01 Raadsvoorstel en Raadsbesluit actualisatie nota biodiversiteit

Voorblad Raadsvoorstel actualisatie beleidsnota biodiversiteit 2024 Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

14 mei 2024 Evelien Kostermans Ruimte M. Cillessen en P. de Voogd

Samenvatting In 2010 heeft uw raad de beleidsnota biodiversiteit 2010 vastgesteld. Aanleiding voor het opstellen van deze beleidsnota was de constatering dat de biodiversiteit achteruit ging. Vanwege nieuw onderzoek en qua opzet en communicatie is het nodig deze beleidsnota een actualisatie te geven. Bij deze update blijft de noodzaak voor inzet op behoud en herstel van de biodiversiteit onverminderd hoog. We bouwen daarom voort op de ingezette koers uit 2010 en de later vastgestelde Stadsnatuurkaart 2040 en inrichtingsbouwstenen, die eveneens van belang zijn voor de versterking en behoud van biodiversiteit. De concrete aanpak hoe biodiversiteit de komende periode te versterken en behouden, wordt met nieuw en aanvullend instrumentarium in de beleidsnota biodiversiteit weergegeven (hoofdstuk 4). Volgens de toezegging gedaan bij de actualisatie van de Stadsnatuurkaart 2040 (maart 2022), is in deze beleidsnota aan de Stadsnatuurkaart 2040 een kwalitatieve maatvoering toegevoegd (over ecologisch beheer, soortkeuze van beplanting en inzaaien).

Collegebesluit Het college: 1) stelt de raad voor om de geactualiseerde beleidsnota biodiversiteit 2024 vast te stellen met als hoofddoel: het behoud en versterken van biodiversiteit. 2) stelt de raad voor om de geactualiseerde Stadsnatuurkaart 2040 (bijlage 3 van de beleidsnota biodiversiteit 2024) vast te stellen, met de volgende toevoegingen: a. streefwaarden voor ecologisch beheer; b. streefwaarden voor soortkeuze van beplanting; c. randvoorwaarden voor ‘niet zaaien van kruiden- en bloemenmengsels, tenzij’. 3) stelt de raad voor de beleidsnota biodiversiteit uit 2010 in te trekken.

raad 2024_1582 definitief.docx

1

Raadsvoorstel beleidsnota biodiversiteit 2024 Aanleiding In 2010 heeft uw raad de beleidsnota biodiversiteit 2010 vastgesteld. Aanleiding voor het opstellen van deze beleidsnota was de constatering dat de biodiversiteit achteruit ging. Vanwege nieuw onderzoek en qua opzet en communicatie is het nodig deze beleidsnota een actualisatie te geven. Bij deze update blijft de noodzaak voor inzet op behoud en herstel van de biodiversiteit onverminderd hoog. We bouwen daarom in de geactualiseerde beleidsnota biodiversiteit voort op de ingezette koers uit 2010. De beleidsnota biodiversiteit sluit aan bij de kadernota Duurzame Stad en het Akkoord ‘meer voor elkaar 2022 – 2026’, waarin het bevorderen van biodiversiteit als noodzakelijk wordt beschreven. Eerdere besluiten: 19 juli 2010: vaststelling nota biodiversiteit door de gemeenteraad (link naar raadsbesluit). De gemeente heeft in 2005 de Countdown 2010 verklaring ondertekend met als doel de biodiversiteit niet verder achteruit te laten gaan. In de nota Biodiversiteit uit 2010 is de strategie en visie die de gemeente gaat implementeren in haar beleid beschreven. 12 juni 2012: uitvoeringsprogramma groen en biodiversiteit (link naar collegebesluit en link naar raadsnotitie). Het Uitvoeringsprogramma Groen en Biodiversiteit 2012 ‐ 2025 een concrete projectenlijst. Ook de inrichtingsbouwstenen voor biodiversiteit zijn hierin opgenomen.

19 mei 2020: uitvoeringsplan biodiversiteit (link naar collegebesluit en raadsbrief). Het uitvoeringsplan biodiversiteit is geen nieuw biodiversiteitsbeleid maar een herziening van en een versnelling op de bestaande uitvoering. 10 maart 2022: actualisatie stadsnatuurkaart 2040 (link naar raadsbesluit). De Stadsnatuurkaart 2040 uit 2016 is geactualiseerd. Nieuw is dat er een maatvoering aan de Stadsnatuurkaart 2040 is gekoppeld. Bij de vaststelling van Stadsnatuurkaart 2040 is aangegeven dat de toevoeging van kwalitatieve maatvoering een plaats krijgt in de actualisatie van de beleidsnota biodiversiteit.

Beoogd effect De beleidsnota biodiversiteit wordt geactualiseerd om hem weer goed aan te laten sluiten bij deze tijd. Het beleid wordt hiermee beter lees- en hanteerbaar. We bouwen voort op de ingezette koers uit 2010, wat betekent dat we ons op gemeentelijk niveau blijven inzetten op behoud en herstel van de flora en fauna. Akkoord ‘meer voor elkaar 2022-2026’: Voor een groene en gezonde stad is het bevorderen van biodiversiteit noodzakelijk; kadernota duurzame stad: De laatste jaren vragen actuele problemen om meer aandacht. Denk daarbij aan (…) de achteruitgang van biodiversiteit (o.a. door droogte en versnippering van natuur). Biodiversiteit speelt een steeds grotere rol in de openbare ruimte. Diverse onderzoeken tonen aan dat een groenere omgeving bijdraagt aan de beleving van de openbare ruimte. Mensen voelen zich beter en zijn productiever in een groene omgeving. Groen en biodiversiteit ín de stad staan onder druk en hebben het in de praktijk moeilijk. Er zijn genoeg verschillende inheemse dieren, insecten en beplanting is (vergroten biodiversiteit). We gaan door met de uitvoering van het groen- en biodiversiteitsbeleid; waaronder de geactualiseerde Stadsnatuurkaart 2040 en de geactualiseerde nota biodiversiteit waarbij in 2040 75% van de aangeplante bomen en struiken in de openbare ruimte van het stedelijk gebied bijdragen aan biodiversiteit.

Voorstel 1) De geactualiseerde beleidsnota biodiversiteit 2024 vaststellen met als hoofddoel: het behoud en versterken van biodiversiteit;

raad 2024_1582 definitief.docx

2

2) De geactualiseerde Stadsnatuurkaart 2040 (bijlage 3 van de beleidsnota biodiversiteit 2024) vaststellen, met de volgende toevoegingen: a. streefwaarden voor ecologisch beheer; b. streefwaarden voor soortkeuze van beplanting; c. randvoorwaarden voor ‘niet zaaien van kruiden- en bloemenmengsels, tenzij’. 3) De beleidsnota biodiversiteit uit 2010 intrekken.

Argumenten 1.1 De beleidsnota biodiversiteit 2024 is een voorzetting van de in 2010 ingezette koers De beleidsnota biodiversiteit 2024 is een voortzetting van de beleidsnota biodiversiteit uit 2010. Aanleiding voor het opstellen van de beleidsnota in 2010 was de constatering dat de biodiversiteit achteruit gaat, ook in onze gemeente. Deze aanleiding is nog steeds actueel. Onderzoeken over de stand van de natuur (zoals bijv. in de Kaaistoep) laten zien dat, ondanks onze inspanningen, de achteruitgang van de flora en fauna nog steeds gaande is. Dat is zorgwekkend, aangezien ook onze gezondheid en bestaansmiddelen (o.a. voedsel, schoon drinkwater en een gezonde leefomgeving) hiervan afhankelijk zijn. De nadruk in de beleidsnota biodiversiteit 2024 ligt daarom onverminderd op het behouden en versterken van biodiversiteit. De aanpak hoe dit te doen, wordt met nieuw en aanvullend instrumentarium in de beleidsnota aangegeven. Daarnaast zijn voor de volledigheid de eerder vastgestelde Stadsnatuurkaart 2040 en inrichtingsbouwstenen toegevoegd (bijlagen 3 en 4 van de beleidsnota biodiversiteit)1. Met deze actualisatie sluit de nota qua opzet en communicatie ook weer goed aan op de huidige tijd.

1.2 Met leidende principes moet biodiversiteit verankerd zijn in ruimtelijke ordeningsprocessen Ondanks de steeds grotere aandacht voor biodiversiteit, gaat het nog steeds slecht met de biodiversiteit. Dit is deels te verklaren doordat we de stand van de biodiversiteit in onze gemeente slechts deels zelfs in de hand hebben (we zijn bijv. ook afhankelijk van provinciale en rijksbeleid/wetgeving en maatregelen), maar ook omdat de benodigde aandacht en inzet voor flora en fauna de afgelopen periode nog een te vrijblijvend karakter had. Flora en fauna moeten verankerd zijn in onze ruimtelijke ordeningsprocessen. Daarom hanteren we bij onderstaande leidende principes: • mensen, dieren en planten kunnen in het stedelijk gebied naast en met elkaar leven. Voorwaarde is wel dat (stads)natuur vanaf de start van een ruimtelijke ontwikkeling integraal en gelijkwaardig aan alle andere doelen wordt meegenomen; • biodiversiteit moet onderdeel zijn van alle grote (ruimtelijke) ontwikkelingen die op ons afkomen (o.a. verstedelijking(strategie), de energietransitie, de Omgevingsvisie); • we denken, ontwerpen en bouwen natuur- en klimaatinclusief (hulpmiddel hierbij is o.a. het instrument duurzaamheid (klimaatscores + puntensysteem natuurinclusief bouwen). Dit betreft voorstellen die reeds zijn vastgesteld en waarvan we hebben afgesproken deze vast te leggen in het omgevingsplan.

Hiermee zorgen we ervoor dat ecologie op een duidelijke manier en vroegtijdig op een gelijkwaardige manier onderdeel uitmaakt van belangenafwegingen binnen een ruimtelijke ontwikkelingen. 2.1 De toevoeging van kwalitatieve maatvoering aan de Stadsnatuurkaart 2040 draagt bij aan behoud en herstel van biodiversiteit Bij de vaststelling van de Stadsnatuurkaart 2040 (raad, maart 2022) is aangegeven dat de toevoeging van kwalitatieve maatvoering een plaats krijgt in de actualisatie van de beleidsnota biodiversiteit (bijlage 3 van deze beleidsnota). Deze maatvoering gaat over a) ecologisch beheer; b) de keuze van beplanting in de openbare ruimte en c) de keuze voor wel/niet inzaaien. a) Beheer is één van de meest belangrijke uitvoeringsmiddelen voor biodiversiteitsherstel. Een berm, park of wijk kan nog zo succesvol natuurinclusief zijn ingericht, als het niet goed beheerd wordt, kan het gewenste resultaat alsnog uitblijven. Voor ecologie beheer zijn daarom streefwaarden aan de stadsnatuurkaart toegevoegd over hoeveel procent van de ecologische structuren en -plekken in respectievelijk 2030, 2035 en 2040 ecologisch beheerd moeten zijn;

1 De Stadsnatuurkaart 2040 is voor het eerst vastgesteld in 2016. In 2022 heeft er een actualisatie plaatsgevonden. De Inrichtingsbouwste-

nen zijn in 2012 vastgesteld (onderdeel van agenda groen in de stad).

raad 2024_1582 definitief.docx

3

b) Ook over de toepassing van biodiverse beplanting zijn streefwaarden toegevoegd. Door in de openbare ruimte bij projecten en vervanging waar mogelijk te kiezen voor vaste planten, struiken en bomen die bijdragen aan biodiversiteit, wordt de biodiversiteit versterkt. Het gaat bijv. om planten die bloeien met enkelvoudige bloemen. Deze planten bevatten stuifmeel en nectar voor veel insecten en produceren vaak vruchten die als voedsel dienen voor vogels en zoogdieren. In de streefwaarden staat hoeveel procent van de beplanting in de openbare ruimte in de toekomst (respectievelijk 2030, 2035 en 2040) bij moet dragen aan biodiversiteit; c) Voor biodiversiteit is het vrijwel altijd het beste om bloemen en kruiden spontaan op de te laten komen en deze niet zelf te zaaien. Op deze manier ontwikkelen soorten zich spontaan op plekken die de juiste omstandigheden hebben. Het uitgangspunt voor openbaar gebied is dan ook ‘niet zaaien, tenzij…’. Er zijn gevallen waarin er soms een uitzondering kan worden gemaakt. Bijv. indien het wenselijk is om in een woonwijk snel een kleurrijk en groen beeld te kunnen geven (beleving) of bij plantvakken die nog niet direct met vaste planten of bomen aangeplant kunnen worden.

3.1 De beleidsnota biodiversiteit 2024 is een actualisatie van de beleidsnota biodiversiteit 2010 Omdat de beleidsnota biodiversiteit 2010 met de beleidsnota biodiversiteit 2024 wordt geactualiseerd, komt de beleidsnota uit 2010 te vervallen.

Kanttekeningen en gewogen alternatieven Omdat de biodiversiteit nog steeds achteruit gaat, blijft de in 2010 ingezette koers ongewijzigd. Er is daarom gekozen voor het actualiseren van de beleidsnota biodiversiteit. Andere alternatieven zijn er niet.

Niet beïnvloedbare risico’s n.v.t.

Kosten en dekking Het uitvoering geven aan de Beleidsnota biodiversiteit 2024 doen we in eerste instantie binnen de huidige (beheer)budgetten. Het kan zijn dat deze budgetten niet toereikend zijn om alle doelen te behalen zoals verwoord in de beleidsnota. In dat geval komen we bij de raad terug met een nieuw voorstel. In dit mogelijke nieuwe voorstel worden dan keuzes voorgelegd aan de raad over de te behalen doelen, in relatie tot eventueel extra benodigd budget. Iedere twee jaar wordt de monitoring van de biodiversiteit bekeken. Dit moment gebruiken we ook voor een globale financiële stand van zaken.

Uitvoering -

-

Op 1 januari jl. is de Omgevingswet en het hierbij horende tijdelijke deel van het omgevingsplan in werking getreden. Dit tijdelijke deel bestaat vooral uit gemeentelijke ruimtelijke plannen en gemeentelijke verordeningen die op 31 december 2023 vigerend waren. Deze beleidsnota biodiversiteit 2024 maakt ook onderdeel uit van het tijdelijke deel van het omgevingsplan. Al deze gemeentelijke ruimtelijke plannen en verordeningen gaan in de toekomst onderdeel uitmaken van het uiteindelijk omgevingsplan van de gemeente Tilburg. Wij hebben tot eind 2031 de tijd om alle onderdelen van het tijdelijke deel van het omgevingsplan, passend binnen de voorwaarden en indeling horende bij de Omgevingswet, over te zetten. Hiervoor wordt de roadmap omgevingsplan opgesteld. In deze roadmap staat opgenomen welke verordeningen en beleidsproducten wanneer opgenomen gaan worden in het omgevingsplan; waaronder de Stadsnatuurkaart 2040 en het instrument duurzaamheid (klimaatscores en het puntensysteem natuurinclusief bouwen). De planning van de uitvoering van alle speerpunten om biodiversiteit te herstellen en te behouden is opgenomen in het schema in hoofdstuk 4 van de beleidsnota biodiversiteit 2024.

raad 2024_1582 definitief.docx

4

Participatie In april 2023 hebben we met een aantal leden van de Tilburgse afdeling van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV) en het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN) gesproken over de actualisatie van de beleidsnota biodiversiteit en wat belangrijke aandachtspunten zijn. De belangrijkste zaken die naar voren kwamen waren hoe om te gaan met exoten, beheer van het groen, gebruik van inheems materiaal. Er werd aandacht gevraagd voor meer kleine landschapselementen in het buitengebied. Ook het hebben van biodiversiteitskaders/normen en het hebben van voldoende verbindingen en diversiteit is noodzakelijk. In 2023 heeft een soortgelijk gesprek met de directeur van het Natuurmuseum plaatsgevonden. Het Natuurmuseum ziet kansen om koppelingen te leggen met o.a. het 013parken programma en rondleidingen. In het overleg Groen013 (met groene partijen en groene geïnteresseerden uit de gemeente Tilburg) is het concept van de beleidsnota biodiversiteit in februari 2024 gepresenteerd. Uit dit gesprek blijkt men zich zorgen maken over biodiversiteit en alle ruimtelijke ontwikkelingen die op de rol staan. Men heeft behoefte aan duidelijke voorwaarden in het belang van de biodiversiteit, ook voor niet-gemeentelijke gronden. In de nota biodiversiteit is één van de thema’s ‘kennis krijgen en delen’.

Met name op het gebied van monitoring gaan we de komende periode bekijken of we elkaar (met o.a. natuurorganisaties, visvereniging KEHV de Ruischvoorn en de wildbeheereenheden ) hierin kunnen helpen/versterken.

Communicatie De beleidsnota biodiversiteit (hfst 4) geeft aan welke speerpunten er de komende jaren worden opgepakt. Al deze acties/nota’s zijn aparte onderdelen van biodiversiteit die allen hun eigen traject doorlopen. Per onderdeel wordt bekeken of en zo ja welke communicatie er nodig is om hier (actief) over de informeren. Voor het verhaal over biodiversiteit in zijn algemeenheid gaan we inzetten op een grotere betrokkenheid en bewustzijn bij bewoners en bedrijven: we monitoren op de algemene doelsoorten vogels, vleermuizen, vaatplanten, dagvlinders, amfibieën en wilde bijen. We gaan het Natuurmuseum benaderen om te kijken of het mogelijk is om de uitkomsten van deze metingen met de stad te delen (en hier evt. tips voor de eigen tuin/balkon aan te koppelen) De gemeentelijke ecologen wandelen sinds dit jaar elk kwartaal met bewoners door de delen van de gemeente Tilburg om bewoners bewust te maken van de (stads)natuur om hen heen; In het Stadsnieuws worden door ons artikelen over Tilburgse flora en fauna geplaatst.

Evaluatie In 2022 is het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) en het bijbehorende beheerplan groen vastgesteld. Als nadere uitwerking hiervan wordt in 2024 de ecologisch beheervisie opgesteld en is de bosbeheervisie opgesteld. Of de uitvoering van deze visies een kostenverhoging met zich meebrengt valt nu niet te zeggen. Daarom worden de ecologische beheervisie en het bosbeheervisie twee jaar na inwerkingtreding geëvalueerd.

Bijlagen De geactualiseerde beleidsnota biodiversiteit 2024

Ter inzage gelegde stukken Geen.

Tilburg, 14 mei 2024 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris,

de burgemeester,

raad 2024_1582 definitief.docx

5

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1) De geactualiseerde beleidsnota biodiversiteit 2024 vaststellen met als hoofddoel: het behoud en versterken van biodiversiteit; 2) De geactualiseerde Stadsnatuurkaart 2040 (bijlage 3 van de beleidsnota biodiversiteit 2024) vaststellen, met de volgende toevoegingen: a. streefwaarden voor ecologisch beheer; b. streefwaarden voor soortkeuze van beplanting; c. randvoorwaarden voor ‘niet zaaien van kruiden- en bloemenmengsels, tenzij’. 3) De beleidsnota biodiversiteit uit 2010 intrekken.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 1 juli 2024. de griffier,

voorzitter,