01 Raadsvoorstel Regionale nota Publieke Gezondheid Midden Brabant 2024-2027

Voorblad Raadsvoorstel Regionale nota publieke gezondheid Midden Brabant 2024-2027 Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

24 oktober 2023 Marcelle Hendrickx Sociaal T. Munnichs

Samenvatting Het college stelt de raad voor akkoord te gaan met de nieuwe regionale beleidsnota publieke gezondheid Midden Brabant. Via deze nota wil het college regionaal samenwerken aan het versterken van de lokale gezondheidsambities. Opgaven zijn: gezonde start, gezonde leefstijl, gezonde geest, gezonde omgeving en gezond ouder worden. Het college vindt het belangrijk om regionaal samen te werken aan deze opgaven omdat gezondheidsproblemen over gemeentegrenzen heen spelen. Ook moet het voor inwoners zo min mogelijk uitmaken uit welke gemeente men komt bij een bezoek aan een consultatiebureau of ziekenhuis, of deelneemt aan een wandelgroep. Daarom is regionaal samenwerken aan gezondheid belangrijk. De regionale beleidsnota helpt daarbij om de aanpak vanuit Integraal Zorg Akkoord (IZA) met de regio vorm te geven. De opgaven uit deze regionale nota sluiten aan bij de opgaven vanuit het IZA en de gezondheidsdoelen vanuit het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA).

Collegebesluit Het college stelt de raad voor de regionale nota Publieke Gezondheid Midden-Brabant 2024-2027, ‘Koers houden met een sterke basis’ vast te stellen.

raad 2023_1500 definitief.docx

1

Raadsvoorstel Regionale nota publieke gezondheid Midden Brabant 2024-2027 Aanleiding Gelijke kansen op een gezond leven voor jong tot oud in Tilburg, in een gezonde leefomgeving, dat is één van de uitgangspunten uit ons akkoord “Meer voor elkaar” (2022 -2026). Gezondheid betekent voor Tilburg dat we niet alleen voor gezondheidsproblemen, maar ook voor de mensen zelf aandacht hebben: hun veerkracht en wat hun leven betekenisvol maakt. De impact die we willen bereiken met onze inzet op positieve gezondheid is dat mensen het vermogen hebben om met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan én zoveel mogelijk de eigen regie kunnen voeren. Daarvoor werken we vanuit onze kadernota sociaal en veerkrachtig en in de beleidsnota positieve gezondheid. Ons gezondheidsbeleid werkt daarbij breder door en dient als een leidend principe in ruimtelijk en economisch beleid, zoals bij de omgevingsvisie 2050. Dat noemen we health in all policies. We werken vanuit verschillende met elkaar samenhangende niveaus aan onze gezondheidsopgaven: 1. Lokaal: In de nota Positieve Gezondheid, "Sterk van binnen en verbonden met buiten" (2020-2023) staan de ambities beschreven voor de gemeente Tilburg (21 oktober 2019 door de raad vastgesteld). 2.

Regionaal: Positieve gezondheid Hart van Brabant: regionale nota Publieke Gezondheid Midden Brabant 2024 – 2027 en het Regioplan 2024 – 2026 Integraal Zorg Akkoord (IZA) dat voortkomt uit het Regiobeeld IZA. 3. Bovenregionaal in de Gemeenschappelijke Regeling GGD Hart voor Brabant: basistakenpakket vanuit Wet Publieke gezondheid. 4. Via “health in all policies” werken we aan de verankering van gezondheid breed in de andere opgaven van de gemeente.

De regionale nota loopt eind dit jaar af. Het afgelopen half jaar is met de regio Hart van Brabant (om verwarring met de GR Hart voor Brabant te voorkomen wordt de regio vaak Midden Brabant genoemd) gewerkt aan de evaluatie van de aflopende regionale nota en het opstellen van de nota voor de komende periode. Deze nota is positief geëvalueerd op basis van onder meer input vanuit inwoners en raadsleden. Uit de evaluatie blijkt dat de gestelde opgaves zijn nog steeds actueel zijn. Daaraan voegen we toe de opgave gezond ouder worden toegevoegd. Deze regionale nota is een middel om gezamenlijk in de regio te werken aan onze ambities op positieve gezondheid en de regionale uitvoering en samenwerking binnen het Integraal Zorgakkoord. De regionale nota Publieke Gezondheid Midden Brabant 2024 – 2027, Koers houden met een sterke basis vindt u in de bijlage. Samenhang Tilburgse beleidsnota’s In de regionale nota komen de Tilburgse ambities samen uit de lokale nota’s Positieve gezondheid, en – voor de opgave ouderen – de nota Integrale kijk op ouderen (en het gekoppelde programma GGoud). Deze nota’s richten zich samen op dezelfde opgaves, waardoor regionaal en lokaal elkaar versterken. In ons lokaal beleid zetten we intensiever in op thema's als mentale gezondheid, gezonde leefomgeving en gezond ouder worden.

raad 2023_1500 definitief.docx

2

De regionale beleidsnota hangt ook samen met de (regionale) Jeugdaanpak, beiden zien het belang van preventie. In de begroting 2024 geven wij actuele data over de gezondheid van de Tilburger vanuit de GGD gezondheidsmonitors. Op basis van deze data voeren wij samen met de raad en met de stad begin 2024 een inhoudelijk beleidsgesprek over het lokale beleid Positieve gezondheid. We onderzoeken daarin de (huidige) opgaven en hanteren het uitganspunt dat een consistente langjarige aanpak met de uitvoering voorop noodzakelijk is. De nieuwe regionale nota is een stap in het gesprek met de raad over de vormgeving van een (nieuw) lokaal beleidskader: beleidsnota positieve gezondheid. De regionale nota hanteert gelijkluidende – aangescherpte langjarige – ambities met de uitvoering voorop. We leggen de nieuwe regionale nota nu voor aan de raad ter besluitvorming.

Beoogd effect Gemeenten zijn wettelijk verplicht een gezondheidsbeleid te hebben. Aan die plicht voldoen we via zowel onze lokale nota positieve gezondheid als via voorliggende regionale nota. Met de Regionale Nota Publieke Gezondheid 2024 – 2027 geven we regionaal invulling en uitvoering aan de opgaven om de positieve gezondheid van onze inwoners te versterken. Deze regionale ambities en doelen dragen bij aan een kansrijk Tilburg waar mensen in staat zijn om te gaan met de sociale, emotionele en fysieke uitdagingen van het leven.

Voorstel De regionale nota Publieke Gezondheid Midden-Brabant 2024-2027, ‘Koers houden met een sterke basis’ vaststellen.

Argumenten 1. De nota draagt bij aan de positieve gezondheid van onze inwoners. In de regionale nota werken we aan de hand van vijf pijlers aan de gezondheid van de inwoners van MiddenBrabant. De vier pijlers uit de vorige nota zijn na een positieve evaluatie behouden en de pijler ‘gezond ouder worden’ is toegevoegd als opgave. Uit de evaluatie blijkt dat de pijlers nog steeds de meest prioritaire opgaven omvatten en dat koers houden met de uitvoering voorop belangrijker is dan het formuleren van nieuwe pijlers en ambities. De pijlers en ambities komen grotendeels overeen met de ambities uit onze lokale nota Positieve Gezondheid en de Integrale kijk op ouderen. De nota is daardoor belangrijk in het realiseren van een betere gezondheid voor onze inwoners. Hieronder volgt kort de inhoud per pijler: 1. Gezonde start: De jongste jaren van het kind zijn enorm belangrijk voor een goede latere ontwikkeling. We willen daarom een stevige regionale coalitie met een duurzame regionale samenwerking tussen medisch en sociaal domein, met de juiste zorg en ondersteuning dichtbij (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie. Het herijkte basistakenpakket van de GGD waarin interventies als Nu Niet zwanger en Stevig Ouderschap en Voorzorg een vaste plek hebben gekregen vormen de basis. Het programma Kansrijke Start is een belangrijk onderdeel van gezonde start.

Kansrijke Start is ook een van de ketenaanpakken die vanuit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) regionaal wordt gecoördineerd en vanuit het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) wordt uitgevoerd. Daarnaast is een van de prioritaire opgaven in het IZA regioplan Gezond en Veilig Opgroeien, waar een gezonde start een onderdeel van is.

raad 2023_1500 definitief.docx

3

2. Gezonde leefstijl: Een gezonde leefstijl staat aan de basis van een goede gezondheid; roken, alcohol, overgewicht hebben grote gevolgen voor de individuele gezondheid en de gezondheid van de samenleving. We weten dat ongezond gedrag vaak een andere oorzaak heeft dan het middel zelf, bijvoorbeeld chronische stress of een ongezonde sociale leefomgeving. Tegelijkertijd gaat een gezonde leefstijl ook over voeding en alcohol op school, bij de sportvereniging of de horeca. Die problematiek beperkt zich niet tot de gemeentegrenzen doordat inwoners over de gemeentegrens naar school gaan, sporten, uitgaan. We werken daarom regionaal samen door te signaleren, ervaringen uit te wisselen en handhaving en voorlichting op te zetten. Zo ontstaat een duidelijke aanpak en ook onze inwoners duidelijkheid en herkenbaarheid geeft. Voorbeeld is de ketenaanpak overgewicht kinderen, waarbij we samenwerken met regionale partners. 3. Gezonde geest: De mentale gezondheid staat flink onder druk. Dit komt door het doorgeslagen individualisering, het geloof in de individuele maakbaarheid van het leven en daardoor vergrootte prestatiedruk. Ook is er veel onzekerheid over de toekomst door globale crises zoals klimaat en oorlog en nationale crises zoals wonen. Regionaal willen een stevige aanpak om preventief te werken aan de mentale gezondheid, zodat we verergering voorkomen. De focus ligt op jongeren.

Regionaal wordt daarom aangesloten op de Tilburgse ervaringen vanuit de integrale aanpak Young Minds Matter. Vanuit Tilburg kijken we of de lokale aanpak kan worden uitgebreid naar de regionale gemeenten. 4. Gezonde omgeving: De omgeving heeft onbewust grote invloed op onze gezondheid en bepaalt in grote mate ons gedrag. Het is daarom belangrijk dat gezonde keuzes makkelijk te maken zijn. De verbinding tussen het sociale en fysieke domein is daarbij onmisbaar. De toenemende verstedelijking en verdichting maakt de focus op een gezonde omgeving urgent. Naast extra woningen is het belangrijk dat de omgeving rondom die nieuwe woningen zo gezond mogelijk is. Dat gaat dan om een groene en beweegvriendelijke omgeving, maar ook om een gezonde voedselomgeving. Regionaal zijn er grote verschillen, Tilburg is grotendeels stedelijk, andere gemeenten zijn dat minder en kennen een dorpser karakter. Regionaal leren en inspireren we elkaar waar mogelijk, bijvoorbeeld over hoe we gezondheid verankeren in de lokale omgevingsaanpakken en wat belangrijke factoren zijn bij een gezonde leefomgeving. 5. Gezond ouder worden: Onze bevolking vergrijst steeds verder. In Tilburg hebben we daar al sinds 2019 beleid op via het programma GGoud.

Gezondheid is een belangrijk onderdeel van ouder worden, zoals ook blijkt uit het opnemen van (de ketenaanpak) valpreventie, welzijn op recept en ‘vitaal ouder worden’ in het GALA en IZA. We willen gezond ouder worden daarom expliciet aandacht geven in het regionale gezondheidsbeleid. Deze pijler is daarom nieuw opgenomen als ontwikkelpijler, ook de GGD zelf heeft gezond ouder worden als ontwikkelambitie benoemd. Samen met de regio gemeente en met de GGD kijken we de komende tijd daarom waar de kennis en expertise van onze gezondheidspartners kan bijdragen aan het gezonder ouder worden. 2. Met regionale samenwerking vergroten we onze slagkracht en de impact voor onze inwoners. Het realiseren van impact voor onze inwoners staat voorop. Het moet voor de inwoner zo min mogelijk uitmaken waar zij of hij woont, naar school gaat, sport of uitgaat. Door regionaal samen te werken stemmen we interventies op elkaar af, maken we eenduidige afspraken met onderwijs, sport, en zorgaanbieders en partijen zoals het ziekenhuis en leren we van elkaar wat werkt. Voor de inwoner ontstaat zo een eenduidige regionale preventie infrastructuur. Ook zorgen we zo dat gemeenten elkaar kunnen helpen in gevallen van 3. De nota structureert en verbindt onze gezondheidsdoelen regionaal aan het GALA en het IZA.

In het IZA hebben gemeenten, zorgverzekeraars, patiëntenorganisaties, zorg- en welzijnspartijen afspraken op 5 thema's gemaakt om de zorg toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar te houden, nu en in de toekomst. Hiermee moet een beweging op gang komen van zorg naar preventie en gezondheid. Op een aantal van deze thema's wordt niet-vrijblijvende inzet van de gemeenten verwacht. Daarvoor is een VNG-werkagenda opgesteld met wat zorgverzekeraars en zorgpartijen mogen verwachten van gemeenten. Deze thema’s komen in een nieuw jasje, aansluitend bij de thema's van de regionale nota, ook terug in het Regioplan IZA 2024-2026 en gaan onder andere over Regionale samenwerking en coördinatie van 5 ketenaanpakken. Het gaat om de

raad 2023_1500 definitief.docx

4

ketenaanpakken 1. ‘valpreventie’, 2. ‘welzijn op recept’, 3. ‘kansrijke start’, 4. ‘overgewicht kinderen’, 5. ‘de gecombineerde leefstijlinterventie bij overgewicht en obesitas van volwassen’. Ketenaanpakken 3 t/m 5 bestaan al en zitten nu expliciet in de regionale nota. Ketenaanpakken 1 en 2 worden nog ontwikkeld. We kijken die of die verbonden kunnen worden aan de pijlers van deze regionale nota. Het Regioplan IZA bevat dragende ambities en doelstellingen die op thematiek overeen komen met de opgaven uit de regionale nota. IZAmiddelen bieden ook mogelijkheden voor de financiering hiervan. De regionale gezondheidsnota en de IZA ambities versterken elkaar daarmee.

Kanttekeningen en gewogen alternatieven Tilburgse stedelijke problematiek is anders dan die van de omliggende gemeenten Tilburg kent in sommige wijken andere – grootstedelijke en diverse – problematiek in vergelijking met de regiogemeenten. Dat maakt het noodzakelijk dat we steeds wijkgericht kijken naar de behoeften van onze inwoners. Dat maakt het ook noodzakelijk om in Tilburg meer te doen dan in de omliggende gemeenten, de gezondheidsverschillen zijn bij ons groter. Een aanpak gezondheidsverschillen in Dongen zal wezenlijk verschillen van de aanpak in Tilburg Noord, denk aan het verschil in culturen, of het verschil in leefomgeving. Tegelijkertijd zijn er veel overeenkomsten, bijvoorbeeld de samenwerking met partners als het ziekenhuis en het onderwijs. Dat zijn vaak wijk- en gemeente overstijgende partners en voorzieningen. Daarom rendeert het om regionaal een gezondheidsbeleid te hebben. Hier bovenop komt het IZA, waarin regionale samenwerking het uitgangspunt is. het IZA wordt versterkt door een regionaal gezondheidsbeleid.

Niet beïnvloedbare risico’s Tilburgse gezondheidsbeleid is sterk afhankelijk van financiële continuïteit vanuit het rijk GALA/IZA Tilburg is voor een groot gedeelte van haar gezondheidsmiddelen afhankelijk van grotendeels tijdelijke middelen vanuit het GALA (voorheen de GIDS middelen) en het IZA. Zo ook voor financiering van de uitvoeringskosten van deze regionale nota. De tijdelijkheid van Rijksmiddelen zorgt voor een risico. Dit risico is enkel te ondervangen door structureel meer budget op te nemen voor gezondheidsbeleid in de gemeentelijke begroting.

Kosten en dekking De nota fungeert als inhoudelijk kader om activiteiten vorm te geven die vanuit andere middelen gefinancierd worden. De kosten van de uitvoering en de activiteiten uit de nota worden gedekt vanuit bestaande financiering, zoals de gemeentelijke bijdrage aan het basistakenpakket van de GGD, de middelen vanuit GALA en IZA en Tilburgse structurele gezondheidsmiddelen. Bij deze nota zit dus geen losse begroting. Voor deze werkwijze wordt gekozen omdat de regio gemeenten geen afzonderlijke middelen meer hebben om een losse begroting te financieren. Voorheen gebeurde dit uit het lokaal accent van het basistakenpakket van de GGD. Het budget van dit lokaal accent gaat per 2024 op in het basistakenpakket. Als tijdens de looptijd van de nota een andere vorm van financiering gewenst is, wordt daarover binnen de door de raad vastgestelde financiële kaders door de gemeenten gezamenlijk besloten via de colleges. Gesprekken daarover vinden allereerst plaats in het portefeuillehoudersoverleg volksgezondheid Midden-Brabant en het regionaal bestuurlijk overleg IZA.

Uitvoering Jaarlijks wordt in samenwerking met de regiogemeenten, de GGD en andere gezondheidspartners een regionaal uitvoeringsprogramma opgesteld. Hierin staan de uitgewerkte activiteiten voor het komende jaar. De activiteiten worden in gezamenlijkheid uitgevoerd door de gemeenten en de GGD. Per activiteit betrekken we de relevante partners, zoals scholen primair- en voortgezet onderwijs, kinderopvang, welzijns- en verslavingspreventie, het ziekenhuis en het JOGG-netwerk. Uitgangspunt is dat de activiteiten wijkgericht en inwonergericht worden vormgegeven tenzij stedelijk uitvoering een grotere meerwaarde biedt. Op dit moment

raad 2023_1500 definitief.docx

5

werken we aan het uitvoeringsprogramma 2024, daarbij leggen we de verbinding met de uitvoering van het IZA Regioplan. Waar mogelijk trekken we samen op. Het gaat immers vaak om dezelfde thema’s.

Participatie Bij het opstellen van de nota was de GGD penvoerder op basis van de inhoudelijke input van gemeenten, inwoners, raadsleden, partners Voor de inhoud van de nota zijn de inwoners en raadsleden uit Midden Brabant via het gezondheidspanel van de GGD bevraagd (zie bijlage 2). Hieruit blijkt dat inwoners vooral aandacht vragen voor het tegengaan van drugsgebruik en het tegengaan van eenzaamheid. Raadsleden vragen het meest aandacht voor het tegengaan van overgewicht en eenzaamheid. Beide groepen willen extra aandacht voor de doelgroep kwetsbare ouderen. Daarnaast zijn partners betrokken bij de evaluatie van de afgelopen beleidsperiode en het opstellen van de aangescherpte ambities. Via het portefeuillehoudersoverleg Midden Brabant hebben de verantwoordelijke portefeuillehouders het proces afgestemd en als klankbordgroep gefungeerd voor de inhoud. Tijdens de looptijd van de nota worden partners betrokken bij het opstellen van de jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s. De vormgeving van de activiteiten wordt gedaan in samenspraak met partners en inwoners gedaan.

Communicatie We communiceren richting onze partners vanuit zorg, welzijn, onderwijs over het nieuwe gezondheidsbeleid. We onderzoeken of we de nieuwe nota kunnen communiceren met de inwoners die deelnemen aan het gezondheidspanel. In Tilburg zien we de regionale nota vooral als manier om regionaal uitvoering te kunnen geven aan onze lokale ambities. Het lokale beleid positieve gezondheid is voor ons het middel om te communiceren richting inwoners. Over de regionale nota wordt daarom niet apart richting inwoners gecommuniceerd. We communiceren natuurlijk wel richting inwoners als activiteiten uit het regionale beleid raken aan hun leven.

Evaluatie De regionale nota wordt geëvalueerd in 2027, het laatste jaar van de looptijd.

Bijlagen 01 Regionale nota Publieke Gezondheid Midden Brabant 2024-2027 (inclusief bijlagen)

Ter inzage gelegde stukken Niet van toepassing.

Tilburg, 24 oktober 2023 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, secretaris burgemeester

raad 2023_1500 definitief.docx

6

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit de regionale nota Publieke Gezondheid Midden-Brabant 2024-2027, ‘Koers houden met een sterke basis’ vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 18 december 2023. de griffier,

de plaatsvervangend voorzitter