Onderzoek Maatschappelijke agenda Teylingen - Bestuurlijk wederhoor - Bestuurlijke samenvatting - Nota van bevindingen Geredigeerd

Rekenkamercommissie Teylingen t.a.v. Nuni de Groot

Verzenddatum

ons kenmerk

7 januari 2026

Z-25-480090

afdeling

2215 ZJ Voorhout gemeente@teylingen.nl www.teylingen.nl T 14 0252

Onderwerp

Bestuurlijke reactie op rekenkameronderzoek Maatschappelijke agenda Teylingen

uw kenmerk

behandeld door

Marco Redeman

Bestuurscentrum Raadhuisplein 1 Voorhout

Bijlage

telefoon

14 0252

Gemeentekantoor Wilhelminalaan 25 Sassenheim

Geachte commissie, Het college bedankt de Rekenkamer voor haar onderzoek en aanbevelingen. In 2022 is de gemeente begonnen met een nieuwe, brede visie op het sociaal domein en een nieuwe werkwijze: samen met de samenleving werken aan gedeelde ambities. De afgelopen vier jaar heeft het werken met de Maatschappelijke agenda (de MAG) steeds meer vorm gekregen voor alle betrokkenen. De Programmabegroting is in 2023 opnieuw ingericht op basis van de indeling van de MAG. De subsidies zijn (mede op basis van uw rekenkameronderzoek daarover) meer gericht op resultaten en op bijdrage aan de MAG-ambities. En de relatie met maatschappelijke partners is steeds meer gericht op samenwerking dan op opdrachten. Zowel het instrument zelf als het werken ermee is nog steeds volop in ontwikkeling, zoals we destijds ook hebben aangekondigd. Wij hopen dat uw onderzoek en aanbevelingen ons helpen om samen de volgende stappen in die ontwikkeling te zetten. Het college ziet in het onderzoeksrapport positieve beoordelingen van partners en raadsleden voor onder andere het samenwerken, het meer integraal werken en flexibel in kunnen spelen op actualiteiten. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor minder positieve geluiden over onder meer de informatievoorziening en communicatie, het gebrek aan duidelijke kaders en de betrokkenheid van de raad.

Zowel de positieve als de minder positieve beoordelingen worden door het college herkend.

Algemene reactie van het college: Het rapport benoemt onder meer dat de huidige ambtelijke bezetting onvoldoende is voor een goede uitvoering van de systematiek van de MAG. Bij de start van het werken met de MAG, in 2022, heeft het college aangegeven dat dit een nieuwe manier van werken is voor zowel de ambtenaren als voor bestuurders, raadsleden, maatschappelijke partners en inwoners. De afgelopen jaren zijn voor en door elk van die doelgroepen stappen gezet om die nieuwe manier van werken in te voeren en uit te voeren. Het werken met de MAG vraagt deels ook om andere competenties en bijvoorbeeld een andere invulling van accounthouderschap. Zowel in kwaliteit als in kwantiteit is de ambtelijke bezetting steeds beter op orde en het college is van mening dat goede uitvoering van de systematiek van de MAG daarmee goed is belegd. Het college herkent en deelt de wens van de raad om beter betrokken te worden bij de Maatschappelijke agenda. De uitvoeringsagenda’s bleken daar in 2023 niet de juiste vorm voor te zijn en daarom wordt gezocht naar andere manieren. Het ontwikkelen van de MAG-monitor kan hier een rol in gaan spelen: het is de bedoeling dat de monitorgegevens vanaf 2026 worden opgenomen in de Kadernota en Programmabegroting. Daarnaast zijn er de afgelopen jaren stappen gezet om de Programmabegroting te verbeteren.

Allereerst door de begroting sinds 2023 in te delen naar de onderdelen van de MAG, en sindsdien door elk jaar de activiteiten scherper (meer SMART) te beschrijven. Het daadwerkelijk uitvoeren van de MAG-ambities gebeurt echter voornamelijk door onze uitvoeringsorganisaties, waardoor de HOE-vraag vaak pas concreet wordt beantwoord in de werkplannen van die organisaties (dus nadat de begroting is vastgesteld). Het blijft echter ons doel om de begroting ook komend jaar weer een slag scherper en concreter te maken. Aanbeveling 1: Heroverweeg terug te gaan naar de oorspronkelijke beleidscyclus met de beleidsplannen zoals die tot 2020 werden opgesteld en uitgevoerd waarbij de raad, zoals gebruikelijk, betrokken wordt.

Reactie van het college: De Maatschappelijke agenda heeft de afgelopen gezorgd voor meer integraliteit in het beleid, een meer uniforme werkwijze en verbetering van de P&C-producten. De MAG helpt ons ook bij het meer opgavegericht werken en het betrekken van maatschappelijke waarde bij het beoordelen van initiatieven. Het college ziet dat de MAG zich sinds de invoering in 2022 aan het ontwikkelen is tot een bruikbaar beleidsinstrument en wil die ontwikkeling graag doorzetten. Bij die ontwikkeling horen ook stappen die de betrokkenheid van de raad verbeteren. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door een aantal keer per jaar in de raad één of meer van de MAG-pijlers te bespreken. Aanbeveling 2: Registreer vanaf begrotingsjaar 2027 de kosten in het sociaal domein met een onderscheid tussen wettelijke en bovenwettelijke taken. Rapporteer vanaf 2027 deze kosten bij de bespreking van het sociaal beleid.

Reactie van het college: Tijdens het traject van de Heroverwegingen, begin 2025, heeft bureau Berenschot uitgebreid onderzoek gedaan naar wettelijke en bovenwettelijke taken. Het college zal verkennen in hoeverre dit onderscheid structureel voor de MAG opgenomen kan worden in de P&C-producten en in de MAG monitor. Het college zal dit onderscheid ook opnemen wanneer het college met de raad in gesprek gaat over de verschillende onderdelen van de MAG.

Aanbeveling 3: Rapporteer jaarlijks over de voortgang via de reguliere beleidscyclus. Let hierbij specifiek op de samenhang tussen de verschillende beleidsvelden.

Reactie van het college: Het college gaat graag in gesprek met de raad over de manier waarop de raad beter betrokken kan worden bij de uitvoering van de MAG. Daarbij kan de MAGmonitor wellicht helpend zijn, maar eventueel ook de eerdergenoemde besprekingen van de verschillende MAG-pijlers. Daarnaast zal het college de reguliere P&C-rapportages steeds proberen te verbeteren. Helderheid en samenhang zijn daar belangrijke aandachtspunten. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van de gemeente Teylingen,

ing. J.F.A. Tomassen gemeentesecretaris

drs. C.G.J. Breuer burgemeester

Rekenkamer Teylingen

Rapport onderzoek maatschappelijke agenda Teylingen DEEL I: DE BESTUURLIJKE SAMENVATTING

I – Inleiding Sinds 2020 heeft de gemeente Teylingen een maatschappelijke agenda (MAG). De MAG kwam in de plaats van de zeven aparte beleidsnota’s in het sociaal domein. Uit gesprekken van de rekenkamer met raadsleden blijkt dat er vragen zijn over de MAG. Daarnaast is de MAG een bestuurlijk en financieel relevant onderwerp. Daarom heeft de rekenkamer besloten de resultaten hiervan te onderzoeken. Voor u ligt deel I van de rapportage: de bestuurlijke samenvatting van het onderzoek met de uitkomsten van het onderzoek, de conclusies en de aanbevelingen aan de gemeenteraad. In deel II: de nota van bevindingen, staan de achtergronden.

II – Aanpak Om de resultaten van de MAG te onderzoeken was de vraag: ‘In hoeverre is de maatschappelijke agenda ‘Leven lang meedoen’ een doeltreffend en doelmatig beleidsinstrument voor de gemeente Teylingen?’. Dit is onderzocht aan de hand van 4 thema’s: 1. 2. 3. 4.

de opzet van de MAG als beleidsinstrument en de vertaling van ambities naar uitvoering; de financiële kaders, waaronder de verdeling tussen wettelijke en bovenwettelijke taken; de uitvoering in de organisatie en samenwerking met ketenpartners en inwoners; de informatievoorziening aan de raad.

1 Rekenkamerrapport december 2025 onderzoek maatschappelijke agenda Teylingen

Rekenkamer Teylingen Voor het antwoord hierop lazen de onderzoekers alle documenten die vanaf het begin van de MAG tot 2025 zijn gestuurd aan de raad. Hierna zijn interviews gehouden met ambtenaren, het college en de raad. Instellingen waar de gemeente mee samenwerkt en inwoners zijn in een enquête bevraagd.

III – Uitkomsten van het onderzoek Het onderzoek is uitgevoerd verdeeld over vier thema’s en de samengevatte antwoorden hierop zijn:

1 - DE OPZET VAN DE MAG ALS BELEIDSINSTRUMENT Wat waren de doelstellingen van de MAG, hoe zijn die overgenomen in de uitvoeringsagenda’s en zijn die doelen bereikt? De gemeente Teylingen koos in 2020 voor de MAG als integraal beleidsinstrument voor het sociaal domein. De MAG verving zeven afzonderlijke beleidsnota’s en had als doel één gezamenlijke koers te bepalen voor zorg, welzijn, jeugd, participatie en gezondheid. Voor 2020 werd elke beleidsnota eens in de vier jaar aan de raad ter goedkeuring voorgelegd. De MAG is een overkoepelende visie waarvan het beleid uitgewerkt wordt in uitvoeringsagenda’s voor elk van de zeven thema’s. De uitvoering bleek in de praktijk lastiger dan beoogd. Hoewel in 2022 al werd gewerkt aan de uitvoeringsagenda voor de pijler Vitaal, waren alle uitvoeringsagenda’s pas in 2023 gereed. In 2024 werd de MAG geëvalueerd, waarbij de zeven pijlers werden teruggebracht naar zes. Vervolgens besloot het college het beleid niet langer in een uitvoeringsagenda uit te werken, maar in hoofdlijnen in de begroting op te nemen vanwege het tijdsbeslag voor de organisatie. Sinds 2024 is er hierdoor een ontbrekende schakel waardoor de raad minder informatie per beleidsveld krijgt en daarover in beperkte mate mee kan besluiten:

Doordat de oorspronkelijke beleidsnota’s niet verder werden geactualiseerd of opgesteld en de uitvoeringsagenda’s kwamen te vervallen besprak en besloot de raad niet meer per beleidsveld. De 2 Rekenkamerrapport december 2025 onderzoek maatschappelijke agenda Teylingen

Rekenkamer Teylingen MAG zelf is een maatschappelijke visie en de programmabegroting beschrijft het beleid alleen op hoofdlijnen. Hierdoor ontbreekt een samenhangend overzicht van maatregelen en acties die worden uitgevoerd per pijler en is niet inzichtelijk of de doelen van de MAG zijn bereikt.1 Conclusie: De toepassing van de MAG als beleidsinstrument in Teylingen lijkt onvoldoende effect te hebben gehad. Het opnemen van het beleid in de begroting heeft geleid tot minder beschikbare informatie per beleidsveld, terwijl de onderlinge samenhang binnen het sociaal domein onduidelijk is. Dit was juist de oorspronkelijke reden om in 2020 de MAG in te voeren. Het ontbreken van beleidsnota’s en uitvoeringsagenda’s resulteert in minder betrokkenheid en bekendheid met het beleid voor de raad.

2 - DE FINANCIËLE KADERS a) Welk deel van de MAG is wettelijk vastgelegd? Hoe groot is de speelruimte van de gemeente Teylingen om daarvan af te wijken en toe te voegen? b) Welke middelen zijn ingezet voor de uitvoering van de MAG en hoe doelmatig was deze inzet? Zijn deze middelen te verdelen naar wettelijke en bovenwettelijke taken? Teylingen voert wettelijke taken uit voor sport, jeugd, participatie en maatschappelijke ondersteuning maar heeft ook eigen sociaal beleid. Daarboven heeft Teylingen eigen vastgesteld beleid dat leidt tot bovenwettelijke taken en kosten. Uit het onderzoek blijkt dat Teylingen in de administratie geen onderscheid tussen wettelijke en bovenwettelijke kosten maakt. Ook in de plannen in de begroting, de uitvoering en verantwoording ontbreekt dat onderscheid. Op een wat algemener takenniveau is voor sommige onderdelen een onderverdeling te maken: Programma 2024

Onderdeel

Wettelijk?

Vitaliteit

Sportaccommodaties

Deels

Onbekend

Sportbeleid

Nee, zorgplicht

Onbekend

Volksgezondheid

Ja

Onbekend

Cultureel erfgoed

Deels

139.000

Cultuurproductie

Nee

406.000

Musea

Nee

92.000

Openbaar onderwijs

Ja

42.000

Arbeidsparticipatie

Nee

Onbekend

Inkomensregelingen

Deels

Onbekend

WSW

Ja

Onbekend

Jeugdhulp

Ja

Onbekend

Onderwijsbeleid

Deels

122.000

Burgerparticipatie

Nee

107.000

Toegang 1e lijn voorzieningen

Deels

Onbekend

Thuis als basis

Beschermd wonen

Ja

Onbekend

Passende ondersteuning

Maatwerk WMO

Ja

Onbekend

Samenkracht

Ja

Onbekend

Toegang wijkteams

Ja

Onbekend

Talentontwikkeling

Zorg voor elkaar

Opgroeien en opvoeden

Totaal bovenwettelijk

Maximale besparing

908.000

1 Op het moment van schrijven was de MAG-monitor nog niet gepresenteerd aan de raad.

3 Rekenkamerrapport december 2025 onderzoek maatschappelijke agenda Teylingen

Rekenkamer Teylingen Uit deze eerste schatting blijkt dat Teylingen €0,9 miljoen aan bovenwettelijk beleid heeft. 2 Doordat in de administratie uitgaven voor wettelijke en bovenwettelijke taken niet worden onderscheiden kan dat bedrag hoger zijn. Bij de grootste kostenposten jeugdhulp, WSW, toegang 1e lijnvoorzieningen en WMO is op dit moment niet inzichtelijk hoeveel van de uitvoering hier bovenwettelijk is. Zodra dat inzichtelijk is, wordt ook duidelijk welke keuzes college en raad nog kunnen maken om de kosten te beperken. In totaal kosten de programma’s van de MAG Teylingen jaarlijks €55 miljoen, dat is een groot deel van de totale begroting van de gemeente. Op deze programma’s van de MAG heeft Teylingen opgeteld €247.000 te kort. Op dit moment heeft de gemeente er geen zicht op of de €55 miljoen in het sociaal domein doelmatig wordt uitgegeven doordat het beleid niet herleidbaar aan activiteiten is gekoppeld, zodat financiële en overige resultaten niet kunnen worden gemeten. Conclusie: Het is onduidelijk welke kosten binnen het sociaal domein onder de wettelijke taken vallen en welke onder de bovenwettelijke taken omdat dit onderscheid niet in de financiële administratie wordt vastgelegd. Daardoor zijn de jaarlijkse kosten van het eigen gekozen beleid niet inzichtelijk.

Op grond van een eerste schatting van de kosten is mogelijk minimaal €0,9 miljoen door de raad beïnvloedbaar.

3 - DE UITVOERING IN DE ORGANISATIE EN SAMENWERKING MET KETENPARTNERS EN INWONERS Hoe wordt de uitvoering van de MAG en de bijbehorende uitvoeringsagenda ervaren en uitgevoerd door de betrokken partijen, waaronder inwoners, ketenpartners en gemeentemedewerkers? Binnen de gemeentelijke organisatie is een team beleidsmedewerkers verantwoordelijk voor de verschillende pijlers. De samenwerking tussen de beleidsmedewerkers verloopt over het algemeen goed, maar is afhankelijk van individuele inzet. Door beperkte capaciteit is de uitvoering kwetsbaar. De rekenkamer ziet dat de MAG met de huidige manier van werken tijdwinst oplevert en samenwerking bevordert, maar dat de open formulering ook leidt tot interpretatieverschillen. Uit het onderzoek blijkt dat in sommige pijlers er behoefte bij de medewerkers is aan een concreter beleidsdocument dan de MAG. Ketenpartners geven aan dat zij ruimte ervaren om binnen de pijlers te werken, maar dat de kaders en verwachtingen voor hen niet altijd helder zijn. Dit komt doordat er geen concreet uitvoeringsprogramma is waardoor kaders ontbreken om beslissingen te nemen. De gemeente heeft veel taken bij partners belegd, wat vraagt om duidelijke afspraken over monitoring en rapportage. Die zijn er niet.

De recent vernieuwde subsidieverordening sluit wel bij de MAG aan, maar de koppeling tussen subsidie-evaluatie en MAG-doelen is nog niet volledig uitgewerkt. Uit de enquête onder inwoners blijkt dat veel inwoners niet weten welke activiteiten de gemeente uitvoert binnen de verschillende pijlers van de MAG. Tegelijkertijd waarderen inwoners de voorzieningen in hun directe omgeving positief. 2 Het Berenschot-rapport is niet meegenomen in deze schatting. Het rapport van Berenschot onderscheidt alleen wat wel of niet

beïnvloedbaar is door de raad en maakt geen onderscheid tussen wettelijk en bovenwettelijk. Daarom is het buiten deze rapportage gelaten.

4 Rekenkamerrapport december 2025 onderzoek maatschappelijke agenda Teylingen

Rekenkamer Teylingen

Conclusie: De MAG biedt de ambtelijke organisatie vrijheid, maar de uitvoering lijkt afhankelijk van individuele medewerkers. Voor externe organisaties die voor de gemeente werken creëert de MAG eveneens ruimte, maar leidt ook tot onduidelijkheid over wat van hen wordt verwacht. Na vijf jaar schiet de rapportage van de instellingen naar de ambtelijke organisatie nog steeds tekort doordat de gemeente hier geen eisen oplegt. Daarnaast is de zichtbaarheid van de MAG voor inwoners beperkt hoewel de voorzieningen in de directe omgeving positief worden gewaardeerd.

4- DE INFORMATIEVOORZIENING AAN DE RAAD a) Krijgt de raad voldoende informatie om de kaderstellende en controlerende taken uit te voeren? b) Hoe rapporteert het college over de voortgang na vaststelling van de MAG aan de gemeenteraad? Het college informeert de raad enkele keren per jaar over de MAG. De raad ontvangt ook informatie over de voortgang van de MAG in de P&C-cyclus. Deze informatie is echter op hoofdlijnen en biedt weinig houvast om te sturen op resultaten. Raadsleden geven aan dat zij behoefte hebben aan betere informatie, zoals indicatoren en concretere gegevens om hun kaderstellende en controlerende rol waar te kunnen maken. De MAG-monitor is daarnaast nog niet actief.3 Doordat beleidsplannen niet meer per onderwerp worden besproken en geëvalueerd, mist de raad informatie en gelegenheid het beleid te beïnvloeden. De raad ervaart een gebrek aan sturing op de MAG. Conclusie: De rekenkamer constateert dat de raad in formele zin wordt geïnformeerd, maar dat de kwaliteit en concreetheid van de informatie onvoldoende zijn om effectief te kunnen sturen.

IV – Samenvattende conclusie Het streven naar een integrale visie is een ambitieus gemeentelijk doel. Voor Teylingen lijkt de MAG na vijf jaar als beleidsinstrument vooralsnog niet het beoogde resultaat op te leveren. Door uitvoeringsagenda’s te laten vervallen ontbreekt een schakel in de beleidscyclus. Het wordt daardoor voor de raad lastig om de uitvoering te controleren en te monitoren. Bij de ambtelijke organisatie leidt dit tot veel vrijheid, maar weinig samenhang in beleid. Externe organisaties ervaren ook positieve effecten van deze vrijheid, maar missen duidelijkheid in kaders en verwachtingen. En hoewel inwoners de voorzieningen positief ervaren, is de zichtbaarheid van de MAG beperkt. Hoewel er aan een MAG-monitor wordt gewerkt, is er op dit moment nog geen instrument om de effecten van de MAG te meten. Raadsleden zijn door het wegvallen van de behandeling van de gebruikelijke beleidsnota’s informatie en invloed kwijtgeraakt. Uit het onderzoek blijkt dat Teylingen niet registreert welke uitgaven wettelijk verplicht en bovenwettelijk zijn, zodat niet is vast te stellen hoeveel geld Teylingen uitgeeft door eigen beleid. Een eerste schatting houdt het op ten minste € 0,9 miljoen per jaar.

3 Op het moment van schrijven was de MAG-monitor nog niet aan de raad gepresenteerd. Hierdoor is de monitor niet meegenomen in het

onderzoek en dus ook niet beoordeeld.

5 Rekenkamerrapport december 2025 onderzoek maatschappelijke agenda Teylingen

Rekenkamer Teylingen

V – Aanbevelingen Een goede uitvoering van de systematiek van de MAG lijkt gegeven de complexiteit en de huidige ambtelijke bezetting in de ogen van de rekenkamer geen haalbare kaart. Daarom komt de rekenkamer tot de volgende aanbevelingen: 1. Heroverweeg terug te gaan naar de oorspronkelijke beleidscyclus met de beleidsplannen zoals die tot 2020 werden opgesteld en uitgevoerd waarbij de raad, zoals gebruikelijk, betrokken wordt. 2. Registreer vanaf begrotingsjaar 2027 de kosten in het sociaal domein met een onderscheid tussen wettelijke en bovenwettelijke taken. Rapporteer vanaf 2027 deze kosten bij de bespreking van het sociaal beleid. 3. Rapporteer jaarlijks over de voortgang via de reguliere beleidscyclus. Let hierbij specifiek op de samenhang tussen de verschillende beleidsvelden.

6 Rekenkamerrapport december 2025 onderzoek maatschappelijke agenda Teylingen

Onderzoek Evaluatie Maatschappelijke Agenda Rekenkamer Teylingen

Opdrachtgever: Rekenkamer Teylingen Datum Oktober 2025 Auteurs Bert van Putten Maaike Bonnema Anieta Boer Juliette Maatman KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ. Het overnemen van cijfers en/ of teksten is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande toestemming van KWIZ.

Inhoudsopgave Inleiding ......................................................................................................................................... 1 1. De Maatschappelijke Agenda als beleidsinstrument................................................................. 3 1.1. De MAG .............................................................................................................................. 3 1.2. Tijdlijn MAG......................................................................................................................... 4 1.3. Ontwikkelingen rondom de MAG ........................................................................................ 6 1.4. Monitoring ........................................................................................................................... 9 1.5. Analyse en bevindingen .................................................................................................... 12 2. Wettelijke kaders en financiële middelen ................................................................................ 13 2.1. Wettelijke taken en budget ............................................................................................... 13 2.2. Voorbeelden eigen beleidsruimte ..................................................................................... 14 2.3.

Bevindingen op een rij ...................................................................................................... 15 3. Uitvoering MAG ....................................................................................................................... 16 3.1. Werken met de MAG binnen de gemeente ...................................................................... 16 3.2. Samenwerking .................................................................................................................. 18 3.3. Monitoring ......................................................................................................................... 19 3.4. Inwoners ........................................................................................................................... 20 3.5. Bevindingen op een rij ...................................................................................................... 21 4. Betrokkenheid gemeenteraad ................................................................................................. 23 4.1. Gedeelde informatie met de gemeenteraad ..................................................................... 23 4.2. Ervaringen gemeenteraad met de MAG ........................................................................... 25 4.3.

Bevindingen op een rij ...................................................................................................... 26 Bijlage 1: Overzicht raadsstukken sociaal domein ...................................................................... 27 Bijlage 2: De uitgangspunten voor subsidiëren ........................................................................... 31 Bijlage 3: uitkomsten onderzoek Digipanel Teylingen................................................................. 33 Bijlage 4: uitkomsten vragenlijst ketenpartners ........................................................................... 41 Bijlage 5: Financiële analyse wettelijke en niet-wettelijke taken MAG ........................................ 44 Bijlage 6: Analyse beïnvloedbare onderdelen in de begroting en kadernota .......................... 5453 Bijlage 7: Pijlers van de MAG met de ambities ....................................................................... 5756 Bijlage 8: Indicatoren bij de concept MAG .............................................................................. 5958 Bijlage 9: Reactie op advies over de MAG .............................................................................. 6059

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Inleiding Aanleiding onderzoek Tot 2021 heeft de gemeente Teylingen voor de diverse onderwerpen op het sociaal domein aparte beleidsnota's gehanteerd. Hierna is het overgestapt naar de Maatschappelijke Agenda (MAG): een integraal beleidsplan voor het gehele sociale domein. Uit gesprekken met de fracties blijkt dat er bij raadsleden vragen zijn over de MAG, het onderwerp is substantieel maatschappelijk, financieel en beïnvloedbaar door de gemeente en voldoet daarmee aan de criteria van de rekenkamer voor onderzoeksonderwerpen. De rekenkamer Teylingen heeft een onderzoek gestart naar de Maatschappelijke Agenda (MAG) als beleidsinstrument. Hiermee wil de rekenkamer in beeld brengen in hoeverre de MAG een doeltreffend en doelmatig beleidsinstrument is. Onderzoeksvragen Voor het onderzoek gaan we uit van de onderzoeksvragen die de rekenkamer heeft opgesteld. De hoofdvraag voor het onderzoek luidt: “In hoeverre is de maatschappelijk agenda ‘Leven lang meedoen’ een doeltreffend en doelmatig beleidsinstrument voor de gemeente Teylingen?” Naast de hoofdvraag zijn er diverse deelvragen opgesteld. 1. Wat waren de doelstellingen van de MAG, hoe zijn die overgenomen in de uitvoeringsagenda’s en zijn die doelen bereikt? 2. Welk deel van de MAG is wettelijk vastgelegd? Hoe groot is de speelruimte van de gemeente Teylingen om daarvan af te wijken en toe te voegen? 3.

Welke middelen zijn ingezet voor de uitvoering van de MAG en hoe doelmatig was deze inzet? Zijn deze middelen te verdelen naar wettelijke en bovenwettelijke taken? 4. In hoeverre beheerst de gemeente Teylingen de kosten op het sociaal domein? Wat waren de uitkomsten van de begrote kosten? Is er een onderscheid in wettelijke en bovenwettelijke taken? 5. Krijgt de raad voldoende informatie om de kaderstellende en controlerende taken uit te voeren? 6. Hoe rapporteert het college over de voortgang na vaststelling van de MAG aan de gemeenteraad? 7. Hoe wordt de uitvoering van de MAG en de bijbehorende uitvoeringsagenda ervaren en uitgevoerd door de betrokken partijen, waaronder inwoners, ketenpartners en gemeentemedewerkers? Onderzoeksaanpak en verantwoording Het onderzoek is uitgevoerd in een aantal fasen. De eerste fase van het onderzoek bestond uit deskresearch. In deze fase is een analyse uitgevoerd van de MAG als beleidsinstrument, de verantwoording en de wijze waarop de gemeenteraad is betrokken bij de kaderstelling en het controleren van de voortgang. Tevens is door middel van een tijdlijn de voortgang van de MAG over de jaren heen in kaart gebracht. Vervolgens zijn in de tweede fase de uitkomsten van de analyse getoetst en verdiept in interviews met beleidsadviseurs, uitvoerend medewerkers van de gemeente, de gemeenteraad en de betrokken wethouder.

Ketenpartners binnen het sociaal domein van de gemeente Teylingen zijn benaderd voor een webenquête. Om de ervaringen onder inwoners op te halen is er een algemene vragenlijst over de ondersteuning van de gemeente gedeeld met het Digipanel dat in de gemeente actief is.

1

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Het onderzoek gaat in op de gebeurtenissen rondom de MAG in de periode van 2020 t/m juli 2025, waarbij de nadruk ligt op de meest recente gebeurtenissen en ervaringen. Leeswijzer De nota van bevindingen start met een analyse van de Maatschappelijke Agenda als beleidsinstrument en hoe deze tot stand is gekomen. In een tijdlijn wordt de geschiedenis van de MAG weergegeven en worden significante momenten in de ontwikkeling hiervan aangestipt. Vervolgens wordt in het tweede hoofdstuk naar de wettelijke kaders van de MAG gekeken: welke onderdelen zijn wettelijk verplicht en waar zit de beleidsruimte? Daarnaast worden de financiën van de MAG geanalyseerd. In het derde hoofdstuk wordt gekeken naar de uitvoering van de MAG en hoe dit wordt ervaren door gemeentelijke betrokkenen, ketenpartners en inwoners. Door middel van interviews en (online) enquêtes zijn de bevindingen van deze verschillende partijen opgehaald. Dan komt het perspectief van de raad aan bod. In mei 2025 heeft een raadssessie plaatsgevonden waarbij de raad aan de hand van stellingen haar perspectief op de MAG als beleidsinstrument kon geven. De opbrengsten van deze raadssessie zijn thematisch weergegeven. Aan het einde van het rapport is een aantal bijlagen te vinden. In de eerste bijlage staat een chronologisch overzicht van de documenten die met de raad zijn gedeeld omtrent de MAG.

De tweede bijlage beschrijft de uitgangspunten van subsidiëren, In bijlage drie worden de volledige uitkomsten van de webenquête die is afgenomen onder het Digipanel van de gemeente Teylingen weergeven en in bijlage vier de complete resultaten van het onderzoek onder de ketenpartners. Bijlage 5 bevat een nadere toelichting op de financiële analyse van de wettelijke en niet-wettelijke taken van de MAG. In de zesde bijlage wordt ingegaan op de analyse van de beïnvloedbare onderdelen in de begroting en kadernota. Bijlage 7 bevat een overzicht van de pijlers van de MAG met de ambities en bijlage 8 zet de indicatoren bij de concept MAG op een rij. In bijlage 9 staat tot slot de reactie van het college van Teylingen op het advies van de Adviesraad Sociaal Domein op de concept MAG.

2

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

1. De Maatschappelijke Agenda als beleidsinstrument In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de inhoud van de Maatschappelijke Agenda (MAG) en hoe deze als beleidsinstrument wordt ingezet. Daarnaast wordt een tijdlijn geschetst van de opzet en de voortgang van de MAG om zo het proces inzichtelijk te maken. De ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden rondom de MAG zijn vervolgens beschreven. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een beschrijving van de monitoring. Te beantwoorden onderzoeksvragen 1. Wat waren de doelstellingen van de MAG, hoe zijn die overgenomen in de uitvoeringsagenda’s en zijn die doelen bereikt?

1.1. De MAG De gemeente heeft middels de MAG gekozen voor een integrale aanpak (manier van werken waarin verschillende disciplines, organisaties of beleidsterreinen samenwerken) binnen het sociale domein. In het raadsvoorstel van de MAG staat de motivatie als volgt beschreven: ‘Het college wil overstappen naar een andere vorm van beleid maken en uitvoeren. Met deze nieuwe vorm wil het college bereiken dat maatschappelijke opgaven op een meer samenhangende en ook effectievere manier worden aangepakt’1. De MAG is opgesteld vanuit een integrale visie (breed en samenhangend toekomstbeeld waarin verschillende perspectieven, belangen en thema’s met elkaar verbonden worden). De MAG is bedoeld als breed beleidsinstrument die op grote lijnen de richting aangeeft waar de gemeente met het sociaal domein naartoe wil. De visie van de MAG bestaat uit verschillende onderdelen: • Vertrouwen en bouwen op kracht van inwoners; • Ondersteuning op maat als dat nodig is; • Samenwerken en samen doen; • De rol van de gemeente; • Positieve gezondheid. De gemeente staat voor verschillende opgaven. Deze opgaven zijn onderverdeeld in zes pijlers. Binnen iedere pijlers zijn ambities opgesteld om daarmee aan te tonen wat de gemeente wil bereiken. In de onderstaande tabel zijn de pijlers weergegeven.

Tabel 1.1.1 Pijlers MAG2 Pijler Vitaliteit - Onze inwoners hebben gelijke kansen op gezondheid van –9 maanden tot 100+ Zorg voor elkaar - Onze inwoners zijn actief onderdeel van hun buurt en kijken naar elkaar om Werk en Inkomen - Onze inwoners hebben voldoende inkomen voor hun levensonderhoud en om mee te kunnen doen Opgroeien en opvoeden - Onze kinderen groeien op in een gezonde en veilige omgeving en ouders en opvoeders voelen zich gesteund als dat nodig is Thuis als basis - Onze inwoners wonen zo lang mogelijk comfortabel en veilig thuis Passende ondersteuning - Onze inwoners zijn in staat zichzelf te redden en kunnen rekenen op hulp als ze dat nodig hebben

1 Met de invulling van de MAG voldoet de gemeente aan de wettelijke eisen voor het opstellen van het

beleidskader. De MAG is expliciet opgesteld als invulling van de wettelijke plicht van de gemeenteraad om periodiek beleidsplannen te maken voor de Wet maatschappelijke ondersteuning, Jeugdwet, Participatiewet en Wet publieke gezondheid. Ze vormt samen met de omgevingsvisie het brede beleidskader voor Teylingen. 2 Zie bijlage 7 voor de bijbehorende ambities.

3

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

1.2. Tijdlijn MAG In de tijdlijn van de MAG is met name in beeld gebracht hoe de MAG haar huidige vorm heeft gekregen. In 2020 in de MAG geïntroduceerd als beleidsinstrument. In 2023 zijn uitvoeringsprogramma’s opgesteld en is de MAG met deze uitvoeringsprogramma’s vastgesteld. In 2024 zijn de uitvoeringsprogramma’s bij het herijken van de MAG losgelaten, de uitvoering wordt vanaf dit moment beschreven in de P&C cyclus.

4

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

5

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

1.3. Ontwikkelingen rondom de MAG In deze paragraaf beschrijven we een aantal hoofdthema’s in de ontwikkeling van de MAG3. De opstart van de MAG In 2020 zijn de voornemens en motivatie achter MAG voorgelegd aan de gemeenteraad. De Commissie Welzijn heeft in 2021 voorgesteld om de MAG als hamerstuk voor te leggen aan de raad. Daarbij heeft de Adviesraad Sociaal Domein aandachtspunten aangestipt. De aandachtspunten hebben te maken met het meetbare en het realistische aspect van de MAG, de onduidelijkheid over de monitoring van de MAG, een niet-gedetailleerde financiële weergave van de verantwoording, een realistische verwachting van de extra werkdruk voor de ISD en Maregroep, verwoording van bepaalde doelgroepen, tegenstrijdigheid met betrekking tot de subdoelen en de huisvesting van jongvolwassenen in de gemeente. Het college van Teylingen heeft op deze aandachtspunten gereageerd. De volgende antwoorden zijn bijvoorbeeld gegeven door het college van Teylingen:4 Aandachtspunt: De meetbaarheid en het realistische aspect van de MAG. Reactie: De MAG kan worden gezien als visiestuk. De ambities zijn om na te streven, ook al is het lastig om deze te bereiken. Er zijn indicatoren opgenomen die meetbaar zijn. Aandachtspunt: Onduidelijkheid over de wijze van evaluatie en financiële verantwoording. Reactie: de financiële kaders staan in de gemeentelijke begroting.

De keuzes die we in ons beleid maken met het budget dat de raad beschikbaar stelt, zullen in de uitvoeringsprogramma’s komen. Aandachtspunten Adviesraad Sociaal Domein en reactie College van Teylingen

Eind 2021 heeft de gemeenteraad zich oordeelvormend uitgesproken over het concept van de MAG. De gemeente heeft op dit moment aangegeven dat ze de concept MAG samen met de uitvoeringsprogramma’s in 2022 zullen aanbieden aan de raad. Bij de jaarrekening zal verslag worden gedaan van de resultaten van de uitvoeringsprogramma's. De raad wil de MAG pas vaststellen als er uitvoeringsprogramma’s worden opgesteld. Duin- en Bollenstreek De colleges van de vijf gemeenten in de Duin- & Bollenstreek: Noordwijk, Katwijk, Hillegom, Lisse en Teylingen hebben in 2022 de Uitvoeringsagenda 5 Duin- en Bollenstreek vastgesteld. In 2022 is de bestuurlijke samenwerkingsstructuur verder vormgegeven om sturing gaan geven aan de realisatie van de topprioriteiten uit de Uitvoeringsagenda en overige gezamenlijke opgaven. De MAG moet binnen de kaders van dit Uitvoeringsprogramma opereren. Deze Uitvoeringsagenda heeft betrekking tot de gehele Duin- en Bollenstreek. De uitvoeringsprogramma's van de MAG staan hier los van en zijn specifiek in het kader van de MAG binnen de gemeente Teylingen opgesteld. Herijking MAG In april 2021 heeft de raad de gezondheidsnota Teylingen positief gezond’ 2021 – 2024 vastgesteld (de nota is inmiddels verlopen, de inhoud van de nota valt nu onder de pijler Vitaliteit). Deze nota fungeert later als kapstok voor de inhoud van de pijler Vitaliteit. Daarnaast is het

3 In bijlage 1 staat een overzicht van raadsstukken die in de periode 2023 t/m 2025 zijn besproken met

betrekking tot het sociaal domein en de MAG. 4 Zie bijlage 9 voor alle reacties op het advies van de Adviesraad Sociaal Domein. 5 De uitvoeringsagenda van de Duin- en Bollenstreek staat los van de uitvoeringsprogramma's van de MAG

6

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Vitaliteitsakkoord gesloten met samenwerkingspartners 6. In het vitaliteitsakkoord is een verdere basis gelegd voor het uitvoeringsprogramma van de pijler Vitaliteit. De gemeente wilde in 2022 verder gaan met het uitvoeringsprogramma van de pijler Vitaliteit. Er is namelijk besloten om voor de pijler Vitaliteit niet een nieuw uitvoeringsprogramma te maken, maar om verder te gaan met wat er al ligt (gezondheidsnota Teylingen positief gezond 2021-2024). In februari 2023 wordt een concept uitvoeringsprogramma 2023 van de pijler Vitaliteit gedeeld binnen een vergadering van de Commissie Welzijn. Dit concept dient als voorbeeld en ter verduidelijking van het proces. Onder het kopje ‘Uitvoeringsprogramma's’ worden de ontwikkelingen rondom de uitvoeringsprogramma's verder beschreven. Mede dankzij de verzamelde informatie op de MAG-avond (georganiseerd door de gemeente) in april 2024, is er een nieuwe versie van de MAG opgesteld. Naast de MAG-avond zijn er in het kader van de herijking gesprekken geweest met maatschappelijke partners, het college en interne collega's. In september 2024 is de herijkte MAG vastgesteld door de gemeenteraad. De wethouder heeft tijdens een raadssessie met de commissie Welzijn de herijkte MAG toegelicht. In de herijkte MAG heeft onder andere een wijziging in de indeling van de pijlers plaatsgevonden.

Voorheen bestond de MAG uit zeven pijlers, na de herijking zijn er zes pijlers. De pijler ‘Talentontwikkeling’ is bij de herijking (deels) opgenomen in pijler 1 (Vitaliteit) en pijler 3 (Werk en Inkomen). Daarnaast hebben twee pijlers een andere naam gekregen. De pijler ‘Thuis wonen’ is gewijzigd naar ‘Thuis als basis’, de pijler ‘Hulp bij meedoen’ is gewijzigd naar ‘Passende ondersteuning’.

Verder staan de indicatoren die in de eerste MAG zijn opgesteld 7, niet in de herijkte MAG. De toelichting hierbij is als volgt: ‘Het opzetten van dat monitorinstrument is nog niet voor de hele Maatschappelijke Agenda gelukt. Daarom zijn de indicatoren niet opgenomen in deze actualisatie’. De gemeente is voornemens om in de zomer van 2025 een monitorinstrument te presenteren dat kan worden gebruikt bij het periodiek rapporteren over de ambities uit de MAG. Uitvoeringsprogramma’s In juni 2023 is de MAG met de bijbehorende uitvoeringsprogramma’s 2023 voor de zeven pijlers als hamerstuk behandeld en vastgesteld door de raad. Dit betekent dat er in 2023 uitvoeringsprogramma's waren voor de voormalige zeven pijlers. De gemeente was voornemens

6 Dit akkoord is in samenwerking de Rabobank, de Combibrug, Stiwa, Welzijn Teylingen, Ter Leede en

Sophia Scholen. 7 Zie bijlage 8 voor de indicatoren.

7

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

om in het najaar van 2023 de uitvoeringsprogramma’s voor 2024 te maken. Het oorspronkelijke plan was dus dat de uitvoeringsprogramma's jaarlijks geactualiseerd zouden worden. Bij de herijking van de MAG in 2024 zijn er echter geen nieuwe uitvoeringsprogramma's geschreven. Dit betekent dat er dus geen vernieuwde uitvoeringsprogramma's waren voor 2024. Hoe dit proces precies is verlopen, is niet expliciet vastgelegd. Wat in een raadsvergadering is besproken is het volgende: in het voorstel bij de herijking van de MAG is richting de raad aangegeven dat afspraken rondom de uitvoering van de ambities in het vervolg plaatsvinden via de programmabegroting van de gemeente, werkplannen van maatschappelijke partners, subsidies voor initiatieven en via gezamenlijke projecten. In het onderstaande tekstblok is te zien hoe dit is beschreven in het raadsvoorstel. Het loslaten van de uitvoeringsprogramma's en de redenen ervoor zijn niet expliciet benoemd door het college in het raadsvoorstel of tijdens de bijeenkomst. Kortom, het loslaten van de uitvoeringsprogramma’s is niet als apart besluitpunt aan de raad voorgelegd. Hier zijn gedurende de raadssessie met de Commissie Welzijn ook geen specifieke vragen door de raad zelf over gesteld. De raad had met name vragen over de monitoring en evaluatie van de MAG en was geïnteresseerd in de MAG-monitor die nog in ontwikkeling was.

Met de vaststelling van de herijkte MAG is de raad impliciet akkoord gegaan met de nieuwe werkwijze zonder vernieuwde uitvoeringsprogramma's. Zoals eerder geschetst is dit geen expliciet besluitpunt geweest. Onder het kopje monitoring wordt nader ingegaan op het verschil tussen de uitvoeringsprogramma’s en de programmabegroting.

“Argumenten 1.1 Hiermee vraagt het college opnieuw kaders voor de uitvoering van de maatschappelijke agenda aan de gemeenteraad. De Maatschappelijke Agenda is de basis van het samen realiseren van de gezamenlijke ambities. Afspraken over de uitvoering komen terecht in de Programmabegroting van de gemeente, in de werkplannen van maatschappelijke partners, in subsidies voor initiatieven en in gezamenlijke projecten.” -

Raadsvoorstel herijking MAG 2024

Om hier meer informatie over te verzamelen is gesproken met beleidsmedewerkers en strategen. Hieruit is gebleken dat de uitvoeringsprogramma’s in die tijd door de gemeente zijn losgelaten. Hiervoor is in de gesprekken een aantal redenen gegeven. Als belangrijkste reden is aangegeven dat het (te) veel werk en inspanning kost om dergelijke programma’s op te stellen en bij te werken. Een andere reden is dat de uitvoeringsplannen al snel gedateerd raakten. Daarnaast vinden de betrokken ambtenaren dat de kern van de afspraken staat beschreven in de reguliere P&Ccyclus. Dit leidde tot de conclusie dat de inspanning om de afspraken in de uitvoeringsprogramma’s te verwerken naar de mening van de ambtelijke medewerkers niet in verhouding stond met de toegevoegde waarde van het uitvoeringsprogramma. Daarom is uiteindelijk ambtelijk en door het college het besluit genomen om het reguliere P&C instrumentarium leidend te laten zijn. Hierin wordt dus momenteel gerapporteerd over de voortgang van de MAG. Subsidiebeleid Bij de herijking van de MAG is geconstateerd dat een herijking van het subsidiebeleid nodig is om de koppeling met de ambities uit de MAG door te ontwikkelen. In 2023 is er in opdracht van de rekenkamer een onderzoek uitgevoerd naar het subsidiebeleid van de gemeente Teylingen. Vanuit dit onderzoek zijn aanbevelingen opgesteld, welke zijn aangenomen door de raad.

Een aantal van deze aanbevelingen hebben directe betrekking tot de MAG. Er is bijvoorbeeld

8

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

geadviseerd om het subsidiebeleid een duidelijke positie te geven in de uitwerking van de MAG en binnen de MAG na te denken over de rolbepaling van gesubsidieerde organisaties 8. De uitgangspunten subsidiebeleid zijn in april 2024 door het college vastgesteld en de gemeenteraad is hierover geïnformeerd met een raadsbrief. Deze uitgangspunten betreffen de subsidies die vallen onder de beleidsvelden van het programma Samenleven 9. In deze uitgangspunten is onder andere beschreven dat bij het verlenen van subsidie een koppeling naar de doelen van de MAG wordt gemaakt. Zo weet de gemeente welke toegevoegde waarde een subsidie heeft op maatschappelijk vlak (uitgangspunt 1). Ook staat in de uitgangspunten beschreven dat er na elke subsidieverlening een heroverwegingsmoment moet plaatsvinden op de toegevoegde waarde ten aanzien van de MAG te bepalen. Het doel hiervan is het inzichtelijk maken aan welke doel van de MAG een subsidie bijdraagt, zodat het totaal aan subsidies zich in goede balans verhoudt tot de MAG (uitgangspunt 4). De MAG vormt nu het strategisch kader waarin subsidies worden toegekend op basis van maatschappelijke resultaten, samenwerking en impactmeting.

Naast de boven beschreven koppelingen van subsidies aan maatschappelijke opgaven vereist het van organisaties resultaatverantwoording in plaats van alleen activiteitenverantwoording, beschrijft het samenwerkingsvormen en partnerschappen als voorwaarde voor subsidieverlening en worden projectsubsidies aan meetbare effecten gekoppeld In juli 2025 zijn de nieuwe regels in de Algemene Subsidieverordening (Asv) vastgesteld. De gemeente wil met de Algemene subsidieverordening Teylingen 2025 dat subsidies rechtmatig en doelmatig worden verleend. De nieuwe Asv sluit aan bij het vastgestelde subsidiebeleid en maakt het mogelijk om beter te sturen op de bijdrage van subsidies aan de MAG-doelen.

1.4. Monitoring Het financiële kader van de maatschappelijke agenda is de gemeentelijke programmabegroting en de programmarekening. In de programmabegroting zijn de doelen en activiteiten voor het komende jaar vastgelegd bij het programma Samenleven. Deze zijn opgedeeld in de pijlers van de MAG. De programmabegroting 2024 – 2027 heeft een indeling volgens de zeven pijlers van de vorige MAG. In de programmarekening 2024 zijn deze pijlers ook aangehouden. In de programmabegroting 2025 – 2028 is de indeling van de huidige MAG met zes pijlers aangehouden. Onder de pijlers hangen verschillende doelen (de doelen zijn de ambities die in de MAG zijn opgesteld). In de laatstgenoemde begroting zijn meestal twee tot vier activiteiten beschreven per doel. Een voorbeeld: één van de doelen van de pijler Vitaliteit is: ‘de gezonde keuze is de makkelijke keuze’. Bij de programmabegroting zijn hier twee acties aan verbonden: 1. Met onze partners dragen we bij aan de uitvoering van vitaliteitsprogramma Viteylingen 2. We voeren het lokale plan van aanpak uit voor het ‘Gezond en Actief Leven Akkoord’ (GALA)

8 De Rekenkamercommissie Teylingen stelde in haar rapport dat het oude subsidiebeleid te weinig gericht

was op het meten van maatschappelijke effecten. Subsidies werden vooral toegekend op basis van activiteiten of sectoren, niet op hun bijdrage aan bredere maatschappelijke doelen. De rekenkamer adviseerde: het subsidie-instrument te koppelen aan maatschappelijke opgaven en beleidsdoelen; meetbare uitkomsten te formuleren (effectgericht werken); subsidies te laten aansluiten op integrale programma’s zoals de MAG; beter te rapporteren aan de gemeenteraad over behaalde maatschappelijke resultaten. 9 Zie bijlage 9 voor de vastgestelde uitgangspunten.

9

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Programmarekening In de programmarekening volgt een terugkoppeling op de activiteiten uit de programmabegroting. In onderstaand kader is een activiteit binnen het programma Samenleven 10 weergegeven, om een beeld te schetsen van de wijze van monitoring.

Per doel worden de verschillende activiteiten inclusief de voortgang beschreven. De activiteiten die worden genoemd, hebben in het betreffende jaar speciale aandacht gehad. Reguliere, jaarlijks terugkerende taken waarover geen verdere bijzonderheden over te vermelden zijn, worden niet in de programma's opgenomen. Ook zijn de verschillende ambities niet vertaald naar indicatoren die de voortgang meten. Verschillen uitvoeringsprogramma's en programmabegroting Met het loslaten van de uitvoeringsprogramma's en de overgang naar het verantwoorden via de reguliere P&C cyclus is er een verandering in de informatievoorziening gekomen voor de gemeenteraad. In het onderstaande staat een vergelijking tussen de uitvoeringsagenda 2023 voor de pijler Vitaliteit, de programmabegroting 2025 en de programmarekening 2024. Tabel 1.4.1 Voorbeeld vergelijking uitvoeringsprogramma's en programmarekening en begroting pijler Vitaliteit Uitvoeringsprogramma

Programmabegroting

Programmarekening

Trends en ontwikkelingen:

Idem

Idem, maar terugblik

Ambities rond vitaliteit

Idem

Niet opgenomen.

Beschrijving activiteiten 2022. Voorbeelden: Uitvoering gegeven aan de Gezondheidsnota door het Pando Network binnen het programma ViTeylingen, onder meer door het stimuleren van de Rookvrije Generatie en gezonde sportkantines.

Niet opgenomen

Wat wilden we bereiken? Beschrijving per doel welke activiteiten zijn ondernomen en de stand van zaken bij de jaarrekening. Voorbeelden:

Vanuit Viteylingen zijn verschillende initiatieven gesteund, waaronder ook jongere scholieren betrekken bij het jaarlijkse schoolvoetbaltoernooi en het meedoen aan de Nationale Diabetes Challenge.

dan

met

Doel: De gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden. We willen een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag. Activiteiten:

10 Programmarekening 2024 ‘Samen maken wij Teylingen’.

10

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Met het programma Viteylingen heeft het Pando Network gezonde voeding in Teylingen gestimuleerd. Zo is bijvoorbeeld het initiatief 'Samen koken & Eten' georganiseerd, waar een gezonde maaltijd op tafel wordt gezet.

De brede maatschappelijke agenda sluit aan bij de begrippen ‘brede welvaart’ en ‘Positieve Gezondheid’ en staat voor een opgavegerichte en integrale aanpak. Stand van zaken: Deze activiteit wordt vanuit de campagne Viteylingen en de Vitaliteitstafel uitgevoerd. In 2023 zijn daar de ambities van de Brede SPUKregeling 2023-2026 aan toegevoegd en vastgelegd in het plan van aanpak GALA ‘Vitaliteit op één in Teylingen’.

Wat doen we in 2023. Voorbeelden: In de omgevingsvisie formuleren we onze doelen voor een gezonde leefomgeving, voldoende ruimte voor sport en beweging. Door zowel accommodaties als buitenruimte uitdagend te maken wat uitnodigt tot bewegen. We voeren acties uit de nota sportbeleid en het Lokaal sportakkoord uit, dit draagt ook bij aan de andere opgaven, bijvoorbeeld aan talentontwikkeling, zorg voor elkaar, opgroeien en thuis wonen. We stimuleren bij het ontwikkelen van sportvoorzieningen het multifunctionele gebruik. We geven uitvoering aan het sport- en beweegbeleid. We voeren acties uit de sportnota Teylingen sportbeleid uit. Dit draagt integraal ook bij aan diversen andere pijlers waaronder: Talentontwikkeling, Zorg voor Elkaar, opgroeien en thuis wonen.

Onze belangrijkste partners Overzicht van de partners van de gemeente.

Wat willen we bereiken? Beschrijving per doel welke activiteiten worden ondernomen. Voorbeelden: Doel: Onze inwoners investeren levenslang in hun positieve gezondheid en een actieve levensstijl Activiteiten: We faciliteren inwoners om hun initiatieven te realiseren. We monitoren, sturen op en rapporteren over de taken die zijn belegd bij de verschillende uitvoeringspartners. Doel: De gezonde keuze is de makkelijke keuze Activiteiten: Met onze partners dragen we bij aan de uitvoering van vitaliteitsprogramma Viteylingen. Idem

Idem

Dit voorbeeld is ook typerend voor de wijze waarop de rest van de pijlers zijn beschreven. Zoals uit dit overzicht blijkt zijn de verschillen tussen de wijze waarop de uitvoeringsprogramma's waren opgezet en de opzet in de programmabegroting en – rekening niet groot. Ook in de uitvoeringsprogramma's zijn de voorgenomen maatregelen (te) globaal beschreven en niet nader gespecificeerd naar acties. Hierdoor ontbreekt specifiek inzicht in de daadwerkelijke activiteiten die worden uitgevoerd in het kader van de MAG.

11

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

1.5. Analyse en bevindingen In dit hoofdstuk is ingegaan op de doelstellingen van de MAG en de wijze waarop deze vertaald zijn naar de uitvoeringsprogramma's om de doelstellingen van de MAG te realiseren. De belangrijkste bevindingen staan in het onderstaande op een rij. De doelstellingen van de MAG zijn per pijler opgesteld. Binnen deze algemeen geformuleerde doelstellingen zijn wat meer concrete ambities opgesteld. De doelstellingen en de ambities zijn niet vertaald naar (meetbare) indicatoren. Bij de start van de MAG zijn er uitvoeringsprogramma's opgesteld. Bij de herijking van de MAG is ambtelijk en in overleg met het college is besloten af te zien van deze uitvoeringsprogramma's. Bij de herijking is richting de raad aangegeven dat de verantwoording op de ambities in het vervolg plaatsvinden via de programmabegroting van de gemeente, werkplannen van maatschappelijke partners, subsidies voor initiatieven en via gezamenlijke projecten. De opzet van de programmabegroting is grotendeels gelijk aan de opzet van de in 2023 opgestelde uitvoeringsprogramma's. In de programmabegroting wordt op een zeer hoog abstractieniveau gerapporteerd.Er is weinig informatie beschikbaar over specifieke acties, taakstellingen en te bereiken resultaten.

12

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

2. Wettelijke kaders en financiële middelen Om een volledig beeld te krijgen van de MAG en de doeltreffendheid hiervan wordt gekeken naar wat wel en wat niet binnen het wettelijke takenpakket van de gemeente valt. De ingezette financiële middelen staan ook nader uitgewerkt in dit hoofdstuk. Te beantwoorden onderzoeksvragen 2. Welk deel van de MAG is wettelijk vastgelegd? Hoe groot is de speelruimte van de gemeente Teylingen om daarvan af te wijken en toe te voegen? 3 Welke middelen zijn ingezet voor de uitvoering van de MAG en hoe doelmatig was deze inzet? 4. In hoeverre beheerst de gemeente Teylingen de kosten op het sociaal domein? Wat waren de uitkomsten van de begrote kosten?

2.1. Wettelijke taken en budget De MAG bestrijkt een breed terrein en omvat een relatief groot aantal wetten. In de volgende tabel staat een overzicht per pijler en of het programmaonderdeel een wettelijke taak is en welke budgettaire ruimte er is om keuzes te maken. In bijlage 5 staat meer in detail per pijler van de MAG een overzicht van de programmaonderdelen, de wettelijke en niet wettelijke kaders ervan, de rekening 2024 voor dit onderdeel en welke mogelijkheden er zijn. De programma-indeling van de jaarrekening van 2024 is als leidraad gebruikt. In bijlage 6 staat een korte weergave van het onderzoek dat Berenschot heeft gedaan en de vertaling ervan naar de kadernota

Programma (bedragen *€1.000)

Wettelijk

Vitaliteit

Tekort/ overschot begroting en realisatie 2024

Te behalen besparingen

64

1.528

77

996*

Sportaccommodaties

Deels, met beleidsruimte

Sportbeleid en activering

Nee, zorgplicht

-2

313* **

Volksgezondheid

Ja, beperkte beleidsruimte

-11

220* **

-17

679

Talentontwikkeling Cultureel erfgoed Cultuurpresentatie, productie en participatie

Deels, veel beleidsruimte

89

139*

Nee

152

406**

Media

Ja

-12

-

Musea

Nee

-35

92**

Onderwijshuisvesting

Ja

1

Openbaar basisonderwijs

Ja, beperkte beleidsruimte

-58

42*

Zorg voor elkaar

Deels, veel beleidsruimte

11

342* **

92

Werk en inkomen Arbeidsparticipatie

Nee

56

448 19* Ntb**

Inkomensregelingen11

Deels, met beleidsruimte

898

429* **

WSW en beschut werk

Ja, met keuzes in uitvoering

-12

Ntb””

11 Exclusief energietoeslag

13

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Opgroeien en opvoeden

370

416

Jeugdhulp Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

Ja

325

Deels, veel beleids- en uitvoeringsruimte

-19

Ntb** 122* Ntb**

Pleegzorg Samenkracht en burgerparticipatie

Ja

-

Nee Deels, beleidsruimte in preventie, uitvoeringsruimte toegang

11

107* Ntb**

7

200*

Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Thuis als basis Beschermd wonen WMO Maatschappelijke- en vrouwenopvang Passende ondersteuning Maatwerkvoorzieningen WMO Samenkracht en burgerparticipatie Toegang wijkteams

103

91

Ja, beperkte ruimte beleid en uitvoering

113

91*

Ja

-10

Ja, beperkte ruimte beleid en uitvoering Ja, beperkte ruimte beleid en uitvoering Ja, beperkte ruimte beleid en uitvoering

2.394

334

238

Ntb**

2.380

167**

-208

167**

Totaal 3.017 3.838 *** * Besparing te behalen volgens Berenschot ** Besparing te behalen conform wettelijke taken * ** Gecombineerde besparing te behalen volgens Berenschot en conform wettelijke taken *** Exclusief nader te bepalen bedragen De gemeente Teylingen had in 2024 een overschot van ruim 3 miljoen op de MAG. Dit resultaat wordt sterk vertekend door enkelen bijzondere posten op de begroting, namelijk de opvang van Oekraïners en de bestrijding van energiearmoede. Zonder deze bijzondere posten komt het saldo op de MAG uit op een kleine plus van €10.000,-.

2.2. Voorbeelden eigen beleidsruimte Op elk onderdeel kent de gemeente Teylingen meer of minder eigen beleidsruimte. De invulling van deze beleidsruimte kan op vele verschillende manieren. Omdat er geen specifiek inzicht is in de activiteiten is het in het kader van dit onderzoek is het niet mogelijk om de financiële gevolgen ervan in kaart te brengen. In het onderstaande staan enkele voorbeelden van wettelijke verplichtingen met beleidsruimte kort uitgewerkt. Armoedebeleid Ten aanzien van het armoedebeleid is de gemeente wettelijk verplicht de volgende minimaregelingen uit te voeren: bijzondere bijstand, individuele inkomenstoeslag, studietoeslag en tegemoetkomingen voor noodzakelijke kosten, en regelingen voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen. De gemeente heeft bij de invulling ervan de keuze om de hoogte van de bedragen te bepalen, de inkomensgrenzen, de vermogensgrenzen en additionele criteria. Een voorbeeld is de individuele inkomenstoeslag: Dit is een jaarlijkse toeslag voor mensen die langdurig moeten rondkomen van een laag inkomen. De gemeente Teylingen bepaalt zelf:

14

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

•

De hoogte van het bedrag (in 2025 € 800 voor gehuwden en € 500 voor alleenstaanden/alleenstaande ouders). In andere gemeenten variëren deze bedragen tussen €275 en €1.000, • De inkomensgrens: in Teylingen is dit 120 procent van het wettelijke sociale minimum. In andere gemeenten varieert dit tussen de 100 en 130 procent van het wettelijke sociale minimum. • De referteperiode: rechthebbenden dienen in Teylingen minimaal 12 maanden een dergelijk inkomen te hebben; in andere gemeenten varieert dit tussen de 12 maanden en 60 maanden. De regelingen zijn dus wettelijk, maar de gemeente kan hierin aan verschillende parameters een eigen invulling geven. Elke invulling heeft budgettaire gevolgen. Wmo en Jeugdhulp Gemeenten hebben aanzienlijke beleidsvrijheid om maatwerkvoorzieningen volgens de Wmo en Jeugdwet naar eigen inzicht in te richten. Dit uit zich in beslissingen over soorten voorzieningen, toegangscriteria, de verdeling tussen algemene- en maatwerkvoorzieningen, financiering en uitvoeringsregels. De gemeente Teylingen heeft in de verordening een duidelijke keuze gemaakt voor bijvoorbeeld het aanbieden van bepaalde voorzieningen als algemene voorziening (voor iedereen toegankelijk) in plaats van kiezen voor maatwerk met individuele beoordeling. In Teylingen gaat het onder meer om een algemene voorziening voor dagbesteding.

Deze is toegankelijk zonder complexe indicatieprocedure. Daarnaast zijn er gemeenten (bijvoorbeeld Utrecht) die voor de Jeugdwet bijvoorbeeld kiezen om ouders met hulpvragen rondom gedrag eerst groepsaanbod of oudercursussen aan te bieden en pas daarna eventueel individuele jeugdhulp als maatwerkvoorziening te verstrekken. De gemeente Teylingen biedt dit niet in groepsaanbod aan bijvoorbeeld. Een ander voorbeeld is de omgekeerde integrale verordening, die verschillende gemeenten hanteren (bijvoorbeeld Bunschoten en Lingewaard) voor Jeugdwet en Wmo. Bij een omgekeerde verordening wordt niet gestart vanuit wet- en regelgeving en de uitzonderingen daarop, maar begint het juist bij de vraag van de burger. Het doel is dat de uitvoeringspraktijk maatwerk levert, afgestemd op de persoonlijke situatie van inwoners En dus niet gehinderd wordt door te strakke beleidsregels. Dat betekent dat het gewenste effect voor de inwoner en integrale ondersteuning centraal staan. De wet- en regelgeving vormen het juridische kader. De beleidsvrijheid in de wet maakt dat gemeenten eigen keuzes kunnen maken met budgettaire gevolgen. Wel is er door jurisprudentie sprake van een relatieve beleidsvrijheid.

2.3. Bevindingen op een rij Zoals geconstateerd in het vorige hoofdstuk ontbreekt er een uitvoeringsprogramma voor de MAG en daarmee een dieper inzicht in de activiteiten die worden uitgevoerd in het kader van de MAG. Zoals ook in het vorige hoofdstuk geconstateerd is de opzet van de programmabegroting vrijwel identiek aan de opzet van het uitvoeringsprogramma. Er ontbreekt een samenhangend overzicht van maatregelen en acties die worden uitgevoerd per pijler. Het is dan ook niet mogelijk om op maatregelniveau inzichtelijk te krijgen wat wettelijke en niet wettelijke taken zijn en hoeveel financiële speelruimte de gemeente Teylingen heeft in het kader van de MAG. Wel is dit mogelijk op een meer geaggregeerd niveau. Binnen de MAG zijn er voor minimaal 3,85 miljoen euro aan financiële keuzes te maken door de gemeente Teylingen over niet-wettelijke taken. De MAG bevat geen specificatie van welke taken wettelijk of niet-wettelijk zijn. Dit wordt bevestigd door de beleidsmedewerkers van de gemeente. Ook denken zij dat het voor de raad niet altijd duidelijk zal zijn wat wettelijk en wat niet-wettelijk is. Door het ontbreken van een koppeling tussen de specifieke activiteiten en maatregelen die worden uitgevoerd door/ in opdracht van de gemeente is het ook niet mogelijk om de resultaten, zowel financieel als op inhoud, te koppelen aan de doelstellingen van het beleid.