Omgevingsvisie Teylingen_vastgesteld geamendeerd
Tekst van het document
DECEMBER 2024
Omgevingsvisie Teylingen
EEN FLORERENDE TOEKOMST VOOR TEYLINGEN
Omgevingsvisie Teylingen
2
Een florerende Toekomst voor Teylingen
Voorwoord
Voor u ligt de Omgevingsvisie Teylingen, ‘Een florerende toekomst voor Teylingen’. Het is een aantrekkelijk document geworden, dankzij de waardevolle input van inwoners, ondernemers, overheden en maatschappelijke organisaties. Hartelijk dank daarvoor! We hebben goede gesprekken gevoerd met enthousiaste en betrokken inwoners tijdens (digitale) bijeenkomsten, maar ook in persoonlijke gesprekken met een kop koffie midden in de centra van Voorhout, Warmond en Sassenheim. Teylingen is een prachtige gemeente om te wonen, werken en recreëren. Drie heel eigen kernen gelegen in een rijk divers landschap met een hoge recreatieve, toeristische en economische waarde en potentie. De Teylingers zijn betrokken en wonen hier graag. Zo’n gemeente willen we natuurlijk blijven, maar om te blijven wie je bent moet je ook veranderen en vernieuwen. We zoeken steeds de balans tussen het versterken van onze bijzondere kwaliteiten en het ontwikkelen en innoveren van onze gemeente. De uitdagingen van deze tijd zijn enorm. Denk aan het bouwen van voldoende betaalbare woningen in de gemeente, het op peil houden van het voorzieningenniveau binnen de gemeente, het aantrekkelijk maken van de dorpscentra en de grote opgaven op het gebied van energietransitie en klimaatadaptatie.
De Omgevingsvisie werkt de verschillende opgaven voor de fysieke leefomgeving thematisch en gebiedsgericht uit en plaatst die in een integraal afwegingskader in de vorm van de ‘Bloem van Teylingen’. Wij zijn ervan overtuigd dat wij de opgaven als inwoners, ondernemers en gemeente met elkaar goed aan kunnen vanuit de Teylinger mentaliteit van aanpakken en samenwerken. De volgende stap is om deze omgevingsvisie daadwerkelijk tot leven te brengen. Dat doen we graag met elkaar. De gemeente staat daarom van harte open voor initiatieven die hieraan bijdragen. Op die manier geven we samen vorm aan het ontwikkelen van de (fysieke) leefomgeving en zorgen we voor een florerende toekomst voor Teylingen.
Het ontwerp van de omgevingsvisie heeft zes weken ter inzage gelegen. Verschillende bewoners en organisaties hebben hun zienswijze op de visie gegeven. Waar mogelijk hebben we die input verwerkt. Bedankt voor deze bijdragen! De gemeenteraad heeft de Omgevingsvisie op 12 december vastgesteld, inclusief reactie op de zienswijze en een aantal amendementen. In deze versie vindt u die allemaal terug. We kijken er naar uit om samen uitvoering te geven aan deze Omgevingsvisie!
Namens College van Burgemeester en Wethouders Marlies Volten
3
Hoofdstuk 2 beschrijft de kracht van Teylingen: haar identiteit en kernkwaliteiten.
Hoofdstuk 3 koppelt en beschrijft de ambities van de gemeente en de negen centrale opgaven aan de hand van de ‘Bloem van Teylingen’.
Inhoudsopgave
Leeswijzer
Omgevingsvisie Teylingen
Hoofdstuk 1 beschrijft de aanleiding voor het opstellen van deze omgevingsvisie. De inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt kort toegelicht, waarna het participatieproces wordt beschreven. Ook wordt de landelijke, regionale en lokale context waarbinnen de omgevingsvisie is opgesteld beschreven en hebben we aandacht voor het schaalniveau van de omgevingsvisie Teylingen.
1 2 1. Inleiding
7
1.1 Wat is de Omgevingsvisie Teylingen?
7
1.2 Hoe en met wie maken we de visie?
7
2. De identiteit van Teylingen 21 2.1 De identiteit, kernkwaliteiten en waarden 2.2
Hoofdstuk 4 betreft een integraal visiebeeld. Ook zijn de opgaven en uitdagingen per deelgebied in een gebiedsgerichte uitwerking uitgewerkt en geprioriteerd ten opzichte van elkaar.
Hoofdstuk 5 laat zien hoe de Omgevingsvisie Teylingen 2040 te gebruiken is. We benoemen hier de samenhang met andere Omgevingswetinstrumenten en maken een koppeling met de uitvoering van de omgevingsvisie. We benoemen ook de rolverdeling en de belangrijke samenwerking met de regio.
4
21
Een beknopte ontstaansgeschiedenis van de gemeente Teylingen
24
3. De ‘Bloem van Teylingen’: kernboodschap, ambities en opgaven 27 3.1. De Bloem van Teylingen
27
3.1.1. De Bloem van Teylingen: onze kernboodschap en ambities
65
4.1 De Teylingse koers op kaart: het integrale visiebeeld Teylingen 2040 65
5 Werken met de omgevingsvisie
105
5.1 Inleiding
105
5.2
4.2 Gebiedsindeling Omgevingsvisie 27
3.1.2. De Bloem van Teylingen:
3.2
4. Visie: hier gaan we voor
Teylingen
68
4.3 Deelgebieden
69
onze opgaven
28
Thematische opgaven
29
4.3.1. Werking van het afwegingskader
3.2.1 Natuurlijk en groen
29
per deelgebied
70
3.2.2 Cultureel en beleefbaar
35
4.3.2. De koers per deelgebied
71
Deelgebiedenkaart Teylingen
69
Een florerende Toekomst voor Teylingen
3 4 5 (Be)sturingsfilosofie, samenwerking en rol van de gemeente en partners 5.3
105
Operationalisering instrumenten van de Omgevingswet
107
5.4 Beoogde investeringen en dekking
109
5.5
112
Een levend document
3.2.3 Energieneutraal en klimaatbestendig
38
4.4. De koers per deelgebied
72
3.2.4 Fijn wonen voor iedereen
43
4.4.1 Dorpscentra van de drie dorpen
72
3.2.5 Sociaal en vitaal
47
4.4.2 Woongebied van de drie dorpen
80
3.2.6 Veilig en leefbaar
51
4.4.3 Bedrijventerreinen
85
3.2.7 Ondernemend
54
4.4.4 Bollengebied
90
3.2.8 Recreatief en toeristisch
58
4.4.5 Kagerplassen en omgeving
95
3.2.9 Bereikbaar
61
4.4.6 Graslanden
100
5
Omgevingsvisie Teylingen
1. INLEIDING 6
1.1 Wat is de Omgevingsvisie Teylingen? Aanleiding Deze omgevingsvisie is een verplicht instrument onder de Omgevingswet (inwerkingtreding 2024). Deze wet bundelt 26 bestaande wetten voor onder meer bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Het doel is dat hierdoor meer snelheid, flexibiliteit en samenhang komt in de ruimtelijke ontwikkeling. De omgevingsvisie is een belangrijke stap bij de invoering van de wet in de gemeente Teylingen. De Omgevingsvisie Teylingen vervangt de structuurvisie Teylingen uit 2015. Naast deze wettelijke verplichting greep de gemeente Teylingen deze mooie kans met beide handen aan om direct een richtinggevende langetermijnvisie neer te leggen voor het gehele Teylingse grondgebied en de fysieke leefomgeving.
Doel Hoe ziet Teylingen eruit in de toekomst? Is er meer groen aanwezig in de dorpen door de aanplant van bomen en struiken? Zijn er overal zonnepanelen? Hoe ziet recreatie op de Kagerplassen er dan uit? Hoe bewegen we ons van A naar B? En waar zijn de nieuwe woningen gebouwd? Gaan we bouwen rondom de stations? En zo zijn er nog veel meer vragen die we kunnen stellen. Kortom, in wat voor Teylingen willen we later leven? Op deze vraag hebben we samen het antwoord gezocht. En dat antwoord is opgeschreven in deze omgevingsvisie voor onze gemeente. De omgevingsvisie van Teylingen beschrijft de langetermijnvisie voor haar leefomgeving op hoofdlijnen. De spreekwoordelijke ‘stip op de horizon’. Heel veel thema’s komen erin terug en die hebben allemaal betrekking op de fysieke leefomgeving. Denk dan bijvoorbeeld aan klimaat, energie, gezondheid, mobiliteit, recreatie, natuur en landschap, bedrijvigheid, wonen en maatschappelijke voorzieningen. Ook leggen we een link met het economische en
sociale domein. We zetten in de omgevingsvisie in op ambitieuze doelen, maar het is ook een realistisch verhaal want het gaat in op de benodigde acties voor essentiële opgaven. Hierin was het belangrijk om de verschillende thema’s (integraal) af te wegen en heldere keuzes te maken over wat wel of geen prioriteit heeft. Op deze manier is het straks ook duidelijk of nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in Teylingen voldoende bijdragen aan de langetermijn visie. Dit is in beginsel namelijk wel de bedoeling.
Een florerende Toekomst voor Teylingen
1. Inleiding
1.2 Hoe en met wie maken we de visie? Integraal en participatief tot stand gekomen In Teylingen zetten we in op een brede betrokkenheid van de samenleving, het maatschappelijk middenveld en onze ketenpartners voor het creëren van draagvlak. We gaan echter het liefst nog verder dan de gemeentelijke vereisten en participatieverplichting en streven ernaar dat een ‘gedeeld verlangen’ ontstaat naar de toekomstige leefomgeving. Daarom hebben we uitgebreid geïnvesteerd in een brede participatie. De participatie in de omgevingsvisie zet vooral in op het ‘samen denken’ en in beperkte mate ‘samen werken’. Deelnemers geven weliswaar advies, maar het uiteindelijk besluit wordt genomen door de gemeenteraad. Daarnaast legt de omgevingsvisie een basis voor ‘samen doen. – we gooien de lijnen uit voor het ontplooien van nieuwe ontwikkelingen. Ook op het gebied van participatie blijven we ontwikkelen. U kunt hier meer informatie over vinden op www.teylingen.nl/participatie De gemeente Teylingen heeft deze visie samen met zoveel mogelijk betrokkenen uit de Teylingse samenleving gemaakt. Er was een grote bereidheid om mee te denken. We zijn blij met het doorlopen proces en bedanken iedereen die heeft meegewerkt aan deze visie.
7
Omgevingsvisie Teylingen
Participatieronde I
§ Kwalitatieve woonbehoefte en facilitering daarvan (betaalbaar, wonen met zorg, etc.)
In mei en juni 2022 is er een eerste brede gebiedsgerichte enquête onder inwoners afgenomen waar goed op is gereageerd. In juni 2022 zijn ook de eerste gesprekken gevoerd met regionale partners, ketenpartners en buurgemeenten van Teylingen over een aantal dilemma’s en belangrijke onderwerpen voor de omgevingsvisie. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste opbrengsten uit deze twee expertsessies:
§ Openstaan voor andere manier van bouwen
à
(regionale) Ketenpartners en buurgemeenten: § Bespreken bouwen in hogere dichtheden, o.a. op knooppuntlocaties/stations § Meer ruimte voor OV en langzaam verkeer, minder ruimte voor auto (o.a. in relatie tot parkeernormen) § Profilering van de verschillende bedrijventerreinen en bespreken waar mogelijk functies mengen § Water en Bodem sturend § Visie op toekomst van het bollenareaal § Maatregelen om bereikbaarheid Bollenstreek te verbeteren (o.a. oost-west verbindingen) § Omgang overlast Schiphol (ook i.r.t. ontwikkelings mogelijkheden)
à
(lokale) Maatschappelijke organisaties: § Clustering of spreiding van maatschappelijke voorzieningen (mfa’s) § Toekomst bollenareaal – agrariërs als landschapsbeheerders § Maatregelen om bereikbaarheid Bollenstreek te verbeteren § Aandacht voor leefbaarheid in de dorpen (verkeer, ontmoeten, groen, etc.) § Laat maatschappelijke waarde meetellen in ruimtelijke ontwikkelingen
8
§ Bescherming van cultureel erfgoed, dit is dynamisch § Energietransitie – opwekking, vervoer en opslag (met aandacht voor ruimte op het netwerk)
Deze bespreekpunten zijn in verschillende onderdelen van de omgevingsvisie verwerkt en onder de aandacht gebracht. Natuurlijk blijven we samen met onze ketenpartners en netwerkpartners werken aan de genoemde en besproken uitdagingen. In juni 2022 is vervolgens ook een eerste dorpentour onder de werknaam ‘Tour de Teylingen’ georganiseerd waar de omgevingsvisie en enquête onder de samenleving onder de aandacht is gebracht. Op donderdag 9 juni zijn we de straat opgegaan om inwoners te informeren over de Omgevingswet en de omgevingsvisie en om belangrijke aandachtspunten voor de huidige situatie en wensen en ideeën voor de toekomst op te halen. Met een barista-bakfiets zijn we langs Voorhout, Warmond en Sassenheim gefietst om daar in het centrum, onder het genot van een kopje koffie en een bonbon, het gesprek aan te gaan met voorbijgangers. In totaal hebben we die dag circa 60 inwoners gesproken en hen gevraagd om een vragenlijst in te vullen. Het was in deze periode ook mogelijk om de vragenlijst online in te vullen (via de website van de gemeente Teylingen en door het Digipanel). In totaal is de eerste vragenlijst 512 keer ingevuld. Naar aanleiding van alle reacties zijn de kernkwaliteiten en hoofdopgaven verrijkt en aangescherpt.
Ook zijn inwoners geïnformeerd over de Omgevingswet en de omgevingsvisie en zijn belangrijke aandachtspunten voor de huidige situatie en wensen en ideeën voor de toekomst opgehaald. In de Infographic op de volgende pagina vindt u een overzicht van de belangrijkste resultaten uit de vragenlijst.
Een florerende Toekomst voor Teylingen 9
Omgevingsvisie Teylingen
Participatieronde II In april 2023 is een tweede participatieweek met verscheidene bespreek momenten met interne en externe partners en de samenleving georganiseerd. In deze participatieronde zijn wederom twee expertsessies georganiseerd, met de (regionale) ketenpartners en buurgemeenten en met de (lokale) maatschappelijke organisaties.
Belangrijke resultaten uit dit gesprek met ketenpartners waren: à à à
10
Belangrijkste resultaten van het gesprek met het maatschappelijk middenveld waren:
Haak aan op regionale omgevingsagenda en strategie mobiliteit (met verhaallijnen stedelijke as, duin/bollenstreek etc.);
à
Nieuwe geluidscontour Schiphol opnemen (nieuwe contour 48Lden vanaf 1 januari 2024);
Sluit goed aan op het NPLG met toekomstperspectieven voor de landbouw die hout snijden.
à
Compacte winkelcentra sluit aan op detailhandelvisie.
à
Sluit aan op de bedrijventerreinenstrategie.
à
Zet in op meervoudig ruimtegebruik.
à
Neem een visie voor hoogbouw op.
à
Geen verdozing op de bedrijventerreinen en neem standpunt in.
à
Vrijkomende agrarische bebouwing en strategie voor boerenerven.
Visie Elsgeesterpolder; aansluiten op Regionale investeringsagenda. Vanuit Teylingen wordt wel waarde gehecht aan behoud polder, maar niet aan intensivering recreatie in die polder;
à
Stuur op een aaneengesloten bollengebied en ga versnippering tegen. Anders implodeert het bollengebied.
à
Maak de Kagerplassen beleefbaar en toegankelijk, ook voor de mensen die geen boot hebben;
à
Zichtlijnen in relatie tot GOM-woningen werden besproken.
à
Doorfietspaden liever niet door winkelcentra;
à
Kagerplassen potentie voor weidevogels.
à
Standpunt innemen over spoorwegovergang bij Voorhout.
à
Verbreedt functies in de Roodemolenpolder, te eenzijdig gebruik.
à
Pleit voor boerenwindmolens op het erf, dit was beperkt onderdeel van de RES.
à
Bibliotheek op stationslocatie Voorhout als kans.
Een florerende Toekomst voor Teylingen
Ook zijn we tijdens een tweede ‘Tour de Teylingen’ de kernen ingegaan om de concept koers met een aantal bespreekpunten bespreekbaar te maken. Met een respons van 836 respondenten is er ook goed gereageerd op een tweede enquête. In het kort: we zien dat inwoners vergroening, (duurzaam) wonen, sociale aangelegenheden en een autoluw centrum belangrijk vinden in de woongebieden. Met betrekking tot bedrijventerreinen, zien inwoners mogelijkheden voor commerciële/maatschappelijke functies: over het transformeren naar woongebieden zijn de meningen verdeeld. Het bollengebied moet volgens inwoners vooral blijven zoals deze is, maar kan de gemeente een rol pakken om landschapsverommeling tegen te gaan. De Kagerplassen ziet men liever niet ontwikkelen tot een trekpleister, maar juist als rustig gebied met behoud van het cultuurhistorisch karakter. De resultaten van de enquête hebben bijgedragen aan het maakproces van de omgevingsvisie en enkele resultaten en quotes zijn op gepaste plek in de omgevingsvisie opgenomen.
Hierin staan de kernkwaliteiten van de gemeente Teylingen en de opgaven in verschillende thema’s en gebieden waar we de komende jaren mee te maken krijgen. Het is dus een belangrijk vertrekpunt geweest om de verdere koers voor de omgevingsvisie te bepalen.
Tijdlijn proces Het ontwerp van de Omgevingsvisie Teylingen is 13 juni 2024 aan de gemeente gepresenteerd. Het ontwerp heeft zes weken ter inzage gelegen, zodat iedereen erop kon reageren. De visie is aangepast op basis van de binnengekomen zienswijzen. Vervolgens hebben college en raad de nota beantwoording zienswijzen en de Omgevingsvisie Teylingen vastgesteld. n Figuur: Tijdlijn en stappen Omgevingsvisie Teylingen
Koersnotitie Omgevingsvisie Teylingen Op 17 januari 2023 is als tussenresultaat de Koersnotitie Omgevingsvisie Teylingen door het college vastgesteld. De Koersnotitie is in samenwerking met inwoners, raadsleden, college en medewerkers van de gemeente opgesteld.
11
Omgevingsvisie Teylingen
1.3 Context Omgevingsvisie Teylingen? Hieronder beschrijven we eerst hoe we de positie van Teylingen in de landelijke, provinciale en regionale context zien, op weg naar 2040.
à
Combineren boven enkelvoudig – in verband met beperkte beschikbare ruimte geeft het Rijk voorrang aan combinaties van functies in plaats van enkelvoudig gebruik van de ruimte. Denk aan zonnepanelen op daken en gevels van woningen en bedrijfsgebouwen, zoals loodsen en kantoorpanden;
à
Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal – dat betekent meer dan de identiteit koppelen aan de huidige ruimtelijke invulling. Naast de economische functie van een gebied, kijkt het Rijk ook naar natuur, cultureel erfgoed, milieu, bodem- en watersysteem, landschappelijke schoonheid, et cetera.;
à
Afwentelen voorkomen – dat wil zeggen dat negatieve gevolgen van ons handelen worden voorkomen: dat geldt zowel voor afwentelen in ruimte (we verplaatsen de overlast naar elders) als in tijd (de volgende generatie krijgt de negatieve effecten van ons handelen).
Nationaal – NOVI (2020) Het Rijk stelt in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) dat Nederland in de toekomst een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving moet bieden en economisch moet kunnen floreren. Met de NOVI wordt toegewerkt naar de verdere ontwikkeling van het Stedelijk Netwerk Nederland. De ontwikkeling vindt plaats in lijn met de ambities van de integrale verstedelijkingsstrategie: zo veel mogelijk in bestaand stedelijk gebied, klimaatbestendig en natuurinclusief, waarbij grote open ruimten tussen de steden hun groene karakter behouden. Daarbij erkent het Rijk dat de druk op de ruimte en de leefomgeving voortdurend om een afweging van verschillende belangen vraagt. De opgaven waar we voor staan komen samen in vier prioriteiten die samenhangen met grote transities. Deze prioriteiten zijn:
1.
Klimaatadaptatie en energietransitie;
2.
Duurzaam economisch groeipotentieel;
3.
Sterke en gezonde steden en regio’s;
4.
Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.
Deze vier prioritaire opgaven kunnen alleen in samenhang verder worden gebracht wanneer er aandacht is voor thema’s die hier dwars doorheen lopen, zoals omgevingskwaliteit, gezondheid, cultuurhistorie, klimaatadaptatie, water, bodem, (nationale) veiligheid en milieukwaliteit. Hierbij worden drie inrichtingsprincipes gehanteerd die helpen om een zorgvuldige afweging te maken.
12
Die inrichtingsprincipes zijn:
Provinciaal – POVI (2022) De provincie Zuid-Holland heeft een provinciale omgevingsvisie (POVI) vastgesteld. De Omgevingsvisie van Zuid-Holland biedt een strategische blik op de lange(re) termijn voor de gehele fysieke leefomgeving en bevat de hoofdzaken van het te voeren integrale beleid van de provincie Zuid-Holland. De Omgevingsvisie vormt samen met de Omgevingsverordening en het Omgevingsprogramma het provinciale Omgevingsbeleid van de provincie Zuid-Holland. Zuid-Holland is een strategisch gelegen, vruchtbare delta, grotendeels onder zeeniveau. Het (deels door de mens gevormde) landschap kent een unieke combinatie van kust-, veen- en rivierdeltalandschap. Contrasten en overgangen tussen stad en land, tussen infrastructuur en landschap, en tussen dynamiek en rust vormen hierin een grote kwaliteit. Historische en moderne steden, mainports en greenports vormen in de delta een meerkernige metropool die in vergelijking met concurrerende stedelijke gebieden over de grens dunbevolkt is. Een omgeving die op veel plekken historie ademt, en daardoor
gaan nu aan de slag om met de waterschappen en gemeenten de nationale opgaven en doelen ruimtelijk te vertalen, te combineren en in te passen in hun eigen provinciale plannen. Want pas regionaal wordt duidelijk waar de kansen liggen en waar het knelt.
1.
Samen werken aan Zuid-Holland: inwoners, organisaties en bedrijven in een vroeg stadium betrekken bij besluiten.
2.
Bereikbaar Zuid-Holland: efficiënt, veilig en duurzaam over weg, water en spoor.
3.
Schone energie voor iedereen: op zoek naar schone energie, haalbaar en betaalbaar voor iedereen.
In het startpakket zitten concrete opgaven die direct ruimtelijk in te passen zijn (bijvoorbeeld 100.000 woningen), maar ook globalere doelen/opgaven, zoals ‘rekening houden met zeespiegelstijging’ of ‘meer ruimte voor waterberging’. Omdat nog niet alle opgaven concreet zijn, werken provincies en het Rijk nauw samen om kansen te benutten en keuzes te maken als er knelpunten zijn. De VNG, IPO en UvW hebben een handreiking gebiedsgericht werken opgesteld als onderdeel van het startpakket. Provincies hebben in oktober 2023 deze zoektocht afgesloten met een ruimtelijk voorstel. Daarin zijn de nationale opgaven en decentrale opgaven opgenomen. Deze worden vervolgens door Rijk en provincie uitgewerkt naar een ruimtelijk arrangement. Daarin maken het Rijk en provincies wederkerige, bestuurlijke afspraken die nodig zijn om de gelegde puzzel daadwerkelijk uit te voeren. De resultaten hiervan nemen we mee in de volgende versie van de omgevingsvisie.
4.
Een concurrerend Zuid-Holland: diversiteit, de economische kracht van Zuid-Holland.
Provinciaal - uitwerking NPLG
5.
Versterken natuur in Zuid-Holland: een aantrekkelijk landelijk gebied draagt bij aan de kwaliteit van de leefomgeving.
6.
Sterke steden en dorpen in Zuid-Holland: versnellen van de woningbouw met behoud van ruimtelijke en sociale kwaliteit.
7.
Gezond en veilig Zuid-Holland: beschermen en bevorderen van een gezonde, veilige leefomgeving.
Ruimtelijke puzzel per provincie Om tot een inrichtingsplan voor Nederland te kunnen komen, moet eerst duidelijk zijn wat de ruimtevragers zijn. De provincies, waterschappen en gemeentes hebben dit gedaan in hun omgevingsvisies. De nationale opgaven, doelen en richtlijnen vanuit de diverse nationale programma’s (zoals benoemd in de Nationale Omgevingsvisie en de Ruimtelijke Ordeningsbrief) zijn per provincie samengebracht in een zogeheten startpakket. Dit startpakket vormt de basis voor het leggen van de ruimtelijke puzzel per provincie. De 12 provincies
Een florerende Toekomst voor Teylingen
ook toeristisch aantrekkelijk is. De strategische ligging en het directe verband met het stedelijk netwerk van de Vlaamse Ruit en de Rijn-Ruhrregio bepaalt de identiteit van Zuid-Holland. Dit brengt kansen en opgaven meet zich mee voor de verdere versterking van Zuid-Holland en haar concurrentiepositie. De eisen die de Zuid-Hollandse samenleving en de internationale markten stellen, zijn in beweging. Dat vraagt voortdurend om waakzaamheid en actie. In haar omgevingsvisie benoemt de provincie zeven vernieuwingsambities om antwoord te geven op de strategische uitdagingen waar de provincie voor staat en om een betere leefomgeving te waarborgen:
In het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) worden vier doelen in samenhang opgepakt, op het gebied van natuur, water, klimaat en stikstof. De provincies werken de doelen met gebiedspartners verder uit in gebiedsplannen. De Provincie Zuid-Holland heeft hiervoor het landelijk gebied onderverdeeld in drie kerngebieden: Kust en Duinen, Veenweiden en Zuid-Hollandse Delta. De provincie werkt in haar gebiedsplannen aan het toekomstperspectief voor het gebied op hoofdlijnen, een beschrijving van de noodzakelijke maatregelen om de doelen te realiseren en een vraag naar de Rijksoverheid met wat daarvoor nodig is. Teylingen is onderdeel van zowel het kerngebied ‘Kust en duinen’ maar ook van het kerngebied ‘Veenweiden’ (zie ook de volgende afbeelding).
13
Omgevingsvisie Teylingen
14
De Duin- en Bollenstreek is een hoogwaardig en prettig woon- en leefgebied met een landelijk karakter tussen de metropoolregio’s Amsterdam/Schiphol, en Den Haag en Rotterdam. De regio kenmerkt zich door haar aantrekkelijke kustplaatsen en duinen, de typische (door de mens gevormde) Hollandse landschappen, de innovatieve bollenteelt en de Duurzame Greenport, de cultuurhistorie en recreatieve mogelijkheden (Keukenhof, Limes, trekvaarten en plassen, landgoederen, et cetera) en doordat het er goed wonen en werken is. De regio presenteert de volgende regionale opgaven:
1.
2.
3.
Prettige leefomgeving en vitale dorpskernen: De leefomgeving die we met elkaar willen realiseren in onze regio moet altijd ondersteunend zijn aan het geluk, de gezondheid en de veiligheid van onze inwoners. De woon-, werk- en leefgebieden nodigen uit tot gezond gedrag en de natuur en het open landschap is altijd dichtbij. Open ruimte: We willen de identiteit van de Duin- en Bollenstreek versterken met behoud van natuur, een open cultuurlandschap met een transitie naar een duurzame bollenteelt en landbouw met meer biodiversiteit en aandacht voor klimaatadaptatie. Een ruim recreatief routenetwerk verbindt de woon-, werk- en leefgebieden met de recreatiegebieden en natuurlijke landschappen. Grote woningbouwopgave: We kiezen ervoor om het woningaanbod kwalitatief en kwantitatief te laten meegroeien met de vraag. Tot 2030 zijn de woningbouwlocaties benoemd. Ook daarna vangen we een groot deel van de regionale woningbouwopgave op in het gebied rond de Oude Rijn. Daarnaast anticiperen we op de grootschalige verstedelijking aan de overkant van de Ringvaart. Bij de overige dorpskernen is op kleine schaal ruimte om in de lokale behoefte voor wonen/werken te voorzien.
4.
Economie: Onze economie rust in sterke mate op de onderdelen recreatie en toerisme, de zorgsector, bollenteelt en handel, space, lifescience en health en het mkb. We vergroten economische draagkracht door het vergroten van de werkgelegenheid in nabijheid, het inzetten op de nieuwe economie en het verkleinen van uitgaande pendel. We stimuleren een innovatieve (nieuwe) economie en werkgelegenheid (functiemenging en zzp-ers) met bijbehorende netwerken.
5.
Energietransitie: Alle gemeenten zetten zich in om energiebesparingen te realiseren. Daarnaast werken we aan de opwek, vervoer- en opslag en het gebruik van schone energiebronnen zoals windenergie, zonne-energie, aquaen geothermie. Kosten/baten/draagvlak overwegingen en energie-infra dicht bij de eindgebruiker zijn daarbij belangrijke aandachtspunten. Windturbines en zonnevelden realiseren we in principe langs de bestaande en nieuwe infrastructuren, mits het cultuurlandschap zoveel mogelijk bewaard blijft.
6.
Klimaatadaptatie: Binnen de streek wordt (grootschalige) waterberging gerealiseerd om hevige regenval op te vangen. Hierbij verzilveren we meekoppelkansen met andere functies als natuur, recreatie, energie en mobiliteit. We treffen maatregelen om bodemdaling te voorkomen, zorgen voor voldoende groen in bebouwd gebied en we zorgen voor adequate kustversterking.
7.
Bereikbaarheid en mobiliteit: We starten het proces om samen met Provincie en Rijk structurele oplossingen te kunnen realiseren die randvoorwaardelijk zijn om de genoemde ambities te kunnen realiseren. Het onderhouden en uitbouwen van de noord-zuidverbindingen, het aanleggen van hoogwaardige oostwest verbindingen voor (H)OV en nieuwe weginfrastructuur aan de zuidkant van de streek, krijgt veel aandacht. Het realiseren van mobiliteitshubs kan als schakel tussen de (vervoers)systemen dienen om ketenmobiliteit te bevorderen, met gebruik van slimme mobiliteit.
Een florerende Toekomst voor Teylingen
Regionaal - Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek (2021)
15
Omgevingsvisie Teylingen
Regionaal - Regionale Omgevingsagenda 2040 Holland Rijnland De Duin- en Bollenstreek is als ‘subregio’ onderdeel van de grotere regio Holland Rijnland. In dat verband is Teylingen onderdeel van de Regionale Omgevingsagenda 2040 Holland Rijnland (ROA; zie het kader hieronder), de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) en de Regionale Mobiliteitsstrategie. Hierin zijn op regionaal niveau strategische keuzes tot 2040 gemaakt die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, zoals leefbaarheid, wonen, werken, mobiliteit, natuur en landschap, economie en toerisme, klimaat en energie. De Regionale Omgevingsagenda 2040 (ROA) bespreekt hoe op integrale wijze alle ruimtevragende functies een plek kunnen krijgen in de regio of waar keuzes gemaakt moeten worden. Hieronder staan eerst kort de belangrijkste kwaliteiten (de ‘vele gezichten’) weergegeven en vervolgens de keuzes voor de toekomst, zoals die staan beschreven in de omgevingsagenda. Een regio met vele gezichten
Voor de Placemat Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek klik hier. Aan de strategische agenda is ook een Uitvoeringsprogramma Duin- en Bollenstreek en een Economische Agenda Duin- en Bollenstreek gekoppeld. Belangrijke prioriteiten hierin zijn op een aantal onderdelen benoemd in de omgevingsvisie Teylingen.
16
De gevarieerde economie met topsectoren in de regio biedt kansen voor verdere regiobrede vernieuwing. Met onder meer het Bio Science Park, Unmanned Valley, de Greenports, een krachtig en sterk mkb, als ook een universiteit en verschillende hbo- en mbo-instellingen hebben we hiervoor in de regio Holland Rijnland de kennis, kunde en kwaliteiten in huis. Wat wordt bedacht, kan ook worden gemaakt. En we hebben nog ruimte voor vestiging van nieuwe bedrijven. Het spoor Brussel-Rotterdam-Amsterdam, autosnelwegen A4, A44, N11 en A12 én goede mogelijkheden voor (duurzaam) containervervoer, maakt onze regio goed verbonden met zowel noord, zuid áls oost. Station Leiden Centraal vormt het centrale ov-knooppunt en verbindt de regio met de wereld om ons heen. Zee, strand, duinen, strandwallen en -vlakten, landgoederen en bloembollenvelden, Hollandse plassen, droogmakerijen en veenweidegebieden in het Groene Hart, aaneengeregen door de Oude Rijn, maken Holland Rijnland aantrekkelijk om te leven, te recreëren en te bezoeken en dat alles in het meest
Samen keuzes maken voor de toekomst De verschillende ruimtevragende activiteiten in Holland Rijnland zijn onlos makelijk met elkaar verbonden. Dat leidt tot de integrale hoofdopgave: zoeken naar balans. We nemen daarbij in de regio onze verantwoordelijkheid voor nu én in de toekomst. We werken samen aan een sterke, gezonde en toekomst bestendige regio. We bouwen in regionaal verband de topsectoren Life Science, Space en Health uit en ontwikkelen nationaal en internationaal opererende kennisclusters tot centers of excellence. Hier sluiten we het breed mkb op aan, zo werken we aan een sterke kenniseconomie en complementaire bedrijvigheid. In combinatie met versterking van de economie is passende huisvesting noodzakelijk, zeker gezien de huidige wooncrisis: daarom realiseren we binnen Holland Rijnland flinke woningbouwaantallen. Binnen een ecologisch raamwerk worden de functies wonen en werken gecombineerd met (nieuwe) natuur en water. Woningbouw levert zo een bijdrage aan biodiversiteit, klimaatbestendige inrichting en groene en gezonde steden. We kiezen voor geconcentreerde verstedelijking om het landschap te sparen en programmeren woningbouw zoveel mogelijk in de nabijheid van hoogwaardig openbaar vervoer. Investeringen in infrastructuur voor verschillende vormen van mobiliteit en in de energievoorziening zijn nodig om de condities voor deze groei op orde te brengen.
Vanuit onze afspraken in het Klimaatakkoord en de uitwerking in de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) creëren we voldoende plekken om duurzame energie op te wekken. De Greenports en agrarische bedrijven zijn een belangrijk onderdeel van onze economie en maken samen het landschap. We zoeken naar een balans tussen deze sectoren en natuurlijke processen die beide worden beïnvloed door de klimaatverandering. Dat vraagt om een toekomstperspectief voor ons landschap. En daarbij betrekken we onze partners in het groen, maar nadrukkelijk ook in de blauwe sector (zoals het Hoogheemraadschap).
We houden de lange termijn steeds in het vizier: we respecteren bestaande afspraken en zoeken tegelijkertijd voor de middellange en lange termijn naar aanvullende oplossingen. Zo een aanvulling is de introductie van de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn als drager voor duurzame verstedelijking in Holland Rijnland. Dat betekent dat we inzetten op beperkte extra woningbouw in of nabij de overige kernen. Hierbij is wel van belang dat de kernen vitaal blijven. Beperkte extra woningbouw is mogelijk, primair voor de lokale behoefte. Rondom de vitale en veelkleurige kernen is voldoende natuur en water dichtbij huis. Dat maakt onze regio tot een prettig leef- en vestigingsgebied, aantrekkelijk voor recreatie en toerisme. Onze groengebieden koesteren én beschermen we. Tegelijkertijd zijn we ons ervan bewust dat het landgebruik zoals we dat nu kennen onder druk staat door de klimaatverandering. Dit hangt ook sterk samen met de beschikbaarheid en het gebruik van water. Andere teelt moet in de toekomst wellicht mogelijk zijn. Zo zou bijvoorbeeld bollenteelt plaats kunnen maken voor biobased gewassen die nodig zijn voor de bouw en die bijdragen aan verlaging van de CO2 uitstoot.
Parallel aan de nadere uitwerking van een integrale verstedelijkingsstrategie voor Holland Rijnland willen we daarom toewerken naar een nadere uitwerking van een regionale landschapsstrategie, als toekomstperspectief voor het landschap: ‘de kracht van rust en ruimte’.
Een florerende Toekomst voor Teylingen
verstedelijkte deel van het land. Dit brede palet aan kwaliteiten en mogelijk heden willen we koesteren én voorbereiden op de grote (transformatie) opgaven van de toekomst.
Met de Regionale Omgevingsagenda zetten we met de regio een stip op de horizon. Zo levert Holland Rijnland een bijdrage aan nationaal en provinciaal beleid en bestaande afspraken over verstedelijking, economie en mobiliteit, met als doel een sterke en gezonde toekomstbestendige regio.
17
Omgevingsvisie Teylingen n (beeld: Posad Maxwan)
18
Een florerende Toekomst voor Teylingen
Schaalniveau omgevingsvisie De omgevingsvisie gaat over verschillende schaalniveaus. Het is in hoofdzaak een verhaal op gemeentelijk niveau, dat past binnen de grotere perspectieven van Nederland en van de Duin- en Bollenstreek. Maar we dalen ook nog af naar een koers per deelgebied om de gemaakte keuzes concreet te maken en uitgangspunten scherp te krijgen. Het gaat dan om de woongebieden van Sassenheim, Voorhout en Warmond, de centrumgebieden van die drie kernen, de aanwezige bedrijventerreinen, de Kagerplassen en omgeving, de bollenvelden, de graslanden en het veenweidegebied. De omgevingsvisie is nadrukkelijk geen inrichtingsplan of blauwdruk. Daarom zoeken we in de omgevingsvisie niet het niveau van ‘de stoeptegel’ op, maar hebben we het over de strategische ambities (waar willen we naartoe), opgaven (wat moeten we daarvoor doen) en keuzes (hoe gaan we dat voor elkaar krijgen) op hoofdlijnen.
We leggen in deze omgevingsvisie ook een relatie met andere relevante beleidsdocumenten, zoals de Strategische Agenda van de Duin- en Bollenstreek, de Regionale Energie Strategie, het gemeentelijke Woonprogramma, de Mobiliteitsvisie, de Maatschappelijke Agenda en de Centrumvisies en Centrumplannen. Daardoor kan het wel zijn dat sommige thema’s, en/of deelgebieden net iets concreter zijn uitgewerkt dan anderen. Sommige van de bestaande beleidsstukken gaan namelijk al gedetailleerd in op bepaalde thema’s, waarbij ander beleid dat minder doet of nog in de maak is. We hebben daarom de keuze gemaakt om waar mogelijk ambities juist al op een concreet detailniveau te beschrijven. Hiermee zetten we een duidelijke stip op de horizon. Ook is het postief bij het opstellen van regels in het omgevingsplan. Bovendien zijn bewoners, ondernemers en organisaties zo beter op de hoogte van wat zij van de gemeente kunnen verwachten. In het vervolg zal de omgevingsvisie ook met regelmaat worden geactualiseerd en daarmee op bepaalde punten scherper en concreter worden.
19
Omgevingsvisie Teylingen
2. DE IDENTITEIT
VAN TEYLINGEN 20
Een florerende Toekomst voor Teylingen
2. De identiteit van Teylingen 2.1 De identiteit, kernkwaliteiten en waarden De identiteit en kernkwaliteiten van de gemeente Teylingen lopen als ‘rode draad’ door de omgevingsvisie. We willen de lijnen uit het verleden verrijken en doortrekken naar de toekomst. De kernkwaliteiten vormen daarmee de kern (zie onderstaande afbeelding ) voor de gemeentebrede koers en het afwegingskader, dat helpt bij zowel het maken van beleidskeuzes, als bij het afwegen van initiatieven. De beleidskeuzes, uitvoeringsgerichte stappen en initiatieven kunnen door de jaren heen wisselen, maar de identiteit en kernkwaliteiten blijven als het goed is min of meer gelijk. Hiermee bieden we een solide basis voor de ontwikkeling van onze mooie gemeente. In dit hoofdstuk beschrijven we daarom de identiteit van Teylingen in het hier en nu. Teylingen kent nu al vele kwaliteiten. Een belangrijk doel van deze omgevingsvisie is namelijk om de al bestaande kwaliteiten van Teylingen in de toekomst te behouden en zoveel mogelijk te versterken. We starten dan ook niet op ‘nul’. De identiteit van Teylingen kenmerkt zich door de volgende kernkwaliteiten en -waarden:
Landschappelijke (waterrijke) diversiteit Kleurrijk bollengebied
Hollands veenweidelandschap
Recreatief Kagerplassengebied
Parken, groengebieden en landgoederen
21
Omgevingsvisie Teylingen
Rustig wonen tussen grote steden
Van (regionale) economische waarde
Nabij de stad Leiden
Innovatieve Greenport (teelt en handel)
Midden in de Randstad
Goed verbonden via weg en spoor
Lokale mix van bedrijvigheid
Nabij de mainport Schiphol
Drie kernen met een eigen karakter
Hoge recreatieve/toeristische potentie
Sassenheim: winkelen en ontmoeten | park Rusthoff | station
Beleven van de bollenvelden
Proeven van de cultuurhistorie
Recreatie op het water
Voorhout : goed wonen | voorzieningen in de buurt | station
Sociaal betrokken Actief verenigingsleven Warmond : karakteristiek | waterrecreatie | landgoed
22
Activiteiten en evenementen
Sociale projecten zodat iedereen kan meedoen
Een florerende Toekomst voor Teylingen 23
Omgevingsvisie Teylingen
2.2 Een beknopte ontstaansgeschiedenis van de gemeente Teylingen Ontstaan op oude strandwallen
De tijd van de ridderhofsteden Vanaf het jaar 1.150 begonnen de edelen van Teylingen een voorname rol te spelen in de streek. In de 13e eeuw ontstonden een drietal ridn 19e-eeuwse prent van Slot Teylingen derhofsteden rond Sassenheim: aan de zuidzijde, nabij de aftakking van de strandwal naar Warmond een kasteel van de heren van Alkemade; aan de NO-zijde, aan de oostelijke rand van de strandwal (aan de “Leede”) de ridderhofstede Ter Leede; en vlak ten noorden van het dorp lag een door een gracht omgeven volksburcht langs de westelijke rand van de strandwal. Heer Dirk van Teylingen liet deze waterburcht rond 1.250 uitbouwen en versterken tot een woonburcht. Het Slot Teylingen werd een regelmatige verblijfplaats voor de Hollandse graven en gravinnen. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd Teylingen in brand gestoken en daarna gedeeltelijk hersteld. Nog later brandde de donjon uit en daarna verviel het kasteel tot wat we nu nog kennen als de Ruïne van Teylingen.
Buitenplaatsen en de bollenteelt n Een kaart uit 1645 met een landschap van oude strandwallen en strandvlakten
n Oude strandwal bij Voorhout, in gebruik als akkerland. Aan weerszijden liggen de strandvlakten, in gebruik als weiland.
De kuststrook waaraan de gemeente Teylingen ligt, behoort tot de oudst bewoonde delen van Holland. Vanaf zo’n 5.000 jaar geleden zijn in dit gebied strandwallen ontstaan door inwerking van de zee, waarbij jongere strandwallen gevormd werden ten westen van de oudere. De kernen Sassenheim, Voorhout en Warmond zijn ontstaan op de oude strandwallen, toen de kust dus meer naar het oosten lag dan tegenwoordig. Deze ontwikkeling van strandwallen duurde tot in de Romeinse Tijd. Als gevolg van zandwinning, uitbreiding van steden en dorpen en grondbewerking voor de bloembollenteelt zijn in de regio de strandwallen inmiddels geheel afgegraven. Het moerasgebied ten oosten van de oude strandwal veranderde in de loop der eeuwen in veengebied, die werden bedijkt, ingepolderd en in cultuur gebracht.
In de 17e eeuw raakte het binnenduingebied in trek bij rijke kooplieden en aristocraten uit Amsterdam, Haarlem, Leiden en Den Haag, die zich naast hun huis in de stad een buitenplaats konden veroorloven. Oostergeest en het Bos van Krantz (het parkbos rond Huys te Warmont) in Warmond, het Overbosch in Voorhout, en Buitenplaatsen Groot Leerust en Rusthoff in Sassenheim zijn ingericht in de Engelse landschapsstijl die in de 18e eeuw populair was en de natuur als inspiratiebron had. Na de Franse Revolutie raakten veel buitenplaatsen in verval. Het onderhoud van de landhuizen, tuinen en duinbossen was niet meer
n Bloemistknechts en bollenarbeiders in de 20e eeuw 24
n Een bloembolkunstwerk in Voorhout
Van industrialisatie naar moderne tijd In 1657 werd ook de Leidsevaart gegraven, die van Haarlem naar Leiden loopt en destijds een belangrijke route voor trekschuiten.
Voorhout begon langzaam te groeien door de aanleg van de Leidse trekvaart en de bollenteelt. In 1842 wordt ook de spoorlijn Haarlem-Leiden geopend. Het dorp Voorhout groeit al enkele decennia zeer snel, vanwege de bouw van nieuwbouwwijken, zoals Oosthout, Hoogh Teylingen, Hooghkamer en Nieuw Boekhorst. Sassenheim ontwikkelde zich vooral als industriegemeente én forensengemeente. Modernisering van panden en nieuwbouw zorgden voor drastische veranderingen in de bebouwing. Veel van het karakteristieke dorpsgezicht ging daarmee verloren. Vanaf de 50er jaren is de nadruk komen te liggen op het aantrekken van lichte industrie met industrieterreinen als Jagtlust, Industriekade en Sassenheim-Zuid. De ligging direct aan de Rijksweg A44 is hierbij belangrijk geweest. De ontwikkeling als woongemeente is geleidelijk verlopen met de ontwikkeling van woonwijken zoals Postwijk, de Kagerbuurt, Wasbeek, Mennepark en Overteylingen. Sassenheim heeft zich van de 3 kernen het meest nadrukkelijk ontwikkeld tot winkelcentrum.
Een florerende Toekomst voor Teylingen
op te brengen en veel personeel werd ontslagen. De eigenaren zochten andere economische functies voor hun gronden: de bossen werden gekapt en het duinzand werd afgevoerd en gebruikt voor de aanleg van stadswijken en spoorlijnen. In de overblijvende moestuinen begonnen de tuinlieden van de buitenplaatsen voor zichzelf. Ze experimenteerden met het telen van bloembollen en het veredelen van nieuwe soorten planten en bloemen. Aanvankelijk teelde men bloembollen als bijverdienste, maar al snel bleek dat tulpen, hyacinten en narcissen uitstekend gedijen op deze zandgronden. Overal in de Bollenstreek ontstonden bedrijven die waren gespecialiseerd in de teelt en de behandeling van bloembollen. Vooral tijdens het eerste kwart van de twintigste eeuw beleefde het bloembollenvak gouden tijden.
Warmond ontwikkelde zich van boerendorp naar een ‘Heerlijkheid’ tot een welgesteld dorp aan de Kagerplassen. Het recreatie-eiland Koudenhoorn werd in de tachtiger jaren ingericht.
n De Leidsevaart ter hoogte van de voormalige boerderij De Knip
n Drie rijksmonumenten in Sassenheim: Ruïne van Teylingen, Gebr. Bergman en Monte Carlo. | Foto: archief SOS
Op 1 januari 2006 is de gemeente ontstaan door samenvoeging van de voormalige gemeenten Sassenheim, Voorhout en Warmond. Teylingen kent ook drie kleine buurtschappen genaamd Klinkenberg, Oosteinde en Teijlingen. De naam van de gemeente is uiteraard afgeleid van het voormalige Slot Teylingen, nu een ruïne in de buurtschap Teijlingen. n Huys te Warmont
n Luchtfoto van Warmond 25
Omgevingsvisie Teylingen
3. DE ‘BLOEM
VAN TEYLINGEN’: KERNBOODSCHAP, AMBITIES EN OPGAVEN 26
Een florerende Toekomst voor Teylingen
3. De ‘Bloem van Teylingen’: kernboodschap, ambities en opgaven 3.1. De Bloem van Teylingen 3.1.1. De Bloem van Teylingen: onze kernboodschap en ambities Om onze kernboodschap, ambities en opgaven met elkaar te verbinden is de Bloem van Teylingen ontwikkeld. De bloem geeft duidelijk weer hoe wij, vanuit onze kernkwaliteiten, invulling geven aan onze florerende toekomst. We geven inhoud aan onze kernboodschap en drie ambities door de komende jaren aan de slag te gaan met negen hoofdopgaven. De bloem is leidend voor ruimtelijke ontwikkelingen en nieuwe initiatieven in onze gemeente. Teylingen is een prachtige gemeente om te wonen, werken en recreëren. Drie heel eigen kernen gelegen in een rijk divers landschap met een hoge recreatieve, toeristische en (regionaal) economische waarde en potentie. De Teylingers zijn betrokken en wonen hier graag. Zo’n gemeente willen we natuurlijk blijven. Maar om te blijven wie je bent moet je ook veranderen. Teylingen wenst de eigen identiteit, bijzondere waarden, kwaliteiten en variatie in zowel kernen als landschap te behouden en waar mogelijk te versterken. We zoeken hierin steeds de balans met het versterken van onze bijzondere kwaliteiten maar ook met ontwikkelen en innoveren van onze gemeente. Voor onze volgende generaties willen we een duurzame gemeente zijn die ook gekenmerkt kan worden als een ‘Global Goal gemeente’1.
n Afbeelding: de ‘Bloem van Teylingen’ 1 Sinds 2020 is Teylingen een ‘Global Goal gemeente’. De Global Goals (ook wel SDG’s) zijn duurzame ontwikkelingsdoelen, vastgesteld door de Verenigde Naties. Het eerste en belangrijkste doel is: minder extreme armoede in 2030.
27
Omgevingsvisie Teylingen
Onze kernboodschap luidt dan ook:
In Teylingen zijn behoud, versterking, ontwikkeling en innovatie in balans om op de lange termijn een florerende gemeente te zijn en blijven. Een florerende Toekomst voor Teylingen.
De kernboodschap is de stamper van onze Bloem van Teylingen. Om deze belangrijke kernboodschap uit te dragen zetten we in de Omgevingsvisie Teylingen drie ambities centraal. We streven ernaar dat in de gemeente Teylingen de volgende drie ambities altijd in balans zijn:
In de omgevingsvisie zijn negen centrale opgaven uitgewerkt die goed het brede palet aan opgaven en ambities weergeven.
De negen hoofdopgaven zijn: 1.
Natuurlijk en groen
2.
Cultureel en beleefbaar
1.
Goed leven met verbinding tussen mensen
3.
Energieneutraal en klimaatbestendig
2.
Beleefbaar en toekomstbestendig hart in de Duin- en Bollenstreek
4.
Fijn wonen voor iedereen
3.
Werken aan een vitale en duurzame economie
5.
Sociaal en vitaal
6.
Veilig en leefbaar
7.
Ondernemend
8.
Recreatief en toeristisch
9.
Bereikbaar
Deze drie ambities staan gelijk aan vormen van ecologische-, sociale- en economische duurzaamheid en komen voort uit de Triple P gedachte van duurzame ontwikkeling: People-Planet-Profit/Prosperity. De Triple P gedachte gaat er vanuit dat mensen, planeet en welvaart op een harmonieuze wijze samengebracht moeten én kunnen worden, omdat alleen dan een duurzame toekomst gerealiseerd kan worden.
3.1.2. De Bloem van Teylingen: onze opgaven Hoe houdt Teylingen de komende jaren de drie bovenstaande ambities in balans? Teylingen heeft vele verschillende opgaven die variëren van het bouwen van woningen en aanleggen van groen/blauw tot het stimuleren van circulariteit. Deze opgaven zijn soms goed samen te realiseren. Maar soms ook niet. Alle opgaven vragen iets van de gemeente. Belangrijkste is dat zij vragen om ruimte. We willen zorgvuldig en creatief met de beschikbare ruimte omgaan, zodat we Teylingen aantrekkelijk en leefbaar houden. Meervoudig ruimtegebruik om binnen onze beperkte ruimte meerdere ambities en opgaven te vervullen, kan hierbij een belangrijke oplossingsrichting zijn.
28
Hoe we invulling geven aan onze hoofdopgaven komt voort uit onze drie ambities. Door de verschillende opgaven met elkaar te verbinden kan een integrale oplossing (oplossing voor meerdere vraagstukken) worden gevonden en daarmee een grotere bijdrage worden geleverd aan de ambities.
In de volgende paragrafen zijn de negen centrale opgaven verder uitgewerkt. Per opgave zijn de belangrijkste thema’s benoemd. De opgaven zijn verrijkt met een aantal kaarten die de huidige situatie, belangrijke plekken of lijnen, beschermingsgebieden of juist ambities beschrijven. De kaartelementen zijn gebaseerd op vastgesteld beleid of nieuwe ambities.
3.2.1 NATUURLIJK EN GROEN
Legenda
Een florerende Toekomst voor Teylingen
3.2 Thematische opgaven
29
Omgevingsvisie Teylingen
Trends en ontwikkelingen
Opgaven
Eén van de kernkwaliteiten van Teylingen is de hoge landschappelijke (waterrijke) diversiteit met haar kleurrijke bollngebied, Hollandse veenweidelandschap, prachtige recreatieve Kagerplassengebied en enkele parken, groengebieden en landgoederen. Het is zaak deze diversiteit te behouden en te versterken. Zeker met de trends en ontwikkelingen die ook voor Teylingen van belang zijn en invloed hebben op natuur en groen:
Toekomstbestendig en toegankelijk maken van onze landschappen
à
Landschappelijke structuren vervagen of verdwijnen zelfs.
à
Er komen veel (nieuwe) ruimteclaims op het landschap af.
à
De biodiversiteit neemt af en de kwaliteit van natuur/water is er doorgaans slecht aan toe. § Ruimtelijke-, water- en milieucondities zijn niet op orde voor natuurbehoud. § Water en Bodem sturend1 heeft de nodige implicaties voor de leefomgeving en ondergrond.
We zetten in op het behoud en de versterking van de diversiteit in landschappen met aandacht voor cultuurhistorie. Er ligt hier ook een relatie met een rendabel en duurzaam toekomstperspectief voor landbouw. Een klimaatrobuuste inrichting van het landschap en gevarieerde biodiversiteit heeft onze voorkeur. Qua routes zetten we in op het creëren van stevigere oost-west verbindingen, van het ene landschap naar het andere landschap. Dit draagt ook bij aan de recreatieve beleefbaarheid.
à
Voor het veenweidegebied geldt dat de focus ligt op de beleefbaarheid van het weidse Hollandse landschap en landschapsverbetering. Met name ook het tegengaan van bodemdaling, het verbeteren van bodem-/ waterkwaliteit en het versterken van biodiversiteit onder andere ten behoeve van weidevogels. In dit kader ligt een opgave tot transitie naar een meer natuurinclusieve kringlooplandbouw en natuurontwikkeling. Het vernatten van het veenweidelandschap is een mogelijke maatregel en zou kunnen leiden tot verdere extensivering van het landgebruik. Daarnaast zetten we in op het beleefbaar maken van het landschap (onder andere behoud/versterken zichtlijnen en realiseren routes) en bieden van ruimte voor kleinschalige recreatie.
1 ‘Water en bodem sturend’ wil zeggen dat het bodem-watersysteem een doorslaggevende rol speelt bij de inrichting van Nederland. Daardoor is ons land beter bestand tegen klimaatverandering en voorkomen we nog meer druk op de biodiversiteit. Zie ook laatste opgave ‘Water en Bodem sturend’.
30
à
Het Kagerplassengebied is aangewezen als provinciale groene buffer. De focus ligt op natuurbehoud, het verbeteren van de ecologische kwaliteit en ruimte bieden voor recreatieve ontwikkelingen op het water (bijvoorbeeld varen/zeilen etc.), onder andere op Koudenhoorn. Hierin is het zaak een goede balans te vinden om te voorkomen dat een te hoge recreatieve druk een bedreiging vormt voor de biodiversiteit. We denken daarom met aanvragers mee hoe initiatieven goed ingepast kunnen worden. Elke ontwikkeling heeft namelijk effect op landschap en biodiversiteit.
Voor de strandwallen en de strandvlaktes ligt de focus op de cultuurhistorische en recreatieve waarde van de landgoederenzone en de bollenteelt als vitale economische sector. Het is van belang om het bollengebied te herstructureren (het ISG beleid is hierin leidend), ruimtelijke structuren te versterken, beeldkwaliteit te verbeteren/verrommeling tegengaan (onder andere accentueren entrees en bermen), biodiversiteit te versterken (onder andere ecologische akkerranden en ecologische verbindingen) en duurzame innovatie in de bollensector aan te jagen. Teylingen kent al succesverhalen waar ook agrariërs als landschapsbeheerder optreden en zich richten op weidevogelbeheer. Het behoud van agrariërs in de omgeving is van groot belang. Functiemenging en verschillende vormen van landbouw zijn noodzakelijk voor de toekomst. Te denken valt aan verbouw van voedsel, gewassen voor bouwmaterialen, educatie/ recreatie en verbinding met natuur en landschapsbeheer.
3-30-300 vuistregel Houdt in dat we in grote lijnen streven naar: bomen zichtbaar vanuit elk huis procent groen in elke buurt meter van het dichtstbijzijnde park of groene ruimte
3 30 300
Het wijkgroen versterken in de dorpen We hebben de ambitie om het wijkgroen in de dorpen te versterken. Dit hangt ook sterk samen met het klimaatadaptief maken van de dorpen. We hanteren 50 – 100m2 nieuw openbaar groen per nieuw te realiseren woning . Daarnaast nemen we de 3-30-300 vuistregel op als norm bij nieuwe ontwikkelingen en herstructurering (zie kader). We streven naar 3 zichtbare bomen vanuit elk huis. De 30% staat voor boomkroonbedekking van de wijk, de wijk moet voor 30% in de schaduw liggen. Binnen 300 meter vanuit huis ben je bij een park of groene verblijfsruimte. We zetten in op het creëren van een robuuste bomenstructuur en het vergroten van het boomkroonoppervlak waarbij we groengebieden verbinden. Er loopt momenteel een traject voor een groenbeheerplan gericht op behoud van groen, beheer van groen en mogelijke vervanging van groen (het groenbeheerplan is in 2022 vastgesteld en loopt tot 2031). Uitgangspunt is meer biodiversiteit en de juiste boom op de juiste plek. We betrekken inwoners en ketenpartners bij het vergroenen van de omgeving. De energietransitie knelt op sommige vlakken met de klimaat- en biodiversiteitsopgaven. Nu meer bewoners zonnepanelen op hun daken leggen, neemt ook het aantal verzoeken toe om bomen te kappen. Dit i.v.m. de schaduw die een boom kan geven op de panelen.
De energietransitie zou niet moeten leiden tot het verlies van groen en natuurwaarden (met name in de centra/woonwijken).
Een florerende Toekomst voor Teylingen
à
Betere bomen: kwaliteit voor kwantiteit In een gezonde samenleving spelen bomen een onmisbare rol. Ze zijn niet alleen mooi of imposant om te zien, ze zijn ook functioneel en vertegenwoordigen verschillende functies en waarden. Dit zijn ecologische, cultuurhistorische en sociale waarden. Bomen hebben ook stedenbouwkundige-, ruimtelijke en milieutechnische functies. De visie op bomen die is vastgelegd in het bomenbeleid is de volgende: ‘Kwaliteit voor kwantiteit door toepassing van de juiste boom op de juist plaats’. Het Teylingse bomenbeleid hanteert daarbij de volgende vijf uitgangspunten:
1.
Het bomenbestand moet vitaal en toekomstbestendig zijn en daarmee minder vatbaar voor ziekten en aantastingen.
2.
Het bomenbestand moet aantrekkelijk blijven en structureel in kwaliteit verbeteren.
31
Omgevingsvisie Teylingen
3.
Het bomenbestand moet een meerwaarde geven aan de leefomgeving, de beleving en de ecologische waarde.
4.
Bomen moeten in hun groeiplaats duurzaam tot volle wasdom uit kunnen groeien.
5.
Het bomenbeleid moet draagvlak hebben bij de bewoners. Participatie gaat een steeds grotere rol spelen, ook bij boombeheer
Verlies aan biodiversiteit is dus niet alleen het verlies van (bedreigde) soorten, maar leidt ook tot een vermindering van de kwaliteit van onze leefomgeving en kan invloed hebben op onze gezondheid. Via landelijk en gemeentelijk natuurbeleid wordt geprobeerd om de natuur te beschermen en de wereldwijde afname in biodiversiteit af te remmen. Ambities voor Teylingen bestaan uit: 1. behouden huidig niveau aan soorten 2. verbeteren huidig niveau en 3. bewustwording creëren. We hebben als doel het verbeteren van de leefomgeving voor aangewezen ambassadeursoorten en meeliftende doelsoorten, per leefgebieden en de verbindingen daartussen. Hierdoor blijft de lokale biodiversiteit behouden en wordt het verbeterd in het diverse landschap dat Teylingen rijk is. Een verbetering van het leefklimaat voor dieren en planten, heeft tevens als effect dat het leefgebied van de mens verbetert. Zowel voor de huidige als toekomstige generatie(s). Dit is overigens een langdurig proces en het kan dan ook lang duren voordat effecten zichtbaar worden.
n Een grote boom in het straatbeeld van Sassenheim, Beatrixstraat vanuit Tijlooststraat
De gemeenteraad heeft in haar Raadsprogramma 2022-2026 ‘Samen maken we Teylingen’ benoemd dat zij het aantal dieren en planten in de gemeente willen vergroten. Ook is dit benoemd in het plan Duurzame Ontwikkeling Teylingen 2020-2024. Hoe we de lokale biodiversiteit een impuls geven is uitgewerkt in het recent vastgestelde Programma Biodiversiteit. Het Programma gaat, binnen de dorpen en in het buitengebied, zorgen voor een vergroting van de biodiversiteit.
Verbeteren leefomgeving inheemse flora en fauna soorten Voor een gezonde en prettige leefomgeving zijn de kwaliteit en kwantiteit van groen en water in de gemeente van belang. Bij biodiversiteit gaat het om de verscheidenheid aan levensvormen (flora en fauna) op aarde, ofwel de diversiteit aan soorten die onderling in een samenhangend geheel (een ecosysteem) met elkaar en met hun omgeving verbonden zijn. Ecosystemen leveren ook producten en diensten die onmisbaar zijn voor mensen. Voorbeelden van deze ecosysteemdiensten zijn schone lucht, voorkomen van hittestress, opnemen of vastleggen van CO2, waterberging en ruimte voor ontspanning.
32
Maatregelen om de lokale biodiversiteit te bevorderen hebben betrekking op o.a. het aanbrengen van groen dat erop is gericht om het leefgebied van specifieke faunasoorten te verbeteren, ecologisch groenbeheer, en natuurinclusief bouwen. De gemeente Teylingen zorgt zelf actief voor de verbetering van de biodiversiteit met haar partners. Ook Holland Rijnland zorgt ervoor dat er vanuit het Regionaal Groenprogramma fondsen ter beschikking worden gesteld om projecten uit te voeren die biodiversiteit vergroten. Meer leest u op https://www.teylingen.nl/biodiversiteit
Voor het realiseren van diverse maatschappelijke opgaven is de bodem en de ondergrond onmisbaar. Denk daarbij aan zaken als energietransitie, woningbouw, klimaatadaptie, een gezonde en veilige leefomgeving, onder- en bovengrondse infrastructuren en verbetering van de biodiversiteit. Het gebruik van de ondergrond is ook onlosmakelijk verbonden met het gebruik van de bovengrond. Maatregelen op of in de bodem en ondergrond, die getroffen worden ten gunste van de ene opgave hebben vaak ook effect op de andere opgaven. Daarnaast hebben we de aandacht voor de omgang met nieuwe ruimteclaims, ook in de ondergrond. We beschouwen bodem en ondergrond daarom in een vroeg stadium bij gebiedsontwikkeling en planvorming en houden ook rekening met toekomstig gebruik van de ondergrond (meervoudig gebruik). Bij de toekenning van functies voor gebieden houden we rekening met de aanwezige kwaliteit van de bodem. We staan geen kwaliteitsverslechtering toe van de bodem en waar mogelijk hebben we de voorkeur voor een verbetering. We voorkomen nieuwe verontreinigingen en overige aantastingen van de bodem en saneren of beheren bestaande verontreinigingen. We zien toe op een goede balans tussen benutten en beschermen van de bodem. We staan voor het duurzaam, veilig en efficiënt benutten van de bodem. Hierbij wordt rekening gehouden met archeologische waarden in de bodem.
à
Het minder bedekken van de bodem (minder stenen in de stad) voor een gezondere bodem, betere omgang met hitte en minder wateroverlast.
à
Een hoger grondwaterpeil in een aantal gebieden. Een hoger grondwaterpeil zorgt voor voldoende water bij droogte, vertraagt daling van veenbodems en vermindert hiermee de uitstoot van broeikasgassen.
à
Voldoende (schoon) water en zuiniger omgaan met drinkwater (minder verbruik).
à
Waterkwaliteit door o.a. gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
Een florerende Toekomst voor Teylingen
Regie voeren op bodem en ondergrond
Water en Bodem sturend Het is belangrijk om Water en Bodem sturend te laten zijn in nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. In de kamerbrief1 wordt actie door ’Water en Bodem sturend’ op onder andere de volgende aspecten concreet gemaakt:
à
Toename van zoetwatervoorraden door het opslaan van regenwater (waterberging).
à
Niet meer bouwen op plaatsen die later nodig zijn voor het bergen en afvoeren van water, zoals in de diepste delen van diepe polders.
n Veenweide in de Boterhuispolder
1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/11/25/water-en-bodem-sturend
33
Omgevingsvisie Teylingen
Zorgplichten water
Zorgplicht grondwater
De gemeentelijke watertaken komen voort uit drie zorgplichten, te weten afvalwater, hemelwater en grondwater. De gemeentelijke zorgplichten hebben inhoudelijk een sterke samenhang met de zorgplichten voor het zuiveren van afvalwater en die voor het regionaal watersysteem van de waterbeheerder, in dit geval Hoogheemraadschap van Rijnland.