Bijlage B1.3_Historisch onderzoek - P.C. Meijers.pdf

Constructie daktoren en gewichtkoker uurwerk

Slingeruurwerk

bouwhistorische opname

beschrijving

Indeling en afwerking

Middengang bouwdeel C2 (Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV)

Modern trappenhuis (Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV)

Begane grond

Van de oorspronkelijke opzet van bouwdeel A bestaan nog de muren van de middengang, de entree en de daarop aansluitende hal met het hoofdtrappenhuis. Via de hal is de achterliggende kapel toegankelijk. De posities van de bouwmuren van de entree, hal en hoofdtrappenhuis zijn bepalend voor de structuur van dit bouwdeel en de posities van de bovenstaande dakconstructies. Van de oorspronkelijke opzet dateren vier natuurstenen hoekpilasters op de hoeken van de gang en de hal, die zijn uitgevoerd in zwart marmer. De vloer van de entree, hal en gang zijn afgewerkt met moderne groen marmeren vloertegels. Ter plaatse van de hal is een ingelegde hardstenen vloerplaat aanwezig. Deze vloerplaat behoort bij de oorspronkelijke opzet maar, gebaseerd op een historische afbeelding, eerst in de middengang. Van eerdere afwerkingen resteren enkele delen van stucplafonds met eenvoudige perklijsten. De indeling van de overige bouwdelen is niet meer oorspronkelijk en wordt niet beschreven.

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

De huidige indeling van de gebouwdelen is tot stand gekomen tijdens de restauratie van 1974. Met uitzondering van de overgang op de begane grond van B2 naar C2, is in alle bouwdelen een middengang aanwezig met kamers of dienstruimten aan beide zijden van deze gang. De bouwlagen worden ontsloten door een hoofdtrappenhuis met een lift en twee moderne secundaire trappenhuizen.

Centrale entree, gericht naar voorgevel

bouwhistorische opname

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 53

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Hal met middengang

Begane grond bouwdeel B1

pagina 54

Hal met toegangsdeur naar kapel

Begane grond bouwdeel B2

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

Begane grond bouwdeel B2

Trappenhuis bouwdeel B2

Gang bouwdeel C2

bouwhistorische opname

beschrijving

Verdiepingen

Verdieping bouwdeel B1

Zolder

Gang bouwdeel C2

Voormalige rechter zijgevel bouwdeel A

De indeling van de kapverdiepingen bestaat uit kamers met moderne scheidingswanden of uit bergingen die met gaashekken zijn samengesteld. Achter de houten draagconstructie van de daktoren liggen de restanten van een orgel, waarschijnlijk dat uit de kapel.

Zolders bouwdeel B1 en C1 (Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV)

bouwhistorische opname

Zolder bouwdeel C2 (Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV)

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

De bouwmuren van de onderliggende entree en hal met het hoofdtrappenhuis zijn doorgezet naar de eerste en tweede verdieping. Deze bouwmuren zijn structuurbepalend voor het middendeel van bouwdeel A. Op de eerste verdieping zijn in de gang de voormalige buitenvensters in de rechter zijgevel zichtbaar. De overige indelingen en afwerkingen zijn niet meer oorspronkelijk.

pagina 55

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Hoofdtrappenhuis

pagina 56

Het hoofdtrappenhuis bestaat uit een houten bordestrap rond een ruim schalmgat die doorloopt tot en met de derde bouwlaag. De trapopgang behoort in opzet bij de vroegste bouwfase maar is gewijzigd. Van het trappenhuis is een (vage) historische afbeelding waarop zichtbaar is dat de hal vroeger groter was. De toegang tot de kapel bevond zich in opzet verder in de ruimte. De huidige toegang zal in 1897 zijn gerealiseerd. De bordestrap was en is op de begane grond voorzien van rond omlopende bloktrede waarop de houten hoofdbaluster staat. Op de toenmalige baluster is een houten knop aangebracht. Op de historische afbeelding is verder zichtbaar dat het trappenhuis was voorzien van een getegelde of geschilderde lambrisering. Deze afwerking is momenteel vervangen door een lambrisering van travertin. Op dezelfde foto is zichtbaar zich in de achtergevel een raamvenster bevond ter plaatse van de huidige aanbouw. Het rondgaande traphek is opgebouwd met smeedijzeren spijlen, deze dateren uit de 20e eeuw. Op de historische foto is ook zichtbaar dat het vertrek destijds was afgewerkt met een eenvoudig geprofileerd stucplafond. De huidige plafondafwerking van de hal bestaat uit een vlak verlaagd plafond, het trappenhuis zelf is voorzien van een eenvoudig stucplafond met rechte plintlijsten.

Trappenhuis

Hal met trappenhuis, foto ongedateerd

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie restauratie (Afbeelding: Geheugen van | Nederland)

Hergebruikte vloerplaat, afkomstig uit hal (zie aanzet op historische foto)

Bordestrap met bloktrede

Bordestrappen met schalmgat

bouwhistorische opname

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond bouwhistorische opname

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 57

3.4.0

Kapel bouwdeel E

Exterieur

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

D

pagina 58

e buitengevels van de kapel zijn opgetrokken in schoon metselwerk in kruisverband. De gevels van het schip zijn door middel van lisenen verdeeld in 3 traveeën. Elke travee is voorzien van spitsboogvenster met natuurstenen neo-gotische venstertraceringen. Zichtbaar aan het metselwerk dateert de voorste travee uit recenter datum, 1927. In de overgang naar de achtergevel van bouwdeel A, is een smal spitsboogvenster aanwezig, in de linker zijgevel is dit venster dichtgemetseld, in de rechter zijgevel is dit voorzien van glas-in-lood beglazing. De vensters zijn gedeeltelijk voorzien van gebrandschilderde beglazing die zes van de zeven sacramenten symboliseren.(43) Ook de zijbeuken zijn voorzien van spitsboogvensters in de kopgevels. De afzaat en de sluitsteen van de spitsboog zijn uitgevoerd in natuursteen. In het vijfkantig koor zijn de gevels ook voorzien van vensters, deze zijn omstreeks 1873 voorzien van beglazing. De raamvensters zijn voorzien van gebrandschilderd glas. Deze vensters symboliseren Geloof, Hoop en Liefde. De gevels van de kapel worden afgesloten met een geprofileerde houten gootlijst die omloopt bij de lisenen. Het dak van de kapel is gedekt met natuurstenen leien in maasdekking. De nok- en hoekkepers zijn uitgevoerd in lood. Op de dakvlakken van de dwarsschepen en het koor staan houten dakkapellen.

Op het voordakvlak staat een houten dakkapel, dat de toegang tot de zolder van de kapel vormt. Op de zolder staat nog een origineel buitenluik met ruitvormig glas en fijne gehengen. Dit luik heeft een andere kleurstelling dan de huidige exemplaren in de dakkapellen. Tegen de linker zijgevel van het schip staat een éénlaagse aanbouw met plat dak. Deze aanbouw dateert uit 1974. Voor dat jaar stond er een hogere aanbouw, wat zichtbaar is aan de aftekening op het metselwerk van het schip. Tegen de linker zijbeuk staat een eenvoudig gemetseld tochtportaal met plat dak. Rond het koor is een vijfkantige kapellenkrans gebouwd met plat dak. De gevels zijn opgetrokken in schoon metselwerk in kruisverband. Elke uitwendige hoek is voorzien van een gemetselde steunbeer met natuurstenen afzaten. De gevels worden afgesloten met een gestapeld fries met gemetselde bloktandlagen, muizentanden en streklagen. Elk gevelvlak is voorzien van twee spitsboogvensters met glas-in-lood beglazing of in geval van het achterste vlak een dubbel deurkozijn met bovenlicht. Tegen de gevels staan natuurstenen gedenkstenen. Tegen het rechter dwarsschip staat een eenvoudige uitbouw met plat dak. Deze uitbouw bevatte een biechtstoel maar is momenteel in gebruik als kast. Tegen de rechter zijgevel van het schip staat de in 1844 - 1897 gerealiseerde sacristie en de in 1927 gerealiseerde aansluiting op bouwdeel A.

Deze ruimten zijn momenteel in gebruik als mortuarium. Bij de laatste renovatie zijn de deurkozijnen naar de sacristie vernieuwd.

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | achtergevel restauratie Kapel Mariënhaven

bouwhistorische opname Kapel Mariënhaven linker zijgevel

Gedenksteen tegen kapellenkrans

Gedenksteen tegen kapellenkrans

Steunbeer op hoek kapellenkrans

Blok- en muizentanden in metselwerk

bouwhistorische opname Spitsboogvenster

Aansluiting sacristie op bouwdeel A

Aansluiting op bouwdeel A

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie Sacristie| restauratie

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Koor en dwarsschip

pagina 59

3.4.1 Interieur Kapel

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

D

pagina 60

e kapel is tijdens de opname nog in functie. Onduidelijk is wat na de ontwijding van het interieur gehandhaafd blijft. De beschrijving van de kapel betreft vooral de bouwkundige onderdelen.

Interieur Kapel Mariënhaven (Afbeeldingen: Mariënhaven Warmond BV)

Interieur Kapel Mariënhaven (Afbeeldingen: Mariënhaven Warmond BV)

Constructies

De kapel is opgebouwd met gemetselde bouwmuren en een houten kapconstructie met vrije overspanning. De spantjukken van de kapconstructie bestaat uit enkelvoudige hangwerken met een gepende makelaar en schoren tussen spantbenen en makelaar. De houtverbindingen zijn door middel van pennen en houten toognagels samengesteld. De trekbalken zijn met behulp van ijzeren stripbeugels verbonden en zijn opgelegd op een verspringing in de buitenmuren. In het metselwerk van deze buitenmuren is duidelijk de overgang zichtbaar van de uitbreiding van het schip. De spantjukken zijn voorzien opeenvolgende telmerken. Ter plaatse van het koor is over de trekbalken een onderslagbalk aangebracht waarop de makelaar onder de samenkomst van de dakvlakken. De spantbenen zijn met behulp van ijzeren ankers met wigverbinding verbonden aan de makelaar. Op de spantbenen rusten de ingelaten gordingen waarover het verticale dakbeschot. Op de zolder zijn de houten samengestelde gewelven van de kapel zichtbaar die steunen op de pilasters die tegen de buitengevels staan. De gewelven zijn opgebouwd met dubbele ribben waartussen schenkels waartegen houten planken als plafond.

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

Hangspanten dakconstructie kapel

Constructie en koorgewelf

>

>

>

Hangspant en koepelgewelf

Overgang schip en dwarsschip

bouwhistorische opname

Telmerken, gehakte Romeinse cijfers

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

beschrijving

Spieankers kruising makelaar en hoekkepers

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 61

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Uitbreiding kapel afleesbaar in metselwerk

Houten gewelfribben

Indeling

De kapel heeft de vorm van een Latijns kruis met een vijfkantig koor. De kerk is verdeeld in traveeën door bundelpilasters. Elk travee heeft een groot spitsboogvormig venster met natuurstenen afzaat en gepleisterde omlijsting. Uit de kapiteelblokken van de pilasters ontspruiten de gordelbogen van de waaiergewelven van het plafond. Dit plafond is gemaakt van pleisterwerk op houten delen waarvan de aftekening door de pleisterlaag zichtbaar is. Op de kruisingen van de gewelflijnen zijn ornamenten aangebracht. Op de kruising van schip en zijbeuken staat het hoofdaltaar. Rond het koor achter het hoofdaltaar zijn altaarnissen aanwezig met spitsboogvormige doorgangen. De doorgangen staan in lijn van de bovenstaande raamvensters. In de linker zijbeuk is een spitsvormige doorgang dichtgezet met een rijk bewerkte houten deur. In de kopse kant van deze beuk is een doorgang aanwezig met dubbele glasdeuren en een neogotische omlijsting. In de rechter zijbeuk bieden overeenkomstige doorgangen toegang tot de voormalige sacristie en een voormalige biechtruimte, momenteel in gebruik als kast.

Kapel gezien richting orgelgalerij en bouwdeel A

pagina 62

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond Doorgang linker dwarsschip

bouwhistorische opname

Kapellen rond hoofdaltaar

Voormalige biechtstoel in rechter dwarsschip

Waaiergewelven (Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV)

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 63

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Langs de wanden van het schip zijn houten kerkbanken geplaatst. De banken zijn rijk bewerkt en voorzien van briefpanelen. Achter de banken zijn convectorkasten aanwezig met plaatijzeren sierroosters. Hierboven zijn geschilderde panelen met kruiswegstaties die zijn gemaakt door Stoltzenberg uit Roermond en tussen 1890 en 1896 zijn aangebracht.(44) Ter hoogte van de kapitelen op de bundelzuilen is een geschilderde sjabloonlijst met bloemenranken aanwezig. In het koor zijn geschilderde wijdingskruizen aanwezig. Aan de wanden van het schip zijn smeedijzeren wandarmaturen aanwezig, deze behoren bij de oorspronkelijke opzet.

Geschilderde sjabloonlijst

Orignele kerkbanken

Kruiswegstaties en originele wandarmaturen

pagina 64

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

Lambrisering met convectorroosters

Kruiswegstaties

bouwhistorische opname

beschrijving

Hoofdaltaar

Altaar met tabernakel

Altaar in koor (Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV)

Hoofdaltaar

Orgelgalerij

Aan de kopzijde van het schip is een orgelgalerij aanwezig die via het hoofdtrappenhuis toegankelijk is. De orgelgalerij met een rijk bewerkte houten balustrade wordt gedragen door gekoppelde ijzeren balken. De balken zijn met rozetankers verbonden en rusten op met hout omklede sierconsoles. De toegangen van de orgelgalerij bestaan uit rijk bewerkte spitsboogvormige deuren in een gemetselde tussenwand. De rechterdeur (gezien vanuit kapel) is een schijndeur. Via de ruimte voor die tussenwand kon met achter de orgelkast doorlopen, momenteel is dit dichtgezet met plaatmateriaal. Het front van de orgelkast en de orgelpijpen zijn nog aanwezig, het instrumentarium is echter verwijderd. Vermoedelijk liggen de onderdelen op zolder opgeslagen achter de draagconstructie van de daktoren. Op de orgelgalerij staan enkele houten engelenbeelden.

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Het hoofdaltaar is vervaardigd door de beeldhouwer Louis Veneman uit Den Bosch. Het is vervaardigd naar 15e - en 16e -eeuwse voorbeelden met diverse beelden, engelenfiguren en kerkvaders zoals Sint Gregorius, Sint Augustinus, Sint Hieronymus en Sint Ambrosius. Het vergulde tabernakel dateert uit 1932 en is vervaardigd door gebr. Brom uit Utrecht.

Ter plaatse van de orgelgalerij is in het voorste kerkvenster in de rechter zijgevel de naam van de maker en ontwerper van het gebrandschilderde glas aangebracht; H.A. Bijvoet en atelier Le Nobel. Aan de linkerzijgevel zijn de vensters aan de binnenzijde voorzien van kunststof achterzetbeglazing.

bouwhistorische opname

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 65

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Detail glas -in-loodvenster met namen makers

Omtimmerde console en draagbalken orgelgalerij

Orgelgalerij met spitsboogvormige (schijn)deuren (Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV)

De vloer

De mozaïekvloer dateert uit 1920. De afbeeldingen in de vloer symboliseren drie wegen die de priesters in opleiding moesten doorlopen; ‘via purgativa’ (weg van de zuivering) die naar het hoofdaltaar loopt, ‘via illuminativ’a (weg van de verlichting) die voor het hoofdaltaar ligt, en ‘via unitiva’ (weg van vereniging) die rond het altaar loopt. Het middenpad symboliseert dus de ‘weg van de zuivering’, beginnend met de 7 hoofdzonden in de vorm van een zevenkoppige draak. Als symbolen van de ‘lastige’ weg zijn stekelige planten gekozen zoals de distel, brandnetel en hagedoorn. De afgebeelde dieren symboliseren de begeerte en verleidingen. Zo staan de schildpad voor luiheid, de hagedis voor haat en de kameleon voor huichelarij. De vloer is in 1927 verlengd richting bouwdeel A. Ter plaatse van de uitbreiding zijn twee kasten aangebracht met spitsboogvormige bewerkte houten deuren. Achter het altaar is in het mozaïek een Latijnste tekst verwerkt met de volgende vertaling: In ’t jaar 1913 toen H.J.M. Taskin, president van het seminarie, het vijfde lustrum van zijn priesterschap onder bescherming der Goddelijke hulp voleindde, hebben dankbare leerlingen, welwillende vrienden en priesters van dit diocees, aan de Utrechtse kunstenaar Jan Brom opgedragen mij te ontwerpen en te doen maken. De vreselijke volkerenoorlog verhinderde, dat ik ’t volgend jaar gereed kwam.

In het jaar 1920 hebben Jan Eloy en Leo, de zoons van den ontwerper, die intussen gestorven, zijn schreden had gericht naar den vloer des hemels, gezorgd, dat ik gelegd werd. Mij heeft gelegd Godschoul Mozaiëkwerker te Gent.(45)

Plattegrond vloer

pagina 66

Voorste kerkvenster rechter zijgevel

Bijgebouwen

De inrichting van de voormalige sacristie heeft geen monumentale waarde. In de buitengevel bevinden zich spitsboogvensters met glas-in-loodbeglazing.

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

Middenpad

Via Purgativa

Symbolen

Symbolen

Kastdeur

bouwhistorische opname

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Toegang kapel

Via Purgativa met symbolische zevenkoppige draak

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 67

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond pagina 68

Mariënhaven te Warmond anno 2017

p.c. meijers | bnbMariënhaven | bouwhistorie (Afbeelding: Warmond | BV)restauratie

bouwhistorische opname

B

ouwdeel G bestaat uit het voorgebouw van het voormalig philosophicum met de bijbehorende kapel en dateert uit de bouwfase 1929-1935. In 1970 is het complex uitgebreid en verbouwd tot verpleegtehuis. In 1996 is het achterste deel van het complex gesloopt en vervangen door nieuwbouw ( bouw-

beschrijving

deel H1).

Exterieur

Voorgevel

De brede voorgevel bestaat uit een breed front dat is opgebouwd uit een risalerend linker deel en een breed rechterdeel dat aansluit op de naar voren staande kapel. Het linkerdeel is voorzien van een kelder met koekoeken. De voorgevel bestaat uit twee verdiepingen onder een schilddak, waarbij het iets lagere dak van het linkerdeel is omgezet en aansluit op het dak van het hogere brede deel. De gevels zijn verdeeld in venstertraveeën en hebben door het gebruik van persiennes en de afsluitende uitspringende rollagen onder de houten bakgoot een sterk horizontaal karakter. De voorgevel is met een gele baksteen in kruisverband opgetrokken, met baksteenformaat (lxbxd): 200…205 x 98 x 47…50 mm, 10-lagen: 625 mm. De houten raamkozijnen zijn uitgevoerd met vaste tussendorpels en bovenlichten met roedeverdelingen en geel glas. De onderlichten zijn voorzien van houten stolpramen. De persiennes zijn vernieuwd en in de kleurstelling van 1996 geschilderd. In het vooruitspringende linkerdeel zijn enkele gedenkstenen aangebracht door middel van natuurstenen lijsten en gepleisterde vakvulling met geschilderde teksten. De huidige entree is recentelijk gerealiseerd. Op een krantenknipsel in het Noord Hollands Archief is de oorspronkelijke entree zichtbaar.(46) Deze ingang bestond uit een boogvormige entree met natuurstenen omlijsting met gemetselde tuinmuren en natuurstenen ornamenten.

De achterliggende hal had in opzet een tongewelf dat aansloot op de ingangspartij. De aftekening van de verwijderde entree is nog zichtbaar in het metselwerk.

Oorspronkelijke toegang, krantenknipsel d.d. 8-10-1930 (Afbeelding: NHA) bouwhistorische opname

Voormalig philosophicum - verpleegtehuis Mariënhaven

(Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV) p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

3.5.0 Gevels

pagina 69

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Linkerdeel voorgevel bouwdeel G

Entree bouwdeel G

Aansluiting voorgevel op kapel bouwdeel G

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel van het voorgebouw bestaat uit de zijgevel van de kapel, het aansluitende trappenhuis en de aanzet van de voormalige rechter zijvleugel van het complex. Zichtbaar is het achterste deel van deze gevel vernieuwd in 1996. De kapel staat afzonderlijk beschreven. Het originele deel van de zijgevel is opgetrokken in gele baksteen in kruisverband overeenkomstig de voorgevel. Ter plaatse van het risalerende trappenhuis is tussen de vensters siermetselwerk opgenomen. De huidige toegang op maaiveldniveau heeft een omlijsting van gewassenbeton en een houten kozijn op neutstukken. De deuren zijn niet origineel. Het rechterdeel van de zijgevel bestaat uit twee originele venstertraveeën en de overgang uit 1996. De raam- en deurvensters op begane grond zijn vermoedelijk nog oorspronkelijk met dubbel tussendorpels en bovenlichten met roedeverdeling en geel glas. De kozijnen op de verdieping zijn vernieuwd.

Rechter zijgevel kapel Trappenhuis rechter zijgevel

pagina 70

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

Rechts: entree trappenhuis

bouwhistorische opname

beschrijving

Achtergevel

De geveldelen die in 1996 zijn gerealiseerd, zijn afleesbaar aan de toegepaste bakstenen in klezoorverband, de moderne kozijnen en blindvensters. Opvallend is het ontbreken van rollagen boven de vensters. De nieuwe geveldelen zijn voorzien van eenvoudige houten gootlijsten, onder de oorspronkelijke bouwdelen zijn voorzien van houten gootklossen en steken verder uit.

Achtergevel bouwdeel G uit 1996

Achtergevel bouwdeel G - bouwdeel H1 (deels)

Aansluiting achtergevel bouwdeel G op doorloop

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

De huidige achtergevel bestaat momenteel uit een breed symmetrisch verdeeld front met vijf gevelvakken; links en rechts de risalerende geveldelen op de posities van de verwijderde gebouwvleugels, in het midden de bestaande achteraanbouw die aansluit op het nieuwe bouwdeel uit 1996 en weerszijden hiervan terugliggende gevelvlakken. Van deze terugliggende gevelvlakken zijn delen in 1996 vernieuwd. Het originele metselwerk op de begane grondverdieping is gereinigd, baksteenformaat (l x b x d): 202…205 x 97…100 x 47…50 mm, 10-lagen = 620 mm. In de terugliggende gevelvlakken van de achtergevel is zichtbaar dat een deel van de vensters niet oorspronkelijk zijn aan de aanwezigheid van gezaagde klezoren in de hoekaansluitingen. In het rechter terugliggend gevelvlak is een verticale bouwnaad zichtbaar ter plaatse van de uitbreiding van 1970. Het middendeel heeft ter hoogte van de eerste verdieping twee oorspronkelijke balkons op de uitbouw met gemetselde frieslijsten van de balustrade. Op de balustrade liggen natuurstenen dekstenen en een moderne leuning.

Achtergevel bouwdeel G , links deels origineel, rechts daterend uit 1996

bouwhistorische opname

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 71

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Balkon ter plaatse van doorloop naar bouwdeel H1

Detail gemetseld fries en natuurstenen dekbanden

Linker zijgevel

De linkerzijgevel is gedeeltelijk origineel en deels in 1996 vernieuwd. Het geveldeel van het trappenhuis risaleert en wordt afgesloten met een afzonderlijk schildak dat aansluit op het grote dakvlak van het voorgebouw. De zijvlakken van de zijgevel zijn vernieuwd waarbij het voorste geveldeel is gemetseld in kruisverband en het achterste geveldeel in klezoorverband. Bouwdeel H2 sluit aan op de linker zijgevel en dateert in opzet uit 1970 maar is in 1996 aan de voorzijde vernieuwd. Dit bouwdeel wordt niet verder beschreven.

Gevel trappenhuis met siermetselwerk

pagina 72

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

Achterzijde linker zijgevel

bouwhistorische opname

beschrijving

Dak

Volgens het originele bestek waren de dakvlakken van het philosophicum in opzet voorzien van rode Verbeterde Hollandse pannen (VH) met bijbehorende vorsten, kantpannen en pironnen.(47) Het huidige dak is belegd met zwart gesmoorde VH-pannen. Op het dakvlak staan eenvoudige dakkapellen met drielichtkozijnen overeenkomstig de originele opzet.

De kapel sluit aan op de rechterzijde van op het voorgebouw en stond in opzet in het verlengde van de lange rechter achtervleugel van het complex. De voorzijde van de kapel bestaat uit het vijfkantige koor met weerszijden rechthoekige dwarsbeuken. In de oksel van de linker dwarsbeuk en het aansluitende schip staat een vierkante klokkentoren. Het schip is door middel van steunberen verdeeld in zes traveeën en sluit aan de achterzijde aan op het trappenhuis. Met uitzondering van het fries onder de gootlijst, dat bestaat uit witte tegels, zijn voor de gevels van de kapel overeenkomende bakstenen en metselverband toegepast als voor het oorspronkelijke voorgebouw. De gele baksteen is op de uitwendige hoeken van het koor in vorm geschuurd. De steunberen ter plaatse van het schip zijn afgedekt met natuurstenen dekstenen. Het fries van het koor is uitgevoerd met witte diagonaal aangebrachte tegels, de overige frieslijsten hebben orthogonale verdeling. In afwijking van het naastgelegen theologicum zijn de vensters van de kapel uitgevoerd met rondbogen. Zowel de raamvensters op de begane grond als de kerkvensters op de verdieping zijn voorzien van gemetselde rondboognissen met uitspringende lagen en sluitstenen van tufsteen.

De raamvensters op de begane grond zijn uitgevoerd met dubbele dorpels en bovenlichten met roedeverdelingen, geel glas, vaste tussenramen en stolpramen in de onderlichten. Ter plaatse van de deurkozijnen zijn de deuren voorzien van paneelverdeling. In het schip en vier zijden van het koor zijn half in het fries verwerkte rondvensters aanwezig met glas-in-lood beglazing. De kleine venstertjes in de dwarsbeuken van het koor zijn half in het fries verwerkt en voorzien van glas-in-lood beglazing. Tegen de gesloten zijde van het koor staat op een natuurstenen dorpel op consoles een kruis. In het bovenliggende fries is een gepleisterd vlak opgenomen met de letters PX. Dit teken staat voor de naam Christus. De klokkentoren is opgetrokken in metselwerk met een gepleisterd fries onder de overgang naar de spits. Half in het fries verwerkt, zijn de halfronde schalmgaten met beklede schalmborden aanwezig. In de gevelvlakken zijn smalle lichtstroken aangebracht. De dwarsbeuken zijn voorzien van zinken mastgoten, het schip en het koor zijn voorzien van houten bakgoten op een uitkragende betonnen band. Het dak van de kapel is belegd met zwart gesmoorde Verbeterde Hollandse dakpannen. In het originele bestek staat vermeld dat hiervoor natuurstenen leien moesten worden toegepast. De spits van de klokkentoren is wel voorzien van deze leien in maasdekking.

De spits van toren worden bekroond door een koperen ui-vorm waarop een toren kruis. Ook de kruising van dakvlakken boven het koor is voorzien van een kruis op een vergulde bol. Ter plaatse van de rondvensters zijn natuurstenen waterspuwers toegepast.

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Kapel

Kapel Mariënhaven (Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV

bouwhistorische opname

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 73

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond pagina 74

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

Rechter zijgevel schiip kapel

Koor en linker dwarsbeuk

Aansluiting schip en linker dwarsbeuk

Voorgevel koor en linker dwarsbeuk

bouwhistorische opname

Rechter dwarsbeuk en schip

Rechter zijgevel

Detail fries dwarsbeuk

Detail fries met rondvensters

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

beschrijving

Detail rondboognis boven venster

bouwhistorische opname

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 75

3.5.1

Interieur bouwdeel G

H

et voorgebouw van het voormalige philosophicum heeft een structuur met een brede middengang met weerszijden vertrekken, die aan beide zijden eindigt in een trappenhuis.

Constructies

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Gevels en bouwmuren

pagina 76

De kelder, gevels en bouwmuren van bouwdeel G staan op een gemetselde fundering en zijn opgetrokken in metselwerk, deels uitgevoerd met spouw. Moderne binnenwanden zijn niet dragend uitgevoerd. De gevels van de kapel zijn eveneens in metselwerk opgetrokken. Een aandachtspunt is, volgens het originele bestek, de aanwezigheid van een kettinganker in de muren van het koor.

Vloerconstructies

De begane grondvloer is ter plaatse van de kelder uitgevoerd met stalen liggers en troggewelven. Volgens het bestek zijn deze gewelven gestort met beton. De constructies van de (overige) begane grondvloeren en de eerste verdieping zijn van gewapend beton. De vloerconstructies van de tweede verdieping bestaat uit enkelvoudige houten balklagen. Opvallend is, afgeleid van de richting van de vloerdelen, dat de voorste balkvakken evenwijdig met de voorgevel liggen, het achterste deel ligt haaks op de gevels. De trappen zijn opgebouwd uit steektrappen en tussenbordessen van gewapend beton.

Dakconstructies

De dakconstructies bestaan in opzet uit verbeterde Hollandspanten met dubbele trekplaten. De spantbenen, houtafmetingen 70 x 215 mm staan op sloffen en zijn voorzien van een kreupele stijl De trekplaten zijn dubbel uitgevoerd, afmetingen 45 x 190 mm. De trekplaten zijn met nagels verbonden aan de tussenstaande makelaars maar met bouten aan de spantbenen. Over de gordingen, afmetingen 70 x 170 mm, op eenvoudige gordingklossen ligt het verticale dakbeschot. Ter plaatse van de kruisingen van dakvlakken zijn hulpconstructies aanwezig met afgeschoorde makelaars. Recentelijk zijn enkele moderne staanders aangebracht. Aan de houtconstructies is afleesbaar dat het dakdeel boven het achteruitstekende middendeel is aangepast. Aan de verwijderde halfspanten is zichtbaar dat het achterste wolfeind is gewijzigd in een rechte aansluiting op de nieuwbouw. Het dakkapel op het achterdakvlak is niet oorspronkelijk. De dakconstructies van de nieuwe daken ter plaatse van de, in 1996, verwijderde achterbouwvleugels, zijn uitgevoerd met moderne staalprofielen, waarover gordingen en dakplaten.

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

Dakconstructies bouwdeel G

Dakconstructies bouwdeel G

Kreupele stijl op slof van verbeterd Hollandspant

Aansluiting op doorloop richting bouwdeel H1

Overgang naar middenbeuk

Dubbele trekplaten verbeterd Hollandspant

bouwhistorische opname

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

beschrijving

pagina 77

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond pagina 78

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

beschrijving

Indeling en afwerking Kelder

Onder het linkerdeel van het voorgebouw bevindt zich een kelder. De kelder is toegankelijk via een gesloten betonnen trap in het linker trappenhuis. De verschillende ruimten in de kelder zijn door middel van grote halfronde openingen met elkaar verbonden. De wanden van trappenhuis en kelder zijn gedeeltelijk bekleed met gele verticale geglazuurde wandtegels. De wanden en onderzijde troggewelven zijn gepleisterd. Op de vloer liggen dubbelhardgebakken tegels.

Begane grond

Boogdoorgangen en tegelafwerkingen

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Via de hoofdingang is een ruime hal toegankelijk. Deze hal biedt verbinding met de brede middengang en doorgang naar de achterstaande nieuwbouw. Alle gangen en vertrekken op de begane grond zijn modern afgewerkt en van verlaagde plafonds voorzien. De vloer van de middengang is afgewerkt met moderne natuurstenen platen. In opzet waren de gangen en kamers voorzien van gepleisterde plafonds van stuc op riet. Onbekend is of deze afwerking nog aanwezig is. De entree was voorzien van een tongewelf, dit is verwijderd.

Tegelvloeren kelder

Keldertrap

Begane grond - Hal

bouwhistorische opname

Middengang begane grond

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 79

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

De begane grond van de kapel is ingedeeld in verschillende vertrekken met moderne scheidingswanden en verlaagde plafonds. Ter plaatse van de steunberen tegen de buitengevels zijn aan de binnenzijde zware natuurstenen consoles zichtbaar ten behoeve van de eerste verdiepingsvloer van de kapel.

pagina 80

Console onder kapelvloer

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

Gang begane grond onder kapel

Begane grond ter plaatse van koor

bouwhistorische opname

beschrijving

Eerste verdieping

De eerste verdieping van de kapel bestaat uit de kerkruimte met aansluitend het koor en het altaar. De ruimten zijn verdeeld door een moderne wand van aluminium en glas. De kerkruimte is opgedeeld in traveeën door achtkantige natuurstenen zuilen, vermoedelijk zwart marmer. De zuilen staan op een vierkant basement en zijn voorzien van kapellen als overgang van de biljoening. De kapitelen zijn volgens het originele bestek van Arhweiler zandsteen. Op de zuilen rust een architraafligger. Tussen de ligger en de buitengevels is een cassettenplafond aanwezig dat doorloopt tot in het koor. De buitengevels zijn voorzien van ronde vensters met glas-in-lood, waarvan er vier stuks zijn voorzien van stalen uitzetramen. In de muren zijn keramische wijdingskruisjes opgenomen. In het koor zijn twee doorgangen naar de dwarsbeuken; één naar een kapel, de ander naar het trappenhuis en de klokkentoren. In beide achterliggende ruimten zijn de geprofileerde houten aanzetten van de gewelfribben van deze dwarsbeuken zichtbaar.

Aansluiting op bouwdeel H1 - eerste verdieping

Middengang eerste verdieping

bouwhistorische opname Gewelf kapel richting koor gezien

Glas-in-lood rondvenser kapel

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie Overzicht zijgevel kapel

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

De eerste verdieping van het voorgebouw is geheel modern ingericht en afgewerkt. Deze wordt niet verder beschreven.

pagina 81

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Natuurstenen kolommen en kapitelen

Altaar met tabernakel in koor

pagina 82

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

Overgang kolom - basement

Keramisch wijdingskruisje

Kapel in rechter dwarsbeuk

Trappenhuis in linker dwarsbeuk

bouwhistorische opname

beschrijving

Tweede verdieping

Deze bouwlaag vormt de kapverdieping en is ingericht als berging en installatieruimte met moderne scheidingswanden en afscheidingen door gaashekken.

Aan de uiteinden van bouwdeel G staan twee trappenhuizen. Deze trappenhuizen zijn opgebouwd met betonnen steektrappen en tussenbordessen rond een ruim rechthoekig schalmgat. De treden en afdekking van de bomen zijn uitgevoerd in hardsteen. Dit geldt ook voor de harpstukken en plinten op de bordessen. De bomen zijn gezoet, de wel van de treden gefrijnd en de treden verder gebouchardeerd. De stootborden zijn conform het originele bestek van Comblanchien, een witgele natuursteen. Langs de trapopgangen zijn lambriseringen van cementpleister aanwezig. De trap- en balustrade hekwerken zijn uitgevoerd met stalen kokerprofielen en houten tussenregels. Langs de buitenzijde van de trappen loopt een eenvoudige houten muurleuning. De onderste steek van de trapopgang is voorzien van een afgeronde bloktrede. In het linker trappenhuis is op de eerste verdieping zichtbaar dat de toegang naar het trappenhuis oorspronkelijk anders was vanwege de aangrenzende doorloop.

Tussenbordes op eerste verdieping in linker trappenhuis ter plaatse van aansluiting op verwijderde achtervleugel

Trappenhuis tegen rechter zijgevel

bouwhistorische opname

Rechter trappenhuis met bloktrede

Schalmgat

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Trappenhuizen

pagina 83

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Detail frijnwerk en bouhardeerwerk in natuurstenen traptreden

Rechter trappenhuis (Afbeelding: Mariënhaven Warmond BV)

Gezoete naturustenen afdekking van trapbomen

Bouwdeel H1

Bouwdeel H1 dateert uit 1996 en wordt niet verder beschreven.

pagina 84

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

beschrijving

Bouwdeel H2

Achterzijde bouwdeel H2

Hekwerk

De toegang tot het terrein wordt gevormd door een monumentaal hekwerk dat in opzet uit 1912 dateert. Het smeedijzeren hek is sterk geornamenteerd en draait binnen twee gemetselde hoofdbalusters met natuurstenen dekstenen. In een later stadium is de poort verbreed waarbij de poortvleugels zijn opgenomen in de draaihekken. De huidige verlichtingsarmaturen zijn niet oorspronkelijk gezien de historische foto’s, zie bouwgeschiedenis.

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Bouwdeel H2 dateert grotendeels uit 1996. De achterzijde van dit bouwdeel tussen het voormalige theologicum en voormalig philosophicum is echter tot stand gekomen tijdens de grote bouwfase uit 1970 gelijktijdig met het achterste deel van de zijgevel bouwdeel C2. De architectuur van deze bouwdelen is ook overeenkomstig met gebruik van dezelfde baksteen en metselverband, grote schuifraamkozijnen met roedeverdelingen en natuurstenen waterslagen. De voorzijde van dit bouwdeel dateert uit 1996 en wordt niet verder beschreven.

*

Ingang Mariënhaven

bouwhistorische opname

Verbrede toegangspoort

Smeedijzeren hekpoort en gemetselde baluster (rechts)

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 85

4.0

Monumentenwaardering en Tekeningen

D voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

e monumentenwaardering van het voormalig seminarie Mariënhaven te Warmond is beoordeeld op authenticiteit en zeldzaamheid met betrekking tot ‘cultuurhistorie’, ‘architectuur- en bouwhistorie’ en ‘ensemble en stedenbouw’. De waardering van monumenten wordt uitgedrukt in monumentenwaarde. De monumentenwaarde is onderverdeeld in drie categorieën: hoog, positief en indifferent.

pagina 86

Hoge monumentenwaarde geldt voor onderdelen die bepalend zijn voor het monumentale karakter en indien mogelijk ongewijzigd dienen te blijven. - Positieve monumentenwaarde geldt voor onderdelen die bescherming verdienen omdat ze het object - zijn monumentaliteit verlenen maar op zichzelf niet uniek of heel bijzonder zijn. - Indifferente monumentenwaarde geldt voor alle overige onderdelen waar geen waarde aan wordt toegekend. De monumentenwaardering is weergegeven in de toelichtende tekst en bijgaande schematische waarderingsplattegronden. Tekst en tekeningen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Omdat de status van rijksmonument slechts voor een deel van het complex geldt, wordt in de waardering onderscheid gemaakt in bouwdelen. Uit de redengevende omschrijving van het rijksmonument kan worden afgelezen dat de bescherming geldt voor de oudste bouwdelen. Hiermee worden vermoedelijk de bouwdelen A en E bedoeld. Gezien de samenhang van het rijksmonumentale deel worden bij de waardering ook de bouwdelen B en C benoemd. De overige gebouwen worden als bouwdeel gewaardeerd vanwege de ensemblewaarden voor het complex.

Cultuurhistorische waarden

Architectuurhistorische waarden

Stedenbouwkundige waarden

De neogotische architectuur van de kapel, bouwdeel E, is geheel eigentijds en kenmerkend voor architect Molkenboer. De kapel heeft geheel hoge monumentenwaarde.

Cultuurhistorisch is het gehele complex waardevol. Op lokaal niveau geldt dit voor Warmond vanwege de samenhang met de ontstaansgeschiedenis van het dorp. Op landelijk niveau vertelt het seminarie het verhaal van de vrijheid van godsdienst dat na de Franse tijd leidde tot een sterk katholiek bewustzijn dat zich doorzette tot in de jaren ’70 van de vorige eeuw. Bouwdeel A is de belangrijkste representant in dit kader maar cultuurhistorisch heeft het hele complex hoge monumentenwaarde. Stedenbouwkundig heeft het complex hoge ensemblewaarde vanwege de aangesloten bouwmassa’s van de afzonderlijke bouwdelen. De U-vormige structuur van bouwdeel A is leidend geweest in de opzet van het gegroeide complex en heeft daarom hoge monumentenwaarde. Dit geldt ook voor de aansluitende kapel, bouwdeel E. De aansluitende bouwdelen dragen bij aan het monumentale karakter van het complex en worden daarom positief gewaardeerd. Bouwdeel F draagt stedenbouwkundig niet bij aan de samenhang, maar doordat het de locatie van de voormalige kostschool positioneert, het eerste seminariegebouw, heeft het positieve monumentenwaarde. Het voorgebouw met bijbehorende kapel, bouwdeel G, heeft een geheel eigen opzet en is indirect verbonden met de overige bebouwing. Dit bouwdeel wordt stedenbouwkundig positief gewaardeerd. De recentere bouwdelen hebben indifferente monumentenwaarde.

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

De architectuur van het U-vormige bouwdeel A is leidend voor de uitstraling van de aansluitende bebouwing. Deze classicistische architectuur heeft een sterk 19e -eeuws karakter hoewel de roedeverdeling van de ramen traditioneel is. De architectuur van bouwdeel A heeft hoge monumentenwaarde en daarmee ook de architectuur van de bouwdelen B en C.

Bouwdeel F heeft eenvoudige architectuur die past bij bouwperiode 1906. Van deze architectuur is slechts de voorgevel nog gedeeltelijk in originele staat, dit geveldeel wordt positief gewaardeerd, de overige geveldelen hebben indifferente monumentenwaarde. Bouwdeel G heeft met de bijbehorende kapel een architectuur die past bij de tijdgeest en past in het oeuvre van architect Stuyt, een belangrijk maar lang onderkend architect van de katholieke kerkenbouw in de 20e eeuw. Deze architectuur is nog afleesbaar ondanks de moderne toevoegingen en wijzigingen en wordt daarom positief gewaardeerd. De overige bouwdelen zijn recent gerealiseerd en hebben indifferente monumentenwaarde.

bouwhistorische opname

monumentenwaardering Algemeen

Vanuit bouwhistorisch oogpunt hebben tijdsgebonden afleesbare bouwvolumen en -elementen hoge monumentenwaarde. Bij het complex zijn verschillende bouwfasen herkenbaar waarvan die uit 1822 het meest bepalend is voor de vorm, architectuur en structuur van het complex. Om binnen de bouwgeschiedenis een weging te maken wordt deze bouwfase hoog gewaardeerd. Onderdelen uit andere bouwfasen kunnen afzonderlijke hoog gewaardeerd worden maar zijn in samenhang ondergeschikt aan de bouwfase van 1822.

Bouwmassa

Het huidige complex is samengesteld uit meerder bouwvolumen waaruit zowel de oorspronkelijke opzet als de belangrijkste bouwfasen afleesbaar zijn. Deze afleesbaarheid van afzonderlijke bouwdelen wordt daarom hoog gewaardeerd.

Structuur

Historisch gezien zijn buitengevels en constructies bepalend voor de structuur van een pand en hebben daarom als onderdeel hoge monumentenwaarde. Dit geldt voor bouwdeel A als geheel, dus gevels, vloerhoogten, kapvormen en middengang. Voor de aansluitende bouwdelen B en C geldt deze waardering alleen voor de buitengevels. Van bouwdeel E wordt de kruisvormige opzet hoog gewaardeerd. Van bouwdeel F geldt vooral de locatie als waardevol, de structuur is ondergeschikt aan deze locatie en wordt indifferent gewaardeerd. Van bouwdeel G wordt de opzet van een breed gebouw met middengang en trappenhuizen aan de uiteinden hoog gewaardeerd. De opzet van de kapel met op de verdieping een rechthoekige kerkzaal met koor, is bepalend voor de structuur van deze kapel. Deze opzet wordt hoog gewaardeerd binnen dit afzonderlijk bouwdeel.

Exterieur

Gevels bouwdeel A Van bouwdeel A zijn de voor- en achtergevels deels origineel, deze hebben hoge monumentenwaarde. De overige geveldelen dateren voornamelijk uit 1974 en worden als element hoog gewaardeerd maar bouwhistorisch slechts positief. De buitengevels van de bouwdelen B en C dateren gedeeltelijk uit 1844, 1927 en 1974. Als element worden deze geveldelen hoog gewaardeerd vanwege vormgeving en materiaalgebruik, maar bouwhistorisch positief. De kapverdiepingen van deze bouwdelen dateren uit 1974. De vormgeving hievan wordt positief gewaardeerd als deel van deze belangrijke bouwfase. De bouwdelen B1 en B2 waren in opzet voorzien van dakopbouwen. De huidige kapvorm is ondergeschikt aan een eventuele reconstructie van deze dakopbouwen omdat hiermee de oorspronkelijke bouwfaseringen en samenhang met bijbehorende gevels zichtbaarder worden gemaakt.

bouwhistorische opname

De buitengevels van bouwdeel E, de kapel, worden in het geheel hoog gewaardeerd. De sacristie wordt vanwege tijdsgebonden architectuur positief gewaardeerd. De recentere bebouwing heeft indifferente monumentenwaarde. Van bouwdeel F heeft een deel van de voorgevel en aansluitende gang positieve monumentenwaarde vanwege de tijdsgebonden vormgeving. Van het exterieur van Bouwdeel G hebben de originele bouwdelen hoge monumentenwaarde. Recente geveldelen en onderdelen hebben indifferente waarde. Dit geldt ook voor de dakbedekkingen die conform het bestek en de historische luchtfoto rood zijn geweest, dit geldt ook voor de kapel. De overige bouwdelen hebben indifferente monumentenwaarde.

Interieur

Constructies

Originele vloer en wandconstructies van bouwdeel A worden hoog gewaardeerd. Vanwege de moderne aftimmeringen en verlaagde plafonds is niet volledig op te nemen waar de historische vloerconstructies nog aanwezig zijn. De getekende waardering is gebaseerd op de bouwtekeningen van 1970 en 1974 en aanvullend destructief onderzoek boven verlaagde plafonds in februari 2018. Binnen bouwdeel A worden de bouwmuren van het hoofdtrappenhuis, de middengang en de haaks daarop staande binnenmuren onder de toren hoog gewaardeerd. Van de kapconstructies wordt de afleesbaarheid van de dubbele dakvlakken met tussenliggende zakgoot hoog gewaardeerd. De moderne toevoegingen en constructies van het tussenliggende platte dak hebben indifferent monumentenwaarde. De constructies van de bouwdelen B en C bestaan uit betonnen vloerconstructies en gemetselde gevels en bouwmuren. Van de oorspronkelijke constructies zijn grote delen in 1974 vernieuwd. De gevels worden positief gewaardeerd, de vloerconstructies indifferent. De constructies van de kapel, bouwdeel E, worden als één geheel gezien en hoog gewaardeerd. De constructies van bouwdeel F dateren uit 1906 en zijn deels gewijzigd. Deze constructies worden indifferent gewaardeerd. De constructies van bouwdeel G, zijn nog grotendeels oorspronkelijk en worden positief gewaardeerd.

Binnen het bouwdeel hebben deze onderdelen zelfs hoge monumentenwaarde vanwege het structuurbepalende karakter. De constructies van overige bouwdelen worden indifferent gewaardeerd.

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Bouwhistorische waardering

pagina 87

Indeling en inrichting

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Bouwdeel A

Als onderdeel heeft het hoofdtrappenhuis hoge monumentenwaarde. Dit geldt alleen voor de wanden, de houten trap en de hoofdbaluster op de begane grond. De huidige traphekken en afwerkingen zijn niet origineel en worden indifferent gewaardeerd. De huidige afwerkingen in het pand worden indifferent gewaardeerd. Boven de verlaagde plafonds kunnen nog originele stucplafonds of balklagen zichtbaar zijn, deze hebben zonder verdere beoordeling hoge monumentenwaarde. De binnenmuren of delen van de originele binnenmuren zijn in 1974 vernieuwd en hebben als materiaal indifferente waarde. Dit geldt ook voor de overige indelingen in dit bouwdeel.

Bouwdelen B en C

De indelingen en afwerkingen in de bouwdelen B en C dateren uit 1974 en hebben indifferente monumentenwaarde. In bouwdeel B2 kunnen boven de verlaagde plafonds nog delen van originele stucplafonds zichtbaar zijn. Deze plafonds worden zonder verdere beoordeling positief gewaardeerd.

Bouwdeel E

De inrichting van de kapel wordt als geheel hoog gewaardeerd vanwege originaliteit en vormgeving.

Bouwdeel F

De indeling en afwerking van bouwdeel F heeft indifferente monumentenwaarde.

Bouwdeel G

Binnen bouwdeel G hebben de natuursteen onderdelen van de trappenhuizen hoge monumentenwaarde, de hekwerken worden indifferent gewaardeerd. Met uitzondering van een aantal onderdelen in de kapel heeft de overige inrichting van bouwdeel G indifferente monumentenwaarde. De natuurstenen zuilen, kapitelen en consoles van de kapel hebben hoge monumentenwaarde. De specifiek voor dit doel aangebracht keramische wijdingskruisjes worden eveneens hoog gewaardeerd.

Bouwdelen H

Indeling en afwerking van de bouwdelen H hebben indifferente monumentenwaarde.

Hoge monumentenwaarde Positieve monumentenwaarde Indifferente monumentenwaarde

H1

E F

D

A B1

B2

C2

H2

G

C1

pagina 88

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

Schematisch weergegeven monumentenwaarderingen gebaseerd op tekeningen van Van Egmond Totaal Arcitectuur, Noordwijk

monumentenwaardering Hoge monumentenwaarde Positieve monumentenwaarde Indifferente monumentenwaarde Vloerconstructie boven verlaagd plafond

bouwhistorische opname

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Begane grond

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 89

Hoge monumentenwaarde Positieve monumentenwaarde Indifferente monumentenwaarde

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Vloerconstructie boven verlaagd plafond

pagina 90

Eerste verdieping

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

monumentenwaardering Hoge monumentenwaarde Positieve monumentenwaarde Indifferente monumentenwaarde

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Vloerconstructie boven verlaagd plafond

Tweede verdieping

bouwhistorische opname

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 91

Hoge monumentenwaarde Positieve monumentenwaarde Indifferente monumentenwaarde Vloerconstructie boven verlaagd plafond

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Derde verdieping

pagina 92

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

Advies

D

eze rapportage geeft informatie over de historie en de monumentale waarden van het complex Mariënhaven te Warmond. Bij het opstellen en beoordelen van voorstellen voor restauratie en verbouwing wordt geadviseerd deze informatie te gebruiken om tot een verantwoord bouwplan te komen. De buitengevels en daken, de structuur, de constructies en de posities en vormgeving van vensters zijn belangrijke elementen voor het karakter van het complex. Deze onderdelen dienen zoveel mogelijk behouden te blijven. Wijzigingen dienen ondergeschikt te blijven aan dit karakter of door hun hoge kwalitatieve vormgeving een bijdrage te leveren in de afleesbaarheid van de gebruiksgeschiedenis. Voor herindeling van het complex is de bouwfase van 1822 met het U-vormige bouwdeel A, leidend in vormgeving en structuur. Bij mogelijke afwegingen dient deze belangrijkste bouwfase leidend te zijn bij waardering. Naast genoemde fase is de uitbreiding van 1844 met de monumentale kapel en de bouwdelen B1 en B2, van groot belang voor de samenhang van het complex. Behoud van de afleesbaarheid van deze afzonderlijke bouwdelen is van belang. Eventuele reconstructie van de oorspronkelijke dakopbouwen past in het afleesbaar houden van de verschillende bouwdelen en bouwfasen. Gebouwdeel G, het voormalig philosophicum, heeft een geheel eigen bouwstijl en karakter.

Dit bouwdeel kan afzonderlijk worden beoordeeld en is niet maatgevend voor de ensemblewaarde van het voormalige seminarie. Voor bouwdeel A geldt dat bij het demonteren van de huidige voorzetwanden, wandbetimmeringen en verlaagde plafonds, belangrijke bouwsporen zichtbaar kunnen komen. Belangrijk is deze bouwsporen vast te leggen en te documenteren. Kleurenonderzoek van exterieur en interieur kan bijdragen aan een historisch verantwoord en kwalitatief goede restauratie. Met uitzondering van voornoemde elementen is geen aanvullend bouwhistorisch onderzoek nodig.

bouwhistorische opname

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

5.0

pagina 93

6.0

Begrippenlijst

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Afzaat: Architraaf: Attiek: Bakgoot: Baluster: Beschieting: Beschot: Biljoening: Blokkeel: Bomberen: Borstwering: Boucharderen: Cannelure: Cassette: Console: Cordonlijst: Cour: Dekbalkspant: Dorpel: Duivenjager profiel: Festoen: Fliering: Fries: Frijnslag: Fronton: Gording: Graat: Haanhout/ hanebalk: Halfhouts: Hanenkam: Hoekkeper: Hoekverband: Hoofdgestel: Juk: Kalf: Kapel: Kapiteel: Knier: Koekoek: Korbeel: pagina 94

hellend bovenvlak van een horizontale lijst of dorpel. onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal direct rustend op kapitelen. Verhoging boven de kroonlijst van een gevel, vooral om het achterliggende dakvlak uit het zicht te onttrekken. gootconstructie bestaande uit bodem, buiten-en binnenopstand van hout, voor de gevel aangebracht, ondersteunt door ingemetselde houten klossen of ijzeren consoles. spijl in een leuning, hek of balustrade, meestal vaasvorming. bekleding met hout. houten bekleding van een wand of lichte afscheiding van planken. schuine kant aan houten of stenen element, geschaafd of gehouwen. horizontale (korte) trekbalk om de muurplaat met het spantbeen te verbinden. buigen van een vlak, rond maken. opgaand muurwerk ten opzichte van een zoldervloer. vlakmaken van natuursteen tot vlak met regelmatig verspreide puntjes. verticale groef in de schacht van een zuil of pilaster. verdiepte panelen in een plafondvlak met kruisende balken. kraagsteen, dienend om een uitstekend deel van een gebouw te dragen. horizontale, enigszins uitstekende lijst langs een gevel, bedoeld om het regenwater van het muurwerk af te houden (waterlijst). niet overdekte, pleinvormige ruimte, gewoonlijk aan drie of vier zijden ombouwt. gebintbalk, die aan beide einden is opgelegd op de stijlen en eventueel aan een of beide einden buiten de stijl oversteekt.

horizontaal deel van een houten of stenen deur- of vensterkozijn. profilering aan houten ramen, kozijnen en balklagen, bestaande uit een ingesnoerde kwartronde overgang tussen twee op elkaar staande vlakken van hout. loof- of bloemslinger van gehouwen of gesneden bladen, vruchten en bloemen, als versiering boven vensters en ingangen, in pilasters, ook onder vensterdorpels. horizontale balk in de lengterichting van de kap ter ondersteuning van de sporen waarvan de bovenzijde vlak ligt. bandvormig gedeelte tussen architraaf en kroonlijst. oppervlaktebewerking van gehouwen steen met fijne evenwijdige slagen. driehoekige, soms gebogen (segmentvormige) bekroning van een gevel boven de kroonlijst. Ook boven vensters en deuren. Uit de klassieke bouwkunst afkomstige motief, toegepast in de renaissance, de barok, het Classicisme en Neo-Classisisme. Het middenvlak wordt timpaan genoemd. evenwijdig aan het dakvlak geplaatste horizontale balk in de lengterichting van de kap ter ondersteuning van de sporen of het dakbeschot. scherpe kant die ontstaat bij de onderlinge snijding van gewelven. horizontale balk boven in een dakgebint die twee sporen of spantbenen verbind. inkeping tot de halve dikte van het hout. strekken metselwerk boven een venster. kaponderdeel dat zich bevindt op de snijlijn van twee dakvlakken die onder een uitspringende hoek snijden.

de wijze waarop bij de hoeken wordt bewerkstelligd dat de stootvoegen in opeenvolgende lagen niet boven elkaar komen, dus de lagen een kwart steen t.a.v. elkaar verschuiven. klassiek horizontaal lijstwerk bestaande uit architraaf, fries en kroonlijst. gebint bestaande uit twee schuin geplaatste stijlen of krommers met een bint daaroverheen en onderling verbindende korbelen. horizontale balk in een kozijn, tussen de deur en het bovenlicht. overgangsprofiel van een afschuining, meestal een biljoening, naar een rechte hoek. decoratieve verbreding boven op zuil of pilaster ter vergroting van het draagvlak. (bocht)knier, scharnier met omgezette bladen, die in de kozijnstijl en deur zijn ingehakt met dunne knierbeitels en vastgezet met spijkers of schroeven. lichtvenster naar kelder binnen ommuurd verdiept deel. schuine houten schoor ter verstijving van het verband tussen de stijl en de daarop rustende balk.

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

bouwhistorische opname

Neo-Renaissance: Neut: Nok- en hoekkeper: Obelisk: Omgekornist: Orden: Pen-en-gat: Pilaster: Piron: Risaleren: Roedeverdeling: Rollaag: Schalmgat: Scheg: Schilddak: Schootanker: Smetplank: Sokkel: Spaarnis: Steek: Telmerk: Tongewelf: Toognagel: Travee:

Triglyf: Waterlijst: Wel: Wolfseind: Zakgoot:

bouwhistorische opname

in een muur gemetselde, uitstekende, geornamenteerde console. rondstaaf, profiel dat in doorsnee rond, driekwart rond, althans meer dan half rond is. schuine kapstijl die de druk van het spantbeen overbrengt naar de zolderbalk. bovenste, naar voren springende en geprofileerde lijst van het hoofdgestel (gootlijst). metselwerkverband met opeenvolgende strekkenlagen die een kop van elkaar verspringen. verhoging van natuurstenen onderdorpel onder kozijnstijl. betimmering of -bekleding tegen het onderste van de wand, meestal bestaande uit panelen of tegelwerk. Uitspringende verticale band, het verschil met een pilaster is ontbreken van een kapiteel. middenstijl van een gebint of dakconstructie; tevens de decoratieve spitse bekroning van een houten geveltop of trapgevel. vlak tussen de triglyfen in een frieslijst. bij wijze van versiering ineengevlochten bakstenen, meestal met gebruik van verschillende kleuren baksteen of diagonale lijnen. kadastrale kaart van de oorspronkelijke opmeting uit de jaren 1820 - 1830. dagkant, soms met profilering, van een deur- of vensteropening. bouwstijl voortkomend uit een reactie op de late barok en wordt bevorderd door de kennismaking met vooral overblijfselen van de Griekse en hellenistische kunst, (circa 1750 - 1880).

bouwstijl voortkomend uit behoefte tot weerspiegeling van eigen historie met als voorbeeld de architectuur uit de Gouden Eeuw; Maniërisme, (1875 - 1915). stenen of houten onderstuk waarop een deurstijl- of lijst rust. kaponderdeel dat zich bevindt op de snijlijn van twee dakvlakken die onder een uitspringende hoek snijden. vierkante, naar boven dunner wordende zuil met piramidevormige punt als renaissance-beëindigingsmotief op kroonlijsten, geveltoppen, venster- en deurfrontons. omgetrokken, verstekt gezaagd deel van een (kroon)lijst of hoofdgestel, wanneer de horizontale profielen om de eindvlakken of om een verticaal lid (pilaster of muurzuil) uitspringend worden omgeleid. klassieke bouwtrant waarvan de afmetingen gebonden zijn aan bepaald verhoudingen. (bv.: Toscaanse, Dorische, Ionische, Corintische, Composiet) houtverbinding, waarbij het versmalde einde van een element (de pen) in een gat in een ander element wordt ingelaten en doorgaans wordt opgesloten met houten nagels. weinig uitspringende, van basement, schacht en kapiteel voorziene muurpijler ter ondersteuning van hoofdgestel of boog. bekronende, meestal loden versiering op de uiteinden van een daknok. uitspringen, een risaliet is een vooruitspringend onderdeel van een gevel. verdeling van een raam door verticale en horizontale latten (roeden) waarin de glasruiten zijn bevestigd.

reeks van gemetselde stenen op hun kant, b.v. als afdekking van of laag onder of boven een kozijn, als afdekking van een muur of gevel. open ruimte in het midden van een rondlopende (bordes)trap. wig of wigvorm. dak gevormd door twee driehoekige dakschilden en twee trapeziumvormige dakschilden aan de lange zijden. gevelanker waarvan de schieter of schoot in het zicht is. plank tegen de muur, evenwijdig aan de trapleuning, om te voorkomen dat de muur vuil wordt. hoog voetstuk onder een zuil of standbeeld, plint als voetstuk van een gevel. nis in metselwerk, voornamelijk om materiaal te besparen. recht gedeelte van een trap. merkteken dat door vorm en getal de verschillende onderdelen van een (hout)constructie verbindt en bouwvolgorde van een houtconstructie aangeeft. tunnelvormig gewelf in de richting van de lengteas van een ruimte. taps toelopende houten nagel, waarmee een houtverbinding wordt vastgezet. afstand tussen twee opvolgende steunpunten/gevelassen.

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

Kraagsteen: Kraal: Kreupele stijl: Kroonlijst: Kruisverband: Kussen: Lambrisering: Liseen: Makelaar: Metopen: Metselmozaïk: Minuutkaart: Negge: Neo-Classicistisch:

betekent ‘met drie inkervingen’, voorzien van verticale gleuven. lijst met een afzaat of hellend bovenvlak waarlangs het hemelwater afvloeit. uitstekende voorkant van een traptrede. afschuining aan de korte zijde van een dak. goot tussen twee dakvlakken of tussen een dakvlak en opgaande muur.

p.c. meijers | bnb | bouwhistorie | restauratie

pagina 95

voormalig seminarie Mariënhaven | Warmond

7.0

Noten

1 2 3

Erfgoedcentrum Nederlands kloosterleven Archief Gemeente Warmond inv. nr. 1209, fol. 257v. Amsterdamse Courant 28 april en 5 mei 1764: Pieter van Deventer, gewezen Ondermeester te Noordwyk, op particulier aanzoek van den Ed. Agtb. Geregte van Warmond, zig hebbende geëngageerd tot het koopen van de vermaarde en ongemeen welgelegene Fransche KostSchoole aldaar, maakt hier meede bekend, dat hy daar in reeds heeft gesuccedeert, en alle vlyt zal aanwenden om jonge Heeren, aan hem werdende toevertrouwd, naauwkeurig te onderwyzen en te doen onderwyzen, in de Fransche Taal, Leezen, Schryven, Rekenen, Italiaansch Boekhouden, Brieven Schryven, Geographie, Tekenkonst, de Musiek, het Zingen der Psalmen, als meede de Gronden van den Godsdienst, en voorts in alles wat tot een goede educatie, mag vereischt worden. Leidsche Courant, d.d. 20 mei 1967, en het jaarverslag van de Vereniging Haerlem van 1 januari 1973 waarin een uitgebreid artikel staat over het seminarie en de kunstcollectie die zich daar bevond. In het artikel van Drs. Joh. R. Ter Molen staat bij de noten en bronvermelding geschreven dat een aantal gegevens afkomstig zijn van J.C. van Loos, De geschiedenis van het Seminarie Warmond tot 1853, bijdragen van de geschiedenis van het bisdom van Haarlem. Noord Hollands Archief, toegang 437, inventarisnummer 202. www.bisdomhaarlem-amsterdam.nl.