OUD 2. Teylingen Programmabegroting_Begroting 2027-2030.pdf
Tekst van het document
Samen Vooruit Met oog voor elkaar bouwen aan een vrij, veilig en groen Teylingen Programmabegroting 2027-2030 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding ........................................................................................................................... 4 1.1 Voorwoord .................................................................................................................. 5 1.2 Ontwikkeling financieel meerjarenperspectief 2027-2030 ................................................. 7 1.3 Begroting in één oogopslag ......................................................................................... 12 1.4 Leeswijzer ................................................................................................................ 14 2 Programmaplan ............................................................................................................... 16 2.1 Programma 1. Samenleven ......................................................................................... 17 2.1.1 Vitaliteit ............................................................................................................. 18 2.1.2 Zorg voor elkaar ................................................................................................. 21 2.1.3 Werk en inkomen ................................................................................................
25 2.1.4 Opgroeien en opvoeden ....................................................................................... 29 2.1.5 Thuis als basis .................................................................................................... 32 2.1.6 Passende ondersteuning ....................................................................................... 35 2.1.7 Burgerzaken ....................................................................................................... 37 2.1.8 Beleidsindicatoren ................................................................................................... 41 2.1.9 Kaderstellende stukken ........................................................................................ 45 2.1.10 Wat mag het kosten? ......................................................................................... 46 2.2 Programma 2. Leefomgeving ...................................................................................... 49 2.2.1 Mobiliteit ............................................................................................................ 50 2.2.2 Gebiedsontwikkeling ............................................................................................ 52 2.2.3 Openbare ruimte .................................................................................................
55 2.2.4 Duurzaamheid .................................................................................................... 61 2.2.5 Wonen ............................................................................................................... 65 2.2.6 Beleidsindicatoren ............................................................................................... 69 2.2.7 Kaderstellende stukken ........................................................................................ 71 2.2.8 Wat mag het kosten? ........................................................................................... 72 2.3 Programma 3. Bedrijvigheid ........................................................................................ 74 2.3.1 Economie ........................................................................................................... 75 2.3.2 Recreatie en toerisme .......................................................................................... 79 2.3.3 Erfgoed .............................................................................................................. 81 2.3.4 Beleidsindicatoren ............................................................................................... 82 2.3.5 Kaderstellende stukken ........................................................................................
83 2.3.6 Wat mag het kosten? ........................................................................................... 84 2.4 Programma 4 Bestuur ................................................................................................ 86 2.4.1 Dienstverlenende overheid ................................................................................... 87 2.4.2 Samenwerkende overheid .................................................................................... 89 2.4.3 Rechtmatige overheid .......................................................................................... 91 2.4.4 Participatieve overheid ......................................................................................... 96 3 2.4.5 Openbare orde en veiligheid ................................................................................. 97 2.4.6 Verbonden partijen ............................................................................................ 104 2.4.7 Beleidsindicatoren ............................................................................................. 104 2.4.8 Kaderstellende stukken ...................................................................................... 107 2.4.9 Wat mag het kosten? .........................................................................................
108 2.5 Algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................... 110 2.5.1 Wat mag het kosten? ......................................................................................... 111 2.5.2 Overhead ......................................................................................................... 113 2.5.3 Vennootschapsbelasting ..................................................................................... 113 3 Paragrafen .................................................................................................................... 114 3.1 Paragraaf Lokale heffingen ....................................................................................... 115 3.2 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................... 123 3.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................... 132 3.4 Paragraaf Financiering ............................................................................................. 147 3.5 Paragraaf Bedrijfsvoering ......................................................................................... 152 3.6 Paragraaf Open Overheid .........................................................................................
153 3.7 Paragraaf Verbonden partijen ................................................................................... 154 3.8 Paragraaf Grondbeleid.............................................................................................. 168 3.9 Paragraaf Duurzaamheid .......................................................................................... 178 3.10 Paragraaf Opvang ontheemden ............................................................................... 180 4. Financiële begroting ...................................................................................................... 182 4.1Financieel overzicht van baten en lasten...................................................................... 182 4.1.1 Grondslagen begroting en meerjarenraming............................................................. 182 4.1.2 Overzicht van baten en lasten ................................................................................ 184 4.1.3 Verschillen tussen de begroting 2027 en de gewijzigde begroting 2026 ....................... 185 1. Samenleven .......................................................................................................... 186 2. Leefomgeving ........................................................................................................ 199 3.
Bedrijvigheid ......................................................................................................... 205 4. Bestuur en ondersteuning ....................................................................................... 208 5. Algemene dekkingsmiddelen ................................................................................... 212 4.1.4 Overzicht van incidentele baten en lasten ................................................................ 215 4.1.5 Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ............................. 216 4.1.6 Structureel begrotingsevenwicht ............................................................................. 217 4.2 Uiteenzetting van de financiële positie........................................................................ 219 4.2.1 Geprognosticeerde balans .............................................................................. 219 4.2.2 Investeringen 2027-2030 ............................................................................... 220 4.2.3 Reserves en voorzieningen 2027-2030 ............................................................ 225 4.2.4 Verloop van reserves 2027-2030 .................................................................... 226 Bijlage 1: Overzicht baten en lasten per taakveld .................................................................
229 4 1 Inleiding 5 1.1 Voorwoord Het college van de gemeente Teylingen presenteert de Programmabegroting 2027-2030. Met deze begroting geven we uitvoering aan het coalitieakkoord ‘Samen Vooruit’. We investeren in passende woningen, een veilige en groene leefomgeving, sterke voorzieningen en een sociaal betrokken gemeente. Tegelijk staan we voor grote uitdagingen en zien we de komende jaren nog diverse opgaven met een aanzienlijke financiële impact op ons afkomen. Ondanks een licht positief structureel saldo van € 322.000, is de financiële ruimte beperkt. Dat betekent dat naar verwachting scherpe en soms moeilijke keuzes in de nabije toekomst nodig zijn om onze ambities te realiseren en Teylingen financieel gezond en toekomstbestendig te houden. Samen vooruit In deze eerste begroting van de nieuwe bestuursperiode vertalen we de ambities uit het coalitieakkoord naar concrete maatregelen en uitvoeringsactiviteiten. Daarbij richten we ons op de thema’s die voor onze inwoners het meest van belang zijn: wonen, leefbaarheid, veiligheid, duurzaamheid en een sterke samenleving. We investeren in de ontwikkeling van voldoende en passende woningen voor starters, gezinnen en ouderen. Projecten zoals Nieuw Boekhorst, Langeveld, Kagerpark, Julianalaan-Beatrixstraat en De Waaier dragen hieraan bij.
Daarnaast werken we aan een verdichtingsvisie om binnen de bestaande dorpen meer ruimte te creëren voor woningbouw, bijvoorbeeld door woningdeling, splitsing en optoppen. Tegelijk onderzoeken we waar op langere termijn uitbreidingsmogelijkheden buiten het bestaand dorpsgebied kunnen bijdragen aan de woningbehoefte. Zo zorgen we ervoor dat ook toekomstige generaties een plek kunnen vinden in Teylingen. Naast woningbouw investeren we in aantrekkelijke en leefbare dorpen. We werken verder aan de centrumplannen voor Sassenheim, Voorhout en Warmond, zodat deze centra aantrekkelijk, veilig en klimaatbestendig blijven en ruimte bieden aan wonen, ondernemen, ontmoeten en recreëren. Ook versterken we de kwaliteit van de leefomgeving met extra groen, onder meer als vervolg op het succesvolle 1.000 bomenplan. Blijven bouwen aan een sterke en toekomstbestendige gemeente Een toekomstbestendig Teylingen vraagt om meer dan alleen ruimtelijke ontwikkeling. Daarom investeren we ook in onze samenleving. Via de herijking van de Maatschappelijke Agenda (MAG) zetten we in op bestaanszekerheid, kansengelijkheid, positieve gezondheid en samenredzaamheid. We versterken de sociale basis en stimuleren initiatieven waarbij inwoners elkaar ondersteunen en ontmoeten.
Ook binnen de jeugdzorg blijven we investeren in preventie en vroegsignalering, zodat ondersteuning zo dicht mogelijk bij kinderen, jongeren en gezinnen georganiseerd kan worden. Daarnaast werken we aan een duurzame en veilige leefomgeving. Nu de (CDOKE) middelen van het Rijk voor duurzaamheid structureel beschikbaar zijn geworden, kan de een structurele en integrale aanpak organiseren. We zetten daarom gericht stappen op het gebied van vergroening, biodiversiteit, klimaatadaptatie en energietransitie, zodat onze dorpen beter bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. Tegelijk investeren we in zichtbare handhaving, verkeersveiligheid, de aanpak van ondermijnende criminaliteit, digitale weerbaarheid en crisisbeheersing. Zo werken we samen met onze partners aan een gemeente waarin inwoners zich veilig voelen en prettig kunnen wonen, werken en leven. Onze ambities realiseren we niet alleen. Door samen op te trekken met gemeenten, ondernemers, onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties en inwoners versterken we de brede welvaart, leefbaarheid en economische kracht van onze regio. Tot slot De kracht van Teylingen ligt in de betrokkenheid van inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties. Samen zorgen zij voor sterke dorpen, een prettige leefomgeving en 6 een hechte samenleving.
Die betrokkenheid is onmisbaar bij het realiseren van de ambities die in deze begroting zijn opgenomen. Komende jaren bouwen we met elkaar verder aan een financieel gezonde en toekomstbestendige gemeente, waar het prettig wonen, werken, ondernemen en leven is. Samen vooruit. Namens het college van burgemeester en wethouders, M.E.I. Volten, wethouder financiën. 1.2 Ontwikkeling financieel meerjarenperspectief 2027-2030 Aan de gemeenteraad is voor het zomerreces de Kaderbrief 2027 toegezonden. De Kadernota was inclusief de uitkomsten van de Meicirculaire 2026 Gemeentefonds. De gepresenteerde kaders vormen de basis. In de onderstaande tabel is het saldo gepresenteerd.
Bedragen * 1000 duizend euro(- is negatief) Jaar | Jaar | Jaar | Jaar 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingssaldo na kaderbrief | 348 | -2.197 | -3.764 | -2.688 Begrotingswijzigingen 2026 na kaderbrief Business case beheer | 19 | 53 | 53 | 53 Actualisatie Grex Nieuw Boekhorst | 307 | 496 | 158 | 960 Aaanvullend krediet Raadhuisplein verbouwing en verduurzaming | -18 | -18 | -18 | -18 R4011 Akoestisch bouwkundige en scheidingswanden van | -8 | -8 | -8 | -8 Alkemadelaan 12 R4024: Renovatie ontmoetingscentrum Spelewey(niet | -11 | -11 | -11 | -11 meegenomen met Kadernota) Nieuw begrotingssaldo na verwerking | 637 | -1.685 | -3.590 | -1.712 begrotingswijzigingen 2026 Mutaties na kaderbrief | 312 | -466 | 172 | 185 * Onttrekking uit de Algemene reserve | 900 | 0 | 0 | 0 Saldo ontwikkelingen na kadernota | 1.212 | -466 | 172 | 185 Saldo programmabegroting 2027-2030 | 1.849 | -2.151 | -3.418 | -1.527 Incidentele Lasten | -273 Incidentele Baten | Realisatie stimulatiefonds | 1.800 Structureel begrotingssaldo voor de provincie | 322 * Om te voldoen aan het vereiste van een structureel sluitende begroting maken wij gebruik van de door de provincie geboden mogelijkheid om een deel van de beschikbare Algemene Reserve in te zetten. Daarom wordt in 2027 € 900.000 aan de Algemene Reserve onttrokken.
Na verwerking van alle mutaties resulteert dit in een positief begrotingssaldo van € 1,8 miljoen in 2027. Voor de beoordeling van het structurele begrotingsevenwicht resteert een structureel positief saldo van circa € 322.000. Ook na deze onttrekking blijft de Algemene Reserve ruim voldoende om de 7 onderkende risico's op te vangen. et is de bedoeling om deze € 900.000 bij de jaarrekening 2027 terug te storten in de Algemene Reserve (er is een positief begrotingsresultaat voorzien van € 1,8 miljoen). Toelichting Mutaties na kaderbrief boven de € 100.000 in Tabelvorm Jaren Mutaties na kaderbrief | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Beleidsprogramma Jeugd | -€ 169.299 | -€ 169.299 | -€ 169.299 | -€ 169.299 Het regionale beleidsprogramma jeugd is een regionale samenwerking op het gebied van gespecialiseerde jeugdhulp tussen de Holland Rijnland gemeenten. Aan de begroting ligt het regionaal uitvoeringsplan jeugd ten grondslag. Deze kosten hebben betrekken op de regionale samenwerking die plaatsvindt rondom gespecialiseerde jeugdhulp. Het beleidsprogramma bestaat reeds enige jaren, maar heeft (nog) geen meerjarenbegroting. Deze lasten zijn de afgelopen jaren in de tussenrapportage incidenteel verwerkt. Omdat het regionale beleidsprogramma een structureel karakter heeft wordt dit voor de begroting 2027 structureel verwerkt.
Burgerzaken Algemeen | -€ 109.504 | € 16.830 | € 54.452 | € 54.452 In de raad van 1 oktober is besloten de formatie voor leegstand woningen en landelijke aanpak adreskwaliteit te verhogen met 2,5 fte. Voor Teylingen houdt dat in dat de formatie voor leegstand woningen en landelijke aanpak adreskwaliteit wordt verhoogd met 1,09 fte ( € 122.920) om achterstand aan te pakken en daarna de monitoring te bestendigen. Door deze actie zal de algemene uitkering gebaseerd op het aantal inwoners stijgen . In 2027 is de verwachting dat de algemene uitkering door het resultaat 2026 stijgt met € 13.416. Er komt dan € 109.504 ten laste van de rekening. Vanaf 2028 is de verwachte extra algemene uitkering €139.750 en kost de aanpak daarmee geen geld meer. Vanaf 2029 leidt het tot een hogere Algemene uitkering van € 177.372. Jeugdhulp met verblijf regionaal | -€ 402.442 | -€ 402.442 | -€ 402.442 | -€ 402.442 SOZ heeft de begroting 2027 voor gespecialiseerde jeugdhulp opgemaakt. Op regionaal niveau is de begroting conform afspraak geïndexeerd en is de besparing vanuit de taskforce met een jaar uitgesteld. Omdat er per 2025 wordt afgerekend op feitelijke realisatie is een inschatting gemaakt van de kosten op basis van de laatst beschikbare gegevens + indexatie voor de gemeente Teylingen.
8 Actualisatie kapitaallasten | € 178.000 | -€ 311.000 | € 144.000 | € 159.000 Na vaststellen van de jaarrekening (en de brief 2027) zijn de afschrijvingen kapitaallasten en de kapitaallasten nieuwe investeringen geactualiseerd. Dit is hoofdzakelijk het gevolg van investeringen die om verschillende redenen later gedaan worden. Afval en riool | -€ 217.000 | -€ 233.000 | -€ 235.000 | -€ 257.000 Het negatieve bedrag wordt voornamelijk veroorzaakt door minder opbrengsten door minder woningen dan eerdere prognoses Precariobelasting | -€ 100.000 | -€ 100.000 | -€ 100.000 | -€ 100.000 Er wordt meer precario belasting geïnd dan begroot Leerlingenvervoer | € 120.000 | € 120.000 | € 120.000 | € 120.000 Voor het leerlingenvervoer is er een nieuwe overeenkomst aangegaan met dezelfde vervoerder, waardoor er per saldo minder kosten zijn gemaakt voor ongeveer hetzelfde aantal leerlingen. Overige baten en lasten | € 528.000 | € 0 | € 0 | € 0 Het laten vrijvallen van stelpost autonome ontwikkelingen voor het jaar 2027. Voor de jaren 2028 e.v. blijft de stelpost staan.
Verblijfsbelasting | € 165.000 | € 195.000 | € 195.000 | € 195.000 Verwachte extra inkomsten verblijfsbelasting opgave legitiem minus de kosten van legitiem OZB | € 320.000 | € 320.000 | € 320.000 | € 320.000 Verwachte extra inkomsten OZB inkomsten voornamelijk door minder leegstand opgave belastingsamenwerking Noordwijk Totaal overige mutaties na kaderbrief bedragen onder de 100K | -€ 730 | € 97.936 | € 245.314 | € 265.314 Totaal mutaties na kaderbrief | € 312.025 | -€ 465.975 | € 172.025 | € 185.025 9 In onderstaande tabel staan de ambities waarvoor extra dekking is opgenomen in het coalitieakkoord. In de kaderbrief is structureel een stelpost van € 0,4 miljoen opgenomen per jaar voor de uitvoering van het coalitieakkoord. Onderstaande bedragen zijn meerjarig verwerkt in deze begroting.
Het resterende bedrag van 0,4 miljoen wordt toegevoegd aan de algemene reserve (1,6 miljoen-1,2 miljoen) Inschatting kosten van coalitieakkoord 2026-2030 Kosten Incidenteel | Structureel | Toelichting | voor 4 jaar Sociaal Domein - | € 0 | € 0 | Binnen huidige middelen | € 0 Economie Toegankelijk | € 0 aanspreekpunt Wonen Verdichtingsonderzoek | € 100.000 | € 0 | Extern uitbesteden | € 100.000 Onderzoek | € 125.000 | € 0 | Extern uitbesteden | € 125.000 buitengebied Starterslening | € 0 | € 0 | Extra voeding blijkt niet nodig | € 0 Veiligheid Extra BOA | € 0 | € 96.000 | 1 fte | € 384.000 Veiligheid meisjes en | € 120.000 | € 0 | € 120.000 vrouwen | 2 x 60.000,- Veilige en | € 0 | € 0 | € 0 toegankelijke stations | Lopend proces Voorzieningen Wasbeek | € 0 | € 0 | Lopend proces | € 0 Jongerenlocatie | pm | pm | pm Warmond | Niet te beprijzen nu Bibliotheek | € 0 | € 0 | Lopend project | € 0 Recreatie en Toerisme € 60.000 Handhaving bewoning campings | 0 | 20.000 | Extra handhavingscapacteit (3 jaar) Duurzaamheid en vergroening Verduurzaming vastgoed | € 0 | € 0 | Lopend proces | € 0 Bestemmingsreserve duurzaamheid | € 0 | € 0 | 400.000,- restant duurzaamheidsgelden 2025 | € 0 2000 struiken, 3000 | 2500 stuks struiken en planten planten (vergroening) | € 0 | € 45.000 | € 135.000 Verkeer(s)veiligheid/Mobiliteit Verkeersgedrag | € 25.000 | € 0 | Campagne o.i.d.
| € 25.000 Bestuur Plustaak jongerenparticipatie Afhankelijk van uitwerking € 50.000 | Dit is gebaseerd op plustaak Lisse | € 200.000 10 Opleidingsbudget | Begrijpelijke taal Of alternatief (duurder maar beter): Teams uitbreiden met Co-pilot (220.000 S / jaar) Afstemmen met Hillegom en Lisse (verdelen) € 50.000 | € 0 | € 50.000 Financiën - | € 0 | € 0 | Binnen huidige middelen | € 0 € 420.000 | € 211.000 | € Totaal | 1.199.000 Tabel uitgesplitst per jaar. Maatregelen/taken uit het coalitieakkoord | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Verdichtingsonderzoek | 100.000 Onderzoek buitengebied | 62.500 | 62.500 Veiligheid van vrouwen en meisjes | 60.000 | 60.000 Extra BOA | 96.000 | 96.000 | 96.000 | 96.000 Handhaving permanente bewoning campings | 20.000 | 20.000 | 20.000 2500 struiken en planten | 45.000 | 45.000 | 45.000 Verkeersgedrag | 25.000 Plustaak jongerenparticipatie | 50.000 | 50.000 | 50.000 | 50.000 Opleidingsbudget begrijpelijke taal | 50.000 Totaal | 463.500 | 333.500 | 211.000 | 191.000 11 12 1.3 Begroting in één oogopslag
13
14 1.4 Leeswijzer Inleiding De inrichting van de programmabegroting wordt door het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) voorgeschreven en bestaat uit de beleidsbegroting en de financiële begroting. De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de paragrafen. De financiële begroting bestaat onder meer uit een totaaloverzicht van de baten en lasten, inzicht in en toelichting op de financiële positie van de gemeente. Beleidsbegroting Het door de raad vastgestelde programmaplan geeft de volgende programma-indeling: 1. Samenleven 2. Leefomgeving 3. Bedrijvigheid 4. Bestuur en ondersteuning Gevolgd door het onderdeel Algemene dekkingsmiddelen. In elk programma wordt per thema inzicht gegeven in de te bereiken doelstellingen (“wat willen we bereiken”). Vervolgens wordt door middel van activiteiten (“wat gaan we daarvoor doen”) aangegeven op welke wijze we ernaar streven deze doelstellingen te bereiken. Deze activiteiten hebben in 2024 onze speciale aandacht. Reguliere, jaarlijks terugkerende taken waar geen verdere bijzonderheden over te vermelden zijn, net als vorig jaar, niet meer in de begroting opgenomen. De reguliere taken die het komende jaar onze specifieke aandacht vragen zijn zo mogelijk wel benoemd. Elk programma eindigt met de verplicht voorgeschreven beleidsindicatoren. Het gaat om gegevens die een trend kunnen signaleren.
Deze gegevens worden voornamelijk vanuit externe bronnen verkregen. Deze informatie is ook beschikbaar op www.waarstaatjegemeente.nl. De gegevens in deze Programmabegroting kunnen achterlopen op de gegevens van de genoemde site. Elk programma wordt afgesloten met het financiële overzicht “Wat mag het kosten?” In dit overzicht staan per taakveld de baten en lasten vermeld. Dit geldt ook voor de mutaties op de reserves. Alle lasten zijn negatief opgenomen en alle baten positief. In de tabellen waar de bedragen afgerond zijn op € 1.000 treft u mogelijk afrondingsverschillen in totaaltellingen aan. Na de vier programma’s wordt inzicht gegeven in de algemene dekkingsmiddelen, de overhead, de post onvoorzien en de vennootschapsbelasting. Naast het programmaplan geven de paragrafen een totaaloverzicht van elementen die in diverse programma’s zijn opgenomen. Zoals de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen of verbonden partijen. Wij gebruiken in de opzet de standaardindeling van het BBV. Financiële begroting In dit hoofdstuk zijn de grondslagen opgenomen, het totaaloverzicht van de baten en lasten en de toelichting met inzicht in de financiële positie. Voorbeelden zijn het overzicht van de incidentele baten en lasten, de investeringen en een geprognosticeerde balans. De indeling van de beleidsbegroting is in de begroting 2025 gewijzigd.
In het programma Leefomgeving is het thema Openbare ruimte en Duurzaamheid gesplitst naar 2 thema's. Zo ook in het programma Bedrijvigheid zijn de thema's Recreatie en toerisme en Erfgoed toegevoegd. Het wijzigen van deze thema- indeling heeft effect op de themastructuur van de financiële budgetten. De budgetwijzigingen die hieruit voortvloeien zullen middels een begrotingswijziging begin 2025 worden verwerkt in de begroting. De plus en min tekens bij de bedragen in deze begroting kunnen als volgt worden verklaard: 15 - Uitgaven zijn positief (+) en Inkomsten negatief (-) opgenomen. - Wijzigingen voor hogere uitgaven en lagere inkomsten zijn positief (+) opgenomen. - Wijzigingen voor lagere uitgaven en hogere inkomsten zijn negatief (-) opgenomen. De plus en min tekens sluiten aan bij de administratieve verwerking in de gebruikte financiële pakketten. Financiële Structuur De financiële structuur is aangepast zodat deze aansluit bij de gewijzigde programmastructuur. Deze tekst moet nog aangepast worden 16 2 Programmaplan 17 2.1 Programma 1. Samenleven Het programma Samenleven omvat de uitvoering van de Maatschappelijke agenda Teylingen (MAG) en de dienstverlening van de afdeling Burgerzaken. In 2027 wordt de MAG herijkt. Deze agenda vormt de kapstok voor het werken aan brede welvaart in Teylingen.
Met als centrale thema's bestaanszekerheid, kansengelijkheid, positieve gezondheid en omzien naar elkaar. De herijking biedt de mogelijkheid om beter aan te sluiten bij actuele maatschappelijke opgaven. De maatschappelijke context verandert in hoog tempo. Er zijn een aantal ontwikkelingen waar we rekening mee moeten houden bij de uitwerking van de Maatschappelijke agenda. De verschillen in gezondheid en bestaanszekerheid tussen inwoners nemen toe. Tegelijkertijd zien we een verdere vergrijzing, aankomende kapte op de arbeidsmarkt en blijvende stijgende kosten binnen het sociaal domein. De financiële ruimte voor gemeenten staan onder druk, waardoor scherpe keuzes noodzakelijk zijn in wat we wel en niet kunnen blijven doen. In 2027 zetten we daarom nadrukkelijker in op het versterken van sturing op subsidies en doelmatigheid in de uitvoering. We blijven kritisch kijken naar de effectiviteit en slimme inzet van capaciteit, met als doel om beschikbare middelen zo gericht mogelijk in te zetten. Dit is noodzakelijk om op de gebieden waar keuzes worden gemaakt ook kwaliteit te blijven bieden. Deze ontwikkelingen vragen om een verschuiving in de manier van werken. Ondersteuning wordt gerichter ingezet voor inwoners die dat het meest nodig hebben.
Tegelijkertijd investeren we in preventie, het versterken van zelfredzaamheid en het benutten van de eigen kracht van inwoners en hun netwerk. Dit doen we met blijvende aandacht voor de meest kwetsbare groepen. Voor jongeren betekent dit dat er ruimte moet zijn om zich te ontwikkelen en zichzelf te zijn, zonder dat verschillen direct worden gemedicaliseerd of geproblematiseerd. Tegelijkertijd vraagt de complexe en snel veranderde leefwereld van jongeren om blijvende aandacht en passende ondersteuning waar nodig. Daarnaast doen deze ontwikkelingen een steeds groter beroep op samenredzaamheid in buurt en wijken. Het versterken van sociale netwerken en gemeenschappen, waarin inwoners naar elkaar omzien en gebruikmaken van elkaars talenten, wordt steeds belangrijker. Het programma Samenleven heeft vanzelfsprekend veel raakvlakken met de andere programma's in deze Programmabegroting. Zo speelt een groot aantal van de activiteiten zich af in de openbare ruimte (paragraaf 2.2.3), heeft een aantal ambities een sterke link met veiligheid (2.4.5) en is het gebrek aan passende woonruimte vaak een belangrijk onderliggende oorzaak van andere problemen (2.2.5). Bij de uitvoering van de MAG zoeken we nadrukkelijk de verbinding met regionale samenwerkingen zoals bij de programma's Jeugd en Maatschappelijke zorg.
We versterken de samenhang met het uitvoeringsprogramma Duin- en Bollenstreek en benutten kansen die voortkomen uit Regio Deal Sierteeltregio. Hiermee vergroten we de samenhang en slagkracht van onze inzet op maatschappelijke opgaven. De dienstverlening van Burgerzaken heeft in 2027 te maken met een aantal belangrijke trends. Zo volgen de ontwikkelingen in digitalisering en veiligheidsrisico’s elkaar steeds sneller op. Landelijk is een toename te zien van (poging tot) identiteitsfraude en we zien landelijk ook een toename van onjuiste in- en uitschrijvingen op adressen in de basisregistratie personen (BRP). 18 Binnen HLT hebben ook in 2027 te maken met de zogeheten Reisdocumentenpiek en met de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen. Dit zorgt voor extra druk op de organisatie. Aan de balies van Burgerzaken merken we dat inwoners steeds mondiger worden, wat zich soms uit in fysieke en verbale agressie. Dat betekent dat er extra aandacht nodig is voor de veiligheid van medewerkers en andere bezoekers. 2.1.1 Vitaliteit Onze inwoners hebben gelijke kansen op een goede gezondheid, van –9 maanden tot 100+ Wij willen dat inwoners gezond kunnen opgroeien en vitaal oud worden. Gezondheid is het vermogen om met fysieke, mentale en sociale uitdagingen om te gaan en regie te houden over het eigen leven. We zetten in op gelijke kansen op gezondheid.
Dit vertaalt zich in een gezonde start voor kinderen, het stimuleren van een gezonde leefstijl en het verkleinen van gezondheidsverschillen. Wij hebben extra aandacht voor inwoners in een kwetsbare situatie, bijvoorbeeld leeftijd, een beperking of sociale omstandigheden. We versterken beschermende factoren in de leefomgeving en signaleren risico's zo vroeg mogelijk. Onze strategische partners spelen een belangrijke rol in de uitvoering. Welzijnsorganisaties, zorgaanbieders, onderwijs, sport- en cultuurorganisaties werken samen aan preventie, ontmoeting en een gezonde leefomgeving. Zij zorgen voor een samenhangend aanbod dat inwoners ondersteunt om gezond te leven en mee te doen. Trends en ontwikkelingen Van zorg naar gezondheid De beweging van zorg naar gezondheid zet zich de komende jaren verder door. Met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is deze koers al ingezet. Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) bouwt hierop voort. Het markeert een belangrijke ontwikkeling: gemeenten krijgen een meer structurele en gelijkwaardige rol in het organiseren van preventie, gezondheid en welzijn. Waar eerder sprake was van tijdelijke financiering, ontstaat meer perspectief op structurele bekostiging. Bijvoorbeeld voor de aanpak van gezondheidsachterstanden en valpreventie.
Tegelijkertijd vraagt dit om verdere professionalisering van de gemeentelijke regie en intensievere samenwerking met zorgverzekeraars en maatschappelijke partners. De Brede Regeling Combinatiefunctionarissen De Brede Regeling Combinatiefunctionarissen (BRC) wordt ondergebracht bij de specifieke uitkering (SPUK) Sport omdat het Rijk alle sport- en beweegmiddelen wil bundelen in één duidelijke sportfinancieringsstroom én om daarmee sport binnen het brede zorg- en welzijnsdomein van het AZWA voldoende aandacht te blijven geven. We onderzoeken of dit ook een bijdrage kan leveren aan de “rijke schooldag”, zoals genoemd in het coalitieakkoord. Bibliotheek als maatschappelijke voorziening Vanaf 2027 hebben gemeenten een wettelijke zorgplicht voor een volwaardige bibliotheekvoorziening. De bibliotheek ontwikkelt zich steeds meer tot een brede maatschappelijke voorziening die bijdraagt aan taalvaardigheid, digitale inclusie, persoonlijke ontwikkeling en ontmoeting. De bibliotheek speelt daarmee een belangrijke rol bij het realiseren van verschillende ambities in de Maatschappelijke agenda. 19 Iedereen kan meedoen We stimuleren dat ook kinderen en volwassenen met weinig geld mee kunnen doen aan sport en cultuur, bijvoorbeeld via het Jeugdfonds Sport en Cultuur en de Sport- en Cultuurregeling voor volwassenen. Zie verder bij Werk en inkomen, activiteit F1.
Vervolgacties Voorzieningennota Uit de geactualiseerde Voorzieningennota volgt in 2027 een aantal acties die helpen om de maatschappelijke agenda (MAG) te vertalen in een huisvestingsbehoefte, passend bij de (financiële) schaal van Teylingen. Er wordt een businesscase uitgewerkt voor Sportcomplex Wasbeek, er wordt passende huisvesting gezocht voor Adest Musica en Cresendo, en er worden nadere afspraken gemaakt over huurtarieven van gemeentelijke voorzieningen. In de Maatschappelijke agenda Teylingen: Leven Lang Meedoen staan de meerjarige ambities benoemd: Onze ambitie: wat willen we bereiken? • Onze inwoners investeren levenslang in hun positieve gezondheid en een actieve levensstijl. • De gezonde keuze is de makkelijke keuze. • We investeren in een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag. • Iedereen kan laagdrempelig, toegankelijk en betaalbaar kennismaken met diverse vormen van expressie en culturele uitingen. Wat willen we bereiken? Doel: Onze inwoners investeren levenslang in hun positieve gezondheid en een actieve levensstijl Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1 We toetsen sportieve en culturele initiatieven en activiteiten die door maatschappelijke organisaties worden ingediend aan meerdere criteria.
Daarbij beoordelen we bijvoorbeeld of de activiteit een impuls geeft aan de structurele inzet van de organisatie en aantoonbaar bijdraagt aan de thema’s van het Sportakkoord. Hiervoor stelt de gemeente een bedrag beschikbaar van 30k. A2 Elk kwartaal monitoren wij de goedgekeurde activiteiten van de ketenpartners die werken aan de uitvoering van de ketenaanpakken Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI), Kinderen naar Gezond Gewicht (KnGG), Welzijn op Recept (WOR) en Valpreventie. Wat willen we bereiken? Doel: De gezonde keuze is de makkelijke keuze Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1 Voor het aanvullend zorg en welzijnsakkoord (AZWA) wordt in Q3 en Q4 2026 een regionale en lokale werkagenda opgesteld zoals op de thema's preventie, mentale gezondheid en gezond ouder worden. In 2027 starten we met de uitvoering van de activiteiten uit de regionale en lokale werkagenda's. B2 Elk kwartaal monitoren we de inzet van de Buurtsportcoaches, JOGG-regisseur en 20 Coördinator Sport en Preventie, die samen met de GGD, het onderwijs en verenigingen werkt aan onder andere een Rookvrije Generatie, Gezonde Kantine en laagdrempelige (beweeg)activiteiten. Daarbij volgen we de deelname aan activiteiten, de groei van het aantal leden en de ontwikkeling van een sociaal veilige sportomgeving.
Wat willen we bereiken? Doel: We investeren in een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1 In het eerste half jaar van 2027 onderzoeken we hoe we wandelen kunnen stimuleren door wandelroutes zoals de 'Rondjes Teylingen' te verrijken. Waar mogelijk koppelen we de ketenaanpakken Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI), Kinderen naar Gezond Gewicht (KnGG), Welzijn op Recept (WOR) en Valpreventie aan de wandelroutes. Wat willen we bereiken? Doel: Meer kinderen en volwassenen kunnen kennismaken met diverse vormen van expressie, culturele uitingen, kunnen elkaar ontmoeten en deelnemen aan cultuur. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1 Kunstgebouw en Cultuureducatiegroep voeren het landelijk programma 'Cultuureducatie met Kwaliteit 2025-2028' uit. Daarmee stimuleren we dat kunst- en cultuur een vast onderdeel wordt van het lesprogramma binnen het onderwijs. Dit doen we met co-financiering van de gemeente en Fonds voor Cultuurparticipatie. D2 In Q2 en Q3 van 2027 maken we een meerjarenbeleidsplan voor de bibliotheek. We gebruiken €113.000 vanuit gespecificeerde Rijksmiddelen om de openingstijden van de bibliotheek in Sassenheim met 10 uur te verhogen, een gratis jongerenabonnement te faciliteren en meer aanbod voor jongeren te realiseren.
D3 In heel 2027 zetten we cultuur in bij community building in de nieuwe wijk Nieuw Boekhorst door het uitvoeren van een bewonersprogramma gericht op cultuur, natuur en welzijn. D4 Elk kwartaal monitoren we de inzet van de Cultuurcoördinator die samen met verenigingen en maatschappelijke partners werkt aan het verstevigen van het culturele netwerk. Het netwerk bouwt samen aan thema’s, zoals jeugd en zichtbaarheid, die voor de gemeente en de verenigingen prioriteit vragen. Samenwerkingspartners Verbonden partijen Overige samenwerkingspartners Hecht Hollands Midden (GGD) Holland Rijnland Stichting De Combibrug Sportbedrijf Teylingen Sportaanbieders Sportverenigingen Sportservice Zuid-Holland Samenwerkingsverband Viteylingen Culturele en historische organisaties Kunstenaars 21 Welzijn Teylingen Welzijnskwartier Bibliotheek Bollenstreek Onderwijsinstellingen Cultuureducatiegroep Leiden Kunstgebouw The Pando Network Wijksamenwerkingsverband Teylingen Buitensportexploitanten Provincie Zuid-Holland Gemeenten Holland Rijnland Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen. 2.1.2 Zorg voor elkaar Onze inwoners zijn actief betrokken bij hun buurt en kijken naar elkaar om Wij bouwen voort op de kracht van Teylingen, waarin inwoners naar elkaar omzien en elkaar ondersteunen.
We willen dat inwoners zich verbonden voelen met hun buurt en actief bijdragen aan een leefbare en veilig omgeving. Wij versterken samenredzaamheid in buurten. Inwoners helpen elkaar waar dat kan. Dit vergroot de veerkracht en het onderlinge vertrouwen. Tegelijkertijd hebben we oog voor inwoners die minder vanzelfsprekend mee kunnen doen of zie zich eenzaam voelen. Vrijwilligers en mantelzorgers zijn onmisbaar. Wij waarderen hun inzet en zorgen dat zij ondersteuning krijgen waar dat nodig is. Onze strategische partners spelen een centrale rol in het versterken van ontmoeting en betrokkenheid. Welzijnskwartier, Welzijn Teylingen verenigingen en andere maatschappelijke partners organiseren activiteiten, ondersteunen inwoners en verbinden netwerken in de wijk. Zij zorgen voor laagdrempelige plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en helpen. Samen zorgen we voor een samenleving waarin inwoners zich gezien voelen en naar elkaar omkijken. Trends en ontwikkelingen Toename van eenzaamheid en behoefte aan verbinding Eenzaamheid blijft een belangrijk maatschappelijk vraagstuk, dat verschillende leeftijdsgroepen raakt. De aanpak verschuift steeds meer van projectmatig naar een duurzame, brede beweging waarin inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en verenigingen gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen.
Het versterken van ontmoeting en sociale netwerken blijft daarbij van belang. De pilot "zorgzame buurten" is succesvol afgerond en het samen met de netwerkpartners voor Wonen, Welzijn en Zorg wordt het werken aan sterke lokale gemeenschappen verder uitgebreid. Groeiende druk op mantelzorg Door vergrijzing, het langer zelfstandig thuis wonen en tekorten op de arbeidsmarkt in zorg en ondersteuning neemt de druk op mantelzorgers verder toe. Dit vraagt om gerichte ondersteuning, erkenning en het voorkomen van overbelasting. Tegelijkertijd wordt het netwerk rondom inwoners belangrijker, waardoor mantelzorg steeds vaker een gedeelde verantwoordelijkheid wordt. 22 Veranderend vrijwilligerslandschap De manier waarop inwoners zich inzetten verandert. Er is een groeide behoefte aan flexibel, kortdurend en betekenisvol vrijwilligerswerk. Tegelijkertijd zien we dat de groep vrijwilligers steeds diverser wordt, waaronder ook mensen met eigen ondersteuningsvragen. Dit vraagt om een andere manier van organiseren, begeleiden en waarderen van vrijwillige inzet. In de Maatschappelijke Agenda Teylingen Leven Lang Meedoen staan de meerjarige ambities benoemd: Onze ambitie: wat willen we bereiken? • Inwoners zijn verantwoordelijk voor hun buurt. • Inwoners kijken naar elkaar om en doen mee naar vermogen. • Jong en oud voelt zich prettig en veilig in de wijk en op straat.
• Minder mensen voelen zich eenzaam. • De draagkracht en de draaglast van mantelzorgers zijn in balans. • Mantelzorgers en vrijwilligers weten zich gesteund door de gemeente. • Formele en informele zorg werken beter samen. Wat willen we bereiken? Doel: Inwoners zijn verantwoordelijk voor hun buurt. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1 De gemeente subsidieert Stichting Welzijn Teylingen die buurtbewoners ondersteunt om hun buurt leuker, socialer en sterker te maken. Zij doen dit met de inzet van community builders en de Buur & Buurtmiddelen. Inwoners kunnen bij Welzijn Teylingen een Buur & Buurt box, bankje, kerstboom en een activiteitenbudget aanvragen. Daarnaast is een Buur & Buurtcamping en een Buur & Buurtprogramma (Samendoen) voor de nieuwe bewoners van Nieuw Boekhorst in aantocht. Ook faciliteert Welzijn Teylingen de Buurtbakkies, waarin ontmoeting en verbinding tussen buurtgenoten centraal staat. A2 De gemeente subsidieert het Jacoba van Beierenfonds. Het fonds zet zich in voor lokale projecten die de leefbaarheid verbeteren. De gemeente maakt jaarlijks afspraken met Woningcorporatie Stek over de sociale functie van de woningcorporatie. Stek zet mede hierdoor een community builder in die bewoners stimuleert mede-eigenaarschap over hun buurt te voelen.
De gemeente subsidieert de BuurtSoos die op hun laagdrempelige ontmoetingsplekken inwoners ondersteunt om activiteiten te ontplooien voor hun buurt. Vanuit bovengenoemde door de gemeente gesteunde activiteiten zijn vervolgens weer allerlei andere activiteiten ontstaan die bijdragen aan het verantwoordelijk zijn en voelen voor de buurt. Denk aan jaarlijkse buurtfeesten, barbecues, boottochtjes voor buurtgenoten, woonkamerrestaurants, wandelgroepen, buurtverenigingen en meer. Alle bovengenoemde activiteiten worden in samenwerking met de gemeente, inwoners en verenigingen opgepakt. De contactfunctionarissen spelen hierin een belangrijke rol. 23 Wat willen we bereiken? Doel: Inwoners kijken naar elkaar om en doen mee naar vermogen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1 Het programma "zorgzame buurten" wordt dorpsgericht uitgebreid naar benoemde buurten. Het actieplan daarvoor wordt in Q4 2026 samen met maatschappelijke partners van het netwerk voor Wonen Welzijn en Zorg opgesteld. Wat willen we bereiken? Doel: Jong en oud voelt zich prettig en veilig in de wijk en op straat. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1 Aan deze ambitie werken we continu, samen met partners in veiligheid, onderwijs en zorg. Onder meer via het outreachend jongerenwerk.
Jongerenwerkers zijn aanwezig op plekken waar jongeren zijn, zoals op straat, school en bij de jongerencentra. Hierbij heeft het jongerenwerk de ruimte om in te spelen op vragen en behoeften die er spelen. Voor 2027 staan er geen specifieke nieuwe activiteiten gepland, maar onderzoeken we wel of de ambitie met de huidige inzet waargemaakt kan worden. Wat willen we bereiken? Doel: Minder mensen voelen zich eenzaam. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1 In 2027 versterken wij de ketenaanpak Sociaal Verwijzen en Welzijn op Recept om eenzaamheid en andere sociale problemen eerder aan te pakken. Inwoners met psychosociale klachten en sociale problemen als bijvoorbeeld geldzorgen worden via de huisartsenpraktijk doorverwezen naar een sociaal werker voor toeleiding naar activiteiten en ondersteuning gericht op contact, zingeving en zelfstandigheid. In 2027 willen we het aantal verwijzingen vergroten en meer inwoners (inclusief meer jongeren) bereiken. Over de precieze ambitie en planning maken we in 2026 afspraken met lokale partners. Wat willen we bereiken? Doel: Mantelzorgers worden ondersteund, zodat draagkracht en draaglast in balans blijven.
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving E1 In de eerste helft van 2027 evalueren we de adempauzeregeling in het kader van een brede inventarisatie naar mogelijkheden voor respijtzorg voor inwoners. E2 In de eerste helft van 2027 stellen we een beleidsplan vast om mantelzorgers effectief te ondersteunen met een samenhangend aanbod van voorzieningen in de directe omgeving. De basis hiervoor vormt een inventarisatie die we in 2026 uitvoeren naar de beschikbare ondersteuning en de behoeften van mantelzorgers zelf. 24 Wat willen we bereiken? Doel: Vrijwilligers voelen zich gesteund door passende ondersteuning en waardering vanuit de gemeente. Doel: Vrijwilligers weten zich gesteund door de gemeente. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving F1 De gemeente laat haar waardering voor de inzet van vrijwilligers zien door middel van de Teylinger Vrijwilligersprijzen. We onderzoeken in de eerste helft van 2027 hoe we, samen met onder meer Welzijn Teylingen en de Combibrug, kunnen zorgen voor een goede aansluiting tussen vraag en aanbod via een digitaal interactief platform voor activiteiten en vrijwilligerswerk. Wat willen we bereiken? Doel: Formele en informele zorg werken beter samen.
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving G1 De samenwerking tussen formele en informele zorg is onderdeel van het actieplan van het lokale netwerk voor Wonen Welzijn en Zorg. Dit actieplan wordt eind 2026 vastgesteld door de partners van het lokale netwerk. In 2027 wordt uitvoering gegeven aan het actieplan. Daarnaast werken we continu aan een dementievriendelijke gemeente. De inzet is gericht op voorlichting training en mantelzorgondersteuning. Samenwerkingspartners Verbonden partijen Overige samenwerkingspartners Bureau Leerrecht (onderdeel van Holland Rijnland) ISD Bollenstreek GR KDB (Provalu) Hecht Hollands Midden Holland Rijnland Onderwijsveld CJG Voor ieder 1 Kinderopvang organisaties Bedrijfsleven Sportaanbieders, sportstichtingen, Combibrug, Welzijn Teylingen en onderwijs Welzijn Teylingen Welzijnskwartier TWO Jeugdhulp en aanbieders Jeugdhulp Culturele organisaties en -verenigingen, basisscholen, Bibliotheek Bollenstreek, kunstenaars, kunstcommissie, Cultuureducatiegroep, Kunstgebouw, historische verenigingen woningbouwcoöperatie STEK informele ondersteuning; bijv. Humanitas/ Rode Kruis 1e lijn: huisartsen / fysiotherapie/ logopedie / Wijksamenwerkingsverband Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
25 2.1.3 Werk en inkomen Onze inwoners zijn naar vermogen actief en hebben voldoende inkomen om mee te doen Wij willen dat inwoners kunnen voorzien in hun levensonderhoud en meedoen in de samenleving. Voor de meeste inwoners is dit vanzelfsprekend. Voor een deel van de inwoners is ondersteuning nodig om werkloosheid, armoede en schulden te voorkomen of te doorbreken. Wij zetten in op het versterken van bestaanszekerheid. We zorgen dat inwoners met vragen over inkomen, werk en schulden snel en eenvoudig toegang hebben tot passende ondersteuning. Daarbij besteden wij extra aandacht aan de toegankelijkheid en het bereik van onze minimaregelingen. Waar mogelijk maken wij gebruik van ambtshalve toekenning, zodat inwoners minder drempels ervaren. Daarnaast hebben we extra aandacht voor kinderen die opgroeien in armoede, zodat zij veilig kunnen opgroeien en gelijke kansen krijgen. Onze strategische partners spelen een belangrijke rol in de uitvoering. De ISD Bollenstreek voert de inkomensregelingen en schuldhulpverlening uit en is voor inwoners de belangrijkste toegang voor ondersteuning bij financiële vragen. Provalu ondersteunt inwoners die niet zelfstandig de weg naar werk vinden en richt zich op ontwikkeling en participatie. Voor ieder 1 (Vi1) heeft een belangrijke rol in de integrale toegang en zorgt voor verbinding tussen werk, inkomen en andere leefgebieden.
Samen zorgen we voor een samenhangende aanpak waarin inwoners worden ondersteund om (weer) actief deel te nemen aan de samenleving. Trends en ontwikkelingen Doorontwikkeling Provalu naar sociaal ontwikkelbedrijf De doelgroep van Provalu, en alle andere werkbedrijven in het land, verandert. Om inwoners voor wie werken niet vanzelfsprekend is ook in de toekomst passende ondersteuning te kunnen bieden, blijft doorontwikkeling van de dienstverlening noodzakelijk. Hierover is een toekomstvisie met implementatieplan opgesteld richting 2030. In 2027 bouwt Provalu voort op de in 2026 ingezette hoofdinitiatieven. Door de verdere ontwikkeling van het Arbeidsdiagnostisch Centrum, de leerlijnen en de geïntensiveerde samenwerking met werkgevers en onderwijs worden inwoners beter ondersteund in hun ontwikkeling naar participatie en werk. Met de uitvoering van de Wet van School naar Duurzaam Werk wordt de ondersteuning van jongeren bij de overgang van school naar werk versterkt. Provalu speelt hierin via het Jongerenpunt een belangrijke rol door jongeren vroegtijdig te begeleiden naar onderwijs, ontwikkeling, participatie of werk. Toenemende complexiteit en behoefte aan maatwerk De ondersteuningsvragen van inwoners worden complexer en zijn vaker meervoudig (bijvoorbeeld een combinatie van schulden, gezondheid en participatie).
Dit vraagt om een integrale aanpak waarbij professionals domeinoverstijgend samenwerken. De inzet van maatwerk, waarbij de vraag van de inwoner centraal staat in plaats van regels en systemen, wordt steeds belangrijker om effectieve en duurzame oplossingen te realiseren. Vroegsignalering schulden Vroegsignalering blijft een belangrijk instrument om inwoners met (dreigende) schulden tijdig in beeld te krijgen. Door uitbreiding van het aantal samenwerkingspartners nemen het bereik en het 26 aantal signalen toe, waardoor eerder kan worden ingegrepen en zwaardere problematiek wordt voorkomen. Daarnaast worden gerichte acties ingezet om meer inwoners te bereiken, met aandacht voor zichtbaarheid, laagdrempeligheid en een proactieve benadering. Dit draagt bij aan een effectievere aanpak, met meer nadruk op preventie en financiële zelfredzaamheid. Meer ruimte voor vertrouwen en maatwerk Met de invoering van de Participatiewet in Balans verschuift de nadruk naar vertrouwen, eenvoud en de menselijke maat. Gemeenten krijgen meer ruimte om maatwerk toe te passen en beter aan te sluiten bij de situatie van inwoners. Voor 2027 betekent dit een transitiejaar, waarin beleid en uitvoering worden aangepast aan de nieuwe uitgangspunten. Zo hoeven inwoners minder documenten aan te leveren en kan de inkomenstoeslag ambtshalve toegekend worden.
In de Maatschappelijke Agenda Teylingen Leven Lang Meedoen staan de meerjarige ambities benoemd: Onze ambitie: wat willen we bereiken? • Zo veel mogelijk inwoners zijn in staat in hun eigen inkomen te voorzien. • Inwoners hebben de basisvaardigheden om te kunnen werken en meedoen. • Hulp voor inwoners met geldzorgen is toegankelijk en effectief. • Het aantal inwoners dat leeft op of onder de armoedegrens neemt af. • Het aantal inwoners met problematische schulden neemt af. • Inwoners met weinig geld kunnen meedoen aan de samenleving. • Statushouders integreren snel en krijgen hulp om mee te kunnen doen aan de samenleving. Wat willen we bereiken? Doel: Zo veel mogelijk inwoners zijn in staat in hun eigen inkomen te voorzien. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1 De gemeenten in de Kust-, Duin- en Bollenstreek voeren in Q2 2027 gezamenlijk een doelgroep-analyse uit naar inwoners met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Om juiste ondersteuning aan te kunnen bieden richting participatie en economische zelfstandigheid te bevorderen. A2 Met het Doorstroompunt Holland Rijnland en het Jongerenpunt Provalu ondersteunen we jongeren bij de overgang van school naar werk. Daarbij zetten we in op ontwikkeling, zodat zij (op termijn) duurzaam kunnen deelnemen aan de arbeidsmarkt.
Wat willen we bereiken? Doel: Inwoners hebben de basisvaardigheden om te kunnen werken en meedoen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1 We zetten de pilot Lekker Fit voort. Twintig inwoners nemen deel aan een traject gericht op het versterken van zelfvertrouwen, sociale vaardigheden, werknemersvaardigheden en een gezonde leefstijl. Hiermee vergroten zij hun zelfredzaamheid, maatschappelijke participatie en kansen op opleiding, vrijwilligerswerk of betaald werk. In Q4 2027 wordt de pilot geëvalueerd en mogelijk structureel ingebed. B2 Bibliotheek Bollenstreek organiseert twee digitale cursussen zoals Klik-en-Tik. 27 Activiteiten voor het verbeteren van de taalvaardigheid zijn: leeskringen, taalmaatjes en de taalcafés. Hiermee willen wij minimaal 1200 deelnames bereiken. B3 Met het Taalpact zorgen we ervoor dat organisaties en hulpverleners laaggeletterdheid signaleren en doorverwijzen naar taalonderwijs. In 2027 breiden we het aantal samenwerkingspartners uit naar 40, die allemaal minimaal 1 activiteit (bijvoorbeeld de training herkennen en doorverwijzen) doen om beter te worden in het herkennen en doorverwijzen van laaggeletterdheid. Daarnaast organiseren we een netwerkbijeenkomst voor samenwerkingspartners. B4 TopTaal verzorgt het formele en non-formele onderwijs voor inwoners met laaggeletterdheid.
Het jaarlijks doel is dat 60 inwoners onderwijs bij TopTaal volgen. TopTaal krijgt aanmeldingen via Provalu, waar TopTaal taaltrajecten verzorgt, de ISD en de taalspreekuren in de bibliotheek. Daarnaast komen aanmeldingen binnen via de Oekraïneopvanglocaties en ouders van kinderen van het ISK en de Nieuwkomersschool. Maar de meeste aanmeldingen zijn zelfmelders: inwoners die op internet zoeken naar een taalschool in Teylingen en zo bij TopTaal uitkomen. Wat willen we bereiken? Doel: Hulp voor inwoners met geldzorgen is toegankelijk en effectief. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1 In 2027 zetten we geen nieuwe acties in. We werken met de ISD Bollenstreek continu aan toegankelijke en effectieve hulp en eenvoudige informatievoorziening. Wat willen we bereiken? Doel: Het aantal inwoners dat leeft op of onder de armoedegrens neemt af. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1 We zetten doorlopend in op heldere informatievoorziening over inkomens- en minimaregelingen, het signaleren van geldzorgen en toeleiden naar werk. Daarnaast ontwikkelen we in Q2 een praatplaat voor professionals, zodat zij in één oogopslag kunnen zien welke inkomens- en minimaregelingen beschikbaar zijn binnen de gemeente. Wat willen we bereiken? Doel: Het aantal inwoners met problematische schulden neemt af.
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving E1 De ISD Bollenstreek signaleert betalingsachterstanden via vaste signaalpartners en zet, afhankelijk van ernst en frequentie, binnen 4 weken een passende interventie in. Het doel is om naar aanleiding van deze vroegsignalering in 20% van de gevallen een succesvolle interventie in te zetten. Dit is nu 8%. E2 De ISD Bollenstreek biedt inwoners die zich melden voor schuldhulpverlening een passend aanbod aan. Zo starten we met het Jongeren Perspectief Fonds. Dit is een schuldhulpverleningsaanbod dat aansluit bij de leefwereld van jongeren. Met dit Fonds helpen we in 2027 10 jongeren in de Bollenstreek. 28 Wat willen we bereiken? Doel: Inwoners met weinig geld kunnen meedoen aan de samenleving. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving F1 In Q3 2027 sturen we een brief aan alle ouders met kinderen van 4-17 jaar over het Jeugdfonds Sport en Cultuur. Daarmee stimuleren we dat kinderen van inwoners met weinig geld kunnen meedoen. In deze brief brengen we ook de Sport- en Cultuurregeling voor volwassenen onder de aandacht. Daarnaast communiceren wij doorlopend over onze minimaregelingen via De Teylinger, de gemeentepagina, sociale media en (landelijke) campagnes.
Ook informeren wij alle sport- en cultuurverenigingen opnieuw over de beschikbare sport- en cultuurregelingen voor inwoners met een laag inkomen. Wat willen we bereiken? Doel: Nieuwkomers integreren snel en krijgen hulp om mee te kunnen doen aan de samenleving. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving G1 80% van de statushouders heeft binnen 10 weken na de brede intake een Persoonlijk Integratie Plan (PIP) en is bij een passende leerroute aangemeld. Tijdens het scholingstraject wordt aanwezigheid en voortgang halfjaarlijks gemonitord en waar nodig bijgesteld. Al tijdens de intake worden werkervaring en mogelijke kansen op de arbeidsmarkt verkend. G2 Momenteel krijgt 50% van de statushouders binnen de B1-route (taalroute) en de Z- route (zelfredzaamheidsroute) binnen 3 jaar een aanbod van Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP). Er wordt ingezet op taalscholingstrajecten gecombineerd met (betaald) werk. De ambitie is om dit percentage in 2027 naar 75% te krijgen.
Samenwerkingspartners Verbonden partijen Overige samenwerkingspartners Bureau Leerrecht (onderdeel van Holland Rijnland) ISD Bollenstreek GR KDB (Provalu) Hecht Hollands Midden Holland Rijnland Onderwijsveld CJG Voor ieder 1 Bedrijfsleven Sportaanbieders, sportstichtingen, Combibrug, Welzijn Teylingen en onderwijs Welzijn Teylingen Welzijnskwartier TWO Jeugdhulp en aanbieders Jeugdhulp Woningbouwcoöperatie STEK Informele ondersteuning; bijv. Humanitas/ Rode Kruis 1e lijn: huisartsen / fysiotherapie/ logopedie Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen. 29 2.1.4 Opgroeien en opvoeden Onze kinderen groeien op in een gezonde en veilige omgeving en opvoeders voelen zich gesteund Wij willen dat kinderen in Teylingen gezond en veilig opgroeien en zich goed ontwikkelen. Ouders en opvoeders zijn hierbij in eerste instantie zelf aan zet, samen met hun netwerk. Opvoeden is niet altijd eenvoudig. Waar nodig ondersteunen wij ouders tijdig en passend. Wij hebben oog voor gezinnen waar problemen op meerdere leefgebieden spelen. In deze situaties bieden wij een integrale aanpak, gericht op duurzame verbetering en het doorbreken van problematiek die van generatie op generatie wordt doorgegeven. Zo dragen wij bij aan gelijke ontwikkelkansen voor kinderen. We zetten in op ondersteuning die licht is waar mogelijk en zwaar waar nodig.
Daarbij hebben wij specifieke aandacht voor kinderen die het thuis, op school of in de wijk moeilijk hebben, bijvoorbeeld door armoede, schulden, scheiding of uitsluiting. Trends en ontwikkelingen Blijvende druk op de jeugdhulp De vraag naar jeugdhulp blijft onverminderd hoog. Problematiek wordt complexer en wachttijden blijven een aandachtspunt. Tegelijkertijd staan de kosten onder druk. Dit vraagt om scherpe keuzes en een andere manier van werken, waarbij we de toegang tot jeugdhulp beter afbakenen en inzetten op passende ondersteuning. Programmaplan Jeugd Met het Programmaplan Jeugd geven wij richting aan de doorontwikkeling van de jeugdhulp in Teylingen. Met dit programma versterken wij de pedagogische basis, normaliseren we opvoedvragen, zetten we het voorveld steviger neer en organiseren we regie en datagedreven sturing. We werken toe naar een duurzaam jeugdhulpstelsel. Jeugdigen groeien zoveel mogelijk op in hun eigen omgeving en krijgen ondersteuning die past bij hun situatie. Gespecialiseerde jeugdhulp blijft beschikbaar voor jeugdigen die dit echt nodig hebben. We voeren dit programma uit samen met onze strategische partners, zoals Voor ieder 1, onderwijs, zorgaanbieders en de welzijnsorganisaties. Samen zorgen we voor een betere aansluiting tussen preventie, ondersteuning en jeugdhulp.