Nota van bevindingen - Rapport onderzoek MAG - Rekenkamer Teylingen

Onderzoek Evaluatie Maatschappelijke Agenda Rekenkamer Teylingen

Opdrachtgever: Rekenkamer Teylingen Datum Oktober 2025 Auteurs Bert van Putten Maaike Bonnema Anieta Boer Juliette Maatman KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ. Het overnemen van cijfers en/ of teksten is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande toestemming van KWIZ.

Inhoudsopgave Inleiding .........................................................................................................................................1 1. De Maatschappelijke Agenda als beleidsinstrument .................................................................3 1.1. De MAG ..............................................................................................................................3 1.2. Tijdlijn MAG ........................................................................................................................4 1.3. Ontwikkelingen rondom de MAG ........................................................................................6 1.4. Monitoring ...........................................................................................................................9 1.5. Analyse en bevindingen....................................................................................................12 2. Wettelijke kaders en financiële middelen ................................................................................13 2.1. Wettelijke taken en budget ...............................................................................................13 2.2. Voorbeelden eigen beleidsruimte .....................................................................................14 2.3.

Bevindingen op een rij ......................................................................................................15 3. Uitvoering MAG .......................................................................................................................16 3.1. Werken met de MAG binnen de gemeente ......................................................................16 3.2. Samenwerking ..................................................................................................................18 3.3. Monitoring .........................................................................................................................19 3.4. Inwoners ...........................................................................................................................20 3.5. Bevindingen op een rij ......................................................................................................21 4. Betrokkenheid gemeenteraad .................................................................................................23 4.1. Gedeelde informatie met de gemeenteraad .....................................................................23 4.2. Ervaringen gemeenteraad met de MAG ...........................................................................25 4.3.

Bevindingen op een rij ......................................................................................................26 Bijlage 1: Overzicht raadsstukken sociaal domein ......................................................................27 Bijlage 2: De uitgangspunten voor subsidiëren ...........................................................................31 Bijlage 3: uitkomsten onderzoek Digipanel Teylingen .................................................................33 Bijlage 4: uitkomsten vragenlijst ketenpartners ...........................................................................41 Bijlage 5: Financiële analyse wettelijke en niet-wettelijke taken MAG ........................................44 Bijlage 6: Analyse beïnvloedbare onderdelen in de begroting en kadernota ..............................54 Bijlage 7: Pijlers van de MAG met de ambities ...........................................................................57 Bijlage 8: Indicatoren bij de concept MAG ..................................................................................59 Bijlage 9: Reactie op advies over de MAG ..................................................................................60

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Inleiding Aanleiding onderzoek Tot 2021 heeft de gemeente Teylingen voor de diverse onderwerpen op het sociaal domein aparte beleidsnota's gehanteerd. Hierna is het overgestapt naar de Maatschappelijke Agenda (MAG): een integraal beleidsplan voor het gehele sociale domein. Uit gesprekken met de fracties blijkt dat er bij raadsleden vragen zijn over de MAG, het onderwerp is substantieel maatschappelijk, financieel en beïnvloedbaar door de gemeente en voldoet daarmee aan de criteria van de rekenkamer voor onderzoeksonderwerpen. De rekenkamer Teylingen heeft een onderzoek gestart naar de Maatschappelijke Agenda (MAG) als beleidsinstrument. Hiermee wil de rekenkamer in beeld brengen in hoeverre de MAG een doeltreffend en doelmatig beleidsinstrument is. Onderzoeksvragen Voor het onderzoek gaan we uit van de onderzoeksvragen die de rekenkamer heeft opgesteld. De hoofdvraag voor het onderzoek luidt: “In hoeverre is de maatschappelijk agenda ‘Leven lang meedoen’ een doeltreffend en doelmatig beleidsinstrument voor de gemeente Teylingen?” Naast de hoofdvraag zijn er diverse deelvragen opgesteld. 1. Wat waren de doelstellingen van de MAG, hoe zijn die overgenomen in de uitvoeringsagenda’s en zijn die doelen bereikt? 2. Welk deel van de MAG is wettelijk vastgelegd? Hoe groot is de speelruimte van de gemeente Teylingen om daarvan af te wijken en toe te voegen? 3.

Welke middelen zijn ingezet voor de uitvoering van de MAG en hoe doelmatig was deze inzet? Zijn deze middelen te verdelen naar wettelijke en bovenwettelijke taken? 4. In hoeverre beheerst de gemeente Teylingen de kosten op het sociaal domein? Wat waren de uitkomsten van de begrote kosten? Is er een onderscheid in wettelijke en bovenwettelijke taken? 5. Krijgt de raad voldoende informatie om de kaderstellende en controlerende taken uit te voeren? 6. Hoe rapporteert het college over de voortgang na vaststelling van de MAG aan de gemeenteraad? 7. Hoe wordt de uitvoering van de MAG en de bijbehorende uitvoeringsagenda ervaren en uitgevoerd door de betrokken partijen, waaronder inwoners, ketenpartners en gemeentemedewerkers? Onderzoeksaanpak en verantwoording Het onderzoek is uitgevoerd in een aantal fasen. De eerste fase van het onderzoek bestond uit deskresearch. In deze fase is een analyse uitgevoerd van de MAG als beleidsinstrument, de verantwoording en de wijze waarop de gemeenteraad is betrokken bij de kaderstelling en het controleren van de voortgang. Tevens is door middel van een tijdlijn de voortgang van de MAG over de jaren heen in kaart gebracht. Vervolgens zijn in de tweede fase de uitkomsten van de analyse getoetst en verdiept in interviews met beleidsadviseurs, uitvoerend medewerkers van de gemeente, de gemeenteraad en de betrokken wethouder.

Ketenpartners binnen het sociaal domein van de gemeente Teylingen zijn benaderd voor een webenquête. Om de ervaringen onder inwoners op te halen is er een algemene vragenlijst over de ondersteuning van de gemeente gedeeld met het Digipanel dat in de gemeente actief is.

1

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Het onderzoek gaat in op de gebeurtenissen rondom de MAG in de periode van 2020 t/m juli 2025, waarbij de nadruk ligt op de meest recente gebeurtenissen en ervaringen. Leeswijzer De nota van bevindingen start met een analyse van de Maatschappelijke Agenda als beleidsinstrument en hoe deze tot stand is gekomen. In een tijdlijn wordt de geschiedenis van de MAG weergegeven en worden significante momenten in de ontwikkeling hiervan aangestipt. Vervolgens wordt in het tweede hoofdstuk naar de wettelijke kaders van de MAG gekeken: welke onderdelen zijn wettelijk verplicht en waar zit de beleidsruimte? Daarnaast worden de financiën van de MAG geanalyseerd. In het derde hoofdstuk wordt gekeken naar de uitvoering van de MAG en hoe dit wordt ervaren door gemeentelijke betrokkenen, ketenpartners en inwoners. Door middel van interviews en (online) enquêtes zijn de bevindingen van deze verschillende partijen opgehaald. Dan komt het perspectief van de raad aan bod. In mei 2025 heeft een raadssessie plaatsgevonden waarbij de raad aan de hand van stellingen haar perspectief op de MAG als beleidsinstrument kon geven. De opbrengsten van deze raadssessie zijn thematisch weergegeven. Aan het einde van het rapport is een aantal bijlagen te vinden. In de eerste bijlage staat een chronologisch overzicht van de documenten die met de raad zijn gedeeld omtrent de MAG.

De tweede bijlage beschrijft de uitgangspunten van subsidiëren, In bijlage drie worden de volledige uitkomsten van de webenquête die is afgenomen onder het Digipanel van de gemeente Teylingen weergeven en in bijlage vier de complete resultaten van het onderzoek onder de ketenpartners. Bijlage 5 bevat een nadere toelichting op de financiële analyse van de wettelijke en niet-wettelijke taken van de MAG. In de zesde bijlage wordt ingegaan op de analyse van de beïnvloedbare onderdelen in de begroting en kadernota. Bijlage 7 bevat een overzicht van de pijlers van de MAG met de ambities en bijlage 8 zet de indicatoren bij de concept MAG op een rij. In bijlage 9 staat tot slot de reactie van het college van Teylingen op het advies van de Adviesraad Sociaal Domein op de concept MAG.

2

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

1. De Maatschappelijke Agenda als beleidsinstrument In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de inhoud van de Maatschappelijke Agenda (MAG) en hoe deze als beleidsinstrument wordt ingezet. Daarnaast wordt een tijdlijn geschetst van de opzet en de voortgang van de MAG om zo het proces inzichtelijk te maken. De ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden rondom de MAG zijn vervolgens beschreven. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een beschrijving van de monitoring. Te beantwoorden onderzoeksvragen 1. Wat waren de doelstellingen van de MAG, hoe zijn die overgenomen in de uitvoeringsagenda’s en zijn die doelen bereikt?

1.1. De MAG De gemeente heeft middels de MAG gekozen voor een integrale aanpak (manier van werken waarin verschillende disciplines, organisaties of beleidsterreinen samenwerken) binnen het sociale domein. In het raadsvoorstel van de MAG staat de motivatie als volgt beschreven: ‘Het college wil overstappen naar een andere vorm van beleid maken en uitvoeren. Met deze nieuwe vorm wil het college bereiken dat maatschappelijke opgaven op een meer samenhangende en ook effectievere manier worden aangepakt’1. De MAG is opgesteld vanuit een integrale visie (breed en samenhangend toekomstbeeld waarin verschillende perspectieven, belangen en thema’s met elkaar verbonden worden). De MAG is bedoeld als breed beleidsinstrument die op grote lijnen de richting aangeeft waar de gemeente met het sociaal domein naartoe wil. De visie van de MAG bestaat uit verschillende onderdelen: • Vertrouwen en bouwen op kracht van inwoners; • Ondersteuning op maat als dat nodig is; • Samenwerken en samen doen; • De rol van de gemeente; • Positieve gezondheid. De gemeente staat voor verschillende opgaven. Deze opgaven zijn onderverdeeld in zes pijlers. Binnen iedere pijlers zijn ambities opgesteld om daarmee aan te tonen wat de gemeente wil bereiken. In de onderstaande tabel zijn de pijlers weergegeven.

Tabel 1.1.1 Pijlers MAG2 Pijler Vitaliteit - Onze inwoners hebben gelijke kansen op gezondheid van –9 maanden tot 100+ Zorg voor elkaar - Onze inwoners zijn actief onderdeel van hun buurt en kijken naar elkaar om Werk en Inkomen - Onze inwoners hebben voldoende inkomen voor hun levensonderhoud en om mee te kunnen doen Opgroeien en opvoeden - Onze kinderen groeien op in een gezonde en veilige omgeving en ouders en opvoeders voelen zich gesteund als dat nodig is Thuis als basis - Onze inwoners wonen zo lang mogelijk comfortabel en veilig thuis Passende ondersteuning - Onze inwoners zijn in staat zichzelf te redden en kunnen rekenen op hulp als ze dat nodig hebben

1 Met de invulling van de MAG voldoet de gemeente aan de wettelijke eisen voor het opstellen van het

beleidskader. De MAG is expliciet opgesteld als invulling van de wettelijke plicht van de gemeenteraad om periodiek beleidsplannen te maken voor de Wet maatschappelijke ondersteuning, Jeugdwet, Participatiewet en Wet publieke gezondheid. Ze vormt samen met de omgevingsvisie het brede beleidskader voor Teylingen. 2 Zie bijlage 7 voor de bijbehorende ambities.

3

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

1.2. Tijdlijn MAG In de tijdlijn van de MAG is met name in beeld gebracht hoe de MAG haar huidige vorm heeft gekregen. In 2020 in de MAG geïntroduceerd als beleidsinstrument. In 2023 zijn uitvoeringsprogramma’s opgesteld en is de MAG met deze uitvoeringsprogramma’s vastgesteld. In 2024 zijn de uitvoeringsprogramma’s bij het herijken van de MAG losgelaten, de uitvoering wordt vanaf dit moment beschreven in de P&C cyclus.

4

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

5

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

1.3. Ontwikkelingen rondom de MAG In deze paragraaf beschrijven we een aantal hoofdthema’s in de ontwikkeling van de MAG3. De opstart van de MAG In 2020 zijn de voornemens en motivatie achter MAG voorgelegd aan de gemeenteraad. De Commissie Welzijn heeft in 2021 voorgesteld om de MAG als hamerstuk voor te leggen aan de raad. Daarbij heeft de Adviesraad Sociaal Domein aandachtspunten aangestipt. De aandachtspunten hebben te maken met het meetbare en het realistische aspect van de MAG, de onduidelijkheid over de monitoring van de MAG, een niet-gedetailleerde financiële weergave van de verantwoording, een realistische verwachting van de extra werkdruk voor de ISD en Maregroep, verwoording van bepaalde doelgroepen, tegenstrijdigheid met betrekking tot de subdoelen en de huisvesting van jongvolwassenen in de gemeente. Het college van Teylingen heeft op deze aandachtspunten gereageerd. De volgende antwoorden zijn bijvoorbeeld gegeven door het college van Teylingen:4 Aandachtspunt: De meetbaarheid en het realistische aspect van de MAG. Reactie: De MAG kan worden gezien als visiestuk. De ambities zijn om na te streven, ook al is het lastig om deze te bereiken. Er zijn indicatoren opgenomen die meetbaar zijn. Aandachtspunt: Onduidelijkheid over de wijze van evaluatie en financiële verantwoording. Reactie: de financiële kaders staan in de gemeentelijke begroting.

De keuzes die we in ons beleid maken met het budget dat de raad beschikbaar stelt, zullen in de uitvoeringsprogramma’s komen. Aandachtspunten Adviesraad Sociaal Domein en reactie College van Teylingen Eind 2021 heeft de gemeenteraad zich oordeelvormend uitgesproken over het concept van de MAG. De gemeente heeft op dit moment aangegeven dat ze de concept MAG samen met de uitvoeringsprogramma’s in 2022 zullen aanbieden aan de raad. Bij de jaarrekening zal verslag worden gedaan van de resultaten van de uitvoeringsprogramma's. De raad wil de MAG pas vaststellen als er uitvoeringsprogramma’s worden opgesteld. Duin- en Bollenstreek De colleges van de vijf gemeenten in de Duin- & Bollenstreek: Noordwijk, Katwijk, Hillegom, Lisse en Teylingen hebben in 2022 de Uitvoeringsagenda5 Duin- en Bollenstreek vastgesteld. In 2022 is de bestuurlijke samenwerkingsstructuur verder vormgegeven om sturing gaan geven aan de realisatie van de topprioriteiten uit de Uitvoeringsagenda en overige gezamenlijke opgaven. De MAG moet binnen de kaders van dit Uitvoeringsprogramma opereren. Deze Uitvoeringsagenda heeft betrekking tot de gehele Duin- en Bollenstreek. De uitvoeringsprogramma's van de MAG staan hier los van en zijn specifiek in het kader van de MAG binnen de gemeente Teylingen opgesteld.

Herijking MAG In april 2021 heeft de raad de gezondheidsnota Teylingen positief gezond’ 2021 – 2024 vastgesteld (de nota is inmiddels verlopen, de inhoud van de nota valt nu onder de pijler Vitaliteit). Deze nota fungeert later als kapstok voor de inhoud van de pijler Vitaliteit. Daarnaast is het

3 In bijlage 1 staat een overzicht van raadsstukken die in de periode 2023 t/m 2025 zijn besproken met

betrekking tot het sociaal domein en de MAG. 4 Zie bijlage 9 voor alle reacties op het advies van de Adviesraad Sociaal Domein. 5 De uitvoeringsagenda van de Duin- en Bollenstreek staat los van de uitvoeringsprogramma's van de MAG

6

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Vitaliteitsakkoord gesloten met samenwerkingspartners6. In het vitaliteitsakkoord is een verdere basis gelegd voor het uitvoeringsprogramma van de pijler Vitaliteit. De gemeente wilde in 2022 verder gaan met het uitvoeringsprogramma van de pijler Vitaliteit. Er is namelijk besloten om voor de pijler Vitaliteit niet een nieuw uitvoeringsprogramma te maken, maar om verder te gaan met wat er al ligt (gezondheidsnota Teylingen positief gezond 2021-2024). In februari 2023 wordt een concept uitvoeringsprogramma 2023 van de pijler Vitaliteit gedeeld binnen een vergadering van de Commissie Welzijn. Dit concept dient als voorbeeld en ter verduidelijking van het proces. Onder het kopje ‘Uitvoeringsprogramma's’ worden de ontwikkelingen rondom de uitvoeringsprogramma's verder beschreven. Mede dankzij de verzamelde informatie op de MAG-avond (georganiseerd door de gemeente) in april 2024, is er een nieuwe versie van de MAG opgesteld. Naast de MAG-avond zijn er in het kader van de herijking gesprekken geweest met maatschappelijke partners, het college en interne collega's. In september 2024 is de herijkte MAG vastgesteld door de gemeenteraad. De wethouder heeft tijdens een raadssessie met de commissie Welzijn de herijkte MAG toegelicht. In de herijkte MAG heeft onder andere een wijziging in de indeling van de pijlers plaatsgevonden.

Voorheen bestond de MAG uit zeven pijlers, na de herijking zijn er zes pijlers. De pijler ‘Talentontwikkeling’ is bij de herijking (deels) opgenomen in pijler 1 (Vitaliteit) en pijler 3 (Werk en Inkomen). Daarnaast hebben twee pijlers een andere naam gekregen. De pijler ‘Thuis wonen’ is gewijzigd naar ‘Thuis als basis’, de pijler ‘Hulp bij meedoen’ is gewijzigd naar ‘Passende ondersteuning’.

Verder staan de indicatoren die in de eerste MAG zijn opgesteld7, niet in de herijkte MAG. De toelichting hierbij is als volgt: ‘Het opzetten van dat monitorinstrument is nog niet voor de hele Maatschappelijke Agenda gelukt. Daarom zijn de indicatoren niet opgenomen in deze actualisatie’. De gemeente is voornemens om in de zomer van 2025 een monitorinstrument te presenteren dat kan worden gebruikt bij het periodiek rapporteren over de ambities uit de MAG. Uitvoeringsprogramma’s In juni 2023 is de MAG met de bijbehorende uitvoeringsprogramma’s 2023 voor de zeven pijlers als hamerstuk behandeld en vastgesteld door de raad. Dit betekent dat er in 2023 uitvoeringsprogramma's waren voor de voormalige zeven pijlers. De gemeente was voornemens

6 Dit akkoord is in samenwerking de Rabobank, de Combibrug, Stiwa, Welzijn Teylingen, Ter Leede en

Sophia Scholen. 7 Zie bijlage 8 voor de indicatoren.

7

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

om in het najaar van 2023 de uitvoeringsprogramma’s voor 2024 te maken. Het oorspronkelijke plan was dus dat de uitvoeringsprogramma's jaarlijks geactualiseerd zouden worden. Bij de herijking van de MAG in 2024 zijn er echter geen nieuwe uitvoeringsprogramma's geschreven. Dit betekent dat er dus geen vernieuwde uitvoeringsprogramma's waren voor 2024. Hoe dit proces precies is verlopen, is niet expliciet vastgelegd. Wat in een raadsvergadering is besproken is het volgende: in het voorstel bij de herijking van de MAG is richting de raad aangegeven dat afspraken rondom de uitvoering van de ambities in het vervolg plaatsvinden via de programmabegroting van de gemeente, werkplannen van maatschappelijke partners, subsidies voor initiatieven en via gezamenlijke projecten. In het onderstaande tekstblok is te zien hoe dit is beschreven in het raadsvoorstel. Het loslaten van de uitvoeringsprogramma's en de redenen ervoor zijn niet expliciet benoemd door het college in het raadsvoorstel of tijdens de bijeenkomst. Kortom, het loslaten van de uitvoeringsprogramma’s is niet als apart besluitpunt aan de raad voorgelegd. Hier zijn gedurende de raadssessie met de Commissie Welzijn ook geen specifieke vragen door de raad zelf over gesteld. De raad had met name vragen over de monitoring en evaluatie van de MAG en was geïnteresseerd in de MAG-monitor die nog in ontwikkeling was.

Met de vaststelling van de herijkte MAG is de raad impliciet akkoord gegaan met de nieuwe werkwijze zonder vernieuwde uitvoeringsprogramma's. Zoals eerder geschetst is dit geen expliciet besluitpunt geweest. Onder het kopje monitoring wordt nader ingegaan op het verschil tussen de uitvoeringsprogramma’s en de programmabegroting.

“Argumenten 1.1 Hiermee vraagt het college opnieuw kaders voor de uitvoering van de maatschappelijke agenda aan de gemeenteraad. De Maatschappelijke Agenda is de basis van het samen realiseren van de gezamenlijke ambities. Afspraken over de uitvoering komen terecht in de Programmabegroting van de gemeente, in de werkplannen van maatschappelijke partners, in subsidies voor initiatieven en in gezamenlijke projecten.” -

Raadsvoorstel herijking MAG 2024

Om hier meer informatie over te verzamelen is gesproken met beleidsmedewerkers en strategen. Hieruit is gebleken dat de uitvoeringsprogramma’s in die tijd door de gemeente zijn losgelaten. Hiervoor is in de gesprekken een aantal redenen gegeven. Als belangrijkste reden is aangegeven dat het (te) veel werk en inspanning kost om dergelijke programma’s op te stellen en bij te werken. Een andere reden is dat de uitvoeringsplannen al snel gedateerd raakten. Daarnaast vinden de betrokken ambtenaren dat de kern van de afspraken staat beschreven in de reguliere P&Ccyclus. Dit leidde tot de conclusie dat de inspanning om de afspraken in de uitvoeringsprogramma’s te verwerken naar de mening van de ambtelijke medewerkers niet in verhouding stond met de toegevoegde waarde van het uitvoeringsprogramma. Daarom is uiteindelijk ambtelijk en door het college het besluit genomen om het reguliere P&C instrumentarium leidend te laten zijn. Hierin wordt dus momenteel gerapporteerd over de voortgang van de MAG. Subsidiebeleid Bij de herijking van de MAG is geconstateerd dat een herijking van het subsidiebeleid nodig is om de koppeling met de ambities uit de MAG door te ontwikkelen. In 2023 is er in opdracht van de rekenkamer een onderzoek uitgevoerd naar het subsidiebeleid van de gemeente Teylingen. Vanuit dit onderzoek zijn aanbevelingen opgesteld, welke zijn aangenomen door de raad.

Een aantal van deze aanbevelingen hebben directe betrekking tot de MAG. Er is bijvoorbeeld

8

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

geadviseerd om het subsidiebeleid een duidelijke positie te geven in de uitwerking van de MAG en binnen de MAG na te denken over de rolbepaling van gesubsidieerde organisaties8. De uitgangspunten subsidiebeleid zijn in april 2024 door het college vastgesteld en de gemeenteraad is hierover geïnformeerd met een raadsbrief. Deze uitgangspunten betreffen de subsidies die vallen onder de beleidsvelden van het programma Samenleven9. In deze uitgangspunten is onder andere beschreven dat bij het verlenen van subsidie een koppeling naar de doelen van de MAG wordt gemaakt. Zo weet de gemeente welke toegevoegde waarde een subsidie heeft op maatschappelijk vlak (uitgangspunt 1). Ook staat in de uitgangspunten beschreven dat er na elke subsidieverlening een heroverwegingsmoment moet plaatsvinden op de toegevoegde waarde ten aanzien van de MAG te bepalen. Het doel hiervan is het inzichtelijk maken aan welke doel van de MAG een subsidie bijdraagt, zodat het totaal aan subsidies zich in goede balans verhoudt tot de MAG (uitgangspunt 4). De MAG vormt nu het strategisch kader waarin subsidies worden toegekend op basis van maatschappelijke resultaten, samenwerking en impactmeting.

Naast de boven beschreven koppelingen van subsidies aan maatschappelijke opgaven vereist het van organisaties resultaatverantwoording in plaats van alleen activiteitenverantwoording, beschrijft het samenwerkingsvormen en partnerschappen als voorwaarde voor subsidieverlening en worden projectsubsidies aan meetbare effecten gekoppeld In juli 2025 zijn de nieuwe regels in de Algemene Subsidieverordening (Asv) vastgesteld. De gemeente wil met de Algemene subsidieverordening Teylingen 2025 dat subsidies rechtmatig en doelmatig worden verleend. De nieuwe Asv sluit aan bij het vastgestelde subsidiebeleid en maakt het mogelijk om beter te sturen op de bijdrage van subsidies aan de MAG-doelen.

1.4. Monitoring Het financiële kader van de maatschappelijke agenda is de gemeentelijke programmabegroting en de programmarekening. In de programmabegroting zijn de doelen en activiteiten voor het komende jaar vastgelegd bij het programma Samenleven. Deze zijn opgedeeld in de pijlers van de MAG. De programmabegroting 2024 – 2027 heeft een indeling volgens de zeven pijlers van de vorige MAG. In de programmarekening 2024 zijn deze pijlers ook aangehouden. In de programmabegroting 2025 – 2028 is de indeling van de huidige MAG met zes pijlers aangehouden. Onder de pijlers hangen verschillende doelen (de doelen zijn de ambities die in de MAG zijn opgesteld). In de laatstgenoemde begroting zijn meestal twee tot vier activiteiten beschreven per doel. Een voorbeeld: één van de doelen van de pijler Vitaliteit is: ‘de gezonde keuze is de makkelijke keuze’. Bij de programmabegroting zijn hier twee acties aan verbonden: 1. Met onze partners dragen we bij aan de uitvoering van vitaliteitsprogramma Viteylingen 2. We voeren het lokale plan van aanpak uit voor het ‘Gezond en Actief Leven Akkoord’ (GALA)

8 De Rekenkamercommissie Teylingen stelde in haar rapport dat het oude subsidiebeleid te weinig gericht

was op het meten van maatschappelijke effecten. Subsidies werden vooral toegekend op basis van activiteiten of sectoren, niet op hun bijdrage aan bredere maatschappelijke doelen. De rekenkamer adviseerde: het subsidie-instrument te koppelen aan maatschappelijke opgaven en beleidsdoelen; meetbare uitkomsten te formuleren (effectgericht werken); subsidies te laten aansluiten op integrale programma’s zoals de MAG; beter te rapporteren aan de gemeenteraad over behaalde maatschappelijke resultaten. 9 Zie bijlage 9 voor de vastgestelde uitgangspunten.

9

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Programmarekening In de programmarekening volgt een terugkoppeling op de activiteiten uit de programmabegroting. In onderstaand kader is een activiteit binnen het programma Samenleven10 weergegeven, om een beeld te schetsen van de wijze van monitoring.

Per doel worden de verschillende activiteiten inclusief de voortgang beschreven. De activiteiten die worden genoemd, hebben in het betreffende jaar speciale aandacht gehad. Reguliere, jaarlijks terugkerende taken waarover geen verdere bijzonderheden over te vermelden zijn, worden niet in de programma's opgenomen. Ook zijn de verschillende ambities niet vertaald naar indicatoren die de voortgang meten. Verschillen uitvoeringsprogramma's en programmabegroting Met het loslaten van de uitvoeringsprogramma's en de overgang naar het verantwoorden via de reguliere P&C cyclus is er een verandering in de informatievoorziening gekomen voor de gemeenteraad. In het onderstaande staat een vergelijking tussen de uitvoeringsagenda 2023 voor de pijler Vitaliteit, de programmabegroting 2025 en de programmarekening 2024. Tabel 1.4.1 Voorbeeld vergelijking uitvoeringsprogramma's en programmarekening en begroting pijler Vitaliteit Uitvoeringsprogramma

Programmabegroting

Programmarekening

Trends en ontwikkelingen:

Idem

Idem, maar terugblik

Ambities rond vitaliteit

Idem

Niet opgenomen.

Beschrijving activiteiten 2022. Voorbeelden: Uitvoering gegeven aan de Gezondheidsnota door het Pando Network binnen het programma ViTeylingen, onder meer door het stimuleren van de Rookvrije Generatie en gezonde sportkantines.

Niet opgenomen

Wat wilden we bereiken? Beschrijving per doel welke activiteiten zijn ondernomen en de stand van zaken bij de jaarrekening. Voorbeelden:

Vanuit Viteylingen zijn verschillende initiatieven gesteund, waaronder ook jongere scholieren betrekken bij het jaarlijkse schoolvoetbaltoernooi en het meedoen aan de Nationale Diabetes Challenge.

dan

met

Doel: De gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden. We willen een fysieke en sociale omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag. Activiteiten:

10 Programmarekening 2024 ‘Samen maken wij Teylingen’.

10

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Met het programma Viteylingen heeft het Pando Network gezonde voeding in Teylingen gestimuleerd. Zo is bijvoorbeeld het initiatief 'Samen koken & Eten' georganiseerd, waar een gezonde maaltijd op tafel wordt gezet.

De brede maatschappelijke agenda sluit aan bij de begrippen ‘brede welvaart’ en ‘Positieve Gezondheid’ en staat voor een opgavegerichte en integrale aanpak. Stand van zaken: Deze activiteit wordt vanuit de campagne Viteylingen en de Vitaliteitstafel uitgevoerd. In 2023 zijn daar de ambities van de Brede SPUKregeling 2023-2026 aan toegevoegd en vastgelegd in het plan van aanpak GALA ‘Vitaliteit op één in Teylingen’.

Wat doen we in 2023. Voorbeelden: In de omgevingsvisie formuleren we onze doelen voor een gezonde leefomgeving, voldoende ruimte voor sport en beweging. Door zowel accommodaties als buitenruimte uitdagend te maken wat uitnodigt tot bewegen. We voeren acties uit de nota sportbeleid en het Lokaal sportakkoord uit, dit draagt ook bij aan de andere opgaven, bijvoorbeeld aan talentontwikkeling, zorg voor elkaar, opgroeien en thuis wonen. We stimuleren bij het ontwikkelen van sportvoorzieningen het multifunctionele gebruik. We geven uitvoering aan het sport- en beweegbeleid. We voeren acties uit de sportnota Teylingen sportbeleid uit. Dit draagt integraal ook bij aan diversen andere pijlers waaronder: Talentontwikkeling, Zorg voor Elkaar, opgroeien en thuis wonen.

Onze belangrijkste partners Overzicht van de partners van de gemeente.

Wat willen we bereiken? Beschrijving per doel welke activiteiten worden ondernomen. Voorbeelden: Doel: Onze inwoners investeren levenslang in hun positieve gezondheid en een actieve levensstijl Activiteiten: We faciliteren inwoners om hun initiatieven te realiseren. We monitoren, sturen op en rapporteren over de taken die zijn belegd bij de verschillende uitvoeringspartners. Doel: De gezonde keuze is de makkelijke keuze Activiteiten: Met onze partners dragen we bij aan de uitvoering van vitaliteitsprogramma Viteylingen. Idem

Idem

Dit voorbeeld is ook typerend voor de wijze waarop de rest van de pijlers zijn beschreven. Zoals uit dit overzicht blijkt zijn de verschillen tussen de wijze waarop de uitvoeringsprogramma's waren opgezet en de opzet in de programmabegroting en – rekening niet groot. Ook in de uitvoeringsprogramma's zijn de voorgenomen maatregelen (te) globaal beschreven en niet nader gespecificeerd naar acties. Hierdoor ontbreekt specifiek inzicht in de daadwerkelijke activiteiten die worden uitgevoerd in het kader van de MAG.

11

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

1.5. Analyse en bevindingen In dit hoofdstuk is ingegaan op de doelstellingen van de MAG en de wijze waarop deze vertaald zijn naar de uitvoeringsprogramma's om de doelstellingen van de MAG te realiseren. De belangrijkste bevindingen staan in het onderstaande op een rij. De doelstellingen van de MAG zijn per pijler opgesteld. Binnen deze algemeen geformuleerde doelstellingen zijn wat meer concrete ambities opgesteld. De doelstellingen en de ambities zijn niet vertaald naar (meetbare) indicatoren. Bij de start van de MAG zijn er uitvoeringsprogramma's opgesteld. Bij de herijking van de MAG is ambtelijk en in overleg met het college is besloten af te zien van deze uitvoeringsprogramma's. Bij de herijking is richting de raad aangegeven dat de verantwoording op de ambities in het vervolg plaatsvinden via de programmabegroting van de gemeente, werkplannen van maatschappelijke partners, subsidies voor initiatieven en via gezamenlijke projecten. De opzet van de programmabegroting is grotendeels gelijk aan de opzet van de in 2023 opgestelde uitvoeringsprogramma's. In de programmabegroting wordt op een zeer hoog abstractieniveau gerapporteerd.Er is weinig informatie beschikbaar over specifieke acties, taakstellingen en te bereiken resultaten.

12

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

2. Wettelijke kaders en financiële middelen Om een volledig beeld te krijgen van de MAG en de doeltreffendheid hiervan wordt gekeken naar wat wel en wat niet binnen het wettelijke takenpakket van de gemeente valt. De ingezette financiële middelen staan ook nader uitgewerkt in dit hoofdstuk. Te beantwoorden onderzoeksvragen 2. Welk deel van de MAG is wettelijk vastgelegd? Hoe groot is de speelruimte van de gemeente Teylingen om daarvan af te wijken en toe te voegen? 3 Welke middelen zijn ingezet voor de uitvoering van de MAG en hoe doelmatig was deze inzet? 4. In hoeverre beheerst de gemeente Teylingen de kosten op het sociaal domein? Wat waren de uitkomsten van de begrote kosten?

2.1. Wettelijke taken en budget De MAG bestrijkt een breed terrein en omvat een relatief groot aantal wetten. In de volgende tabel staat een overzicht per pijler en of het programmaonderdeel een wettelijke taak is en welke budgettaire ruimte er is om keuzes te maken. In bijlage 5 staat meer in detail per pijler van de MAG een overzicht van de programmaonderdelen, de wettelijke en niet wettelijke kaders ervan, de rekening 2024 voor dit onderdeel en welke mogelijkheden er zijn. De programma-indeling van de jaarrekening van 2024 is als leidraad gebruikt. In bijlage 6 staat een korte weergave van het onderzoek dat Berenschot heeft gedaan en de vertaling ervan naar de kadernota

Deels, met beleidsruimte

Tekort/ overschot begroting en realisatie 2024 64 77

Te behalen besparingen 1.528 996*

Nee, zorgplicht Ja, beperkte beleidsruimte

-2 -11

313* ** 220* **

Talentontwikkeling Cultureel erfgoed Cultuurpresentatie, productie en participatie

Deels, veel beleidsruimte

-17 89

679 139*

Nee

152

406**

Media Musea Onderwijshuisvesting Openbaar basisonderwijs

Ja Nee Ja Ja, beperkte beleidsruimte

-12 -35 1 -58

92**

Zorg voor elkaar

Deels, veel beleidsruimte

11

342* **

92

Programma (bedragen *€1.000) Vitaliteit Sportaccommodaties Sportbeleid en activering Volksgezondheid

Wettelijk

Werk en inkomen

42*

Arbeidsparticipatie

Nee

56

448 19* Ntb**

Inkomensregelingen11

Deels, met beleidsruimte Ja, met keuzes in uitvoering

898 -12

429* ** Ntb””

WSW en beschut werk 11 Exclusief energietoeslag

13

Rekenkamer Teylingen

Opgroeien en opvoeden Jeugdhulp Onderwijsbeleid en leerlingenzaken Pleegzorg Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

Versie 1.0

Ja Deels, veel beleids- en uitvoeringsruimte

Passende ondersteuning Maatwerkvoorzieningen WMO Samenkracht en burgerparticipatie Toegang wijkteams

-19

416 Ntb** 122* Ntb**

Ja

-

Nee Deels, beleidsruimte in preventie, uitvoeringsruimte toegang

11

107* Ntb**

7

200*

Thuis als basis Beschermd wonen WMO Maatschappelijke- en vrouwenopvang

370 325

103

91

Ja, beperkte ruimte beleid en uitvoering

113

91*

Ja

-10

Ja, beperkte ruimte beleid en uitvoering Ja, beperkte ruimte beleid en uitvoering Ja, beperkte ruimte beleid en uitvoering

2.394

334

238

Ntb**

2.380

167**

-208

167**

Totaal 3.017 3.838 *** * Besparing te behalen volgens Berenschot ** Besparing te behalen conform wettelijke taken * ** Gecombineerde besparing te behalen volgens Berenschot en conform wettelijke taken *** Exclusief nader te bepalen bedragen De gemeente Teylingen had in 2024 een overschot van ruim 3 miljoen op de MAG. Dit resultaat wordt sterk vertekend door enkelen bijzondere posten op de begroting, namelijk de opvang van Oekraïners en de bestrijding van energiearmoede. Zonder deze bijzondere posten komt het saldo op de MAG uit op een kleine plus van €10.000,-.

2.2. Voorbeelden eigen beleidsruimte Op elk onderdeel kent de gemeente Teylingen meer of minder eigen beleidsruimte. De invulling van deze beleidsruimte kan op vele verschillende manieren. Omdat er geen specifiek inzicht is in de activiteiten is het in het kader van dit onderzoek is het niet mogelijk om de financiële gevolgen ervan in kaart te brengen. In het onderstaande staan enkele voorbeelden van wettelijke verplichtingen met beleidsruimte kort uitgewerkt. Armoedebeleid Ten aanzien van het armoedebeleid is de gemeente wettelijk verplicht de volgende minimaregelingen uit te voeren: bijzondere bijstand, individuele inkomenstoeslag, studietoeslag en tegemoetkomingen voor noodzakelijke kosten, en regelingen voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen. De gemeente heeft bij de invulling ervan de keuze om de hoogte van de bedragen te bepalen, de inkomensgrenzen, de vermogensgrenzen en additionele criteria. Een voorbeeld is de individuele inkomenstoeslag: Dit is een jaarlijkse toeslag voor mensen die langdurig moeten rondkomen van een laag inkomen. De gemeente Teylingen bepaalt zelf:

14

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

•

De hoogte van het bedrag (in 2025 € 800 voor gehuwden en € 500 voor alleenstaanden/alleenstaande ouders). In andere gemeenten variëren deze bedragen tussen €275 en €1.000, • De inkomensgrens: in Teylingen is dit 120 procent van het wettelijke sociale minimum. In andere gemeenten varieert dit tussen de 100 en 130 procent van het wettelijke sociale minimum. • De referteperiode: rechthebbenden dienen in Teylingen minimaal 12 maanden een dergelijk inkomen te hebben; in andere gemeenten varieert dit tussen de 12 maanden en 60 maanden. De regelingen zijn dus wettelijk, maar de gemeente kan hierin aan verschillende parameters een eigen invulling geven. Elke invulling heeft budgettaire gevolgen. Wmo en Jeugdhulp Gemeenten hebben aanzienlijke beleidsvrijheid om maatwerkvoorzieningen volgens de Wmo en Jeugdwet naar eigen inzicht in te richten. Dit uit zich in beslissingen over soorten voorzieningen, toegangscriteria, de verdeling tussen algemene- en maatwerkvoorzieningen, financiering en uitvoeringsregels. De gemeente Teylingen heeft in de verordening een duidelijke keuze gemaakt voor bijvoorbeeld het aanbieden van bepaalde voorzieningen als algemene voorziening (voor iedereen toegankelijk) in plaats van kiezen voor maatwerk met individuele beoordeling. In Teylingen gaat het onder meer om een algemene voorziening voor dagbesteding.

Deze is toegankelijk zonder complexe indicatieprocedure. Daarnaast zijn er gemeenten (bijvoorbeeld Utrecht) die voor de Jeugdwet bijvoorbeeld kiezen om ouders met hulpvragen rondom gedrag eerst groepsaanbod of oudercursussen aan te bieden en pas daarna eventueel individuele jeugdhulp als maatwerkvoorziening te verstrekken. De gemeente Teylingen biedt dit niet in groepsaanbod aan bijvoorbeeld. Een ander voorbeeld is de omgekeerde integrale verordening, die verschillende gemeenten hanteren (bijvoorbeeld Bunschoten en Lingewaard) voor Jeugdwet en Wmo. Bij een omgekeerde verordening wordt niet gestart vanuit wet- en regelgeving en de uitzonderingen daarop, maar begint het juist bij de vraag van de burger. Het doel is dat de uitvoeringspraktijk maatwerk levert, afgestemd op de persoonlijke situatie van inwoners En dus niet gehinderd wordt door te strakke beleidsregels. Dat betekent dat het gewenste effect voor de inwoner en integrale ondersteuning centraal staan. De wet- en regelgeving vormen het juridische kader. De beleidsvrijheid in de wet maakt dat gemeenten eigen keuzes kunnen maken met budgettaire gevolgen. Wel is er door jurisprudentie sprake van een relatieve beleidsvrijheid.

2.3. Bevindingen op een rij Zoals geconstateerd in het vorige hoofdstuk ontbreekt er een uitvoeringsprogramma voor de MAG en daarmee een dieper inzicht in de activiteiten die worden uitgevoerd in het kader van de MAG. Zoals ook in het vorige hoofdstuk geconstateerd is de opzet van de programmabegroting vrijwel identiek aan de opzet van het uitvoeringsprogramma. Er ontbreekt een samenhangend overzicht van maatregelen en acties die worden uitgevoerd per pijler. Het is dan ook niet mogelijk om op maatregelniveau inzichtelijk te krijgen wat wettelijke en niet wettelijke taken zijn en hoeveel financiële speelruimte de gemeente Teylingen heeft in het kader van de MAG. Wel is dit mogelijk op een meer geaggregeerd niveau. Binnen de MAG zijn er voor minimaal 3,85 miljoen euro aan financiële keuzes te maken door de gemeente Teylingen over niet-wettelijke taken. De MAG bevat geen specificatie van welke taken wettelijk of niet-wettelijk zijn. Dit wordt bevestigd door de beleidsmedewerkers van de gemeente. Ook denken zij dat het voor de raad niet altijd duidelijk zal zijn wat wettelijk en wat niet-wettelijk is. Door het ontbreken van een koppeling tussen de specifieke activiteiten en maatregelen die worden uitgevoerd door/ in opdracht van de gemeente is het ook niet mogelijk om de resultaten, zowel financieel als op inhoud, te koppelen aan de doelstellingen van het beleid.

Daarom is er in het kader van dit onderzoek geen oordeel te geven ten aanzien van de doelmatigheid van de bestedingen.

15

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

3. Uitvoering MAG In dit hoofdstuk beschrijven we de werkwijze van de MAG zoals deze in de praktijk door beleidsmedewerkers, strategen en stakeholders wordt toegepast en ervaren. De informatie uit dit hoofdstuk is verzameld aan de hand van de interviews met beleidsmedewerkers, wethouders en strategen. Daarnaast zijn voor het onderzoek ketenpartners middels een online vragenlijst bevraagd over hun ervaringen met (het werken met) de MAG. Ketenpartners zijn organisaties en instanties die zich op een manier in de gemeente inzetten voor het sociaal domein. Dit betreft zowel organisaties met als zonder een subsidieovereenkomst met de gemeente. Twintig partners zijn benaderd voor het onderzoek, in totaal hebben elf partners hun ervaringen gedeeld12. Ook is er een enquête uitgezet onder inwoners via het Digipanel. Te beantwoorden onderzoeksvragen 7. Hoe wordt de uitvoering van de MAG en de bijbehorende uitvoeringsagenda ervaren en uitgevoerd door de betrokken partijen, waaronder inwoners, ketenpartners en gemeentemedewerkers?

3.1. Werken met de MAG binnen de gemeente Ervaringen gemeente Per pijler van de MAG is er een gemeentelijke beleidsmedewerker aangewezen die fungeert als pijlercoördinator. De pijlercoördinator is het contactpersoon voor de projectleider van de MAG en communiceert ontwikkelingen naar collega’s die bijdragen aan de betreffende pijler. Alle beleidsmedewerkers van Maatschappelijke Ontwikkeling zijn betrokken bij, of medeverantwoordelijk voor, meerdere ambities van de MAG. Voorheen werd er in de gemeente gewerkt met losse beleidsstukken per beleidsterrein in de gemeente. Zoals eerder aangegeven, wil de gemeente met de MAG een integrale aanpak binnen het sociale domein. Aan de beleidsmedewerkers is gevraagd hoe zij de (nieuwe) werkwijze van de MAG ervaren. In de ervaringen van de beleidsmedewerkers komt een tweedeling naar voren met betrekking tot het werken met de MAG. De beleidsmedewerkers geven hierbij aan dat de voorkeur voor de manier van werken persoonsgebonden kan zijn. Enerzijds vinden de beleidsmedewerkers dat de MAG ruimte en kaders geeft om binnen te werken: de huidige MAG biedt ruimte om bijvoorbeeld keuzes af te stemmen op (lokale) ontwikkelingen en aansluiting te vinden bij andere programma’s. Dit geeft flexibiliteit in de uitvoering. Daarnaast is de tijdswinst een positieve ontwikkeling van de MAG.

Het schrijven, bijhouden van de voortgang en het evalueren van losstaande beleidsplannen kost veel tijd. Dit zit nu in één instrument. De MAG wordt nu in zijn geheel geëvalueerd, zoals dit bijvoorbeeld bij de Herijking heeft plaatsgevonden. De integraliteit van de MAG is ook genoemd als sterk punt: grijze gebieden zijn minder goed te vangen in beleidsplannen en kunnen goed in de MAG worden gevangen. Dit wordt ook op bestuurlijk niveau erkend.

‘Niet alleen geeft het (de MAG) vrijheid, het is ook minder arbeidsintensief. Als de raad een vraag stelt is het vaak nog wel even zoeken omdat de uitvoering is belegd bij meerdere partijen.’ ‘Het voordeel van de MAG is dat er heldere verwachtingen in staan beschreven.’

12 De volledige resultaten hiervan zijn te vinden in bijlage 4.

16

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Anderzijds geven een aantal beleidsmedewerkers aan dat ze wel eens behoefte hebben aan een concreter en levendiger beleidsdocument. Een voorbeeld dat hierbij wordt genoemd is het verstrekken van opdrachten aan externe partijen. De opdrachtbeschrijving en de concrete taken moeten helder zijn, maar moet ook in lijn zijn met de MAG. De MAG is als beleidsdocument echter breed en daarmee minder concreet, waardoor het soms zoeken is naar de juiste richting. De MAG geeft in hun ogen in dit soort gevallen te veel ruimte. De pijlers kunnen vrij breed zijn, waardoor er geen concrete handvatten zijn om beleids- of subsidiekeuzes te maken. Meer kaders of houvast geven een meer eenduidige richting en invulling van het beleid. “Ik denk dat het van voorde sommige dingen zou zijn als er iets met meergemeentelijke een vast kader is. Over de inhoud pijlers zijn in dehelpend verschillende gesprekken Aan de andere moet je daarvoor ook weer waken dat mensen zich te veel blijven betrokkenen enkant ketenpartners opmerkingen gemaakt. vasthouden aan het kader. in onze gemeente methangt. teamsVoorheen en hoe strakker - De pijler Vitaliteit is We eenwerken brede pijler waar veel onder lagen erje de kaders maakt, hoe minder mensen over die schaduw heen gaan kijken.” relatief veel vastgelegde kaders en plannen en voor deze pijler is de overgang naar MAG daarom vrij groot.

Ook op bestuurlijk niveau wordt benoemd dat deze pijler breed is; vitaliteit is een breed begrip en in sommige gevallen is er behoefte aan meer kaders. - Wonen, Welzijn en Zorg zou een los thema kunnen zijn binnen de pijler Zorg voor elkaar. Dit is later opgestart dan de MAG en komt verspreid in de pijlers terug. Dit zou meer gebundeld kunnen worden. - Inclusie en participatie komen als thema’s terug in meerdere pijlers. Mogelijk kunnen dit losstaande onderwerpen worden met eigen ambities.

De MAG is daarnaast een document dat doorontwikkeld wordt. In een van de interviews wordt het een ‘lerend document’ genoemd: het document wordt verder ontwikkeld en het is een project van de lange adem. Een voorbeeld hiervan is de herijking van de MAG in 2024. Tijdens deze herijking is de maatschappelijke agenda opnieuw tegen het licht gehouden en zijn wijzigingen aangebracht aan de hand van deze evaluatie. Werken met de uitvoeringsprogramma’s Vanuit de medewerkers komen verschillende signalen met betrekking tot de uitvoeringsprogramma's. Sommige medewerkers geven aan dat er bij een aantal pijlers wordt gewerkt met een vorm van een uitvoeringsprogramma. Bij Opgroeien en Opvoeden bijvoorbeeld beschrijft een medewerker de P&C cyclus met de activiteitenkalender van het komende jaar als een soort uitvoeringsplan. Beleidsmedewerkers werken verder met de uitwerkingen die in de opdrachten van partners staan (een accountmanager monitort in dat geval de voortgang) en sommige beleidsmedewerkers vallen soms terug op de eerdere beleidsplannen. Een aantal beleidsstukken liepen in de beginperiode van de MAG nog door, inmiddels zijn deze verlopen. In de oude beleidsstukken staan activiteiten/ ambities die nog lopen, deze zijn nu opgegaan in de MAG. Daarnaast liggen er soms specifieke actieplannen of programma’s (bijvoorbeeld voor eenzaamheid, mantelzorg of jeugdhulp) naast de MAG.

De indruk bestaat dat deze meer specifieke plannen soms meer nadruk en aandacht krijgen dan de wat breder geformuleerde ambities zonder helder uitvoeringsplan. Ervaringen ketenpartners Ook de ketenpartners is gevraagd naar de werking en effectiviteit van de MAG. De meeste ketenpartners zijn overwegend positief over de werkwijze: gemiddeld geven de ketenpartners een 7,1 voor de mate waarin de MAG voldoende kaders biedt om binnen te werken. De duidelijkheid van de MAG wordt beoordeeld met een 7,0. Eén van de onderdelen is met een onvoldoende (5,0 gemiddeld) beoordeeld: namelijk de mate waarin de inwoner de effecten van de MAG ervaart.

17

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

In de toelichting wordt de meerjarenvisie als sterk punt benoemd, ook benoemt één van de ketenpartners dat de MAG ruimte schept voor bewonersinitiatieven. Er worden daarnaast verbeterpunten aangedragen. Een ervaring van een ketenpartner is bijvoorbeeld dat de MAG door de opdeling in pijlers gesegmenteerd raakt en daardoor niet integraal is. Ook geeft een van de ketenpartners aan dat er in de MAG te veel zaken tegelijk worden opgepakt en dat er meer geëvalueerd kan worden. De communicatie en informatievoorziening vanuit de MAG naar de ketenpartners wordt wisselend beoordeeld: sommigen beoordelen dit met een onvoldoende terwijl anderen hier positief over zijn. Gemiddeld wordt dit onderdeel met een 5,5 beoordeeld. In de toelichting zijn de ervaringen ook wisselend: de een ervaart weinig samenwerking en communicatie terwijl de ander juist vindt dat er goede voorlichting wordt gegeven.

3.2. Samenwerking In de gemeente Binnen de gemeente vindt het ‘pijler-coördinatorenoverleg’ plaats waar alle coördinatoren en de beide strategen meerdere keren per jaar samenkomen. De gemeente werkt met een structuur die bestaat uit pijlers en subteams, waarbij de pijlers en subteams niet altijd één op één overeenkomen. Dit is soms onhandig, maar het zorgt er tegelijkertijd ook voor dat de samenwerking met anderen moet worden opgezocht. Het wordt als wenselijk gezien als elk subteam uit minstens twee personen bestaat, maar door de ambtelijke fusieorganisatie bestaat een subteam feitelijk uit één persoon. De noodzaak wordt gezien om de subteams uit te breiden, maar de ambtelijke capaciteit is er niet om dit te realiseren. Dit een ontwikkeling binnen de gemeente die niet door de MAG komt, maar wel invloed heeft op de uitvoering van de MAG. De samenwerking binnen de gemeente wordt als goed beschreven. Beleidsmedewerkers kunnen elkaar goed vinden. De samenwerking zou altijd beter kunnen, wordt gezegd. De beleidsmedewerkers van verschillende pijlers zoeken elkaar op, maar dit zou nog meer kunnen. Beleidsmedewerkers zitten in hun eigen beleidsveld en weten daardoor niet altijd wat anderen doen. Nu de bezetting meer stabiel is, weten medewerkers steeds meer van elkaar wat zij doen.

Het werken met MAG en subteams vraagt om enige basiskennis van het sociaal domein, wordt geconstateerd door een beleidsmedewerker. ‘(…) er mag nog meer kruisbestuiving komen. Soms weet je niet eens dat je iets niet weet.’ Samenwerking tussen de gemeente en de ketenpartners De beleidsmedewerkers vinden dat de samenwerking met ketenpartners in de basis goed verloopt. Ze zijn tevreden over de manier van samenwerken. Tegelijkertijd verloopt de samenwerking niet altijd vlekkeloos, vertelt een beleidsmedewerker, dit komt mede doordat de aansturing vanuit de gemeente niet altijd hetzelfde is. Bij de grotere partijen (met meer subsidies) is de samenwerking intensief, wat ook nodig is omdat er relatief veel buiten de deur is belegd. Bij kleinere partijen is de samenwerking minder intensief, 18

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

wat neerkomt op bijvoorbeeld één keer per jaar een moment waarop de gemeente met ze samenzit. Beleidsmedewerkers merken op dat er in samenwerking met de partners veel gebeurt. Voor beleidsmedewerkers betekent dit ook dat het bij nieuwe opdrachten van belang is om na te gaan wat er al gebeurt, voordat een opdracht wordt uitgezet. Dit vraagt om een intensieve samenwerking met de partners en binnen de gemeente. De brede opzet van de MAG is hierbij soms een uitdaging, omdat er niet altijd (heldere) kaders zijn voor bijvoorbeeld het toekennen van een subsidie. Dit maakt de besluitvorming tegenover ketenpartners in sommige gevallen lastiger en minder transparant. Aan de andere kant geeft de MAG de ruimte om invulling te geven aan opdrachten van ketenpartners. Ketenpartners zien dit ook en proberen deze ruimte ook te benutten. De MAG is hierdoor wel een onderdeel geworden van het sociale veld13. De ketenpartners zien dat er voldoende samenwerking is tussen de gemeente en de ketenpartners en tussen de ketenpartners onderling. De meeste ketenpartners vinden dat er voldoende samenwerking is tussen hun organisatie en de gemeente. Verbeterpunten liggen bij opzoeken van elkaar en bij het signaleren en bij het meer regie nemen door de gemeente in het samenbrengen van de verschillende partijen.

“Meer samenbrengen van verschillende betrokken partijen.” “Meer regie nemen in samenwerking tussen organisaties.”

Samenwerking binnen het sociaal veld Wat betreft de samenwerking tussen de verschillende organisaties onderling wordt ook het opzoeken van elkaar als verbeterpunt aangedragen. Daarnaast zien ketenpartners een verbeterpunt in de onderlinge terugkoppeling. In de toelichting geeft een van de ketenpartners aan het inzicht te missen in welke organisaties er zijn en hoe zij elkaar kunnen versterken. Anderen uiten de behoefte naar meer samenwerking. “Er is - naar mijn weten - geen overzicht hoe de diverse maatschappelijke organisaties onderling verbonden zijn en/of met elkaar werken.” “Ik mis inzicht in welke organisaties er allemaal zijn en hoe we elkaar kunnen versterken. Maar da's denk ook de missie van MAG.”

3.3. Monitoring De MAG zelf wordt niet alleen doorontwikkeld, maar er wordt ook gewerkt aan een passend monitoringsinstrument. De verwachting is dat met dit beleidsinstrument de effectiviteit van de MAG als beleidsinstrument meer inzichtelijk kan worden gemaakt. De beleidsmedewerkers en strategen werken aan de monitoring van de MAG. Voor de verschillende ambities wordt geprobeerd om kwantitatieve en kwalitatieve data samen te voegen om te verantwoorden wat er is gedaan14. Momenteel wordt middels de reguliere P&C cyclus teruggekeken op de realisatie van de ambities. Zoals geschetst in hoofdstuk 1.4 wordt in de programmarekening onder het programma 13 Het sociale veld omvat het geheel aan professionele organisaties, vrijwilligersorganisaties en

burgerinitiatieven binnen de verschillende beleidsterreinen van het sociale domein. 14 De ontwikkelingen rondom de MAG monitor liggen buiten de scope van het huidige onderzoek. In september 2025 is gecommuniceerd dat er nog aan de MAG monitor wordt gewerkt en dat deze naar verwachting eind Q3, begin Q4 2025 klaar zal zijn. 19

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

‘samenleven’ per pijler gekeken naar de stand van zaken. In de kadernota worden beleidsmatige veranderingen aangestipt. Dat de financieringsstromen en de pijlers van de MAG niet volledig overeenkomen wordt wel eens als ingewikkeld, desondanks werkbaar, ervaren. De P&C cyclus wordt als belangrijk gezien, omdat dit een moment is om te reflecteren. Naast het P&C instrumentarium is er voor de ketenpartners een subsidiecyclus, waarin activiteiten, uren en subsidie worden gemonitord. De gemeente heeft relatief veel taken buiten de deur belegd, wat maakt dat de data over de voortgang ook buiten de deur is belegd. Dat de sturingsinformatie niet bij de gemeente intern ligt, maakt het monitoren soms lastiger. Wat betreft de doelgroep zien ketenpartners een toename in zowel de aantallen als de complexiteit van de problematieken. De problematieken die zij beschrijven lopen uiteen van geldproblemen, gezondheid, huisvesting en opvoeding. Enkele ketenpartners ontvangen van inwoners signalen met betrekking tot de MAG. Dit heeft dan met name te maken met de praktijk ervan en onderwerpen zoals eenzaamheid en re-integratie. Ketenpartners denken dat inwoners onvoldoende op de hoogte zijn van de ondersteuningsmogelijkheden vanuit de gemeente en zien hierin verbeterpunten (bijvoorbeeld op het gebied van communicatie). “Er wordt te weinig gebruik van gemaakt.

Men weet de weg niet altijd te vinden, de weg wordt niet altijd als laagdrempelig ervaren.”

3.4. Inwoners De Maatschappelijke Agenda heeft in principe betrekking op alle inwoners van de gemeente Teylingen. De vraag is in hoeverre inwoners de effecten hiervan merken en of zij zien welke inspanningen de gemeente levert. In de vragenlijst die is uitgezet onder het Digipanel van de gemeente Teylingen zijn per pijler stellingen voorgelegd om te onderzoeken hoe inwoners de inzet van de gemeente ervaren. De stellingen zijn gebaseerd op de ambities vanuit de pijlers. De volledige uitwerking van de resultaten uit deze enquête zijn in bijlage 3 te vinden. De respons op de vragenlijst is voldoende om betrouwbare uitspraken te doen over de gehele doelgroep. Uit de resultaten blijkt dat inwoners vaak niet op de hoogte zijn van de inspanningen van de gemeente binnen de verschillende thema’s. Vitaliteit De meeste respondenten (73 procent) vinden dat er voldoende mogelijkheden zijn voor beweging en sport in de buurt. Bij de stelling ‘de gemeente steunt haar inwoners om gezond te leven’ is de meerderheid (58 procent) echter neutraal. Respondenten konden bij deze stellingen hun antwoorden toelichten. Hieruit blijkt dat veel van de respondenten niet weten dat de gemeente zich op dit gebied inzet, bijvoorbeeld omdat zij hier geen ervaringen mee hebben of omdat zij simpelweg niet van de inspanningen van de gemeente op de hoogte zijn.

“Ik heb eerlijk gezegd niet echt een goed beeld wat ze allemaal doen maar het is een goed gemeente dus ik ga er van uit dat het goed is geregeld.” “De ondersteuning is niet zichtbaar en valt niet op. Zeker als je er niet actief naar op zoek bent/ of erop let.”

Zorg voor elkaar De ambities van deze pijler richten zich op het hebben van een veilige en prettige leefomgeving. Daarnaast hebben de ambities betrekking tot mantelzorgers en vrijwilligers. Het grootste aandeel (44 procent) van de bevraagde inwoners vindt dat de gemeente zich inzet voor een prettige woonomgeving. 37 procent staat hier neutraal tegenover.

20

Rekenkamer Teylingen

Versie 1.0

Werk en inkomen 44 procent van de bevraagde inwoners weet dat hij terecht kan bij de gemeente wanneer hij geldzorgen heeft. De helft staat neutraal tegenover deze stelling. Daarnaast staat 65 procent neutraal tegenover de stelling dat de gemeente zich voldoende inzet voor inwoners die geldzorgen hebben. Ook hier wordt in de toelichting door inwoners aangegeven dat zij niet op de hoogte zijn van de inspanningen van de gemeente op dit thema. Opvoeden en opgroeien 18 procent van de bevraagde inwoners heeft kinderen. De meesten (74 procent) weten waar zij terecht kunnen als zij vragen hebben over de opvoeding van hun kind(eren). 46 procent vindt dat de gemeente zich voldoende inzet voor een goede leefomgeving voor hun kinderen. Ook hier komt in de vervolgvraag naar voren dat de gemeente niet of onvoldoende bekend zijn met het aanbod van de gemeente op dit thema. Thuis als basis De helft van de respondenten weet waar hij terecht kan als hij iets nodig heeft om zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. In de volgende stelling werd ingegaan op de inspanningen van de gemeente op dit thema (‘de gemeente doet voldoende om ervoor te zorgen dat ik prettig thuis kan (blijven) wonen’). Wederom staat het grootste aandeel (55 procent) hier neutraal tegenover, een kwart is het met de stelling oneens. Ook hier geven respondenten aan hier (nog) geen ervaring mee te hebben.

Respondenten die hier een inhoudelijk antwoord op geven hebben gemengde ervaringen: sommigen zijn positief, anderen negatief. Passende ondersteuning Van de bevraagde inwoners heeft 15 procent ondersteuning (gehad) vanuit de gemeente. Aan de inwoners die geen ondersteuning hebben gehad van de gemeente is gevraagd waarom dit zo is. De meerderheid geeft hierbij aan geen ondersteuning nodig te hebben gehad. Voor 8 procent geldt dat hij niet op de hoogte is van het ondersteuningspakket van de gemeente. Inwoners die wel ondersteuning hebben gekregen van de gemeente, hebben dit met name op het gebied van Wmo ontvangen (48 procent). Aan hen is gevraagd in hoeverre zij tevreden zijn over de ondersteuning die zij hebben gekregen. Het grootste aandeel (40 procent) staat hier neutraal tegenover: niet positief maar ook niet uitgesproken negatief. Overkoepelend Een terugkerend thema bij de meeste pijlers is dat inwoners vaak niet weten wat de gemeente binnen de verschillende pijlers doet. Sommigen geven aan dit niet erg te vinden omdat zij (nog) geen ondersteuning nodig hebben, maar anderen benoemen dat de gemeente zich zichtbaarder kan opstellen. Sommige inwoners benoemen wel dat zij zien dat de gemeente inspanning levert op de verschillende thema’s. Zij benoemen in de toelichting positieve ervaringen, maar ook verbeterpunten.