beschikbare middelen in relatie tot de ambities en plannen. Daarin worden fasen 2 en 3 Stadsforum meegenomen als belangrijke ambitie. In de tussentijd wordt ook naarstig gezocht naar subsidiemogelijkheden van andere partijen. Het is een risico dat er op korte termijn géén of onvoldoende dekking voor fasen 2 en 3 beschikbaar komt. In voorliggend raadsvoorstel is beslispunt III opgenomen om de initiatieffase voor fasen 2 en 3 na de zomer af te kunnen ronden, zodat er een voorbereidingskrediet voor fasen 2 en 3 aangevraagd kan worden, zodra er duidelijkheid is over de dekking. • Communicatie en participatie in het centrum van de stad vraagt veel inzet en middelen wegens grote mate van complexiteit en diversiteit in belangen. Als de besluitvorming vertraagt wordt de PAK hiervoor ontoereikend. Koningswei: Uitstel of negatieve besluitvorming over het Stadsforum betekent stagnatie of mogelijk afstel van de plannen voor Koningswei. Het doel is om de haalbaarheidsfase van Koningswei in de zomer van 2021 af te ronden met koop- en realisatieovereenkomsten met Amvest en TBV Wonen.

Op dit moment is het niet zeker dat een positief besluit over Koningswei genomen kan worden. Als in de zomer 2021 een positief besluit genomen wordt, dan moet op dat moment de gemeente kunnen aangeven wanneer het parkeerdek vergroend gaat worden en dat kan zodra de markt verplaatst is. Als dit risico zich voordoet, leidt het tot het terugvalscenario, net als wanneer het lopende onderzoek niet haalbaar is. Het terugvalscenario blijft dat TBV Wonen haar complex Piusstaete gaat renoveren en er geen doorbraak komt richting Piushaven. Amvest zal dan haar vastgoed vermoedelijk verkopen of op eigen grond willen herontwikkelen. Kernwinkelgebied: Als gevolg van de planning van de opening van het Stadskantoor zal de eerste fase van het Stadhuisplein in het eerste kwartaal van 2021 ingericht moeten zijn. Om hier aan te voldoen wordt dit deel van de openbare ruimte vanuit het project Kernwinkelgebied nu uitgevoerd in het (hogere) ambitieniveau van het programma Stadsforum. De inrichtingskosten zijn daardoor hoger dan het hiervoor beschikbare budget binnen Kernwinkelgebied. Indien de besluitvorming niet conform voorliggend raadsvoorstel is, komt er geen Stadsforum en geen scopewijziging met het Kernwinkelgebied.

Dit betekent dat er binnen Kernwinkelgebied voor het Willemsplein en de Schouwburgring een nieuw ontwerp met nieuwe kostenramingen moet worden gemaakt, waarover vervolgens besluitvorming moet plaatsvinden. Het resterende budget binnen het project Kernwinkelgebied zal hiervoor worden ingezet.

raad 2021_1112 nieuw definitief

9

Kosten en dekking De gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei bestaat uit verschillende onderdelen die gefaseerd zullen worden uitgevoerd. De bijbehorende investeringsbudgetten (kredieten) worden ook gefaseerd aangevraagd volgens het principe ‘no-regret’. In lijn met het Rekenkameradvies worden de aanvragen voor de uitvoeringskredieten pas op basis van besteksramingen aan de raad voorgelegd. 1. Voorbereidingskrediet Stadsforum ‘Willemsplein’ (fase 1) Naar verwachting wordt in de tweede helft 2021 het uitvoeringskrediet voor Stadsforum fase 1 aangevraagd. Op dit moment zijn er al veel uitwerkingen gedaan maar in lijn met de aanbevelingen van de Rekenkamer wordt het ontwerp de komende maanden verder gedetailleerd om er besteksramingen van te kunnen maken. Dat wordt de basis voor de aanvraag uitvoeringsbudget. De voorbereidingswerkzaamheden bestaan voornamelijk uit het besteksgereed maken van het uitvoeringsontwerp, de kostenraming daarvan en afstemming erover met het planteam. Deze werkzaamheden zouden normaliter op een later moment worden gedaan (onderdeel van de kosten Voorbereiding, Toezicht, Uitvoering) maar nu vragen we er een voorbereidingskrediet voor aan van €325.000,-. Deze kosten maken deel uit van de totale investering inclusief VTU en worden straks in mindering gebracht op het uitvoeringsbudget.

Voor fase 0 en 1 wordt de investering op dit moment geraamd op €9,2 mln. De definitieve kosten zijn bekend zodra de besteksramingen gereed zijn. We adviseren om voor de bestrating in fase 1, net als in fase 0 die momenteel gerealiseerd wordt, te kiezen voor natuursteen. Ontwerpers, planteam en omgevingscommissie adviseren nadrukkelijk om niet te kiezen de voor machinaal gemaakte betonsteen. De besparing van betonsteen ten opzichte van natuursteen is voor fase 1 geraamd op €0,7 mln. De voor fasen 0 en 1 geraamde kosten van € 9,2 mln. kunnen gedekt worden uit: € 3,3 mln. Beschikbare investeringsbudget voor Kernwinkelgebied (*) € 1,1 mln. Bijdrage uit Meerjarenprogramma en programma Water en Riolering (50%) € 2,7 mln. Vrije ruimte Algemene reserve grondexploitatie € 2,1 mln. Reserve Herstructurering (vrije ruimte en her-prioritering) (*) Op dit moment wordt het plein bij het Stadhuis aangelegd op basis van het ontwerp van het Stadsforum. Deze aanleg vindt plaats ten laste van het reeds beschikbare investeringsbudget Kernwinkelgebied. Zie ook de verdere financiële uitwerking in bijlage 2. Bij de raming van fase 1 is nieuwe kunst nog niet meegenomen. Zodra dit in samenwerking met CuPuDo verder is uitgewerkt, willen we de uitvoering van (mogelijk) nieuwe kunst meenemen bij de aanvraag van de uitvoeringskredieten van het Stadsforum per fase. In de programmabegroting 2021 is m.i.v.

2021 een structureel bedrag van € 225.000 per jaar beschikbaar voor Cupudo. Voor de jaren 2021 en 2022 wordt dit gedekt uit de Algemene reserve grondexploitatie, met ingang van 2023 worden de kosten voor kunstwerken opgenomen in de raming en budgetaanvraag voor nieuwe fysieke projecten. 2. Budget voor initiatieffase (fasen 2 en 3) Stadsforum inclusief onderdeel Netwerkanalyse De kosten van de verdere uitwerking van de initiatieffase (fasen 2 en 3) inclusief het autoluw maken van de cityring (Raadsbesluit Netwerkanalyse d.d. 01-02-2021), worden op dit moment geraamd op circa €200.000,-. Bij een positief besluit, worden de financiële gevolgen voor 2021 verwerkt in de Tussenrapportage 2021. De mogelijkheden tot dekking van de totale uitvoeringskosten voor fasen 2 en 3 Stadsforum zal ook onderdeel uitmaken van de integrale afweging van de ambities ten opzichte van de beschikbare financiële middelen bij de Perspectiefnota 2022.

raad 2021_1112 nieuw definitief

3. •

•

•

Budget voor initiatieffase van (potentiële) scopewijzigingen Onderzoeken hoe de omgeving van het Factorium, Gerechtsgebouw en Frankenhof goed kan aansluiten bij het Stadsforum én Koningswei in lijn met het advies van het planteam op het VO (bijlage 4C): Onderzoeken de toevoeging van nieuwe kunst op het Stadsforum waartoe kan behoren het lichtkunstwerk onder de Katterug en extra uitlichten/kunstzinnig aanlichten van objecten en/of gebouwen (avondbeleving): In samenwerking met het project Paleis middels co-financiering programma te gaan maken (“toekomstgericht ontwikkelen”) en daarvoor een budget beschikbaar te stellen voor 2021 en 2022 van:

10

€50.000,-

€50.000,-

€60.000,-

Bij een positief besluit, worden de financiële gevolgen voor 2021 verwerkt in de Tussenrapportage 2021. De mogelijkheden tot dekking van deze potentiële scopewijzigingen zal ook onderdeel uitmaken van de integrale afweging van de ambities ten opzichte van de beschikbare financiële middelen in de begrotingscyclus, zodra de financiële consequenties van de potentiële scopewijzigingen zijn uitgewerkt. 4. Budget voor structurele extra beheerskosten In het algemeen geldt dat het onderhoud van groen tot extra jaarlijkse beheerskosten leidt ten opzichte van verharding. Voor de investeringskosten geldt het omgekeerde en is groen aanleggen minder duur. Bij het raadsbesluit investeringsbudget voor fase 1 (gepland eind 2021) zullen de verschillen in beheerskosten inzichtelijk worden gemaakt opdat deze kosten meegenomen kunnen worden bij de jaarlijkse herijking van de beheerbudgetten in de programmabegroting.

Vervolg Procesmatig zal worden gecontinueerd: • Het open planproces en bijeenkomsten met partners en belangengroepen: Stichting Binnenstad Management Tilburg, planteam Stadsforum en Koningswei, Stichting Tilburgse Markten, cultuurcluster, kerkbestuur, inspiratie architecten, Amvest/Aegon en TBV Wonen en betrokken ontwerpers; • De betrokkenheid van de raad door middel van de huidige volggroep; • De betrokkenheid van de omgevingscommissie. Parallel aan het open planproces Stadsforum, loopt tot aan de zomer 2021 het participatietraject Netwerkanalyse (zie raadsbesluit d.d. 01-02-2021) en de Agenda Binnenstad. Het besluitvormingstraject ziet er als volgt uit (huidige planning): Voor het Stadsforum wordt in de tweede helft van 2021 het raadsvoorstel investeringsbudget fase 1 voorgelegd aan de gemeenteraad. Voor Koningswei geldt dat in het voorjaar 2021 duidelijk wordt of het plan Koningswei ruimtelijk en financieel haalbaar te maken is voor Amvest/Aegon, TBV Wonen en gemeente. Na dit lopende uitzoekwerk zullen de koop- en realisatie overeenkomsten met partijen afgerond worden met een handtekening in de zomer 2021. Voor de dekking van de vervolgfasen worden de komende periode interne en externe financieringsbronnen onderzocht. Voor de dekking wordt intern gekeken naar het klimaatfonds, het MJP en het rioleringsfonds.

Extern wordt er gezocht naar subsidiemogelijkheden in regelingen van het rijk (zoals impulsregeling klimaatadaptatie), de provincie, waterschap De Dommel en Erfgoed Deal. Ook betrekken we daarbij EU subsidies, zoals het fonds 100 klimaat neutrale steden binnen de Green Deal.

raad 2021_1112 nieuw definitief

11

Bijlagen 1. Stadsforum Kaderstellend Definitief Ontwerp (d.d. 26-10-2020) 2. Scopewijziging KWG en Stadsforum uitleg financiën (d.d. 01-2021) 3. Koningsplein, stand van zaken planontwikkeling (jan 2021) 4.A. Advies planteam gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei DO Stadsforum (jan 2021) 4.B. Reactiebrief op planteamadvies DO Stadsforum (jan 2021) 4.C. Advies planteam gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei VO Stadsforum (juni 2020) 4.D. Reactiebrief op planteamadvies VO Stadsforum (juni 2020) 5.A. Omgevingscommissie advies Stadsforum DO Stadsforum 5.B. Omgevingscommissie advies Stadsforum bemonstering

Tilburg, 9 februari 2021 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris, de burgemeester,

raad 2021_1112 nieuw definitief

12

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders; gelet op het door de raad aanvaarde amendement 9.1.

Besluit I.

In lijn met de besloten uitgangspunten Stadsforum (d.d. 16-12-2019): Het Definitief Ontwerp Stadsforum (bijlage 1) als programma te hanteren voor verdere projectuitwerkingen van: a. `Stadhuisplein' (fase 0): in uitvoering binnen project Kernwinkelgebied. Na vaststellen van het programma Stadsforum wordt het onderdeel van de scope Stadsforum (zie bijlage 2); b. `Willemsplein' (fase 1): uitvoering voorbereiden t/m besteksraming. Met als uitgangspunt (in lijn met het collegebesluit juni 2020) dat de parkeergarage Willemsplein wordt gesloopt en de Maawmuur wordt verplaatst; c. ‘Schouwburgring' (fase 2) en `Paleisring' (fase 3) samen projectmatig oppakken vanwege de verkeersingrepen om het Stadsforum autoluwer te maken; d. `Schouwburgpromenade' (fase 4) als laatste fase Stadsforum vanwege afhankelijkheid herontwikkeling Schouwburgpromenade / Louis Bouwmeesterplein.

II.

De uitvoering van het project `Willemsplein' (fase 1) voor te bereiden t/m bestek raming en daarvoor een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen van: €325.000,-

III.

Het project `Schouwburgring' en `Paleisring' (fasen 2 en 3) verder uit te werken inclusief het autoluw maken van de cityring (met benodigde afstemming met stad, planteam etc.) en daarvoor initiatiefbudget (inclusief PAK) beschikbaar te stellen van: €200.000,-

IV.

De haalbaarheid van scopewijzigingen te onderzoeken (mogelijke verruimingen van het programma Stadsforum) en daarvoor initiatiefbudget beschikbaar te stellen: a. Onderzoeken hoe de omgeving van het Factorium, Gerechtsgebouw en Frankenhof goed kan aansluiten bij het Stadsforum én Koningswei: €50.000,b. Onderzoeken van de toevoeging van nieuwe kunst op het Stadsforum waartoe kan behoren het lichtkunstwerk onder de Katterug en extra uitlichten/kunstzinnig aanlichten van objecten en/of gebouwen (avondbeleving): €50.000,c. In samenwerking met het project Paleis middels cofinanciering programma te gaan maken ('toekomstgericht ontwikkelen') en daarvoor een budget beschikbaar te stellen voor 2021 en 2022 van: €60.000,-

raad 2021_1112 nieuw definitief

V.

13

Dit besluit kan niet gekenmerkt worden als een besluit waar een referendum over gehouden kan worden en dientengevolge valt dit besluit bij toekomstige referendumverzoeken niet onder de weigerings/uitzonderingsgronden van artikel 3 referendum-verordening 2017. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 8 april 2021. de griffier,

voorzitter,