Verslag RRT HR voor PRT sept 2024 - versie vastgesteld RRT 4 september 2024 (def)_1 - Verslag RR

1. Inleiding De gemeenten in de regio Holland Rijnland leveren allen hun bijdrage om voldoende opvangplekken voor asielzoekers te realiseren. De opgave die volgt uit de Spreidingswet is hierbij ons uitgangspunt. Al langer worden in onze regio asielzoekers opgevangen en in april/mei 2023 hebben alle gemeenten en de regio Holland Rijnland en Midden-Holland het besluit genomen om, vooruitlopend op de Spreidingswet, gezamenlijk 2200 duurzame asielopvangplekken te realiseren. Vanaf begin van dit jaar bereiden we ons voor op de opgave die is vastgelegd in de capaciteitsraming en de daarin opgenomen indica�eve verdeling voor de gemeenten in de regio Holland Rijnland 1. Aan de Regionale Regietafel (RRT) wordt het gesprek gevoerd hoe we in de regio tot een samenhangend geheel van opvangplekken kunnen komen en waar het van toegevoegde waarde is om samen te werken of uitruilafspraken te maken. Voorliggend verslag beschrij� hoe we in de regio invulling geven aan de opgave asielopvang. Omdat dit verslag volgt uit de Spreidingswet, ziet dit verslag toe op de aantallen asielopvang. Maar deze opgave is niet los te zien van de opgave om Oekraïners op te vangen en statushouders en andere doelgroepen te huisvesten. Om een totaalbeeld te geven van onze inzet in de opgave zijn de cijfers van opvang Oekraïners en huisves�ng statushouders toegevoegd in de bijlage.

Asielopvang gaat over mensen en niet alleen over het realiseren van gebouwen. Mensen die onderdeel uitmaken van onze samenleving, leven in onze wijken, gebruik maken van voorzieningen, naar school gaan en af en toe hulp of zorg nodig hebben. Onze inzet op duurzame asielopvang en wat daarvoor nodig is, bekijken wij vanuit dit brede perspec�ef. Mede omdat het (wetelijke) taken raakt die gemeenten hebben op het gebied van onderwijs, zorg, veiligheid etc. Maar ook omdat we zien dat het belangrijk is om direct vanaf de start van de voorbereidingen na te denken over de maatschappelijke impact en de inbedding van een opvangloca�e in een wijk. Gemeenten hebben de taak om een loca�e of accommoda�e voor asielopvang beschikbaar te stellen. 2 Dit is een belangrijke, maar tegelijker�jd beperkte rol in de asielopvangketen. Duurzame en efficiënte opvang kunnen we alleen realiseren in partnerschap met alle par�jen in de keten en vraagt dus ook van alle par�jen een inspanning. We geven daar nu al in de dagelijkse prak�jk invulling aan. Ten behoeve van dit verslag willen wij benadrukken dat de randvoorwaarden om de opgave te realiseren maar ten dele binnen de verantwoordelijkheid en invloedsfeer van de gemeente liggen. Zonder partnerschap en benodigde randvoorwaarden, kunnen wij geen invulling geven aan onze plannen.

Dit document beschrij� daarom ook de randvoorwaarden die wij nodig hebben om de opgave uit te voeren. Deze beschrijving is een momentopname en is daarom niet uitputend. Wij verwachten de komende jaren bij de uitvoering van de opgave steeds nieuwe uitdagingen tegen te komen en verwachten daarbij een posi�eve grondhouding van medeoverheden en partners om deze uitdagingen op te lossen.

1

Capaciteitsraming, provinciale opvangopgave en indica�eve verdeling per gemeente 2024, gepubliceerd in de Staatscourant op 31 januari 2024 2 Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) 2

4

Toelich�ng per gemeente Alphen aan den Rijn De gemeente Alphen aan den Rijn heeft in mei 2023 Hoorn-West als locatie aangewezen om 440 plekken (maximaal 400 bewoners) asielopvang te realiseren. Inmiddels is de bestuursovereenkomst met het COA getekend op 21 december 2023 en zijn de voorbereidingen in volle gang. Verwachte openingsdatum van de locatie is medio januari 2025. Bij het ingaan van de Spreidingswet en publicatie van de bijbehorende capaciteitsraming waren de plannen voor het AZC van 440 plekken al in uitvoering. De gemeente geeft prioriteit aan de tijdige realisatie van het AZC. Gemeente Alphen aan den Rijn is in afwachting van de uitwerking van de kabinetsvoornemens rond de Spreidingswet en de consequenties die dat eventueel kan hebben voor de taakstelling. Hillegom De gemeente Hillegom is voornemens om minimaal 135 duurzame asielopvangplekken te realiseren in combina�e met 400 flexwoningen. De beoogde loca�e hiervoor is Pastoorlaan Zuid in Hillegom. Voor deze loca�e is toestemming nodig van de provincie Zuid-Holland. De gemeente en de provincie zijn hierover met elkaar in gesprek. De provincie hee� een aantal aanvullende randvoorwaarden gesteld. De gemeente hee� de inten�e om de loca�e te realiseren per 1 juli 2025. Of dit haalbaar is hangt af van externe factoren, waaronder de �jdige beschikbaarheid van nutsvoorzieningen en vergunningsprocedures.

Kaag en Braassem/ Nieuwkoop De gemeente Kaag en Braassem en de gemeente Nieuwkoop hebben besloten samen een asielopvangloca�e voor 367 plekken te willen realiseren. Beide gemeenteraden hebben besloten op zoek te gaan naar een geschikte loca�e in gebieden waar ze aan elkaar grenzen, buiten de dorpskernen. De gemeente verwacht in het najaar van 2024 een besluit te kunnen nemen over de loca�e. Het streven is om de opvangloca�e op 1 juli 2025 te kunnen openen. Katwijk De gemeente Katwijk heeft sinds 2008 een permanente GLO-locatie (Gezinslocatie) met 600 plekken waarvan 570 plekken bezet zijn. Eind 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met het besluit om op het terrein aan de 1e Mientlaan voor de duur van 5 jaar een opvanglocatie voor 40 AMV’s te realiseren. Hiervoor wordt de opvangcapaciteit van de GLO-locatie teruggebracht met 10 plekken. Op de locatie zullen dan uiteindelijk 600 asielzoekers worden opgevangen waarvan 40 AMV. De AMV-locatie wordt in december 2024 in gebruik genomen. Daarmee voldoet Katwijk ruim aan de taakstelling. Leiden In de gemeente Leiden is sinds februari 2023 de asielopvangloca�e (Haagse Schouwweg) voor 340 plekken opera�oneel. Deze loca�e blij� beschikbaar tot 31-12-2028. Daarnaast tre� de gemeente Leiden voorbereidingen voor een loca�e van 390 plekken, waarvan 70 AMV’s, met een totaal maximum van 400 opvangplekken.

Naar verwach�ng kan deze loca�e rond 1 juli 2025 worden geopend. De loca�e zal dan 5 jaar beschikbaar blijven. Op dit moment worden ook 125 asielzoekers in een noodopvangloca�e opgevangen.

5

Leiderdorp De gemeente Leiderdorp zet in op een duurzame asielopvangloca�e voor 173 personen. Op dit moment is de gemeente nog op zoek naar de beste loca�e om deze te realiseren. Het streven is de loca�e zo snel mogelijk aan te kunnen wijzen en hier voor eind 2024 een besluit over te nemen. Op dit moment is in de gemeente een �jdelijke opvangloca�e aanwezig die, mocht het realiseren van een duurzame opvangloca�e niet lukken voor 1 juli 2025, �jdelijk (tot uiterlijk 1 februari 2026) ingezet kan worden voor de opvang van de opgave van 173 personen. Hiermee gaat de gemeente Leiderdorp in elk geval voldoen aan de verplich�ngen uit de Spreidingswet. Lisse De gemeente Lisse is voornemens om een duurzame asielopvangloca�e te realiseren voor 140 plekken. Hiervoor hee� de gemeente een geschikte loca�e aangewezen, namelijk Heerenweg 10 in Lisse. De voorbereidingen voor de loca�e zijn in volle gang. A�ankelijk van onderhandelingen tussen de betrokken par�jen en procedures hopen wij dat de loca�e voor 1-7-2025 kan worden gerealiseerd. Noordwijk De gemeente Noordwijk is voornemens om 275 duurzame opvangplekken te realiseren, waaronder 23 plekken voor AMV’s. De gemeente vindt het belangrijk om een duurzame opvangloca�e te ontwikkelen en de combina�e te maken met permanente woningbouw. Randvoorwaarde is dan ook dat er goedkeuring komt van de provincie Zuid-Holland voor de bouw van ca.

500 permanente woningen aan de Achterweg. Omdat het hier gaat om woningbouw, is het niet realis�sch te veronderstellen dat deze asielopvangloca�e op 1-7-2025 opera�oneel kan zijn. Op dit moment is de gemeente in gesprek met de provincie Zuid-Holland om de benodigde toestemming te verkrijgen. Als er groen licht komt, gaat de gemeente in gesprek met het COA en het Ministerie van Jus��e en Veiligheid over de mogelijkheden van de verdere invulling van asielopvang en de overbrugging van de periode dat de gemeente Noordwijk nog geen asielopvangplekken kan realiseren. Oegstgeest De gemeente Oegstgeest hee� sinds 1 november 2021 een Regionale opvangloca�e, het Hoefijzergebouw, voor 175 plekken. Per eind 2023 is de loca�e uitgebreid tot 205 plekken. Oegstgeest zet de Regionale opvangloca�e, het Hoefijzergebouw aan de Rhijngeesterstraatweg 13c (de ROL), met 205 plekken voor statushouders in als duurzame opvang voor asielzoekers in het kader van zijn taakstelling in de Spreidingswet (179 plekken). De loca�e is verlengd tot 1 november 2026. Ook na 2026 zijn er mogelijkheden de loca�e te verlengen, met inachtneming van de mogelijkheden voor herontwikkeling van het gebied Oegstgeest. Teylingen De gemeente Teylingen is voornemens een asielopvangloca�e te realiseren voor 252 plekken. Er is een par�cipa�etraject gestart met de inwoners om een geschikte loca�e te kiezen.

In deze verkenningen wordt ook de mogelijkheid onderzocht om een opvangloca�e voor een groep AMV’s te realiseren. Naar verwach�ng maakt de gemeenteraad van Teylingen in november de keuze voor een loca�e. Vervolgens starten de voorbereidingen voor het realiseren van de loca�e. De gemeente hee� de inten�e om deze te realiseren voor 1-7-2025. De haalbaarheid hiervan hangt echter af van de geselecteerde loca�e en van externe omstandigheden, waaronder het realiseren van nutsvoorzieningen en vergunningsprocedures. Voorschoten De gemeente Voorschoten hee� sinds juli 2022 een noodopvangloca�e voor niet-toegewezen statushouders aan de Veurseweg te Voorschoten. De huidige overeenkomst loopt tot 1 december 6

2025. Op dit moment verkent de gemeente Voorschoten hoe zij invulling wil geven aan de taakstelling en termijnen die volgen uit de Spreidingswet. Naar verwach�ng zal de gemeenteraad van de gemeente Voorschoten op 14 november gevraagd worden een besluit te nemen met betrekking tot de invulling van de taakstelling die volgt uit de Spreidingswet. Hierbij gaat de gemeente Voorschoten ervan uit dat er sprake is van volledige financiering vanuit het Rijk, ook voor de benodigde voorzieningen zoals onderwijs, zorg en bemiddeling naar werk. De 200 plekken die zijn opgenomen in de tabel zijn noodopvangplekken en betreffen niet toegewezen statushouders. Zoeterwoude Om invulling te geven aan de taak uit de spreidingswet is de gemeente Zoeterwoude voornemens om, conform de indica�eve verdeling, 64 duurzame opvangplekken (waaronder 5 voor AMV’s) te realiseren. Detailinforma�e per loca�e is opgenomen in het door de provincie Zuid-Holland aangeleverde format. Toelich�ng op totaal aantal AMV in de regio De invulling van de AMV-opgave bekijken we regionaal. Een aantal gemeenten hee� al een concrete toezegging gedaan om een AMV-loca�e te willen realiseren. Een aantal gemeenten neemt dit mee in de verkenningen van de loca�es. Het aantal opvangplekken voor AMV in de tabel betre� de concrete toezeggingen. Alle gemeenten zeten zich ac�ef in voor deze opgave.

Het selecteren van een loca�e, organiseren van bewonersavonden, maken van afspraken met samenwerkingspartners, voorbereidingen van de loca�e en benodigde besluitvorming en het realiseren van benodigde voorzieningen is een intensieve taak. De inzet van alle gemeenten maakt dat we de staan zoals hierboven weergegeven. Zonder al deze inzet had dit niet gekund.

7

3. Randvoorwaarden voor het (tijdig) realiseren van de locaties 3.1 Realisa�ekracht Het is onze inten�e om bovengenoemde loca�es vóór 1 juli 2025 te realiseren, zoals de Spreidingswet aangee�. We zien echter dat het �jdig realiseren van een aantal loca�es uit bovenstaand overzicht buiten ons toedoen onder druk komt te staan. Dit hee� diverse oorzaken: lange lever�jden op (bouw)materialen of units, wach�jden voor realiseren van nutsvoorzieningen, doorlopen van (onnodige) bureaucra�sche procedures, beschikbare capaciteit van het COA en soms lange besluitvormingsprocedures met betrekking tot vergunningaanvragen. De standaardoplossingen en werkwijze voldoen in deze situa�e niet meer om een loca�e snel te kunnen realiseren. Wij denken graag mee in crea�eve oplossingen en zullen ons ook – voor zover dat redelijkerwijs van ons kan worden verwacht – inspannen om deze te helpen realiseren. We denken dan bijvoorbeeld aan slim inzeten van capaciteit van gemeente en COA, slim omgaan met inrichten van processen en de inrich�ng van een versnellingstafel voor het realiseren van asielopvangloca�es, waaraan alle betrokken partners deelnemen. Deze versnellingstafel hee� als doel het doorbreken van knelpunten en op het vergroten van de realisa�ekracht. Als realisa�e langer duurt, moeten asielzoekers daardoor lang in �jdelijke voorzieningen worden opgevangen.

Het realiseren van deze �jdelijke voorzieningen kost alle betrokken par�jen veel �jd en energie, is veel duurder en het verstoort de processen en beschikbare capaciteit om draagvlak te creëren voor duurzame oplossingen. Wij zien graag dat de focus van de inzet is op het realiseren van duurzame opvang met voldoende realisa�ekracht en een realis�sche planning. Dit is ook belangrijk om de afspraken met onze inwoners na te kunnen komen. Tegelijker�jd geven we hiermee het signaal af dat een aantal loca�es wellicht niet binnen de termijn van 1-7-2025 kunnen worden gerealiseerd. Wij gaan ervan uit dat dit voor ons geen verdere consequen�es hee�, als de oorzaak buiten onze invloedsfeer ligt en we hier ook geen verantwoordelijkheid voor kunnen nemen. 3.2 Ruimtelijke uitdagingen en rela�e met bredere problema�ek wonen/huisves�ngsopgave De opgave tot het realiseren van asielopvangloca�es kan niet los worden gezien van de huisves�ngsopgave van andere doelgroepen en de woningbouwopgave. Immers, ruimte is schaars. Voor inwoners is het las�g te accepteren dat er wel wordt gebouwd voor asielopvang en niet voor eigen inwoners. Voor het draagvlak om asielopvang te realiseren is het dus belangrijk om ook woningbouw voor eigen inwoners mogelijk te maken.

Bovendien zijn voldoende woningen belangrijk om aan de taakstelling voor statushouders te kunnen voldoen, waardoor asielzoekers met een status sneller kunnen doorstromen. We kunnen de opgave voor asielopvang daarom dan ook niet realiseren zonder de medewerking van de provincie vanuit hun rol als gebiedsregisseur en het Rijk als medefinancier van bijvoorbeeld �jdelijke flexwoningen. Voor meerdere gemeenten in onze regio is een maatwerkoplossing of ontheffing nodig om het realiseren van loca�es mogelijk te maken, ook buiten de BSD-grenzen. We gaan ervan uit in ieder geval gebruik te kunnen maken van de uitzonderingen die de provincie biedt in haar ruimtelijk beleid voor asielopvangloca�es. Maar ook andere maatwerkoplossingen die passen bij de ruimtelijke vraagstukken in een gemeente zijn noodzakelijk om de opgave voor asielopvang uit te kunnen voeren.

8

Benodigde randvoorwaarden: - Aangepaste financiering voor onderwijs en onderwijshuisvesting. Rekening houdend met fluctuaties, benodigde investeringen en aangepast onderwijs. - Ruimere mogelijkheden om ISK-onderwijs en (verlengd) taalonderwijs te bieden, zodat aansluiting bij doorstroom naar regulier onderwijs beter verloopt. - Aangepast onderwijs, dan wel medewerking van OCW om dit zelf te ontwikkelen. - Middelen voor coördinerende functie in de regio om (ISK) onderwijs effectief en efficiënt vorm te geven. 5.2 Jeugdhulp/WMO Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de jeugdhulp aan AMV’s en kinderen die in een (reguliere) opvangloca�e verblijven. Gemeenten krijgen hiervoor een vergoeding (decentrale uitkering) op basis van het aantal kinderen in de opvangloca�e. Voor de regio Holland Rijnland betekent dat de opvang van 3500 asielzoekers zal leiden tot een extra vraag naar jeugdhulp. De benodigde jeugdhulp voor asielzoekers sluit niet aan bij wat nu is gecontracteerd voor de reguliere jeugdhulp. De achtergrond van jeugdigen onder asielzoekers is divers en de problema�ek complex. Bovendien is sprake van een taalprobleem. Vaak is er sprake van wachtlijsten en is de juiste exper�se niet beschikbaar. Ook de (Wmo-)voorzieningen vragen aandacht. Er zijn met name weinig GGZ-aanbieders die de taal spreken en het juiste aanbod bieden.

Er zijn veel par�jen betrokken (COA, Nidos, jeugdhulp, JGZ), daardoor is zorgcoördina�e/goede afstemming is noodzakelijk. Voor op�male samenwerking is het essen�eel dat par�jen elkaar kennen en er prak�sche samenwerkingsafspraken worden gemaakt. Met name voor AMV’s is het belangrijk om een ketenregisseur jeugdhulp in te zeten. Daarnaast is het zinvol om in te zeten op vroegsignalering en sociaal werk. Dit vraagt om een (�jds)investering van alle betrokken par�jen We hebben geen kengetallen beschikbaar over het gebruik van jeugdhulp door jeugdigen in de asielopvang. We zien echter dat de druk op reguliere jeugdhulp al heel groot is en dat gemeenten kampen met financiële tekorten. De bijdrage van het Rijk is niet toereikend voor het jeugdhulpgebruik. Juist bij complexere zorg en langere wach�jden is het risico groot dat de problema�ek groter wordt. Hierdoor is het risico groot dat de jeugdhulpmiddelen voor asielopvang onvoldoende zijn. Benodigde randvoorwaarden: - Vergoeding van daadwerkelijk gemaakte jeugdhulpkosten. - Middelen voor coördinerende functie i.v.m. praktische ketenafspraken, aanvullende afspraken met jeugdhulpaanbieders en zorgcoördinatie. - Stimuleren/faciliteren van ontwikkelen van aanbod voor de doelgroep. - Geen verhuisbewegingen. Jeugdigen die in onze regio aankomen blijven daar ook.

5.3 Werk en meedoen Uit voorbeelden in de regio (en elders in het land) blijkt het belangrijk dat de bewoners van de asielopvangloca�es vanaf dag één kunnen meedoen in de lokale samenleving. Ac�ef zijn gee� mensen energie en perspec�ef. Vluchtelingen creëren een sociaal netwerk en komen in aanraking met de Nederlandse taal en cultuur. Ook kunnen zij iets terugdoen voor de maatschappij en voorkomt het overlast op en rondom de opvangloca�e. Daarnaast leveren ze een waardevolle bijdrage aan onze regionale arbeidsmarkt, waar nog steeds vele vacatures te vervullen zijn, het liefst in een func�e die past bij de vaardigheden van de nieuwkomer. 11

De insteek van de gemeenten is dat het meedoen een duurzaam karakter hee�. We streven naar een doorgaande lijn van ac�eve asielzoekers naar ac�eve statushouders, die hierdoor beter toegerust zijn om in te burgeren en minder gebruik zullen maken van de bijstand. Een aantal gemeenten in de regio zeten al, samen met het COA en lokale (vrijwilligers)organisa�es, ac�ef in op de een aanpak gericht op meedoen van asielzoekers, bij voorkeur via betaald werk. Andere gemeenten verkennen hierin de mogelijkheden. Inzet kan bestaan uit opzeten van programma’s gericht op meedoen, jobhunting of andere vormen van bemiddeling en begeleiding, communica�e en informa�e voor werkgevers en asielzoekers etc. In een aantal gemeenten staan reintegra�ebedrijven klaar om hier mee aan de slag te gaan, mits hier financiering voor beschikbaar is. Benodigde randvoorwaarden: - Koppeling van statushouders aan de regio Holland Rijnland, bij voorkeur aan de gemeente waar de asielzoeker in een opvanglocatie verbleef. - Structurele financiering voor toeleiding van asielzoekers naar werk, zodat we hier direct actief mee aan de slag kunnen. Er zijn nu geen (re-integratie)middelen beschikbaar voor toeleiding van asielzoekers.

- Wegnemen van belemmeringen zoals: o wachtlijsten verkrijgen BSN, waardoor asielzoekers niet kunnen werken o aanvragen tewerkstellingsvergunning door werkgevers - Mogelijk maken van werkervaringsplaatsen, zodat zowel de asielzoeker als werkgever ervaring kan opdoen. Nu is dat juridisch niet mogelijk. 5.4 Efficiënt maatwerk COA en gemeenten werken nauw samen in de realisa�e van opvang en de exploita�e van de loca�es. Om een AZC te kunnen inbedden in een wijk of buurt, is het belangrijk om maatwerk te kunnen bieden. Iedere situa�e is weer anders. Tegelijker�jd stree� het COA naar zo veel mogelijk efficiën�e in de exploita�e van de loca�es, door waar dat kan zoveel mogelijk te standaardiseren. Wij ondersteunen de wens tot efficiency, maar dan wel vanuit een integrale blik en met maatwerk waar nodig. Niet alleen vanuit dit stukje in het proces in de keten, maar vanuit het geheel aan inspanningen en de maatschappelijke kosten en baten om vluchtelingen op te vangen en in een later stadium te laten inburgeren.

12

6. Met regionaal perspectief en regionale samenwerking komen we verder We zien de regio Holland Rijnland als één gebied, waarin iedere gemeente invulling gee� aan de taak om asielzoekers op te vangen en later statushouders te huisvesten en te laten inburgeren. Het ligt voor de hand om kennis uit te wisselen en samenwerkingsafspraken te maken in een regio waarin op diverse thema’s al samenwerking wordt georganiseerd. De toegevoegde waarde van regionale samenwerking ligt in de bestuurlijke afstemming aan de Regionale Regietafel, het creëren van overzicht, bewaken van de voortgang en het ontwikkelen van een samenhangende aanpak voor de regio. Ook nu al blijkt dat het uitwisselen van informa�e en best prac�ces van toegevoegde waarde is om de opgave te kunnen realiseren op een effec�eve manier. Dit willen we ook in de volgende fase graag behouden. We verkennen verdergaande regionale samenwerking op regionale voorzieningen zoals onderwijs en toeleiding naar werk. Hiermee kunnen we de RRT verder versterken. Om goed uitvoering te geven aan de func�e van de RRT zijn voldoende middelen nodig. 7. Conclusie De regio Holland Rijnland zet zich ac�ef in om de opgave die volgt uit de Spreidingswet volledig invulling te geven.

Om de opgave �jdig en volledig te kunnen invullen is medewerking van de provincie nodig en is het wenselijk om met het COA te verkennen waar realisa�e kan worden versneld. We zien in de prak�jk knelpunten op het realiseren van voorzieningen als onderwijs, jeugdhulp en meedoen en werk. De benodigde randvoorwaarden moeten hiervoor worden ingevuld om onze wetelijke taak uit te kunnen voeren op onderwijs en jeugdhulp en om maatschappelijk duurzame asielopvang te kunnen realiseren. Zoals al benoemd in de inleiding zijn de randvoorwaarden die we nu hebben benoemd niet uitputend en zullen er zich in de toekomst nieuwe uitdagingen voordoen. Wij verwachten van het Rijk ook bij nieuwe uitdagingen dat wij in staat worden gesteld – ook financieel – om deze uit te kunnen voeren.

13