Kunst- en Cultuurnota Teylingen

CULTUUR

RAAKT Kunst- en Cultuurnota Teylingen 2022 e.v.

Inhoudsopgave 1. Inleiding

7

7. Uitvoering en uitvoeringsstructuur

39

2. Het belang van kunst en cultuur

11

7.1 Kunst en cultuur voor alle inwoners van Teylingen

41

3. Beleidskaders

15

7.2 Kinderen en jongeren komen vroeg in aanraking met kunst en cultuur

41

7.3 De onmisbare bijdrage van kunst en cultuur aan maatschappelijke opgaven

42

7.4 Ondersteuning bij activiteiten en programma’s door culturele arrangeurs

42

4. Wat gebeurt er in Teylingen op cultureel gebied?

21

5. Visie en ambities

27

6. Uitwerking ambities

31

6.1 Kunst en cultuur voor alle inwoners van Teylingen 6.2 Kinderen en jongeren komen vroeg in aanraking met kunst en cultuur 6.3 De onmisbare bijdrage van kunst en cultuur aan maatschappelijke opgaven

1

33

35

8. Financiën

45

Bronnen

46

Colofon

47

37

2

BLADZIJDE 1 ‘Weer aanbeland bij bladzijde 1. Opnieuw beginnen, maar wel anders dan voorheen. Ik heb heus getreurd, even stil blijven staan. Maar binnen in mij groeide kracht om door te gaan. En ik ben niet echt veranderd, ik begin van vooraf aan. Vanaf bladzijde 1, vanaf bladzijde 1’. Delise www.youtube.com/watch?v=HzBr_WpQBAo

3

4

CULTUUR RAAKT ALLES ‘Kunst en cultuur verdienen veel meer aandacht in het gemeentelijk beleid dan het nu krijgt. Want kunst en cultuur zijn veel meer dan een liedje zingen, een schilderij of een beeld maken. Cultuur raakt alles. We hebben al het project ’welzijn op recept’, waarbij de huisarts niet zozeer medicijnen aanbiedt maar verwijst naar welzijnsinstellingen voor begeleiding op maat. Je kunt ook denken aan ’cultuur op recept’. Muziek, schilderen of andere kunstvormen helpen te ontspannen. Kunst en cultuur zorgen voor verbinding, voor het bestrijden van eenzaamheid, voor het opbouwen van een netwerk om werk te vinden, of gewoon om bij te praten bij een kop koffie.’ Arno van Kempen ministerievanverhalen.nl/2021/04/13/interview-wethouder-teylingen/

5

6

1

INLEIDING

7

8

KUNST EN CULTUUR LEEFT IN TEYLINGEN

D

e gemeente Teylingen kent een actieve kunst- en cultuursector. Met theaters zoals ’t Onderdak en Het Trefpunt. Festivals waaronder Kunst in het Overbosch, de Kunstroute Voorhout en Kunstweek Warmond. Maar ook ateliers, galerieën en podiumkunsten zoals theaterscholen, muziekscholen en toneelverenigingen. Oranjeverenigingen en historische genootschappen die zich inzetten voor belangrijke jaarlijkse herdenkingsmomenten en het behoud van het cultuurhistorisch erfgoed van Teylingen. Cultuureducatie voor alle leeftijden; op scholen, in bibliotheken en bij de Volksuniversiteit. En dit is nog maar het topje van de ijsberg! Kunst en cultuur nemen een hele belangrijke plek in de Teylingse samenleving in.

9

H

et huidige beleid op het gebied van kunst en cultuur ligt vast in de nota ‘Leren en meedoen 20102012’. Inmiddels zien we nieuwe ontwikkelingen en is het tijd voor vernieuwing en actualisering. Kunst en cultuur worden niet langer gezien als enkel een plezierige vrijetijdsbesteding. Steeds meer wordt duidelijk dat kunst en cultuur van belang zijn als het gaat om ontwikkeling, ontplooiing, welzijn, een gevoel van verbondenheid en zingeving. Dit betekent ook dat er meer raakvlak moet worden gecreëerd met andere beleidsterreinen, bijvoorbeeld op het gebied van zorg en welzijn. Zo bevorderen kunst en cultuur betekenisvol contact tussen mensen. Dit helpt eenzaamheid te bestrijden. Kunnen ouderen door cultuur te bezoeken en te ervaren langer mee doen. Ook geeft het kracht aan mensen in een kwetsbare situatie. Denk aan mensen met depressies, met dementie of mensen die leven in armoede.

In de nieuwe nota gaan we uit van een bredere maatschappelijke bijdrage van kunst en cultuur. We leggen het accent op de vraag welke bijdrage kunst en cultuur kunnen leveren aan de maatschappelijke opgaven waar wij met elkaar voor staan. We geven richting en invulling aan het kunst– en cultuurbeleid in de gemeente Teylingen, om ontwikkelingen die al langer gaande zijn, te consolideren. En om kunst en cultuur in Teylingen de plek te geven die het verdient: op het podium, in de schijnwerpers!

S A ME NWE RKE N IN T E Y LING E N Kunst en cultuur verrijkt, verbindt mensen met elkaar en geeft het leven kleur. Mijn droom ligt in verbinding en samenwerking. Verbinding naar inwoners van Teylingen, verbinding en samenwerking met lokale ondernemers. En met prachtige initiatieven op het gebied van kunst en cultuur die er zijn. Zou het niet fantastisch zijn wanneer we met elkaar toewerken naar een overkoepelend kunstplatform Teylingen. Waar al die initiatieven deel van uitmaken, met als doel de kracht van samen te ervaren. Anne Scheltes is voorzitter bestuur Theater Het Trefpunt in Warmond (bekijk https://vimeo.com/490750518)

10

2

HET BELANG VAN KUNST EN CULTUUR

11

12

CULTUUR RAAKT ALLES!

K

unst en cultuur dragen bij aan levendige, aantrekkelijke en vitale dorpen. Voldoende cultureel aanbod, vestiging van kunstenaars, organisatie van culturele evenementen: het maakt dat Teylingen ervaren wordt als een fijne plek om te wonen, te werken en te leven. Kunst en cultuur geven uitdrukking aan de identiteit van een gemeente en haar inwoners, brengen mensen met elkaar in verbinding en bevorderen de sociale cohesie. Cultuurparticipatie draagt bij aan zingeving. Het geeft plezier en bevordert de gezondheid en het welzijn van inwoners.

13

K

unst en cultuur staat voor veel meer dan alleen een leuke dagbesteding. De maatschappelijke betekenis is groot. Al een aantal jaren is er groeiende belangstelling voor de bijdrage die kunst en cultuur kunnen leveren aan de kwaliteit van leven. Steeds meer onderzoeken tonen aan dat er sprake is van positieve effecten op onder meer het cognitieve vermogen, probleemoplossend vermogen, stressreductie en fysieke gezondheid. Studies laten zien dat er een duidelijke link is tussen kunst en cultuur en de kwaliteit van leven en het gevoel van meedoen van bijvoorbeeld ouderen. Kunst en cultuur geven energie en plezier, maken trots, geven kracht. Mensen die deelnemen aan culturele activiteiten voelen zich gelukkiger en zijn zowel mentaal als fysiek gezonder. Kunst en cultuur hebben een maatschappelijke waarde die niet moet worden onderschat.

onlosmakelijk onderdeel uit van wat we het ‘voorveld’ noemen. Mensen die zich bezighouden met kunst en cultuur hebben een kleinere kans om in een zorgsituatie terecht te komen. In de zorg zijn preventie en vroegsignalering belangrijke onderdelen van het beleid. Kunst en cultuur geven een belangrijke invulling aan dit beleid. Maar ook in de fase waarin iemand zich in een zorg- of hulpbehoevende situatie bevindt, kunnen kunst en cultuur een genezende werking hebben. Op deze manier zijn ze dus op positieve wijze gelinkt met de zorg- en welzijnsproblematiek.

HE R SE NWE RK Kunst en cultuur dagen de hersenen uit. Dit draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling wat belangrijk is voor veerkracht, zingeving en het gevoel van eigenwaarde en identiteit. Ook heeft het een preventieve werking. Hersenen blijven goed functioneren en mogelijk zelfs langer beschermd tegen ouderdomsziekten. Tijdens het beleven van kunst en cultuur, bijvoorbeeld muziek- en dansactiviteiten, komen de gelukshormonen endorfine en oxytocine vrij. De productie van het stresshormoon cortisol gaat juist omlaag. Dit draagt bij aan een gevoel van plezier en ontspanning. Kunst en cultuur bevorderen betekenisvol contact tussen mensen. Dit kan een bijdrage leveren aan het reduceren van stressgevoelens en gevoelens van eenzaamheid en depressie. Even vergeten, afleiding. Kunst en cultuur geven de kans om voor even in ‘een andere wereld’ te verblijven. Negatieve gevoelens zijn voor even vergeten.

Het is niet moeilijk voor te stellen hoe kunst en cultuur hun positieve invloed kunnen uitoefenen op jeugd- en ouderenzorg. Kunst en cultuur maken daarmee een

14

3

BELEIDSKADERS

15

16

BELEIDSKADERS Het ondersteunen, faciliteren en subsidiëren van cultuur gebeurt in Nederland op vier niveaus: landelijk, provinciaal, regionaal en gemeentelijk. We zullen hier stilstaan bij het beleid dat gemaakt wordt op deze verschillende niveaus. Landelijk cultuurbeleid Het cultuurbeleid in Nederland is een kerntaak van de Rijksoverheid. Deze is verankerd in de Wet op het Specifiek Cultuurbeleid of wel Wsc. In de Wsc zijn de randvoorwaarden voor cultuur en erfgoed geregeld, die worden vastgelegd in een vierjaarlijkse beleidsnota. Dit in samenwerking

17

met provincies en gemeenten. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) werkt aan een nieuw eigentijds cultuurbeleid 2021-2024. De Rijksoverheid wil dat zoveel mogelijk mensen in Nederland toegang hebben tot cultuur van hoge kwaliteit. Zij steunt daarom

instellingen van (inter)nationale betekenis, zoals rijksmusea en orkesten. De vier uitgangspunten voor het nieuwe beleid zijn: - Verbreding en vernieuwing - Een sterke cultuursector - Cultuur van en voor iedereen - Cultuur is grenzeloos

burgers toegang moeten hebben tot een bibliotheek. • De Erfgoedwet (2016) regelt hoe er met Nederlands erfgoed wordt omgegaan, wie welke verantwoordelijkheden heeft en hoe er toezicht wordt gehouden.

In Nederland hebben we met verschillende wet- en regelgeving op het gebied van kunst en cultuur te maken, namelijk; • De Wet op het specifiek cultuurbeleid (1993), waarin onder meer het verstrekken van specifieke uitkeringen door het Rijk voor cultuuruitingen is geregeld. • De Monumentenwet (1988), gericht op de bescherming van het onroerend ondergronds en bovengronds Nederlands cultuurbezit, is per 1 juli 2016 vervallen. Een deel van de wet is op deze datum overgegaan naar de Erfgoedwet. Het deel dat betrekking heeft op de besluitvorming in de fysieke leefomgeving gaat over naar de toekomstige Omgevingswet. • De Archiefwet (1995) is bedoeld om overheden goed te laten zorgen voor hun archiefbescheiden. Inwerkingtreding van de nieuwe Archiefwet (2021) wordt verwacht in 2022. • De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorziening (2015), de Bibliotheekwet, regelt dat alle

Provinciaal cultuurbeleid De provincie wil erfgoed beschermen en bewaren. Dat is dan ook hetgeen waar zij zich voornamelijk op richten. Daarnaast ondersteunt de provincie Zuid-Holland gemeenten bij de uitvoering van hun taken op het gebied van cultuurparticipatie en –educatie, wat wordt gezien als een gemeentelijke taak. • Provincie Zuid-Holland subsidieert Probiblio. Een organisatie die gemeentelijke basisbibliotheken ondersteunt bij hun werk. • Het Prins Bernhard Cultuurfonds Zuid-Holland wordt gefaciliteerd door de provincie Zuid-Holland. Stichtingen en verenigingen kunnen een financiële bijdrage vragen voor beeldende kunst, monumentenzorg, geschiedenis & letteren, muziek, theater, dans & film, natuur, wetenschap of buurtcultuur. • Met het Impulsprogramma Recreatie en Toerisme verbindt de provincie Zuid-Holland erfgoed en cultuur aan recreatie

18

en toerisme. De provincie ondersteunt door initiatieven en partijen te verbinden.

buiten schooltijd en -gebouw.

Regionaal cultuurbeleid Sinds 2012 neemt de gemeente Teylingen deel aan de Rijksregeling ‘Cultuureducatie met Kwaliteit’ (CmK). In Holland Rijnland geven drie uitvoerende organisaties vorm aan CmK: Naturalis Biodiversity Center, BplusC en Cultuureducatiegroep. Hoofddoel van het CmK-programma 2021-2024 is de kwaliteit van het cultuuronderwijs op scholen te versterken door middel van intensieve samenwerking tussen het onderwijs en de cultuursector. Voor de periode 2021-2024 hebben de gemeenten van Holland Rijnland de Cultuureducatiegroep en Verwonder om de Hoek gevraagd om binnen het programma CmK een samenwerking aan te gaan. Met Verwonder om de Hoek kunnen kinderen hun passies ontdekken en zien wat er ‘om de hoek’ allemaal te doen is. Hun missie: Kinderen in Holland-Rijnland hebben, ongeacht hun achtergrond, de mogelijkheid om passies op het gebied van cultuur, natuur, wetenschap, technologie en duurzaamheid te ontdekken, intensiveren, hun kennis daarover te verdiepen en hun talenten daarmee doorlopend (verder) te ontwikkelen, zowel binnen als

19

Gemeentelijke beleidskaders Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het lokale cultuurbeleid. Accommodatie- en subsidiebeleid zijn de belangrijkste gemeentelijke beleidsinstrumenten op dit gebied. • Voorzieningennota voor sociaal-maatschappelijke en culturele organisaties: het Toetsingskader (2018). In deze nota is een toetsingskader maatschappelijke activiteiten uitgewerkt. Het toetsingskader is uitgewerkt om te kunnen bepalen welke rol de gemeente wil spelen met betrekking tot het faciliteren van de activiteiten van een sociaal-maatschappelijke of culturele organisatie.

betaalt de contributie/het lesgeld voor kinderen en jongeren uit gezinnen waar te weinig geld is om te sporten of iets creatiefs te doen. o Sport- en Cultuurregeling volwassenen De gemeente geeft inwoners met een laag inkomen korting op sport- en cultuuractiviteiten. • Nota Kunst in de buitenruimte (2016) • Visie gebouwd Erfgoed (november 2018) • Visie Immaterieel Erfgoed (november 2018) • Visie op recreatie en toerisme Teylingen (2016-2020)

• Back to Basics In 2011 is de faciliterende rol van de gemeente op hoofdlijnen uitgewerkt in de nota Back tot Basics. De financiële ondersteunende rol veranderde in een faciliterende rol. We subsidiëren niet meer structureel de activiteiten van verenigingen, maar willen mogelijk maken dat deze activiteiten ergens kunnen plaatsvinden. • Armoedebeleid o Jeugdfonds Sport & Cultuur Het Jeugdfonds Sport & Cultuur

20

4

WAT GEBEURT ER IN TEYLINGEN OP CULTUREEL GEBIED?

21

22

WAT GEBEURT ER IN TEYLINGEN OP CULTUREEL GEBIED? Teylingen kent een actieve kunst- en cultuursector. Voor de meer dan 37.000 inwoners van Teylingen is er een ruim aanbod aan culturele activiteiten. Waar inwoners zowel passief als actief aan kunnen deelnemen. Denk aan theatervoorstellingen, een kunstroute, zang, dans, film, festivals en nog veel meer. De huidige situatie in Teylingen op hoofdlijnen: Accommodaties In Teylingen zijn verschillende accommodaties waar verenigingen voor hun activiteiten terecht

23

kunnen, zoals theater ’t Onderdak en theater Het Trefpunt. Daarnaast kan gebruik worden gemaakt van ruimte(s) in kerken, verzorgingstehuizen, basisscholen, sporthallen en in bibliotheek Sassenheim.

Amateurkunst en kunsteducatie De Volksuniversiteit biedt verschillende schilder-, teken- en andere creatieve workshops en cursussen aan. Ateliers en galeries In Warmond bevinden zich Galerie De Pomp, Galerie Het Oude Raadhuis en Atelier Art & Design Nicoline Heemskerk. In Voorhout is Atelier Yvonne Heemskerk en Art Inez te vinden. Beeldende kunst In de bibliotheek, door kunstenaarsverenigingen en in het bestuurscentrum in Voorhout worden diverse exposities georganiseerd, zoals ‘Kunst in Teylingen’. In Teylingen zijn zowel professionele beeldend kunstenaars, als amateur beeldend kunstenaars actief. In de openbare buitenruimte in Teylingen staan op dit moment 60 kunstwerken. De Culturele Estafette is het vervolg op de Teylinger Dichter. Sinds december 2015 geeft voorafgaand aan de raadsvergadering een lokale kunstenaar uitleg over zijn of haar werk. Het podium is verbreed. Er is ook plaats voor andere kunstvormen.

Kunstcommissie Er is een kunstcommissie door het college aangesteld. De kunstcommissie adviseert het college en formuleert de kunstopdracht of kunstaankoop. Cultuureducatie De gemeente Teylingen neemt deel aan de Rijksdeelregeling ‘Cultuureducatie met kwaliteit’ (CmK). Scholen zijn verantwoordelijk voor het ontwikkelen van een doorlopende leerlijn cultuureducatie. Daarnaast is er voor de basisscholen in Teylingen een cultuurlijn Lokaal Erfgoed Teylingen uitgezet die leerlingen bewust maakt van hun geschiedenis in de naaste omgeving. Cultureel erfgoed De gemeente Teylingen heeft veel rijks- en gemeentelijke monumenten. De historische genootschappen Stichting Oud Sassenheim, Historische Kring Voorhout, Historisch Genootschap Warmelda en Comité 1813 zetten zich in voor het behoud van het cultuurhistorisch erfgoed van Teylingen. Hieronder vallen de monumenten en beschermde dorpsgezichten. Zij organiseren diverse activiteiten, zoals Open Monumentendag, exposities en brengen publicaties uit.

24

Kunstweek Warmond. Met onder andere voorstellingen, exposities, lezingen, muziek en workshops.

Festiviteiten Oranjevereniging Sassenheim, Oranje Vereniging Voorhout en Vereniging tot Viering van Warmonds feesten verzorgen jaarlijks openbare activiteiten/ festiviteiten voor verschillende leeftijdsgroepen rondom Koningsdag, Dodenherdenking en Bevrijdingsdag en Warmondse festiviteiten zoals de Gouden Gaffelwedstrijden op de Kaag, de Turfrace en de Strontrace.

Voorhout heeft nu al zes keer op rij een Kunstroute georganiseerd. Kaagwater Jazz is een kleinschalig jazzfestival. Een jaarlijks evenement dat wordt georganiseerd in het kader van de start van het nieuwe watersportseizoen.

In het park Overbosch in Voorhout wordt ieder jaar ‘Kunst in het Overbosch’ georganiseerd. Tientallen kunstenaars komen dan naar het park om ter plekke kunst te maken. Speciaal voor kinderen is er ‘Kunst voor Kids’, waar ook zij creatief aan de slag kunnen onder begeleiding van vrijwilligers. Jaarlijks vindt de Bloemencorso plaats die loopt van Noordwijk naar Haarlem. Bonte praalwagens en rijk met bloemen versierde luxe wagens leggen hun 42 kilometer lange tocht af. Vrolijke muziek en spannend entertainment maakt het bloemencorso tot een beleving voor alle zintuigen van de van heinde en verre toegestroomde bezoekers. Elk jaar staat Warmond de eerste week van november in het teken van kunst en cultuur tijdens de

25

dans en theater kunnen de inwoners bij verschillende verenigingen terecht. Er zijn diverse theaters, koren en muziekverenigingen, muziekscholen, dansscholen en toneelverenigingen. Theaterschool Teylingen biedt kinderen en jongeren theateractiviteiten aan voor talent- en zelfontwikkeling. Wijkcentrum Spelewey biedt diverse laagdrempelige culturele activiteiten aan.

Film Theater ’t Onderdak biedt filmvoorstellingen aan.

Stichting Combibrug voert activiteiten uit op het gebied van sport en cultuur onder professionele begeleiding.

Media en letteren Bibliotheek Bollenstreek biedt een ruim assortiment aan fictie en non-fictie en vormt een centrum voor kennis & informatie, ontwikkeling & educatie, lezen & literatuur, ontmoeting & debat, kunst & cultuur. De bibliotheek verzorgt diverse samenwerkingsactiviteiten, zoals Taalcafé, Taalpunt, Digisterker, Peutermarkt en Mamacafé. Daarnaast worden diverse trainingen rondom nieuwe media georganiseerd.

Welzijn Teylingen biedt diverse culturele activiteiten aan voor ouderen.

E E N E IG E N PLE K

‘Het is belangrijk dat jongeren een plek wordt geboden waar ze zichzelf kunnen zijn, waar ze zich kunnen ontwikkelen. We zijn bezig met muziek in een eigen studio, met vlogs, met natuurfotografie. En meer. Tienerwerk biedt veel mogelijkheden om samenwerking verder vorm te geven’. Johan Braaksma (Welzijnskwartier) (bekijk https://vimeo.com/533529282)

In jongerencentra Fascinus en Ex-Voto biedt Welzijnskwartier een groot scala aan (culturele) activiteiten voor de jeugd.

Podiumkunsten (muziek, zang, dans, theater) Voor het beoefenen van muziek,

26

5

VISIE EN AMBITIES

27

28

I

n de gemeente Teylingen zijn veel organisaties en inwoners actief in de kunst- en cultuursector. Met veel energie, trots en passie zetten talloze professionals, amateurs en vrijwilligers zich in voor het grote cultuuraanbod. Kunst en cultuur zijn er door, maar ook voor alle inwoners van Teylingen.

De visie voor de komende jaren voor het kunst- en cultuurbeleid is samengevat in de volgende doelstelling: iedereen krijgt de kans om kunst en cultuur te beleven en er aan deel te nemen, voor zichzelf als vorm van ontspanning en ontwikkeling, maar ook om een bijdrage te kunnen leveren aan maatschappelijke opgaven. Deze visie wordt uitgewerkt in een drietal ambities, die in het volgende hoofdstuk verder worden toegelicht.

WE KE LI JK S PR IKKE LE N Kinderen maar ook jongvolwassenen moeten weten wat cultuur inhoudt, welke kanten je er mee op kunt. Belangrijk is dat scholen werken vanuit een visie. En meer bieden dan losse projecten. De eenmalige uitstapjes van vroeger verbinden met wat in de klas gebeurt. Het gaat om wekelijks prikkelen, kiezen voor een proces en tijd nemen en krijgen. Werken met themaprogramma’s zoals bouwen en wonen of de Gouden Eeuw waarin kunst en cultuur een plek krijgt. En zelfs om het verbinden van kunst en cultuur aan vakken als rekenen of taal. Het gaat niet alleen om een les dans of het opleiden van nieuwe actrices. Het gaat om een nieuwe generatie creatief leren denken, op alle vlakken. En jongeren verbinden met ouderen en aan bezienswaardige, historische plaatsen van Teylingen.

A. Kunst en cultuur voor alle inwoners van Teylingen Iedereen krijgt de kans om kunst en cultuur te beleven en er aan deel te nemen. Er is een veelzijdig aanbod dat voldoende laagdrempelig is. En als de drempel toch te hoog is, hebben we extra aandacht voor mensen die uit zichzelf minder gemakkelijk aan het culturele leven deelnemen.

BRU GG E TJE S BO U WE N ‘Het gaat om bruggetjes bouwen. Op inloopplekken of dagbesteding aandacht vragen voor kunst. Samenwerking tussen culturele instellingen en ervaringsdeskundigen. In de programmering aansluiten op behoeften van ouderen of inwoners in kwetsbare situaties. Het aanbod laagdrempelig maken en bezoek mogelijk maken met kortdurende ondersteuning van kunstmaatjes. Via kunstvouchers drempels weghalen voor oud en jong om mee te doen. Een participatiekoor oprichten. In theaterwerkplaatsen voorstellingen maken met ervaringsdeskundigen en na de voorstelling napraten met bezoekers en bewoners.’ Lars van Wezel (Stichting Lumen Holland Rijnland) (bekijk https://vimeo.com/536320369)

B. Kinderen en jongeren komen vroeg in aanraking met kunst en cultuur Kunst en cultuur dragen bij aan de geestelijke ontwikkeling van jongeren, van kinderen tot aan jongvolwassenen. Het geeft plezier, vormt, bevordert de creativiteit en draagt bij aan talentontwikkeling. Door op jonge leeftijd vertrouwd te raken met kunst en cultuur bied je kinderen en jongeren een basis waar zij een leven lang plezier aan beleven. Met als droom dat actieve deelname aan cultuur net zo gewoon wordt als deelname aan sport.

C. De onmisbare bijdrage van kunst en cultuur aan maatschappelijke opgaven Kunst en cultuur bieden een onmisbare bijdrage aan de maatschappelijke opgaven waar wij voor staan. Denk aan vergrijzing en de bestrijding van armoede en eenzaamheid. Kunst en cultuur bieden zingeving en kracht aan inwoners in een kwetsbare situatie. Maar het geeft ook zelfvertrouwen, zorgt voor ontwikkeling en persoonlijke groei. Het verbindt en geeft een gemeenschapsgevoel waarbij de ‘kracht van samen’ kan worden ervaren.

Maura Breur (Cultuureducatiegroep), Rosa van der Vlugt (Combibrug) en Anneke van der Ploeg (Theatergroep Teylingen). Bekijk even https://vimeo.com/536397531

29

30

6

UITWERKING AMBITIES

31

32

6.1

KUNST EN

CULTUUR VOOR ALLE INWONERS VAN TEYLINGEN

I

edereen krijgt de kans om kunst en cultuur te beleven en er aan deel te nemen. Er is een veelzijdig aanbod dat voldoende laagdrempelig is. En als de drempel toch te hoog is, hebben we extra aandacht voor mensen die uit zichzelf minder gemakkelijk aan het culturele leven deelnemen.

33

Achtergrond: Kunst en cultuur hebben van oudsher een wat elitair imago. Want dat gaat alleen over hippe musea en dure kunstwerken toch? Maar niets is minder waar. Cultuur is er altijd en overal. Vrijwel iedereen neemt deel aan een culturele activiteit. Denk bijvoorbeeld aan de viering van Koningsdag of de herdenking van oorlogsslachtoffers op 4 mei. Het zangkoor waar je wekelijks naartoe gaat of de kinderbloemencorso waarin je kind of kleinkind in meefietst. De spannende literaire thriller die je aan het lezen bent. De vlog die je maakt voor school of de zaterdagochtenden streetdance. Ook dat is cultuur! Cultuur deel je met andere mensen en het zorgt ervoor dat we ons verbonden voelen met elkaar. Juist nu is dat belangrijker dan ooit. En juist daarom willen we dat iedereen de kans krijgt om kunst en cultuur te beleven en er aan deel te nemen.

torische verenigingen een inkijk in het leven en werken van vroegere generaties. Exposities en tentoonstellingen, festivals maar ook beeldende kunst in wijken versterken de sociale cohesie en het gevoel bij elkaar te horen.

Meedoen aan een koor, het bezoeken van een kunstweek met huiskamerconcerten. In een tijd van stijgende eenzaamheid en individualisering, helaas ook in Teylingen, spelen kunst en cultuur een verbindende rol, net zoals sport dat doet. Het gaat daarbij om verbinding tussen inwoners, maar ook met het verleden en de toekomst. Jongere generaties krijgen met inzet van onze his-

Kunst bestaat in vele verschijningsvormen. In een tijd van stress en prestatiedruk haalt kunst druk van de ketel. Vooral muziek speelt daarbij in heel Teylingen een grote rol, van klassiek tot taptoe. Bij depressie en andere mentale vraagstukken zorgt het voor verlichting, ingebed in individuele coaching of therapie tot aan collectieve inspanning bij de dagbesteding of een inloophuis.

ME E R DA N LUX E ‘We moeten oppassen dat we kunst niet alleen maar zien als hogere kunst, iets wat voor de elite is en dat je moet begrijpen. Het is er in allerlei vormen en ik denk dat die vormen elkaar beïnvloeden. Kunst wordt heel vaak gezien als een luxe artikel, maar dat we het toch allemaal nodig hebben in ons dagelijkse leven, om gewoon te bestaan, om onze blik te veranderen’ Irma Ooijevaar, voormalig dorpsdichter (bekijk https://vimeo.com/536396743)

Theaters en muziekverenigingen zetten deuren open voor inwoners van alle leeftijden, ook voor kwetsbare inwoners.

34

6.2

KINDEREN

EN JONGEREN KOMEN VROEG IN AANRAKING MET KUNST EN CULTUUR 35

K

unst en cultuur dragen bij aan de geestelijke ontwikkeling van jongeren, van kinderen tot aan jongvolwassenen. Het geeft plezier, vormt, bevordert de creativiteit en draagt bij aan talentontwikkeling. Door op jonge leeftijd vertrouwd te raken met kunst en cultuur bied je kinderen en jongeren een basis waar zij een leven lang plezier aan beleven. Met als droom dat actieve deelname aan cultuur net zo gewoon wordt als deelname aan sport. Achtergrond: Door kunst en cultuur te ervaren ontwikkelen kinderen hun talenten, het bevordert creatief denken, het kunnen uiten van emoties en het verruimt hun blik. Kunst en cultuur dragen bij aan de ontwikkeling. De voorbeelden zijn legio en stuk voor stuk zeer inspirerend. Kinderen en jongeren oefenen in zelfvertrouwen, scherpen hun verbeeldingskracht en creativiteit en komen letterlijk en figuurlijk terecht in nieuwe werelden. Daarnaast ontwikkelen kinderen onmisbare competenties die op latere leeftijd nodig zijn in de werkende maatschappij. Denk aan analytische vaardigheden, kritisch denken en creativiteit. Hier profiteert een kind zijn/haar hele leven van.

cultuur spelen een grote rol in de bevordering van mentale gezondheid. Het draagt, ook voor kinderen, bij aan zingeving, het gevoel van ertoe doen en ergens bij horen.

Kunst en cultuur bieden ook veel voor kinderen in kwetsbare situaties. Het stimuleert het probleemoplossend vermogen waarmee net het verschil kan worden gemaakt tussen een kind in armoede dat voor zichzelf een oplossing kan zien of een kind die dat niet ziet. Of denk aan kinderen die zich met psychische klachten bij de huisarts melden en op een wachtlijst komen. Kunst en

De basis wordt gelegd in het onderwijs, waar kinderen kennis maken met kunst en cultuur en vanuit daar ontdekken wat hun interesses en talenten zijn. Hiermee worden kunst en cultuur meteen toegankelijk gemaakt voor alle kinderen in de gemeente. Belangrijk is om kwalitatief goede cultuureducatie aan te bieden en dit te verankeren binnen het onderwijs.

C U LT U U R A A N TA FE L

‘We hebben een heel mooi vitaliteitsakkoord. Allerlei partijen denken met ons mee, over leuke innovatieve projecten. Wat ik mis is de cultuur. De deur staat wagenwijd open maar desondanks lukt het nog niet om cultuurdragers erbij te betrekken, terwijl er zulke leuke ideeën zijn. Bij deze nogmaals: cultuur en kunst, kom bij ons aan die tafel! We willen dat dolgraag zien.’ Johan van Rixtel (gemeente Teylingen) (bekijk https://vimeo.com/617124476)

36

6.3

DE ONMISBARE

BIJDRAGE VAN KUNST EN CULTUUR AAN MAATSCHAPPELIJKE OPGAVEN

K

unst en cultuur bieden een onmisbare bijdrage aan de maatschappelijke opgaven waar wij voor staan. Denk aan vergrijzing en de bestrijding van armoede en eenzaamheid. Kunst en cultuur bieden zingeving en kracht aan inwoners in een kwetsbare situatie. Maar het geeft ook zelfvertrouwen, zorgt voor ontwikkeling en persoonlijke groei. Het verbindt en geeft een gemeenschapsgevoel waarbij de ‘kracht van samen’ kan worden ervaren.

37

Achtergrond: Voor kunst en cultuur in het sociaal domein is op dit moment een belangrijke omslag gaande. Kunst en cultuur betekenen allang niet meer alleen maar een leuke dagbesteding. Steeds duidelijker wordt dat kunst en cultuur een onmisbare bijdrage leveren aan de maatschappelijke opgaven waar wij voor staan. Deze opgaven en vraagstukken zijn niet binnen afzonderlijke beleidsterreinen op te lossen en vragen om een integrale benadering. De opkomst van positieve gezondheid als dragende filosofie, zorgt voor versnelling van deze omslag. De grootste winst zit in kunst en cultuur zien als preventieve maatregel waarmee zwaardere zorg, of andere problemen, uitgesteld of voorkomen kan worden. Denk aan…: » inwoners die eenzaam zijn en door kunst en cultuur in verbinding komen met anderen. » inwoners die depressief zijn en door kunst en cultuur te beoefenen weer licht zien. » vluchtelingen die nog weinig mensen kennen en de taal niet machtig zijn, zich daardoor buitengesloten voelen, en door kunst en cultuur te beleven het gevoel krijgen van ertoe doen en ergens bij horen. » jongeren die zoekende zijn naar zichzelf en door kunst en cultuur te ervaren hun identiteit vinden.

C U LT U U R E N LE V E NSLUS T

‘Cultuur heeft invloed op levenslust. Muziek heeft ook invloed op je geheugen, bijvoorbeeld van kinderen door muziekles dat jaren later nog aanhoudt, nog aantoonbaar is. Het helpt ook mee om mensen flexibeler te maken, dat ze beter omgaan met tegenslagen. En dan het sociale element van cultuur, dat je samen zingt, samen ergens heen gaat’. Dick Koster (huisarts) (bekijk https://vimeo.com/616737960)

De helaas groeiende cijfers van burn-out en dementie bevestigen de keiharde noodzaak voor alle generaties om niet alleen in beweging te blijven (sport en voeding) maar vooral ook nieuwsgierig en ‘geprikkeld’ te blijven. Dan maakt het in essentie niet uit om welke discipline; van dansen, fotograferen tot aan muziek spelen. Ook niet of het gaat om de rol van toeschouwer die kijkt en luistert of een plichtgetrouwe beoefenaar die repeteert en optreedt. Er moet daarom meer raakvlak worden gecreëerd met andere beleidsterreinen. Maar ook tussen de culturele sector en platforms als Positieve Gezondheid en het Zorgpact. Het goede nieuws is: ook voor deze beweging geldt dat die al langer zichtbaar en gaande is.

38

7

UITVOERING EN UITVOERINGSSTRUCTUUR

39

40

I

Aanstellen van cultureel aanbieders en fondsen als dragende arrangeurs krachten. We stellen cultureel arrangeurs aan die onderzoek doen en grondwerk verCultuurevenement Teylingen. richten voor activiteiten en programVoor verschillende disciplines en genema’s. Zij verbinden, enthousiasmeren raties (alle leeftijden) worden satellieten innoveren. Zij zijn de onafhankelijke programma’s ontwikkeld. Gedurende aanjagers die nieuwe samenwerkings- het gehele jaar georganiseerd rond verbanden stimuleren, bestaande een geheel nieuw Cultuurevenement initiatieven versterken en inspireren Teylingen, waar vanuit de gehele tot nieuwe activiteiten. De route die culturele gemeenschap naartoe wordt zij volgen kent in de tijd bezien drie gewerkt. rondes, kortweg samengevat als ‘werkplaats’, ‘consolideren’ en ‘CultuurDit driehoeksmodel is ontworpen door evenement Teylingen’. Hierbij vervult Ton Zoet (Kunstcommissie), op perde gemeente hoofdzakelijk een facili- soonlijke titel. terende en participerende rol. Hans Goudsmit (Kunstweek Warmond) en Ton Zoet (Kunstcommissie, op persoonlijke titel)

n deze nota geven we richting en invulling aan het nieuwe kunst- en cultuurbeleid in de gemeente Teylingen. De uitvoering hiervan vraagt om een samenwerking tussen de gemeente en de kunst- en cultuursector. Met gezamenlijke inspanning onderzoeken we kansen en mogelijkheden om deze visie handen en voeten te geven. Het uitvoeringsprogramma stellen we op in samenspraak met de culturele sector. Hiervoor gebruiken we onderstaande uitgangspunten als basis.

Bij de uitvoering staat samenwerking over de dorpskernen heen voorop, waarbij meer Teylingen-breed wordt geopereerd. Elke kern heeft op dit moment zijn eigen smaakmakers. In veel gevallen is dit logisch, ‘elke kern BRE DE V E RBINDING een eigen fanfare’, maar niet altijd. Ton Zoet: ‘De belangrijkste factor is het bindende element tussen de De behoefte bestaat, ook in de cultudrie dorpskernen. Want één ding staat vast: er is erg veel behoefte aan versterking van de verbinding tussen mensen uit de drie kernen rele sector, aan verbreding en verdoor verbetering en (verdere) professionalisering van de kunst- en dieping voor de gehele gemeente. cultuursector.’ Aan passende initiatieven en impulsen om te bouwen aan een netwerk Teylingen-breed. Net zoals deze in de afgelopen jaren ontwikkeld werden in de aparte kernen. Nu komt het erop aan om, voor het culturele circuit, een vergelijkbare ontwikkeling voor heel Teylingen van de grond te krijgen.

41

TOELICHTING: DE WERKPLAATSFASE door Ton Zoet

Werkplaats. De eerste fase noemen we de ‘werkplaats’. In deze fase onderzoeken we op welke manier de ambities vormgegeven kunnen worden. Op diverse plekken, disciplines en momenten gaan lokale instellingen en kunstenaars met elkaar in gesprek. De werkplaats bestaat onder meer uit mini-exposities, concerten en workshops. Middels een community-journaal kunnen alle betrokkenen de voortgang actief volgen.

In de werkplaatsfase wordt door de deelnemers gewerkt aan creatieve uitdagingen en opdrachten. We geven – ter illustratie ! – enkele voorbeelden: A Zoek muziek uit met ouderen en leg vast hoe zij reageren. De nieuwe generatie ouderen, die opgroeiden met bijvoorbeeld The Who en Led Zeppelin, is groeiende. Welke muziek spreekt aan? Welke verhalen horen daarbij? Fotografeer ze en maak een serie portretten in zwart-wit. B Maak een kort verhaal over jouw toekomst in Teylingen. Hoe zie je jouw relatie met andere inwoners in de andere dorpen? Wat ontbreekt er in jouw leven? Wat doe jij voor anderen? Deze verhalen worden verzameld en gepubliceerd.

Consolideren. Na verloop van tijd is het tijd om wat werkt en aansprekend is te ‘consolideren’. Er komen ateliers, georganiseerd rond culturele weken. Dit is ook het moment waarop uitdrukkelijk naar structurele financiering wordt gezocht. Met het lokale bedrijfsleven, zorg-

C (Klassiek)muzikaal geschoolde mensen gaan aan het werk met mensen met burn-out klachten. De opdracht is om nieuwe muziek te bedenken en schilderijen te maken die hun gemoedstoestand weerge-

42

ven. Het eindresultaat zal worden samengebracht in theatervoorstellingen onder leiding van een professionele regisseur. D Jongeren uit de drie dorpen worden uitgedaagd om met elkaar muziek te maken, waarbij verhalen uit de historie een rol spelen. E Ouderen luisteren naar hedendaagse muziek waarna hun reacties worden verfilmd. Probeer erachter te komen wat zij denken dat deze muziek voor effect teweeg brengt. Filmopdrachten worden getoond tijdens een mini filmfestival. F Maak een documentaire over leven in Teylingen. G Maak een moderne voorstelling van tenminste 50 minuten over het leven van Jacoba van Beieren. Doe dit met een selectie van de beste spelers. De nieuwe (moderne) muziek wordt geleverd door een selectie van muzikanten uit de drie verschillende dorpskernen. Bij dit project wordt gebruik gemaakt van mogelijkheden die de scholen hebben te bieden.

Organiseren van een maatschappelijk debat Kunst en cultuur zijn van onschatbare waarde als het gaat om het leveren van een bijdrage aan maatschappelijke opgaven. Het verbinden van zorginstellingen en de culturele sector in Teylingen is nodig om een brug te kunnen slaan tussen deze twee werelden. We organiseren daarom een maatschappelijk debat om deze twee werelden met elkaar te laten kennismaken, samen te discussiëren en tot mooie nieuwe samenwerkingen en initiatieven te komen. Oprichten van een Cultureel Platform We richten een Cultureel Platform op om organisaties op het gebied van cultuur bij elkaar te brengen. Met als doel het bevorderen van de samenwerking tussen culturele verenigingen, culturele instellingen en culturele ondernemers. Ook leggen we de verbinding tussen het Cultureel Platform en platforms als Positieve Gezondheid en het Vitaliteitsakkoord, omdat kunst en cultuur een belangrijke bijdrage leveren aan de algehele gezondheid. We vragen ambassadeurs vanuit het Cultureel Platform om aan te sluiten bij deze gezondheidsplatforms, waar zij met open armen worden ontvangen.

43

Opstellen van een Culturele Agenda We maken een herkenbare en aantrekkelijke Culturele Agenda voor heel Teylingen. De betekenis van kunst en cultuur in Teylingen stijgt met de inzet op promotie en marketing. Met aanstekelijke communicatie kunnen deelnemers letterlijk ‘toeleven’ naar culturele evenementen en activiteiten, als bezoeker of deelnemer. We onderzoeken de mogelijkheden voor een eigen kanaal en/of uitbouw van bestaande kanalen. Zowel in print- als digitale media. Uitzetten van een Kunstroute Teylingen-breed Kunst en cultuur in Teylingen zijn er voor en door iedereen. Daarbij zetten we in op een inclusieve, laagdrempelige programmering en Teylingen-brede samenwerkingen. We nemen hiervoor zelf het initiatief door een kunstroute te organiseren langs de vele prachtige kunstwerken die Teylingen rijk is. Laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen, in samenwerking met de culturele sector. Inzetten van kunstmaatjes Van belang is dat iedereen de kans krijgt om kunst en cultuur te ervaren, actief of passief. Er zijn inwoners die een drempel ervaren en doelgroepen die moeilijk te bereiken zijn. Kunstmaatjes helpen om de drempel te verla-

gen of zelfs weg te nemen. Ook kunnen zij doelgroepen die moeilijker te bereiken zijn stimuleren om deel te nemen aan kunst en cultuur. We zetten kunstmaatjes in zodat zoveel mogelijk inwoners de kans krijgen om kunst en cultuur te beleven en eraan deel te nemen. Inzetten van kunstvouchers Soms loopt het leven anders dan gedacht of gehoopt. Bijvoorbeeld door een ingrijpende gebeurtenis of door terugkerende psychische klachten. Soms zitten mensen gewoon ‘even niet lekker in hun vel’. Dit kan geestelijke en/of lichamelijke klachten veroorzaken. Kunst en cultuur geven een positieve prikkel en zetten een mentaal proces in gang. Dit geeft regie over het eigen leven en daarmee zelfvertrouwen en veerkracht. Samen met de huisartsen in Teylingen zetten we daarom in op kunstvouchers. Vouchers waarmee patiënten doorverwezen worden voor culturele interventies, die begeleid worden door professionele kunstenaars. Want mensen die deelnemen aan culturele activiteiten voelen zich gelukkiger en zijn zowel mentaal als fysiek gezonder.

om kunst en cultuur te verankeren in het onderwijs. Met het initiatief ‘Verwonder om de hoek’ bouwen we deze regeling verder uit, om kinderen hun passies te kunnen laten ontdekken. We stimuleren het gebruik van het Sport- en Cultuurregeling en het Jeugdfonds Sport & Cultuur, waarmee volwassenen en kinderen met een minder goed gevulde portemonnee de gelegenheid krijgen deel te nemen aan culturele activiteiten.

V E RR I JKE N ME T IDE E Ë N

‘Heel veel kunstenaars en culturele verenigingen in onze gemeente zijn op een eigen eilandje bezig. Die hebben enorm behoefte om van buitenaf te worden verrijkt met nieuwe ideeën. Daarom is het belangrijk dat er een cultuurarrangeur komt’. Hans Goudsmit (Kunstweek Warmond) en Ton Zoet (Kunstcommissie, op persoonlijke titel) Bekijk https://vimeo.com/616064708

Stimuleren van bestaande regelingen We zetten de regeling ‘Cultuureducatie met Kwaliteit’ (CmK) voort

44

8

FINANCIËN

45

46

De gemeente Teylingen heeft voor het jaar 2021 meer dan € 1.400.000,- opgenomen in de begroting voor kunst en cultuur. Onderstaand overzicht geeft de beschikbare budgetten weer:

Cultuur € 40.000,-

Opstellen en uitvoeren Kunst- en Cultuurnota

€ 39.472,-

Cultuureducatie, bijdrage Koningsdag, 4 en 5 mei

€ 700.229,-

Subsidie Bibliotheek Bollenstreek

€ 78.708,-

Subsidie SEBO

€ 18.000,-

Subsidie Volksuniversiteit

Kunst € 20.000,-

Kunst in de buitenruimte (onderhoud)

€ 2.600,-

Kunst in de buitenruimte (kunstcommissie)

€ 15.000,-

Reservering aankoop kunst

€ 37.600,-

Totaal kunst

*De reserve kunst bedraagt per 2021 € 105.000,-.

Erfgoed

€ 95.000,- Projecten 2021 € 23.000,-

Erfgoedcommissie

€ 30.000,- Uitvoeren Visie gebouwd erfgoed (incl. bijdrage historische verenigingen)

€ 876.409,- Totaal cultuur

€ 10.000,-

Onderhoud, verzekeringen, contracten

Accommodaties

€ 17.400,-

Bijdrage onderhoud molens

€ 31.205,-

Bibliotheken: o.a. onderhoud en contracten minus huur

€ 134.830,-

‘t Onderdak: o.a. onderhoud en contracten minus huur

€ 210.400,- Totaal erfgoed

€ 133.283,- Het Trefpunt: o.a. onderhoud, contracten en personeelskosten minus huur € 18.771,-

Oude Toren: o.a. onderhoud en contracten

€ 3.412,-

VVV Warmond: o.a. onderhoud en contracten

€ 1.850,-

Muziektent de Baan: o.a. onderhoud en contracten

€ 35.000,- Onderhoudssubsidies voor gemeentelijke monumenten en beeldbepalende objecten

In totaal bedraagt het budget voor kunst en cultuur: € 1.456.803,-. Voor het opstellen en uitvoeren van de nieuwe kunst- en cultuurnota is jaarlijks € 40.000,- begroot. Dit budget is beschikbaar om bestaande en nieuwe initiatieven, passend binnen de visie van de nota, te stimuleren.

€ 6.492,- Oude Raadhuis, Dorpsstraat 36: o.a. onderhoud en contracten minus huur € 2.551,- Galerie, Dorpsstraat 38: o.a. onderhoud en contracten minus huur € 332.394,-

Totaal accommodaties

47

48

Bronnen

Colofon

Movisie – wat werkt bij - culturele interventies voor ouderen

De vormgeving is verzorgd door Machiel Pleijsier.

Movisie - Kennissynthese Kunst en Positieve Gezondheid Onderwijsraad & Raad voor Cultuur - cultuureducatie: leren, creëren, inspireren! LKCA - Inspiratiegids preventie, zelfregie en participatie met k&c in sociaal domein OCW - Uitgangspunten Cultuurbeleid 2021-2024

De web-versie is ontwikkeld door Servaas M. Schrama. De tekst is van Eelco Koolhaas (Ministerie van Verhalen), Denise den Boer en Mathijs Gerards (gemeente Teylingen).

Veel dank aan Daphne van Essen, voormalig projectleider gemeente Teylingen voor de Kunst- en Cultuurnota.

De films zijn gemaakt door Jasper Masthoff en Eelco Koolhaas. Veel dank aan alle deelnemers aan verschillende online-ontmoetingen, persoonlijke interviews en films (bekijk voor een overzicht https://ministerievanverhalen.nl/ cultuur-raakt-alles-beeldvorming/) en alle deelnemers aan het studiogesprek

Cultuur Raakt Alles (9 april 2021, https://www.youtube.com/watch?v=Uxw58optfJY). Ook in de moeilijke corona-periode stond bij - echt iedereen - de deur wagenwijd open, om mee te denken over het vernieuwde cultuurbeleid.

De projectregie werd verzorgd door Eelco Koolhaas (Ministerie van Verhalen).

49

50

OVER KUNST EN SAMENLEVEN (een gedicht) Kunst is: kijken, …léren kijken.

Cultuur is: alle kleuren van de regenboog waartoe we niet behoren.

Kunst is: het onzegbare zichtbaar maken, Het onzichtbare hoorbaar maken. Is een verhaal

Cultuur is: de machteloosheid waarmee we ons verzetten, wel of niet worden begrepen. Cultuur is: een mening hebben die er nauwelijks toe doet of juist alles.

Kunst is: Beweging en emotie, een beeld voor wie het kan zien, een zoektocht naar het onbekende.

Cultuur is: een gezamenlijke verleden dat we zijn vergeten.

Kunst is: een pamflet van de machteloosheid, een gedicht na uren zwoegen. Opgedroogde gedachten

Cultuur is: elkaar er doorheen helpen of voor het blok zetten

Kunst is: muziek waardoor je hart sneller gaat kloppen, is een universele taal waarmee emoties worden bestuurd.

Cultuur is: samen zingen, samen lachen, samen huilen. Cultuur is voor elkaar zorgen tot het einde daar is.

Kunst is: Van de liefde en de haat, De schoonheid en de troost Een reflectie op ons leven

NotteoZ, 10 augustus 2021

Kunst is : Ritme, bewegende lijven, grensoverschrijdend, reflecties van de tijd waarin we leven.

51