Reflectie sociale minima in de knel_0.pdf

2022/167

Pagina 19/20

tegenslagen of schokken op te vangen. Persoonlijke buffers en collectieve noodfondsen kunnen de veerkracht van mensen en systemen versterken. Rekening houden met doenvermogen en live events door als overheid burgers zo veel mogelijk te ontlasten, helpt bij het bieden van bestaanszekerheid. Nieuwe plannen zoals een bufferbudget zouden kunnen helpen om bestaanszekerheid te vergroten en angst voor terugvordering tegen te gaan. 52 Maar beter is het als de overheid zorgt voor een sociaal minimum dat ruim genoeg is om enige buffer te kunnen opbouwen. 5.5 Verbeter sociale regelgeving in plaats van meer maatwerk in de uitvoering De overheid probeert het vertrouwen in de sociale zekerheid te herstellen met meer ruimte voor maatwerk. De minister voor SZW heeft net een nieuwe aanpak voor armoede en schulden gepresenteerd. 53 Ook de Participatiewet wordt herzien, maar nog altijd gaat het beleid uit van vrij rationele mensbeelden en beleidsveronderstellingen. De overheid en de Kamer voegen nu overal hardheidsclausules en KAN-bepalingen in wetten toe. Maar maatwerk in de uitvoering is geen pleister voor strenge wetten. De overheid zegt mensen nu het voordeel van de twijfel te geven in plaats van mensen als potentiële fraudeur te zien, maar dat is nog steeds geen ander mensbeeld.

54 Het is cruciaal om beleid en uitvoering te ontwerpen vanuit het perspectief van de burger: waar hebben burgers behoefte aan en hoe ontwikkel je beleid dat via normale, begrijpelijke systemen kan worden uitgevoerd? 55 In een brief aan de informateurs waarschuwt de Nationale ombudsman ook samen met de andere Hoge Colleges van Staat voor al te gemakkelijke maatwerkoplossingen: ‘Maatwerk is niet het uitgangspunt, maar het sluitstuk, dat aan de orde komt wanneer de generieke regel in het bijzondere geval niet heeft gewerkt. Het is nodig om de relevante wetgeving kritisch tegen het licht te houden en waar mogelijk aan te passen.’ 56 Regels én uitvoering dienen aan te sluiten bij burgers: waar hebben zij behoefte aan en hoe kunnen ambtenaren dat via begrijpelijke systemen uitvoeren. Professionals van buiten de overheidsorganisatie praten in allerlei gremia over de knelpunten en zien voorzichtige verbetering in de toon en taal van beleid en wetgeving. De maatschappelijke druk om meer fundamentele stelselwijzigingen door te voeren neemt toe. 57 Het vertrouwen van burgers in het sociale gezicht van de overheid staat onder druk, nu mensen hun bestaanszekerheid uit allerlei potjes bij elkaar moeten schrapen. Op papier hebben we het vaak goed geregeld, maar in de praktijk krijgen mensen niet waar ze recht op hebben.

Of kost het zoveel moeite en leidt het tot zoveel administratieve rompslomp dat het niet realistisch is dit van een burger te verlangen. Mensen met sociaaleconomische problemen kunnen geen of niet makkelijk een voorschot krijgen. Er geldt bij veel voorzieningen geen terugwerkende kracht. De aanname in beleid is dat mensen liquide middelen hebben, periodes kunnen overbruggen en redzaam zijn. De praktijk laat zien dat dat meestal niet zo is. Tot slot Met bovenstaande oplossingsrichtingen kan de overheid zorgen voor voorzieningen, waarbij vertrouwen in de burger de basis vormt. Burgers krijgen weer vertrouwen als ze weten dat ze voor hun bestaanszekerheid op de overheid kunnen rekenen als zij zich in een kwetsbare positie bevinden. Door meer buffers in te bouwen hoeven sociale minima zich niet meer uitsluitend bezig te houden met het hoofd boven water houden en krijgen ze kansen om mee te doen in de samenleving.

Rijksoverheid (2021) Aanbiedingsbrief met reactie op rapport ‘Als verrekenen een beperking is' over inkomstenverrekening Rijksoverheid (2022) Kabinet komt met overkoepelende aanpak op armoede en schulden. 54 Raad Volksgezondheid en Samenleving (2021) Machtige Mensbeelden. 55 Nationale ombudsman (2022) Jaarverslag 2021 De burger kan niet wachten. Tweede Kamer, 36 046, nr. 2 p. 3. 56 Raad van State, Algemene Rekenkamer & Nationale Ombudsman (2021). Zorgvuldig, rechtsstatelijk en met vertrouwen in de burger. Gezamenlijke paper ten behoeve van de formatiegesprekken. 57 NOS (2022) Mensen met arbeidsbeperking buitengesloten, 'door wetgeving achter geraniums'. 52 53

2022/167

Pagina 20/20