01 Raadsvoorstel Programma 013 Parken SCHOON

2020213 Raadsvoorstel Programma 013 Parken

1

Raadsvoorstel Programma 013 Parken Aanleiding Binnen de gemeente Tilburg is veel beleid op het gebied van water, klimaatadaptatie en groen. De opgave om de stad te vergroenen en te verkoelen wordt steeds groter als gevolg van de veranderingen van het klimaat. We willen er voor zorgen dat de stad leefbaar blijft en ook ruimte kan bieden voor sport, ontmoeten, bewegen en recreëren. In het Akkoord ‘Meer voor elkaar’ is aangegeven een extra impuls te willen geven aan de vergroening van de stad en zijn daar structureel middelen voor gereserveerd. In het kader van het van Gogh Nationaal Park hebben we afgesproken dat de Brabantse steden zich inzetten om groene structuren vanuit het buitengebied door te zetten tot in het hart van de stad. Met het Programma 013 Parken gaan we uitvoering geven aan de gezamenlijke opgaven op het gebied van groen, water en klimaatadaptatie en in samenhang met de verdere verstedelijking, de stad fors vergroenen. Dat doen we met een eigen programmering. De opgave om bestaande parken te revitaliseren en weer prettig en toegankelijk te maken, vullen we hier ook mee in.

Beoogd effect/ bestuurlijk kader Tilburg wil ook in de toekomst een plek zijn waar mensen gezond en gelukkig kunnen wonen, werken en verblijven. Aanpassen aan de verandering van het klimaat, waarbij wateroverlast, hittestress en verdroging worden voorkomen en het zorgen voor voldoende ruimte voor sport, ontmoeten, bewegen en recreëren draagt daar aan bij. In de Stedelijke Ontwikkelingsstrategie (december 2021) is ook gesteld dat we verstedelijking hand in hand willen laten gaan met vergroenen. Het gaat niet alleen om het bouwen van het aantal woningen, maar vooral om het realiseren van een inclusieve, vitale en duurzame stad.

Voorstel 1. Het Programma 013 Parken vast te stellen, inclusief de monitoringsindicatoren en KPI’s. Het Programma 013 Parken bestaat uit het: a. aanleggen van beeldbepalende parken langs 3 lange lijnen, de lijnen zorgen voor verbinding van de stadsregionale parken met het hart van de stad (categorie I); b. maken van koele plekken op pantoffelafstand in de wijken (categorie II) en c. de revitalisering van bestaande parken (categorie III). 2. Voor de uitvoering van het Programma 013 Parken voor 2023 een aanvullend investeringskrediet beschikbaar te stellen van € 500.000,- en de kapitaallasten van € 12.500,- in 2023 en vanaf 2024 structureel € 25.000,- te verwerken in de Tussenrapportage 2023.

Argumenten 1.1 Het Programma 013 Parken is inhoudelijk gebaseerd op historisch structuren en stedelijke ontwikkeling, aangevuld en ingevuld met de plekken waar de meeste impact gemaakt kan worden en kansen die zich voordoen. Het Programma 013 Parken is langs verschillende sporen tot stand gekomen. Enerzijds is er gekeken naar de ontstaansgeschiedenis en ontwikkeling van Tilburg, waarvoor een aantal ontginningslinten en Frankische driehoeken op de hogere delen van het dekzandlandschap de basis vormen (argument 1.2). Anderzijds is gekeken naar de plekken waar op basis van beleidsanalyse de meeste impact gemaakt kan worden (argument 1.3). Tot slot is gekeken naar de kansen die zich met name op korte termijn voordoen (argument 1.4).

Portefeuillehouder: Wethouder Grashoff Behandelend ambtenaar: Petra Mackowiak, telefoon 06 15881855

20230213 Raadsvoorstel Programma 013 Parken

2

1.2 De ontstaansgeschiedenis en de stedelijke ontwikkelingsstrategie van Tilburg vormen gezamenlijk de basis voor het Programma 013 Parken. De hoofdstructuur wordt gevormd door drie dominante lange continue lijnen. Dat zijn structuren die door de eeuwen heen de stad Tilburg in belangrijke mate hebben gevormd en als stedelijk weefsel nog steeds herkenbaar aanwezig zijn. Ze bepalen in bepaalde mate nog steeds de cultuurhistorische identiteit van de stad. Die structuurlijnen worden nu omarmd en eigentijds ingezet als verbindingen van de binnenstad van Tilburg naar de direct aan de stad grenzende stadsregionale parken het Stadsbos 013, Park Pauwels en MoerenburgKoningshoeven en vice versa. Ze zijn beschreven als de ‘waterlijn’, de ‘boslijn’ en de ‘cultuurlijn’ en brengen groen, blauw en natuur letterlijk ‘tot in het hart van de stad’. Deze lijnen komen ook terug in vigerend beleid zoals de stadsnatuurkaart, de visiekaart klimaatadaptatie en in de stedelijke ontwikkelingsstrategie uit 2021. Een uitgebreide analyse waarin beleid is samengebundeld, is beschreven in Code Groen Tilburg, opgesteld door MTD Landschapsarchitecten. Code Groen moet gezien worden als een inspiratiedocument, de getekende voorstellingen dienen als inspiratie, niet als vaststaande ontwerpen. 1.3 Een beleidsmatige analyse geeft verdere invulling aan het Programma 013 Parken.

Een analyse van hittekaarten, stadsnatuurkaart en andere beleidsdocumenten op het gebied van water, groen en klimaatadaptatie laat zien dat een combinatie van al die gegevens leidt tot zogenaamde ‘brandpunten’ in de stad, plekken waar opgaven bij elkaar komen en programma ontbreekt. Aanpak van die brandpunten, als nieuwe robuuste groene, koele plekken, heeft een groot oplossend vermogen voor de uitdagingen in de stad, zoals het tegengaan van hittestress, het vergroten van de biodiversiteit, en het maken van ruimte voor ontmoeting, sporten, spelen, bewegen en recreëren. Voor een groot deel liggen deze ‘brandpunten’ binnen meest versteende wijken van Tilburg, namelijk binnen de ringbanen. In het Programma 013 Parken zijn nu 18 projecten benoemd, die beeldbepalend zijn en een betekenis hebben als katalysator naar een groenere en klimaatadaptieve openbare ruimte. Een groene openbare ruimte, die ook de gezondheid bevordert en bijdraagt aan het welbevinden van de inwoners. De locaties zijn gekoppeld aan de eerder genoemde lange continue lijnen en worden op die manier met elkaar verbonden. Nadere uitwerking, participatie en afweging wijst exact uit wat de (on)mogelijkheden zijn voor specifiek die openbare ruimten. Er zijn nu eenmaal meerdere aspecten in de openbare ruimte die bepalend zijn. Deze hoofdstructuur van lijnen en locaties wordt verankerd in de volgende Omgevingsvisie.

1.4 Bij de uitvoering sluit Programma 013 Parken waar mogelijk aan bij bestaande programmering, zowel in de openbare ruimte als stedelijke ontwikkeling. De programmering voor de komende jaren is gebaseerd op kansen die zich op korte termijn voordoen in bestaande programma’s, zoals het Meerjarenprogramma Openbare Ruimte, de Mobiliteitsaanpak Tilburg 2040 met de netwerkanalyse, stedelijke ontwikkelingsprojecten en achterstallig onderhoud in bestaande (stads)parken. Gekeken is waar bestaand programma raakt of samenvalt met eerder geschetst inhoudelijk spoor en waar mobiliteitsopgaven hieraan raken, zoals het beperken van verkeersstromen in woonwijken, waardoor er ruimte wordt gemaakt voor die gewenste groene, koele inrichting. Daarnaast is een groslijst van klein(ere) koele parkjes of plekken in het hart van de wijken samengesteld op basis van bekende bewonerswensen en wijkagenda’s. 1.5 Programma 013 Parken richt zicht zich op de plekken met de grootste opgaven en biedt tevens ruimte aan initiatieven in de wijken en dorpen. De grootste opgaven op het gebied van tegengaan van hittestress, het toevoegen van groen en het vergroten van de biodiversiteit liggen binnen de ringbanen van de stad Tilburg.

Vanuit de stadsregionale parken worden groene verbindingen gemaakt (de lange lijnen) naar het hart van de stad, aan de lijnen worden beeldbepalende nieuw groen toegevoegd in de vorm van parken (categorie I). Het programma voorziet tevens in koele plekken in de wijken en dorpen, zodat iedere inwoner op loopafstand toegang heeft tot een koele plek (categorie II). De huidige groslijst kan worden aangevuld met nieuwe plekken, op basis van de wijk- en dorpsagenda’s. 1.6 Met het vaststellen van het Programma 013 Parken wordt invulling gegeven aan de ambitie uit het Akkoord ‘Meer voor elkaar’. In het akkoord ‘Meer voor elkaar’ is aangegeven een forse extra impuls te willen geven aan de vergroening van de stad, door middel van het toevoegen van parken en parkjes van divers formaat, meer bomen en meer

20230213 Raadsvoorstel Programma 013 Parken

3

biodiverse beplanting. Maar ook om groene verbindingen en om koelteplekken op korte afstand voor onze inwoners. Het Programma 013 Parken heeft al deze elementen in zich: er wordt gewerkt aan het toevoegen van beeldbepaldende parken aan de stad, verbindingen daartussen via een robuuste groen-blauwe structuur, koele plekken op pantoffelafstand en koele routes in de wijken. 1.7 Vergroening van de stad biedt ruimte aan sport en bewegen In het Akkoord ‘ Meer voor elkaar’ is aangegeven dat iedereen de mogelijkheid moet krijgen om te bewegen en te sporten. Ook de wijze waarop we onze pleinen en parken, straten en speelveldjes inrichten, kan bijdragen aan de gezondheid van onze inwoners. Het gaat om een omgeving die uitnodigt naar buiten te gaan en die uitdaagt om te bewegen. Maar ook een omgeving die zo is ingericht dat deze bijdraagt aan een betere luchtkwaliteit en minder hittestress in de zomer. Bij de inrichting van nieuwe parken, koele plekken op pantoffelafstand en de revitalisering van bestaande parken wordt samen met inwoners bekeken hoe we hier invulling aan kunnen geven. 1.8 De vergroening van de stad wordt programmatisch uitgewerkt en uitgevoerd. Om de gezamenlijke opgaven op het gebied van groen, water en klimaatadaptatie en de stad in samenhang met de verdere verstedelijking fors te vergroenen is voor een programmatische aanpak gekozen.

Uitvoering vindt langs verschillende lijnen: het Meerjarenprogramma Openbare Ruimte (MJP), integratie in Stedelijke Ontwikkelingsprojecten of eigen programmering. 1.9 Het Programma 013 Parken wordt het voertuig om de buurtbomenkansenkaart, één van de initiatieven uit de uitvoeringsbrief, tot uitvoering te brengen. De buurtbomenkansenkaart is een burgerinitiatief waarmee bewoners een stem krijgen bij het vergroenen van hun omgeving. Dit initiatief zorgt voor een grotere betrokkenheid van bewoners bij hun leefomgeving. Op die manier dragen zij bij aan het maken van koele ontmoetingsplekken, meer bewegen en groene speel- en ontmoetingsplaatsen. In de Uitvoeringsbrief is al aangegeven dat we zorgen voor aansluiting van dit burgerinitiatief bij het Programma 013 Parken. In de Uitvoeringsbrief is ook aangegeven dat we in overleg met de initiatiefnemers op korte termijn in een of twee buurten beginnen. De eerste ambtelijke vervolggesprekken met de initiatiefnemers zijn inmiddels geweest en wanneer meer informatie beschikbaar is, wordt het toegevoegd aan het Programma 013 Parken. Binnen het programma wordt voor dit project jaarlijks een indicatief bedrag gereserveerd. 1.10 Indicatoren zijn nodig om de voortgang te monitoren. De voortgang van het Programma 013 Parken wordt op een eenvoudige en praktische manier in beeld gebracht.

De indicatoren en KPI’s die hier bij horen zijn (op basis van het huidige programma):

Aantal ingerichte parken/koele plekken* Aantal m² toegevoegd groen (inclusief m² water)* Aantal m² gerevitaliseerd groen* *Getallen zijn cumulatief

2023 6 6.000

2024 12 14.000

2025 18 50.000

2026 24 100.000

15.000

30.000

40.000

45.000

2.1 Financiering voor het Programma 013 Parken is structureel geregeld. Via de programmabegroting 2023 is inmiddels besloten om vanaf 2026 structureel 5 miljoen euro beschikbaar te stellen voor de uitvoering van het Programma 013 Parken (via een ingroeimodel oplopend naar 2026). Dat betekent dat het college aan de slag kan met de uitvoering van het Programma 013 Parken. We stellen voor om de raad jaarlijks met een raadsbrief te informeren over de voortgang van het programma. Financieel en inhoudelijk (op de eerdergenoemde indicatoren) vindt verantwoording plaats via de jaarrekening. 2.2 De ambitie van het programma in 2023 vraagt om meer middelen dan geraamd bij het opstellen van de begroting 2023. Bij het opstellen van de begroting 2023 is aangegeven dat het Programma 013 Parken is gebaseerd op realistische ramingen, waarbij de ambitie hoger is. Zo nodig wordt in de Tussenrapportage 2023 voorgesteld

20230213 Raadsvoorstel Programma 013 Parken

4

om de investeringskredieten te verhogen. Inmiddels is duidelijk dat er in 2023 meer middelen nodig zijn om de ambitie waar te maken. Besluitvorming in het kader van de Tussenrapportage 2023 zou echter betekenen dat er nu een programma wordt vastgesteld met onvoldoende dekking. Om die reden wordt nu voorgesteld bij vaststelling van het Programma 013 Parken het investeringskrediet voor 2023 met € 500.000,- op te hogen en de bijbehorende kapitaallasten van € 12.500 in 2023 en vanaf 2024 € 25.000,- structureel te verwerken bij de Tussenrapportage 2023. 2.3 Het Programma 013 Parken is een dynamisch programma. Voor het Programma 013 Parken is een eerste programma opgesteld (zie bijlage). Zoals bij argument 1.4 aangegeven wordt waar mogelijk aangesloten bij bestaande programma’s. Dat heeft in zich dat er ook wel eens geschoven moet worden in de programmering. Van de andere kant willen we ook nieuwe kansen kunnen faciliteren en een goede aansluiting vinden bij lopende (gebieds)ontwikkelingen. Daarom wordt het Programma 013 Parken jaarlijks geactualiseerd en kent het dus een robuust, maar wel dynamische karakter.

Risico’s N.v.t.

Kosten en dekking Een eerste programma voor de uitvoering van het Programma 013 Parken, inclusief inschatting van kosten is in de bijlage toegevoegd. Bij de programmabegroting 2023 is besloten een investeringskrediet van € 1 miljoen in 2023 oplopend naar structureel € 5 miljoen vanaf 2026 beschikbaar te stellen. Op basis van de programmering en afspraken over bijdragen die al gemaakt zijn, zal de ingroei richting € 5.000.000,- sneller zijn. Voor 2023 betekent dit concreet dat voorgesteld wordt het investeringsbedrag van € 1.000.000,- op te hogen naar € 1.500.000,- (als gevolg van bijdragen aan het Stadsforum en revitalisering van het Wilhelminapark). De extra investeringen in 2023 van € 500.000,- hebben de extra kapitaallasten tot gevolg: in 2023 € 12.500,- en vanaf 2024 € 25.000,- structureel. Voorgesteld wordt deze extra kapitaallasten te verwerken bij de Tussenrapportage 2023. Investeringen Programmabegroting 2023 Ingroei volgens Programma 013 Parken

2023 € 1.000.000

2024 € 2.000.000

2025 € 3.000.000

2026 en verder € 5.000.000

€ 1.500.000

€ 2.500.000

€3.000.0000

€ 5.000.000

Het Programma 013 Parken is een dynamisch programma. Dat vraagt om flexibiliteit binnen de totale begroting van het programma: op basis van nieuwe inschattingen zullen we in de opeenvolgende begrotingsproducties met voorstellen komen. Een eventueel aanvullend krediet voor 2024 (momenteel ingeschat op € 500.000,-) zal betrokken worden bij de begroting 2024. In de Programmabegroting 2023 zijn structurele middelen (€ 500.000,-) beschikbaar gesteld voor de organisatie en aansturing van Groen in en om de stad. Uit deze middelen wordt de aansturing van het Programma 013 Parken gefinancierd. De aanleg van meer groen in de stad vraagt niet alleen om investeringen maar heeft ook consequenties voor de kosten van beheer en onderhoud. Het toevoegen van groen wordt gezien als areaaluitbreiding. Per project wordt in beeld gebracht wat de jaarlijkse kosten voor beheer en onderhoud zijn en met een voorstel ingebracht bij het opstellen van de begroting. Het kan zijn dat het onderhoudsbudget groen (of andere assets als daar sprake van is) stijgt, maar kan er ook toe leiden dat budget op andere assets wordt verminderd, bijvoorbeeld als de verharding substantieel afneemt.

20230213 Raadsvoorstel Programma 013 Parken

5

Vervolg Zoals gezegd zijn er middelen beschikbaar om het Programma 013 Parken aan te kunnen sturen en uit te voeren. Waar mogelijk zijn al stappen gezet om koppelkansen te benutten. De raad wordt via een jaarlijkse voortgangsbrief op de hoogte gebracht van de uitvoering, naast de verantwoording die via de jaarrekening wordt afgelegd op financiën en indicatoren. De uitvoering van het Programma 013 Parken vraagt om flexibiliteit. Wijzigingen in projecten en planjaren zullen in de voortgangsbrief worden toegelicht. Uitvoering, besluitvorming op projectniveau en participatie De uitvoering van de projecten in categorie I vindt voornamelijk plaats door de opgave te koppelen aan stedelijke ontwikkeling en MJP-projecten. Besluitvorming over de groenambities en besteding van de middelen gaat via reguliere besluitvormingsprocessen. De input voor locaties, uitwerking en participatie bij de categorie II-projecten wordt vervlochten met het wijkgericht werken. Zo zijn de locaties die nu in het programma zijn opgenomen, opgehaald bij het team Wijken, op basis van bekende inwonerswensen en de wijkagenda’s. Omgevingsmanagers en wijkregisseurs spelen een belangrijke rol in het proces: bij de inbreng van locaties, in de participatie, in aandacht voor inclusie, voor personen en groepen die moeilijker in participatie te betrekken zijn, bij ontwerp en besluitvorming.

De wijkwethouders zijn nadrukkelijk betrokken. Categorie III kent zijn eigen spoor middels afzonderlijke projecten en reguliere besluitvormingsprocessen. Ook hier is participatie een belangrijk aandachtspunt. Het burgerinitiatief buurtbomenkansenkaart wordt onder de noemer van het Programma 013 Parken tot uitvoering brengen. Bij de uitwerking van concrete voorstellen worden inwoners en andere belanghebbenden betrokken. Per locatie wordt met de gemeente de haalbaarheid van maatregelen getoetst (bijvoorbeeld afstemming met kabels en leidingen als het gaat om het planten van bomen) en een participatieaanpak opgesteld.

Bijlagen Plan & Programma 013 Parken Inspiratiedocument Code Groen Tilburg (beschikbaar in de leeskamer en via deze link)

Tilburg, 28 februari 2022 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris, de burgemeester,

20230213 Raadsvoorstel Programma 013 Parken

6

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1.

2.

Het Programma 013 Parken vast te stellen, inclusief de monitoringsindicatoren en KPI’s. Het Programma 013 Parken bestaat uit het: a. aanleggen van beeldbepalende parken langs 3 lange lijnen, de lijnen zorgen voor verbinding van de stadsregionale parken met het hart van de stad (categorie I); b. maken van koele plekken op pantoffelafstand in de wijken (categorie II) en c. de revitalisering van bestaande parken (categorie III). Voor de uitvoering van het Programma 013 Parken voor 2023 een aanvullend investeringskrediet beschikbaar te stellen van € 500.000,- en de kapitaallasten van € 12.500,- in 2023 en vanaf 2024 structureel € 25.000,- te verwerken in de Tussenrapportage 2023.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 13-04-2022.

de griffier,

voorzitter,