OUD 2. Teylingen Programmabegroting_Begroting 2027-2030.pdf
Tekst van het document
Bovengrondse elementen zijn behoorlijk zichtbaar, maar ondergronds zijn er ook veel objecten waar de gemeente een rol in speelt. Veelal zijn we gericht op het menselijk gebruik van de openbare ruimte, maar de laatste jaren is er steeds meer aandacht voor 'andere' gebruikers van de openbare ruimte zoals: planten en dieren (flora en fauna). Een belangrijk instrument dat ingezet wordt om over de omgeving te communiceren zijn Meldingen Openbare Ruimte. Deze meldingen gebruiken we ook als sturingsinstrument voor het beheer van de openbare ruimte. In zekere mate geeft dit een actueel beeld van de huidige staat van de openbare ruimte. Daarnaast worden inspecties uitgevoerd en gewerkt naar een meerjarenonderhoudsprogramma. Leeswijzer Een groot deel van deze paragraaf betreft 'regulier werk' vanuit met name een beheersmatige rol. Dit reguliere werk is met name terug te vinden in exploitatiebudgetten. Daarnaast worden diverse projecten voorbereid en/of uitgevoerd. Dit vindt zijn weergave met name in investeringsbudgetten, deze budgetten brengen kapitaallasten met zich mee. De gemeente heeft een zorgplicht om alle voorzieningen in de openbare ruimte, waar zijn eigenaar van is, in goede staat te houden. We kijken vanuit twee invalshoeken naar de openbare ruimte: de technische staat en de functionele staat. Vervolgens worden de doelen en acties beschreven.
We spreken met name over 'assets' omdat dit voortkomt uit de gangbare theorie van 'assetmanagement'. Met assets worden alle onderdelen van de openbare ruimte bedoeld. Dit zijn: wegen, civiele kunstwerken (bruggen, kademuren etc), groen, riolering, bijzonder objecten (speelplekken, straatmeubilair, OV), riolering & water. Daarnaast dragen we zorg voor de omgang met grondstoffen van bewoners. Technische staat Van oudsher gaat beheer met name over de technische staat van de assets in de leefomgeving. Veelal is de omgang met technische opgaven behoorlijk rechtlijnig, relatief eenvoudig meetbaar en deels voorspelbaar. Dit komt ook doordat assets over het algemeen een lange levensduur hebben, met uitschieters van wel honderd jaar. De kwaliteit van de leefomgeving zit met name in de afwegingen voor het beeld, wettelijke vereisten en tijdigheid van activiteiten. Zaken waar aan 56 gedacht moet worden zijn bijvoorbeeld de staat van het asfalt, de groei van een boom, ruimte voor bekabeling onder de grond en veiligheid rondom speeltoestellen. Er kan worden gedacht dat beheer van de openbare ruimte niet politiek gevoelig is: de technische staat is relatief eenvoudig meetbaar en een asset gaat immers ook vele jaren mee. Maar toch is dat niet zo. Zelfs voor het meer technische aspect van de leefomgeving is het gevoelig voor sentiment van diverse gebruikers.
Dit komt doordat de leefomgeving als unieke eigenschap heeft dat er vele duizenden mensen tegelijkertijd gebruik van maken. Daarnaast wordt er veel eigenaarschap gevoeld door bewoners, omdat de assets van de leefomgeving heel tastbaar zijn. Dit maakt het voor een gemeente extra belangrijk om goed uit te dragen welke keuzes er worden gemaakt, en waarom en wanneer acties verwacht mogen worden. Functionele staat De staat van assets zegt niet alles, er moet ook steeds meer rekening worden gehouden met de functionaliteit van de leefomgeving. Deze functionaliteiten kunnen behoorlijk uiteenlopen, zelfs op dezelfde plek. Zo kan een plein door een marktkoopman anders worden ervaren dan door een bewoner, een automobilist of een fietser. De kwaliteit van de leefomgeving zit dan met name in de gebruikerswaarde, de afspraken tussen gebruikers en de tijdsgeest. De functionele staat van de buitenruimte kan echter zeer fluctueren, afhankelijk van de standpunten van gebruikers en zaken die op dat moment aandacht vragen. Het spanningsveld dat kan ontstaan tussen technische - en functionele staat kan het werk van de gemeente uitdagend maken. Gezien hier veel uiteenlopende invalshoeken mogelijk zijn, op hetzelfde stukje leefomgeving, ligt hier een taak voor gemeenten om gewogen beslissingen te maken en deze uit te dragen.
Wat willen we bereiken? Doel: We bieden een schone, hele en veilige openbare ruimte voor nu en in de toekomst. Dit doen we door gewogen, overzichtelijk, efficiënt en doelmatig (GOED) beheer: gewogen, overzichtelijk, efficiënt en doelmatig. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1 Gewogen beheer betekent dat gemeenteraad en gebruikers van de buitenruimte ambities uitspreken en (waar mogelijk) vaststellen hoe de openbare ruimte het best gebruikt wordt. Participatie is hierin van groot belang waarbij alle gebruikers van de buitenruimte zeggenschap hebben. Gewogen 1 - In 2027 zijn alle beheerplannen en assetmanagementplannen actueel. A2 Gewogen 2 - We zoeken de participatie met gebruikers van de openbare ruimte actief op. A3 Overzichtelijk beheer wil zeggen dat activiteiten in of aan de openbare ruimte duidelijk en vooraf worden gecommuniceerd en vindbaar zijn. Overzichtelijk 1 - In 2027 staan alle projecten waar bestuurlijke opdracht voor is gegeven op de website van de gemeente. A4 Overzichtelijk 2 - We stellen een meerjarenprogramma op van alle onderhoudsactiviteiten in de openbare ruimte. A5 Efficiënt beheer betekent dat wanneer er zaken in de openbare ruimte nodig zijn er 57 gekeken wordt of er ook andere zaken spelen. Integraliteit wordt gezocht tussen verschillende activiteiten en waar mogelijk worden activiteiten tegelijkertijd uitgevoegd.
Efficiënt 1 - Waar mogelijk worden onderhoudsactiviteiten gelijktijdig en integraal uitgevoerd. A6 Efficiënt 2 - We zoeken de samenwerking met andere eigenaren van de openbare ruimte actief op. A7 Doelmatig beheer betekent enerzijds dat er gewerkt wordt volgens geldende wet- en regelgeving. Anderzijds dat er gezocht wordt naar de meest doelmatige inzet of aanwas van middelen. Doelmatig 1 - We zetten in op het verkrijgen van subsidies. A8 Doelmatig 2 - We bieden inzicht in de toekomstige staat van de assets en financiële en maatschappelijke gevolgen. Wat willen we bereiken? Doel: We faciliteren met de energietransitie ruimte voor innovatie in de ondergrond. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1 Ieder kwartaal stemmen wij met vergunningaanvragers en partners, waaronder nutsbedrijven, werkzaamheden in de ondergrond af. Daarbij benutten we kansen om activiteiten te combineren en overlast te beperken. B2 De uitrol van glasvezel, nieuwe netwerkverbindingen en de verzwaring van het energienetwerk wordt door de gemeente gefaciliteerd. Binnen twee weken na afronding van de werkzaamheden door derden wordt de staat van de betrokken kapitaalgoederen beoordeeld en worden herstelmaatregelen afgesproken als de kwaliteit niet voldoet aan de gemeentelijke eisen. Dit is een continu proces.
Wat willen we bereiken? Doel: Een functionerend rioolstelsel en aanpak van waterproblematiek. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1 In 2027 wordt gestart met de uitvoering van een doorrekening van het functioneren van het rioolstelsel en watersysteem. Na afronding hiervan in 2028 kan aan de hand van de resultaten een meerjarig investeringsprogramma opgebouwd worden. C2 In 2027 wordt (in concept) een masterplan opgesteld voor het afkoppelen van hemelwater van het gemengde rioolstelsel in de Lindenlaan, Acacialaan, Berkenlaan, Meidoornlaan en Adelborst van Leeuwenlaan. Dit als maatregel tegen de in 2024 ontstane wateroverlast en -schade bij twee weekenden van zware neerslag. C3 Het rioolstelsel aan de zuid-oostzijde van de Kagerplassen (omgeving Vennemeer, Sweilandpolder en Boekhorsterweg) loost op het rioolstelsel van de gemeente Kaag en Braassem. Vanwege de druk die dit op de capaciteit van hun rioolstelsel geeft is in 2026 in samenwerking met de gemeente Kaag en Braassem monitoring gestart naar de hoeveelheid afvalwater dat wordt afgevoerd. Deze monitoring wordt half 2027 afgerond, aan de hand waarvan in de tweede helft van 2027 conclusies getrokken kunnen worden over het functioneren van beide rioolstelsels en mogelijke verbeteringen die gerealiseerd moeten worden.
C4 | Naar aanleiding van de overstorten die plaatsvinden vanuit het gemaal nabij Auto Cors is in 2026 aangevangen met het onderzoek naar het functioneren van het persleidingstelsel in het buitengebied ten noord | -oosten van Voorhout. De planning is om in de tweede helft van 2027 de eerste conclusies te kunnen trekken over dat functioneren en mogelijke verbeteringen die gerealiseerd moeten worden. C5 | Wij voeren in het derde kwartaal 2026 tot het tweede kwartaal 2027 de maatregelen uit het Programma Water en Klimaatadaptatie (PWKA) uit. Hiermee werken we aan het verminderen van wateroverlast, het verbeteren van de waterkwaliteit en het vergroten van de klimaatbestendigheid van de leefomgeving. C6 | We monitoren de uitkomsten en het effect van de invoering van de Kaderrichtlijn Water. De gemeenteraad wordt middels diverse sessies meegenomen in de effecten en mogelijke maatregelen om te voldoen aan de Kaderrichtlijn. Dit ligt in lijn met de notie in het coalitieakkoord om uitvoering te geven aan de Kaderrichtlijn water. Wat willen we bereiken? Doel: | Een wegenstelsel dat past bij de wensen van gebruikers | . Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit | Activiteit omschrijving D1 | In 2027 stellen wij een nieuw assetmanagementplan Wegen op. In Q3 2027 leggen wij een conceptversie ter besluitvorming voor aan de raad.
D2 | In 2027 stellen wij op basis van de in Q2 van 2026 uitgevoerde weginspecties een meerjarenprogrammering onderhoud wegen op. Daarbij stemmen wij de programmering af met het uitvoeringsprogramma mobiliteit. De voortgang en uitkomsten worden ter informatie met de raad gedeeld tijdens de reguliere planning- en controlcyclus. D3 | Ieder kwartaal stemmen wij af met andere wegbeheerders (provincies Zuid- en Noord- Holland, waterschap, omliggende gemeenten en het Rijk) over geplande werkzaamheden en beheeractiviteiten. D4 | In 2027 stellen wij een nieuw assetmanagementplan Civiele Kunstwerken op. In het derde kwartaal leggen wij een conceptversie ter besluitvorming voor aan de raad Wat willen we bereiken? Doel: | Sterk wijkgroen in de dorpen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit | Activiteit omschrijving E1 | Het Groenbeheerplan vormt het kader voor het beheer en onderhoud van de openbare groenvoorzieningen binnen de gemeente. Op basis van de resultaten van de groeninspectie 2024 stellen wij jaarlijks een uitvoeringsprogramma op, waarin concrete vervangings- en verbetermaatregelen worden vastgesteld en geprioriteerd. De uitvoering van de vervangingsmaatregelen vindt plaats in de periode Q1 2027 | en Q4 2027. E2 | In 2027 wordt voortgebouwd op de ingezette koers.
Daarbij ligt de focus op het verder ontwikkelen van een duurzaam en toekomstbestendig bomenbestand, met aandacht 58 voor het vergroten van het kroonvolume door toepassing van het principe 'de juiste boom op de juiste plaats'. Alle bomen worden minimaal één keer per drie jaar geïnspecteerd op veiligheid en vitaliteit. In Q2 2027 worden circa 5.600 bomen in Sassenheim gecontroleerd. De uit deze controles voortkomende onderhoudsmaatregelen worden uitgevoerd in Q4 2027 en Q1 2028. E3 | In 2027 breiden wij het ecologisch beheer en onderhoud van bermen en plantsoenen verder uit, met behoud van het kwaliteitsniveau conform het Groenbeheerplan. Wij passen daarbij gefaseerd maaibeheer toe en stimuleren inheemse beplanting. Daarnaast zetten wij in op de omvorming van circa 10% van het bestaande gazonareaal naar ecologisch beheerde bermen, ter versterking van biodiversiteit en klimaatadaptatie. E4 | Het uitvoeringsprogramma Vergroening Teylingen, met de aanplant van 1.000 bomen, wordt in 2027 voortgezet in de kern Voorhout, waarbij circa 300 extra bomen worden aangeplant. In Q1 2027 vinden de voorbereidingen plaats. De uitvoeringswerkzaamheden worden uitgevoerd in Q3 en Q4 2027.
De voortgang van het programma is als volgt gefaseerd uitgevoerd: • | In 2025 zijn circa 300 bomen aangeplant in Warmond; • | In 2026 zijn circa 400 bomen aangeplant in Sassenheim; • | In 2027 wordt de resterende opgave gerealiseerd met circa 300 bomen in Voorhout. E5 | We verkennen de mogelijkheden van een vervolg op het project 1000 bomen, waarbij de ambitie is zo'n 2500 planten en/of struiken te plaatsen in de gemeente. Dit is conform het coalitieakkoord. Wat willen we bereiken? Doel: | Een veilig en prettig verlichte openbare ruimte. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving F1 | In 2028 is 100% van de openbare verlichting omgebouwd naar ledverlichting F2 | In 2027 passen wij binnen de kaders van veiligheid en leefbaarheid dimregimes toe op de openbare verlichting waar dit technisch en operationeel mogelijk is. Daarnaast vervangen wij verouderde armaturen door ledverlichting en duurzame materialen, met als doel energiebesparing en lagere onderhoudskosten conform de vastgestelde beheerdoelen. F3 | In 2026 ronden wij de aanbesteding van het nieuwe onderhoudscontract openbare verlichting af in samenwerking met Lisse, Teylingen, Noordwijk en Katwijk. In 2027 realiseren wij de implementatie en de bijbehorende monitoring van de contractafspraken. Tevens zullen we in 2027 het beheersysteem openbare verlichting opnieuw aanbesteden.
F4 | In 2026 ronden wij de inventarisatie af van de verlichting op vrijliggende voetgangersoversteekplaatsen. In 2027 verbeteren wij de verlichting op de locaties waar dit op basis van de inventarisatie noodzakelijk is, met als doel het verhogen van de verkeersveiligheid. 59 60 Wat willen we bereiken? Doel: Een openbare ruimte waar het prettig verblijven en recreëren is. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving G1 In 2027 hebben we alle straatmeubilair in de openbare ruimte voldoende in beeld, zoals beeldende kunstwerken, watertappunten, bankjes en fietsparkeervoorzieningen. Wij stellen hiervoor (nieuwe) beheerplannen op. Vanaf 2027 geven wij uitvoering aan de opvolging en implementatie van de beheerplannen. G2 In 2027 geven wij uitvoering aan het in vastgestelde uitvoeringsplan sport en spel, welke in Q3 2027 wordt geactualiseerd. Wat willen we bereiken? Doel: Een schone leefomgeving en goede omgang met grondstoffen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving H1 We geven uitvoering aan het afval- en grondstoffenplan, zodat we in 2030 de landelijke recycle doelstelling realiseren. Dit is dat 60% van het afval wordt gerecycled.
H2 In Q4 2027 wordt een voorstel voorgelegd aan de gemeenteraad op welke manier de gemeente haar huisvuilinzameling wil contracteren (inbesteden of aanbesteden) aangezien de inzamelaar PreZero heeft aangegeven zich terug te trekken van de markt per december 2029. H3 We herijken de afvalstoffenverordening, zodat deze goed aansluit bij de ambities op duurzaamheid, omgang met grondstoffen en beleving in Teylingen. Hoe gaan we dit meten? We vinden we het belangrijk om meldingen in de openbare ruimte te behandelen en we streven daarbij naar een zo’n volledig mogelijke afhandeling. Binnen onze gemeente worden meldingen openbare ruimte aangemaakt en geregistreerd met de tool Buitenbeter. Via dit systeem komen de meldingen binnen bij de organisatie, waarna vervolgens gehandeld kan worden om deze meldingen op te lossen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving K1 De gebruikte tool voor het maken van Meldingen Openbare Ruimte is vernieuwd in 2026. Het gebruik hiervan vraagt dus duidelijke communicatie en voorlichting over het gebruik.
Samenwerkingspartners Verbonden partijen Overige samenwerkingspartners Vuilafvoerbedrijf Bollenstreek Provincie Zuid-Holland Holland Rijnland Duin- en Bollenstreek samenwerkingsagenda NUTS partijen Hoogheemraadschap van Rijnland Woningcorporatie Stek Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen. 61 2.2.4 Duurzaamheid Programmatische aanpak verduurzaming Met de omgevingsvisie werken wij aan een duurzame en toekomstbestendige gemeente. Dit doen wij via een programmatische aanpak, waarbij toekomstbestendig denken en doen steeds meer onderdeel wordt van ons beleid, onze processen en onze uitvoering. Duurzaamheid is daarbij geen afzonderlijk beleidsveld meer, maar een integraal onderdeel van ruimtelijke ontwikkeling, beheer en inrichting van de openbare ruimte, woningbouw, mobiliteit, economie en maatschappelijke voorzieningen. De duurzaamheidsopgave is de afgelopen jaren uitgegroeid van een verzameling afzonderlijke projecten naar een structurele gemeentelijke opgave. Om deze opgave samenhangend en uitvoerbaar aan te pakken, werken wij vanaf 2027 vanuit een meerjarige programmering duurzaamheid. Hierin brengen wij voor meerdere jaren in beeld welke duurzaamheidsopgaven op de gemeente afkomen en welke capaciteit en financiële middelen daarvoor nodig zijn.
De programmering verbindt bestuurlijke ambities, wettelijke verplichtingen en bestaande gemeentelijke beleid- en uitvoeringskaders met de concrete uitvoering. Hierdoor kunnen wij prioriteiten bewuster afwegen, werkzaamheden faseren, koppelkansen benutten en beschikbare capaciteit en middelen doelgericht inzetten. De meerjarige programmering vormt daarmee een inhoudelijke onderlegger voor de begroting en de financiële afwegingen. Binnen deze programmering werken wij langs vijf samenhangende programmalijnen: Energietransitie en energiesysteem Wij werken aan een betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam energiesysteem en uiteindelijk een klimaatneutraal Teylingen in 2050. De uitvoering vindt plaats via het Uitvoeringsprogramma Energietransitie 2025-2028, waarin de ambities uit bestaande beleidskaders zijn vertaald naar concrete acties en projecten. De komende jaren ligt de focus op verder terugdringen van energieverbruik, de ontwikkeling van duurzame warmtevoorzieningen, het vergroten van duurzame energieopwekking en het versterken van een toekomstbestendige energie-infrastructuur. Zo verminderen wij stapsgewijs de afhankelijkheid van fossiele energiebronnen. Tegelijkertijd wordt de opgave complexer. Ontwikkelingen zoals netcongestie, de groeiende elektriciteitsvraag en de ruimtelijke impact van nieuwe energiesystemen vragen om een integrale benadering van het energiesysteem.
Daarom versterken wij onze regierol en werken wij samen met inwoners, bedrijven, woningcorporaties, netbeheerders en regionale partners aan oplossingen die bijdragen aan een duurzame, betaalbare en betrouwbare energievoorziening voor de toekomst. Toekomstbestendige leefomgeving Wij werken aan een gezonde, groene en klimaatbestendige leefomgeving waar het prettig wonen, werken en verblijven is. Vanuit de omgevingsvisie geven wij integraal invulling aan thema’s als biodiversiteit, klimaatadaptatie, water, bodem en groen. Klimaatverandering en de toenemende druk op de leefomgeving maken vraagstukken zoals hitte, droogte, wateroverlast, waterkwaliteit en verlies aan biodiversiteit steeds urgenter. Daarom zetten wij in op het versterken van groenstructuren, biodiversiteit, ecologische verbindingen en een duurzame omgang met water en bodem. Gebiedsontwikkelingen, herinrichtingsprojecten en beheerwerkzaamheden benutten wij nadrukkelijk als momenten om meerdere maatschappelijke opgaven tegelijk te realiseren. Met het omgevingsprogramma Toekomstbestendige Leefomgeving werken wij deze integrale aanpak verder uit en geven wij uitvoering aan opgaven op het gebied van biodiversiteit, klimaatadaptatie en water.
Daarbij werken wij samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en regionale partners aan een leefomgeving die ook voor toekomstige generaties aantrekkelijk en veerkrachtig blijft. 62 Circulariteit en grondstoffen Circulariteit vraagt om een andere manier van omgaan met grondstoffen, materialen en afvalstromen. Daarom werken wij aan het verminderen van het gebruik van primaire grondstoffen, het stimuleren van hergebruik en het toepassen van circulaire principes binnen gemeentelijke projecten, aanbestedingen en ruimtelijke ontwikkelingen. We zoeken daarbij actief naar kansen om circulariteit te verbinden met andere opgaven, zoals gebiedsontwikkeling, vastgoed en economische ontwikkelingen. De landelijke doelstelling is om in 2030 het gebruik van primaire grondstoffen 50% te verminderen en in 2050 volledig circulair te zijn. Er is samenwerking met de provincie Zuid-Holland op deze doelstellingen die regionaal zijn geïntegreerd in de Regionale Investeringsagenda van Holland Rijnland en het Uitvoeringsprogramma van de Duin en Bollenstreek/ Economic Board. Voor de gemeente is dit vertaald in een Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie (2025-2028) met concrete acties die bijdragen aan meetbare doelen. Duurzame organisatie en bedrijfsvoering Als gemeente willen wij duurzaamheid niet alleen stimuleren, maar ook zelf toepassen.
Daarom integreren wij toekomstbestendig denken en doen steeds verder in beleid, projecten, processen en gemeentelijke bedrijfsvoering. Zo verduurzamen wij het gemeentelijk vastgoed, versterken ons energie-en CO2-management en passen maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen steeds structureler toe. Daarnaast borgen wij duurzaamheid vroegtijdig in ruimtelijke ontwikkelingen en investeringsbeslissingen. Zo geven wij invulling aan onze voorbeeldrol en dragen wij bij aan de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen. Samen uitvoeren De duurzaamheidsopgave kunnen wij niet alleen realiseren. Daarom werken wij samen met inwoners, bedrijven, verenigingen, maatschappelijke organisaties, woningcorporaties, netbeheerders en regionale partners. Door kennis, initiatieven en middelen te verbinden, vergroten wij de impact van onze inspanningen en benutten wij kansen die partijen afzonderlijk niet kunnen realiseren. Via het duurzaamheidsloket maken wij kennis, advies en ondersteuning toegankelijk en ondersteunen wij inwoners en organisaties bij het verduurzamen hun omgeving. Zo bouwen wij samen aan een duurzame en toekomstbestendige gemeente. Wat willen we bereiken? Doel: We werken aan een betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam energiesysteem. Daarbij zetten we in op energiebesparing, duurzame warmte, duurzame energieopwekking en een toekomstbestendige energie-infrastructuur.
Met als doel een energieneutrale gemeente in 2050, waarin de energietransitie voor iedereen toegankelijk en betaalbaar is. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1 Wij ondersteunen kwetsbare huishoudens bij het verlagen van hun energielasten door woningisolatie en andere energiebesparende maatregelen te stimuleren. Voor deze aanpak zetten wij beschikbare en nog te verkrijgen Rijksmiddelen in, waaronder het maatregelenpakket Energieschok. A2 In 2027 faciliteren wij de wijkaanpak via Buurkracht. Via buurtteams ondersteunen wij inwoners laagdrempelig bij woningisolatie en andere energiebesparende maatregelen. Hiermee stimuleren we inwoners om gezamenlijk aan de slag te gaan met het verduurzamen van hun woning en dragen wij bij aan energiebesparing in de wijken. A3 In 2027 nemen wij deel aan de regionale VvE-aanpak van Holland Rijnland. Hiermee ondersteunen wij de lokale Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) met advies en procesbegeleiding bij woningisolatie en andere energiebesparende maatregelen. A4 In 2027 ronden wij het gebiedsdekkend ecologisch onderzoek voor het 63 Soortenmanagementplan af, stellen wij het SMP-rapport op en dienen wij de aanvraag voor de gebiedsgerichte omgevingsvergunning in.
Hiermee werken wij aan de bescherming van beschermde soorten en creëren wij de voorwaarden om woningisolatie en andere verduurzamingsmaatregelen in de toekomst efficiënter en goedkoper uit te voeren. A5 In 2027 bereiden wij het omgevingsprogramma warmte voor. Samen met inwoners, bedrijven, woningcorporaties en regionale partners werken wij de mogelijkheden voor duurzame warmtevoorziening uit, waaronder de kansen van het Duurzaam Warmtenet Bollenstreek. Daarbij brengen wij de technische, financiële en maatschappelijke haalbaarheid van warmteoplossingen voor verschillende gebieden in beeld. Hiermee bereiden wij de keuzes voor die nodig zijn voor de toekomstige warmtevoorziening van onze gemeente. A6 In 2027 herijken wij de Lokale Energiestrategie (LES). Hierin actualiseren wij de gemeentelijke koers voor energiebesparing, energieopwekking en een toekomstbestendige energie-infrastructuur. Daarbij houden wij rekening met actuele ontwikkelingen, waaronder netcongestie. De resultaten en strategische keuzes uit deze herijking verankeren we in de relevante instrumenten van de Omgevingswet. A7 We starten in 2027 met het opstellen van een Omgevingsprogramma Energiesystemen , waarin we de ruimtelijke en technische randvoorwaarden nader uitwerken om de energietransitie lokaal in te kunnen passen.
A8 In 2027 werken wij samen met Liander en regionale partners aan het verminderen van de gevolgen van netcongestie en aan een toekomstbestendig energiesysteem. We ondersteunen de uitbreiding en ruimtelijke inpassing van de energie-infrastructuur en onderzoeken mogelijkheden voor slimmer gebruik van het elektriciteitsnet, zoals energieopslag, slim laden, energiedeling en energiehubs, zodat woningbouw, verduurzaming en duurzame energieopwekking mogelijk blijven. Wat willen we bereiken? Doel: Wij werken aan een gezonde, groene, biodiverse en klimaatbestendige leefomgeving waar het prettig wonen, werken en verblijven is. Nu en in de toekomst. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1 In 2027 stellen wij het omgevingsprogramma Toekomstbestendige Leefomgeving vast, waarmee wij de ambities uit de omgevingsvisie voor een gezonde, groene en klimaatbestendige leefomgeving verder uitwerken. We brengen hierin de opgaven voor biodiversiteit, klimaatadaptatie, bodem, water en groen in samenhang en vertalen deze naar concrete doelen, maatregelen en uitvoeringsafspraken. B2 (volg ook A4). In 2027 ronden wij het gebied dekkend ecologisch onderzoek voor het soortenmanagementplan af, stellen wij het SMP-rapport op en dienen wij de aanvraag voor de gebiedsgerichte omgevingsvergunning in.
Hiermee beschermen wij kwetsbare soorten en creëren wij de voorwaarden om woningisolatie en andere verduurzamingsmaatregelen efficiënter en goedkoper uit te voeren. B3 In 2027 zetten wij de campagne “Alle Tuinen Groen” voort. Hiermee stimuleren en ondersteunen wij inwoners om hun tuin en directe leefomgeving te vergroenen, onder andere met geveltuinen en adoptiegroen. Zo dragen wij samen met inwoners bij aan meer biodiversiteit en een klimaatbestendige leefomgeving. B4 In Q2 2027 actualiseren wij de klimaatstresstest voor hitte, droogte, wateroverlast en overstroming. Hiermee brengen wij de gevolgen van klimaatverandering opnieuw in beeld en bepalen wij waar maatregelen het meest bijdragen aan een klimaatbestendige leefomgeving. 64 B5 In 2027 voeren wij maatregelen uit het Programma Water en Klimaatadaptatie (PWKA) uit. Daarbij zetten we onder meer in op het beperken van wateroverlast, het verbeteren van de waterkwaliteit en het vergroten van de klimaatbestendigheid van de leefomgeving. B6 In 2027 stellen wij een aanpak voor invasieve exoten op, gericht op preventie, vroeg signalering en effectief beheer van risicovolle invasieve soorten. B7 Wij werken de gemeentelijke bijdrage aan de Kaderrichtlijn Water (KRW) verder uit. Aan de hand van concrete ruimtelijke ontwikkelingen onderzoeken wij wat de KRW vraagt van gemeentelijke planvorming, inrichting en uitvoering.
B8 In 2027 werken wij verder aan de uitwerking van het Biodiversiteitsnetwerk Teylingen. Voor het leefgebied Dorp zijn vijftien ecozones vastgesteld. In 2027 starten wij met de nadere uitwerking van Ecozone 1, 2 en 10. Deze ecozones vormen de ecologische ruggengraat van het biodiversiteitsnetwerk en zijn van belang voor het versterken van biodiversiteit, ecologische verbindingen en de klimaatbestendigheid van de leefomgeving. Wat willen we bereiken? Doel: We werken toe naar een circulaire economie waarin het gebruik van primaire grondstoffen verminderen, materialen en producten zo lang mogelijk hergebruiken en circulariteit steeds meer onderdeel maakt van gemeentelijke projecten en lokale economie. Daarmee dragen wij bij aan de landelijke doelstellingen voor een circulaire economie. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1 In 2027 passen wij bij minimaal 50% van de gemeentelijke aanbestedingen in de grond, weg- en waterbouw (GWW) circulaire criteria toe. Daarmee stimuleren wij het verminderen van primair grondstoffengebruik en het hergebruik van materialen binnen gemeentelijke projecten. C2 In 2027 onderzoeken we bij minimaal één pand de mogelijkheden voor circulair oogsten in plaats van lineair/ traditioneel slopen.
Daarbij brengen wij in beeld welke vrijkomende materialen kunnen worden behouden en hoogwaardig hergebruikt en hoe dit kan worden toegepast bij toekomstige sloop-en renovatieprojecten. C3 In 2027 zetten wij de toepassing van de CO2-prestatieladder voort door heercertificering te behalen. C4 In 2027 verankeren wij het gebruik van herbruikbare bekers binnen het evenementenbeleid. Daarmee beperken wij het gebruik van wegwerpverpakkingen en stimuleren wij circulaire alternatieven bij evenementen. C5 In 2027 stimuleren wij bedrijven om circulair te ondernemen en ondersteunen wij de ontwikkeling van circulaire ketens en toekomstbestendige bedrijventerreinen. Daarbij werken we samen met regionale partners en verbinden wij circulariteit waar mogelijk met vergroening, klimaatadaptatie en efficiënt ruimtegebruik. C6 In 2027 zetten wij in op het verbeteren van afvalscheiding en de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Daarmee vergroten wij het aandeel materialen dat hoogwaardig kan worden hergebruikt of gerecycled en dragen wij bij aan de ontwikkeling van een circulaire economie. Wat willen we bereiken? Doel: Wij verankeren duurzaamheid in beleid, projecten, processen en bedrijfsvoering en versterken de uitvoeringskracht die nodig is om onze duurzaamheidsdoelen te realiseren.
Daarmee maken wij toekomstbestendig denken en doen steeds meer onderdeel van de reguliere gemeentelijke werkwijze. 65 Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1 In 2027 passen wij het Convenant Toekomstbestendig Bouwen toe bij ruimtelijke ontwikkelingen en werken wij aan de verdere borging ervan in gemeentelijke kaders, werkprocessen en ruimtelijke afwegingen, daarbij betrekken wij ook de uitgangspunten voor circulair en biobased bouwen, waaronder het Nieuwe Normaal. Zo wordt toekomstbestendig bouwen vanaf de initiatiefase steeds meer een vast onderdeel van gemeentelijke planvorming en uitvoering. D2 In 2027 werken wij met Hillegom en Lisse aan de verdere ontwikkeling van het gezamenlijke duurzaamheidsloket. Via het loket maken wij informatie, advies en ondersteuning beter toegankelijk voor inwoners, maatschappelijke organisaties en lokale initiatieven en versterken wij de uitvoering van de duurzaamheidsopgave. D3 In 2027 versterken wij maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI) door duurzaamheidsdoelen steeds meer te verankeren in gemeentelijke aanbestedingen en opdrachten. Daarbij maken wij gebruik van de MVI-criteriatool en betrekken wij duurzaamheid en circulariteit vroegtijdig bij het opstellen van eisen en gunningscriteria.
D4 In 2027 verbeteren wij het bestaande energie- en CO2- management van ons gemeentelijk vastgoed door de kwaliteit van energiedata te verbeteren en structurele monitoring van energieverbruik en CO2-uitstoot in te richten. Hierdoor vergroten wij het inzicht in de prestaties van onze vastgoedportefeuille en kunnen wij gerichter sturen op energiebesparing, CO2-reductie en toekomstbestendig vastgoedbeheer. D5 In 2027 verkennen wij de mogelijkheden voor het werken met een klimaatbegroting binnen de gemeentelijke planning- en controlecyclus. Samenwerkingspartners Verbonden partijen Overige samenwerkingspartners Omgevingsdienst West-Holland Holland-Rijnland DBS Provincie Zuid-Holland RES Holland Rijnland Liander Circulair West Energiecoöperatie Hoogheemraadschap Rijnland Firan Waterschap Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen. 2.2.5 Wonen Inleiding De druk op de woningmarkt in Teylingen blijft groot. Jongeren, starters, gezinnen, ouderen en andere woningzoekenden hebben moeite om een passende en betaalbare woning te vinden. Tegelijkertijd verandert de woonvraag door vergrijzing, kleinere huishoudens en de toenemende behoefte aan wonen met zorg en ondersteuning.
Landelijke ontwikkelingen, waaronder de Wet versterking regie volkshuisvesting, de Wet goed verhuurderschap, de Wet betaalbare huur en de wijziging van de Huisvestingswet vragen om een meer samenhangende en sturende aanpak van de volkshuisvesting. In 2027 ligt de nadruk op het realiseren van voldoende en betaalbare woningen, het beter benutten van de bestaande woningvoorraad, passende huisvesting voor ouderen en aandachtsgroepen, en het versterken van woonkwaliteit, duurzaamheid en leefbaarheid. 66 De gemeente voert actief regie via woningbouwprogrammering, prestatieafspraken, het afwegingskader voor woningbouwinitiatieven, financiële instrumenten en jaarlijkse monitoring. Zo sturen we op voldoende, betaalbare en passende woningen in leefbare dorpen. Wat willen we bereiken? Doel: De bestaande woningvoorraad beter benutten Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1 Jaarlijks - We stimuleren doorstroming, met bijzondere aandacht voor ouderen en kleine huishoudens, zodat inwoners vaker wonen in een woning die past bij hun levensfase en woonbehoefte en er woningen vrijkomen voor andere woningzoekenden. A2 Jaarlijks -We staan open voor het efficiënter benutten van de bestaande woningvoorraad.
Bijvoorbeeld via optoppen, splitsen, woningdelen en andere vormen van slim ruimtegebruik, om de beschikbare ruimte efficiënter te benutten met behoud van kwaliteit en leefbaarheid. A3 We werken de mogelijkheden uit om de bestaande woningvoorraad beter te benutten door kamerverhuur, woningdelen, woningsplitsing, mantelzorgwoningen e.d. en vertalen dit naar beleid en omgevingsregels, waarbij ook het behoud van een goede woon- en leefkwaliteit wordt gewaarborgd. Waar dit relevant is dragen we zorg voor een goede afstemming met de op te stellen verdichtingsvisie (paragraaf 2.2.2 Leefomgeving, activiteit A5). A4 Jaarlijks- We passen lokaal maatwerk toe bij de toewijzing van sociale huurwoningen. A5 Q3 2027- We werken de mogelijkheden uit die de gewijzigde Huisvestingswet biedt tot verruiming van lokaal maatwerk: een groter percentage lokaal gebonden woningzoekenden (regionaal), de uitbreiding naar betaalbare koop en de toewijzing aan specifieke beroepsgroepen (lokaal). A6 We ontwikkelen een integrale aanpak om leegstand terug te dringen.
Onderdelen van deze aanpak zijn onder andere zijn samenwerkingen met burgerzaken op de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (2.1.7, Samenleven, activiteit B2) en de verdichtingsvisie (paragraaf 2.2.2, Leefomgeving, activiteit A5), om te onderzoeken waar leegstaande panden kunnen worden getransformeerd naar woningen of andere woonvormen om zo extra woonruimte te creëren. Wat willen we bereiken? Doel: Voldoende, passende en betaalbare woningen realiseren. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1 Jaarlijks - We maken jaarlijks een woningbouwprogramma in de regio. Dit programma gaat ter goedkeuring naar de provincie Zuid-Holland. Het woningbouwprogramma is gericht op ‘bouwen naar kwalitatieve behoefte’ en ‘bouwen naar kwantitatieve behoefte’. Wij sturen op een gevarieerd woningbouwprogramma om te voorzien in de lokale behoefte tot 2040: 67 - 1.540 woningen op de middellange termijn (2025-2030) - 920 woningen op de lange termijn (2031-2040) Voor 2027 staat de realisatie van 195 woningen gepland. B2 Jaarlijks - Minimaal tweederde (67%) van de nieuwbouw is betaalbaar. Tenminste 30% van de nieuwbouw is sociale huur en tenminste 37% is bereikbaar voor middeninkomens (middenhuurwoningen en betaalbare koopwoningen). Binnen de 37% is tenminste de helft een betaalbare koopwoning.
Zo zorgen we voor een evenwichtige woningvoorraad met voldoende aanbod voor lage- en middeninkomens. B3 Jaarlijks- We zetten gemeentelijke regie-instrumenten in om betaalbare woningbouw te realiseren, waaronder prestatieafspraken, grondbeleid, het Woonfonds, het vereveningsfonds, de Starterslening, zelfbewoningsplicht en anti- speculatiebeding. De starterslening wordt daarnaast verhoogd naar maximaal €70.000,-- per aanvraag. B4 Jaarlijks- We benutten waar mogelijk rijkssubsidies en provinciale subsidies voor betaalbare woningbouw. B5 Q4 2027 - We maken met Stek en Huurdershart prestatieafspraken over beschikbaarheid, betaalbaarheid, verduurzaming, wonen met zorg, aandachtsgroepen en leefbaarheid. Wat willen we bereiken? Doel: Passende woonruimte realiseren voor ouderen, aandachtsgroepen en inwoners met een specifieke woonvraag. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1 Jaarlijks -We sturen bij woningbouw- en woonzorginitiatieven op toevoeging van nultredenwoningen, geclusterde woonvormen en zorggeschikte woningen, bij voorkeur nabij voorzieningen, ontmoeting en zorg. C2 Jaarlijks -We werken toe naar een goede mix van bewoners en werken toe naar een gevarieerd woningaanbod: koop en huur, van sociaal tot duur, al dan niet met zorg of met zorg nabij.
Speciale aandacht hebben we daarbij voor de geclusterde huisvesting van ouderen en kwetsbare doelgroepen (beschermd wonen, maatschappelijke opvang, mensen met een verstandelijke beperking en uitstroom jeugdzorg). C3 Jaarlijks - We stellen voldoende sociale huurwoningen beschikbaar voor aandachtsgroepen, afgestemd op de actuele behoefte. We hanteren als richtlijn dat maximaal circa 25 % van de vrijkomende sociale huurwoningen via urgentie of bemiddeling wordt toegewezen, zodat ruimte blijft voor reguliere woningzoekenden en de draagkracht van buurten behouden blijft. Op basis van de huidige inzichten gaat het om circa 60 tot 70 woningen per jaar. C4 Q4 2027 - We maken afspraken met Stek en zorg- en welzijnspartners over huisvesting van aandachtsgroepen, passende begeleiding, vroegsignalering, spreiding en leefbaarheid in buurten. 68 C5 Jaarlijks - We geven uitvoering aan wettelijke en regionale huisvestingsopgaven, waaronder de taakstelling voor vergunninghouders, huisvesting van arbeidsmigranten en realisatie van woonwagenstandplaatsen, en werken daarbij samen met regiogemeenten en lokale partners. Wat willen we bereiken? Doel: De woonkwaliteit, duurzaamheid en leefbaarheid versterken.
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1 Jaarlijks - We stimuleren het gebruik van bestaande ondersteuningsmogelijkheden, zoals energieadvies, coachgesprekken en duurzaamheidsleningen, zodat meer inwoners daadwerkelijk stappen kunnen zetten in de verduurzaming van de woning. D2 Jaarlijks - We blijven de duurzaamheidslening en andere financiële instrumenten beschikbaar houden om onderhoud en verduurzaming haalbaarder te maken voor woningeigenaren. D3 Jaarlijks - We versterken samen met partners de leefbaarheid in buurten door inzet op ontmoeting, sociale samenhang, vergroening, gezondheid en een evenwichtige samenstelling van wijken en wooncomplexen. Samenwerkingspartners Verbonden partijen Overige samenwerkingspartners Holland Rijnland Omgevingsdienst West Holland Woonstichting Stek Huurdershart (huurdersorganisatie in de Bollenstreek) Holland Rijnland Wonen Huurders Holland Rijnland Zorgpartijen Welzijnspartijen Provincie Zuid-Holland Energie Coöperatie Teylingen (Zon op Teylingen) De Groene Uitdaging - energiecoaches Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
2.2.6 Beleidsindicatoren Indicator | Eenheid | Realisatie | Realisatie | Begroting | Begroting | NL | Bron 2024 | 2025 | 2026 | 2027 Gemiddelde WOZ- | per 1.000 euro | € 462 | €483 | € 526 | nb* | 2026: | CBS waarde | € 439 Basis- registrat Nieuw gebouwde | Aantal per 1.000 | 2026: | ie woningen | woningen | 2,3 | nb* | nb* | nb* | 8,4 | adresse n en gebouw en De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of | 2026: Demografische druk | ouder in | 74,5% | 75,7% | 75,9% | nb* | 71,3% | CBS verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar (%) Gemeentelijke | Gemiddeld woonlasten | totaalbedrag in | € 896 | € 990 | € 1.017 | € 1.027 | 2026: | COELO eenpersoonshuishoud | euro's | € 993 en Gemeentelijke | Gemiddeld woonlasten | totaalbedrag in | € 1.051 | € 1.131 | € 1.152 | € 1.157 | 2025: | COELO meerpersoonshuishou | euro's | € 1.091 den Toelichting indicator Gemiddelde WOZ-waarde De gemiddelde WOZ waarde van woningen, opgave CBS. De prognose van 2025 is inclusief de verwachte stijging in waarde bij woningen genoemd in de Meicirculaire 2024 Gemeentefonds. Toelichting indicator Nieuwgebouwde woningen Het aantal nieuwgebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. Toelichting indicator Demografische druk De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.
Toelichting indicator Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten. Toelichting indicator Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten. 69 Realisat | Realisat | Begrotin | Begrotin Indicator | Eenheid | ie | ie 2025 | g | g 2027 | NL | Bron 2024 | 2026 Omvang | Hoeveelheid restafval per | 2024: huishoudelijk | inwoner in kilo’s | 111 | nb* | nb* | nb* | 148 | CBS restafval Percentage elektriciteit | 2024: Hernieuwbare | opgewekt uit wind, | 24 | nb* | nb* | nb* | 42,5 | RWS elektriciteit | waterkracht, zon of | % biomassa Toelichting indicator Omvang huishoudelijk restafval Niet gescheiden ingezameld restafval dat te groot of te zwaar is om op dezelfde wijze als het huishoudelijk restafval te worden aangeboden. Toelichting indicator Hernieuwbare elektriciteit Het percentage hernieuwbare energie, ook wel duurzame of groene energie genoemd. Dit is energie afkomstig van natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld zoals wind, waterkracht, zon, bodem, buitenluchtwarmte en biomassa. nb: Gegevens zijn op moment van schrijven van deze programmabegroting nog niet bekend.
Indien de gegevens na het schrijven bekend worden kunt u deze vinden op: https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/besluit-begroting-en-verantwoording-- bbv- 70 71 2.2.7 Kaderstellende stukken - Aansluitbepalingen Riolering Teylingen - Aardgasvrij | RVO.nl - Afval- en Grondstoffenplan 2026 - 2029 - Afvalstoffenheffing 2026 - Afvalstoffenverordening Teylingen 2020 - Algemene Plaatselijke Verordening Teylingen - Beleid Laadinfrastructuur - Bomenbeleid Teylingen - Centrumplannen - Teylingen - Convenant Aardgasvrij (2018) - Deltaplan Biodiversiteit - Drank- en Horecaverordening Teylingen - Energieakkoord Holland Rijnland (2017) - Erfgoedwet - Fietsplan Samen Verder Fietsen 2016-2025 - Gemeenschappelijke Regeling Holland Rijnland - Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst West-Holland - Groenbeheerplan Teylingen 2022-2031 - Groene stimulans voor Duin- en Bollenstreek - Holland Rijnland - Huisvestingsverordening Holland Rijnland 2024 - Integraal (afval)waterketenplan 2022-2026 - Klimaatakkoord van Parijs (2015) - Lokale Energie Strategie - Maatschappelijk werk Teylingen - Kwadraad - Mobiliteitsvisie en Mobiliteitsplan - Nota Grondbeleid Teylingen 2022-2026 - Omgevingsbeleid, -programma en -verordening provincie Zuid-Holland, 2025 - Omgevingsvisie Teylingen - Omgevingswet | Rijksoverheid.nl - Parkeerbeleidsplan Teylingen 2024 - Plan Duurzame Ontwikkeling Teylingen
2020-2024 - Prestatieafspraken Wonen Teylingen - Programma Landelijk Gebied Duurzame Greenport Duin- en Bollenstreek - Regionaal Crisisplan - Regionale Energiestrategie (RES) Holland Rijnland 2021 - Regionale Investeringsagenda Holland Rijnland - Regionale Nota Bodembeheer 2023-2033 - Regionale Strategie Mobiliteit (RSM) Holland Rijnland 2021 - Rijksbreed programma Circulaire Economie | Rapport | Rijksoverheid.nl - Ruimtelijk Economische visie Zuid-Holland - Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek 2040 - Sustainable Development Goals VN - Teylingen speelbeleid 2015-2024 - VTH-Beleidsplan Gemeente Teylingen 2024-2027 - Uitvoeringsprogramma Energietransitie 2025-2028 - Water en Klimaatadaptatie 2024-2028 - Wet veiligheidsregio’s - Woonprogramma Teylingen 2020-2024 2.8 Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 Lasten | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 na | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 wijziging Thema 1. Mobiliteit 2.1 Verkeer en vervoer | 5.695 | 6.482 | 6.654 | 6.942 | 6.986 | 6.999 2.2 Parkeren | 286 | 263 | 262 | 257 | 248 | 248 2.3 Recreatieve havens | 28 | 28 | 29 | 29 | 29 | 29 Totaal 1. Mobiliteit | 6.009 | 6.773 | 6.945 | 7.228 | 7.263 | 7.276 Thema 2. Gebiedsontwikkeling 8.1 Ruimte en leefomgeving | 5.702 | 1.392 | 1.364 | 1.214 | 1.214 | 1.214 Totaal 2.
| 5.702 | 1.392 | 1.364 | 1.214 | 1.214 | 1.214 Gebiedsontwikkeling Thema 3. Openbare ruimte 5.7 Openbaar groen en | 3.783 | 4.233 | 4.175 | 4.322 | 4.408 | 4.455 (openlucht) recreatie 7.2 Riolering | 2.543 | 2.622 | 2.814 | 2.886 | 2.957 | 2.955 7.3 Afval | 4.836 | 4.649 | 4.847 | 4.956 | 4.956 | 4.956 7.4 Milieubeheer | 78 | 66 | 22 | 22 | 22 | 22 Totaal 3. Openbare ruimte | 11.240 | 11.570 | 11.858 | 12.186 | 12.343 | 12.388 Thema 4. Duurzaamheid 7.4 Milieubeheer | 3.683 | 2.986 | 3.849 | 2.700 | 2.770 | 2.770 Totaal 4. Duurzaamheid | 3.683 | 2.986 | 3.849 | 2.700 | 2.770 | 2.770 Thema 5. Wonen 8.2 Grondexploitatie (niet- | 2.613 | 3.624 | 2.960 | 4.516 | 1.359 | 4.054 bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen | 2.235 | 2.118 | 2.342 | 2.236 | 2.159 | 2.159 Totaal 5. Wonen | 4.848 | 5.742 | 5.302 | 6.752 | 3.518 | 6.213 Totaal lasten | 31.482 | 28.463 | 29.318 | 30.080 | 27.108 | 29.861 Baten | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 na | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 wijziging Thema 1. Mobiliteit 2.1 Verkeer en vervoer | -401 | -271 | -271 | -271 | -271 | -271 2.2 Parkeren | -19 | -18 | -18 | -18 | -18 | -18 2.3 Recreatieve havens | -86 | -94 | -94 | -94 | -94 | -94 Totaal 1. Mobiliteit | -506 | -383 | -383 | -383 | -383 | -383 Thema 2. Gebiedsontwikkeling 8.1 Ruimte en leefomgeving | -4.192 | -346 | -296 | -146 | -146 | -146 Totaal 2.
| -4.192 | -346 | -296 | -146 | -146 | -146 Gebiedsontwikkeling 72 Thema 3. Openbare ruimte 5.7 Openbaar groen en | -34 | -40 | -40 | -40 | -40 | -40 (openlucht) recreatie 7.2 Riolering | -3.770 | -3.901 | -4.034 | -4.113 | -4.208 | -4.209 7.3 Afval | -6.899 | -6.943 | -6.996 | -6.978 | -6.977 | -6.954 Totaal 3. Openbare ruimte | -10.703 | -10.884 | -11.070 | -11.131 | -11.225 | -11.203 Thema 4. Duurzaamheid 7.4 Milieubeheer | -2.003 | -667 | -667 | -667 | -667 | -667 Totaal 4. Duurzaamheid | -2.003 | -667 | -667 | -667 | -667 | -667 Thema 5. Wonen 8.2 Grondexploitatie (niet- | -3.021 | -3.896 | -3.222 | -4.966 | -1.471 | -4.968 bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen | -2.174 | -1.947 | -2.907 | -1.107 | -1.107 | -1.107 Totaal 5. Wonen | -5.195 | -5.843 | -6.129 | -6.073 | -2.578 | -6.075 Totaal baten | -22.599 | -18.123 | -18.545 | -18.400 | -14.999 | -18.474 Saldo van baten en lasten | 8.883 | 10.341 | 10.771 | 11.680 | 12.106 | 11.385 Reserves | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 na | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 wijziging Toevoegingen reserves | 423 | 500 | 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen reserves | -1.088 | -1.547 | -593 | -851 | -851 | -851 Totaal reserves | -665 | -1.047 | -593 | -851 | -851 | -851 Saldo na | 8.218 | 9.294 | 10.178 | 10.829 | 11.255 | 10.534 resultaatbestemming 73 74 2.3 Programma 3.
Bedrijvigheid Zoals aangegeven bij het programma Leefomgeving is de omgevingsvisie de kapstok voor programma 2 (Leefomgeving) en programma 3 (Bedrijvigheid) binnen de begroting. De beleidsdoelstellingen op het gebied van economie, recreatie & toerisme en erfgoed zijn in de paragrafen van programma 3 (Bedrijvigheid) uitgewerkt. Economie Binnen het thema economie zetten we in op een toekomstbestendige en vitale lokale economie. We waarderen de ondernemers in Teylingen en werken aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat in zowel het centrum als het buitengebied. Belangrijke opgaven daarbij zijn het bieden van voldoende ruimte voor ondernemers om zich te ontwikkelen en te groeien, en het versterken van de beschikbaarheid van voldoende en passend personeel. Beleid op het gebied van bedrijvigheid vindt plaats in regionale afstemming, onder andere bij de ontwikkeling, herstructurering en revitalisering van bedrijventerreinen. We zetten daarbij in op het beter benutten van bestaande terreinen door herstructurering en transformatie. Daarnaast onderzoeken we waar ruimte nodig en mogelijk is voor de verdere ontwikkeling van bedrijvigheid en nieuwe bedrijfslocaties. De balans tussen economie, leefbaarheid en milieu blijft hierbij een belangrijk uitgangspunt.
Binnen de Teylingse economie hebben onder andere de Greenport-gerelateerde bedrijvigheid, de maakindustrie, zakelijke dienstverlening, handel, horeca, zorg en welzijn een belangrijke positie. Regionaal wordt samengewerkt aan de versterking van de economische structuur, waarbij Greenport, toerisme, health en space als belangrijke economische speerpunten zijn benoemd. De Regio Deal kan bijdragen aan de ondersteuning van deze opgaven en ontwikkelingen. Voor de centrumgebieden werken we aan aantrekkelijke en levendige verblijfsgebieden. We richten ons op concentratie van detailhandel in de winkelgebieden en een aanbod dat aansluit bij de behoeften van inwoners en bezoekers, waarbij kwaliteit voorop staat. Samen met ondernemers, vastgoedeigenaren en de BIZ-organisaties van Sassenheim en Voorhout werken we aan vitale en toekomstbestendige centra. De uitvoering van de regionale economische agenda vindt onder meer plaats via de Economic Board Duin- en Bollenstreek (EBDB). Omdat de huidige overeenkomst afloopt, wordt in deze bestuursperiode een besluit genomen over de wijze waarop de regionale economische samenwerking wordt voortgezet en welke rol de EBDB daarin krijgt. Recreatie en toerisme Teylingen heeft met de bollenvelden, de Kagerplassen en de Ruïne van Teylingen een sterk recreatief en toeristisch profiel. We zetten in op het versterken en beter benutten van deze kwaliteiten.
We vinden het belangrijk dat er voldoende recreatiemogelijkheden dicht bij huis zijn. Deze moeten toegankelijk, aantrekkelijk en jaarrond beschikbaar zijn voor inwoners en bezoekers. Daarbij houden we oog voor een goede balans tussen gebruik en leefbaarheid. Erfgoed Erfgoed zorgt voor een herkenbare leefomgeving en bepaalt mede onze identiteit. Dit draagt bij aan het welbevinden van mensen en daarmee aan een gezonde leefomgeving. Zowel boven als onder de grond zijn de cultuurhistorische waarden aanwezig. Teylingen heeft rijks- en gemeentelijke monumenten, beeldbepalende objecten, een rijks beschermd dorpsgezicht en archeologie. 75 Dienstverlening en wettelijke taken Binnen het fysieke domein werken we van buiten naar binnen. Vragen van ondernemers worden zo snel en zorgvuldig mogelijk beantwoord. Onze bedrijfscontactfunctionarissen zijn het eerste aanspreekpunt en worden ondersteund door de teams binnen het domein. Ook vragen vanuit de gemeenteraad worden tijdig en zorgvuldig behandeld. De gemeente voert daarnaast haar wettelijke taken uit, onder andere op het gebied van erfgoed, archeologie en de Wet open overheid. Een goede beleidsmatige onderbouwing blijft noodzakelijk voor vergunningverlening en besluitvorming. De beschikbare middelen en capaciteit vragen om zorgvuldige afwegingen in de uitvoering.
Voor de inzet van externe expertise en onderzoeken is, waar nodig, afzonderlijke besluitvorming door de raad vereist. Tegelijkertijd blijft het uitgangspunt om de kwaliteit van dienstverlening en uitvoering zo goed mogelijk te borgen binnen de beschikbare middelen. 2.3.1 Economie Lokale economie Binnen het thema economie richten we ons op een toekomstbestendige en weerbare lokale economie. Belangrijke ontwikkelingen zijn duurzaamheid, digitalisering en innovatie. Deze ontwikkelingen beïnvloeden de manier waarop we werken, ondernemen en consumeren. Daarbij hebben we specifiek aandacht voor de sectoren die van belang zijn voor de economie van Teylingen: zakelijke dienstverlening, handel, horeca, bedrijvigheid gelieerd aan de Greenport, gezondheidszorg en welzijn, en bouw en nijverheid. Door deze sectoren te ondersteunen in hun ontwikkeling en transitie versterken we het economisch profiel en de brede welvaart van de gemeente. We stimuleren een duurzame economische ontwikkeling, bijvoorbeeld door efficiënter gebruik van grondstoffen en het bevorderen van hergebruik van materialen. Waar mogelijk doen we dit in samenwerking met lokale en regionale ondernemers. Digitalisering, waaronder online dienstverlening en technologische toepassingen, speelt hierbij een belangrijke rol.
Binnen de agrarische sector, en in het bijzonder de bollenteelt, werken we aan een gezonde bodem en een betere waterkwaliteit. Bestaande programma's en samenwerkingen vormen hierbij het uitgangspunt. Ruimte voor bedrijvigheid We streven naar een passende verdeling van functies binnen de gemeente. Bedrijven worden zoveel mogelijk gefaciliteerd op locaties die aansluiten bij hun aard en omvang. Waar kansen zich voordoen, kan functiemenging bijdragen aan efficiënter ruimtegebruik, bijvoorbeeld door het benutten van leegstaande ruimten. Tegelijkertijd blijven bereikbaarheid, leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit belangrijke randvoorwaarden. Onze bedrijventerreinen blijven zich ontwikkelen onder invloed van veranderende werkvormen en ruimtevraag. Flexibel en digitaal werken vraagt om andere inrichting en het gebruik van werk- en kantoorlocaties. We zetten in op toekomstbestendig gebruik van bedrijventerreinen, met aandacht voor verduurzaming, energiegebruik en de kwaliteit van de werkomgeving. Ook onderzoeken we 76 mogelijkheden voor energieopwekking en een klimaatbestendige inrichting. Daarbij blijft het belangrijk om een goede balans te behouden tussen bedrijvigheid, bereikbaarheid en logistiek. In 2026 is er onderzoek gedaan naar hoe de verschillende bedrijventerreinen er voor staan en welke kansen er zijn om de toekomstbestendigheid van de terreinen te vergroten.
Op basis daarvan gaan we samen met ondernemers hier invulling aan geven. Centrumontwikkeling Onze centra ontwikkelen zich onder invloed van economische en maatschappelijke trends. We blijven inzetten op vitale en toekomstbestendige centra, waar ruimte is voor een mix van functies, zoals detailhandel, horeca en andere voorzieningen. We werken samen met ondernemers, inwoners en vastgoedeigenaren aan het behouden van levendige centra. De besturen van de BIZ in Sassenheim en Voorhout spelen daar een belangrijke rol bij. Ook spelen ontwikkelingen zoals veranderend consumentengedrag en de behoefte aan lokaal aanbod een rol. De verschillende kernen behouden hun eigen profiel en functie. Waar mogelijk sluiten ontwikkelingen aan bij de bestaande structuur en identiteit van de centra. Regionale economie Teylingen maakt deel uit van de Duin- en Bollenstreek, een regio met een sterk economisch profiel en een aantrekkelijke leefomgeving. We werken samen met regionale partners aan opgaven op het gebied van economie, ruimte en leefomgeving. De economie in de regio bestaat uit een mix van sectoren, waaronder recreatie en toerisme, zorg, bollenteelt, innovatieve bedrijvigheid en het midden- en kleinbedrijf. Binnen deze context zetten we in op het versterken van samenwerking, innovatie en een toekomstbestendige economische structuur.
Economic Board en Greenport Binnen de regio werken overheid, bedrijfsleven en onderwijs samen via de Economic Board Duin- en Bollenstreek en de Greenport Duin- en Bollenstreek. Deze samenwerkingen dragen bij aan het versterken van de regionale economie en het stimuleren van innovatie en verduurzaming. De gezamenlijke inzet richt zich onder andere op een toekomstbestendige Greenport, versterking van de economische structuur en het benutten van regionale kansen. De overeenkomst met de Economic Board loopt tot 1 april 2027. In het kader van de aflopende aanbesteding, wordt kritisch bezien op welke wijze en onder welke voorwaarden de samenwerking en eventuele verlenging daarvan worden voortgezet. Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de meerwaarde, effectiviteit, het regionale draagvlak van de organisatie en de gevolgen van het niet doorgaan van de beoogde samenvoeging van de EBDB en Greenport Duin- en Bollenstreek. Wat willen we bereiken? Doel: Werken aan een vitale en duurzame economie. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1 2027 - We geven uitvoering aan de Regionale Bedrijventerreinenstrategie Bollenstreek door het vaststellen van een omgevingsprogramma bedrijventerreinen in 77 samenwerking met Noordwijk, Lisse, Hillegom en de ondernemers op de bedrijventerreinen.
A2 Jaarlijks - We stimuleren en bevorderen de economische draagkracht door het vergroten van de werkgelegenheid, het inzetten op de nieuwe economie en het verkleinen van uitgaande pendel. Dit doen we door uitvoering te geven aan de Regionale Bedrijvenstrategie Bollenstreek, de Bedrijvenstrategie van Holland Rijnland en de Human Capital Agenda van Holland Rijnland. Wat willen we bereiken? Doel: We willen de centrumgebieden transformeren tot aantrekkelijke winkel- en verblijfsgebieden. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1 2027 - We selecteren een bureau voor de verdere uitwerking van de centrumplannen van Sassenheim, Voorhout en Warmond: op basis van nader vast te stellen selectie- en gunningscriteria, zodat de schetsontwerpen voor de openbare ruimte verder kunnen worden gedetailleerd. B2 2027 - We werken de schetsontwerpen voor de drie centra uit tot een voorlopig en definitief ontwerp: op basis van de in december 2025 door de raad vastgestelde visie, de schetsontwerpen, het beeldkwaliteitsplan en een passende vorm van aanvullende participatie, zodat ook de realisatie van de plannen kan worden aanbesteed. B3 2027 - We starten met het opstellen van terrassenbeleid en uitstallingenbeleid: op basis van wet- en regelgeving, ontwikkelingen en afstemming met interne en externe partijen, zodat het centrumplan en beeldkwaliteitsplan juridisch worden geborgd.
Wat willen we bereiken? Doel: Inzetten op duurzaamheid en circulariteit. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1 2027 - In het omgevingsprogramma bedrijventerreinen bieden wij ruimte voor economische ontwikkelingen die bijdragen aan de realisatie van sociale en fysieke duurzaamheidsambities. Dit doen we door in te zetten op de circulaire economie. We bieden ruimte aan bedrijven die onderdeel zijn van de circulaire keten en aan bedrijven die circulair werken. Wat willen we bereiken? Doel: Versterken van sociale cohesie en bevorderen van economische samenwerking en werkgelegenheid. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1 Jaarlijks - We versterken de samenwerking tussen overheden, bedrijven en kennisinstellingen door gezamenlijke initiatieven of projecten te realiseren, met als doel de aansluiting tussen vraag en aanbod op de regionale arbeidsmarkt aantoonbaar te verbeteren. 78 D2 Jaarlijks - We ontwikkelen en implementeren samen met Holland Rijnland een Human Capital Agenda, met als doel de arbeidsparticipatie in de regio te verhogen. D3 Jaarlijks - De Economic Board Duin- en Bollenstreek heeft de opdracht om een goede verbinding en kruisbestuiving tussen het bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen, de arbeidsmarkt en de maatschappij te realiseren.
D4 Coalitieakkoord: We verbinden economie, onderwijs en arbeidsmarkt via regionale samenwerking. Wat willen we bereiken? Doel: Het versterken van de economische positie van de Duin- en Bollenstreek. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving E1 Jaarlijks - Regionaal zetten we in op het creëren van meer banen. Dit doen we enerzijds door samen te werken binnen Holland Rijnland en de Duin- en Bollenstreek aan voldoende en passende bedrijfslocaties. Anderzijds doen we dit door de centra te behouden als werklocaties. E2 Jaarlijks - Binnen de regio werken we samen aan een duurzame Greenport om ervoor te zorgen dat de bollenteelt wereldwijd toonaangevend blijft op het gebied van bollen- en bloemenkennis. Dit doen we binnen de triple helix-organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek door jaarlijks gezamenlijke projecten of initiatieven te realiseren op het gebied van verduurzaming, innovatie en kennisontwikkeling in de bollenteelt. De Economic Board rapporteert jaarlijks over de bereikte resultaten. E3 Jaarlijks - We versterken onze positie als kennisintensieve maakregio tussen de metropolen door gezamenlijke initiatieven of projecten te realiseren op het gebied van Space, Unmanned Valley en Flower Science. E4 Coalitieakkoord: We onderzoeken de rol van de Economic Board Duin- en Bollenstreek en verkennen verschillende opties voor regionale samenwerking.