Bijlage B1.2_Tuin historisch onderzoek_Stichting Arcadie.pdf
Tekst van het document
Het idee achter het ontwerp; Het deelgebied heeft zijn vorm te danken aan de verdedigende functie van het kasteel dat hier oorspronkelijk stond: een ronde, omgrachte waterburcht.
De vorm, onderliggende structuren; De middeleeuwse structuur van een ronde waterburcht is intact en zeer herkenbaar aanwezig.
De samenhang tussen aanleg en gebouwde elementen; De huidige bebouwing heeft geen relatie met het terrein anders dan dat het op het kasteeleiland staat.
De gebruikte materialen en beplanting en de afwerking; Het gebied is grotendeels ingericht met gazon en kent verder een utilitaire inrichting afgestemd op gebruik als kinderboerderij. Langs de Oude Dam staan bomen. Vrijwel alle beplanting is relatief jong, vanwege de natte ondergrond. Op maaiveldniveau kent het deelgebied geen bijzondere afwerking of beplanting.
De bouwkundige elementen (gebouwen, bruggen, tuinsieraden etc.); In dit deelgebied staat een in 1983 opgerichte kinderboerderij. De bijbehorende bouwwerken zijn niet van cultuurhistorische waarde.
Andere historische aspecten. Hel deelgebied behoort tot een van de eerste terreinen die werden aangekocht door het seminarie. Meteen na aankoop werd een parkaanleg met wandeling naar het deelgebied aangelegd. Het gebied is daarmee onderdeel van de rondwandeling die mogelijk was beginnend bij de Bisschopslaan langs de Donau en het seminariecomplex naar de voormalige kasteellocatie. De Oude Dam is van oudsher een wandelpad en onderdeel van deze rondwandeling. NB het terrein is beschermd als rijksmonument als zijnde “Terrein waarin de overblijfselen van het kasteel van Dirc van Teylingen.”
De tuinhistorische waarde van deelgebied Voormalige Kasteellocatie is op structuurniveau hoog en op maaiveldniveau voor de inrichting als kinderboerderij indifferent.
89
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Park Klinkenberg met de tot vijver vergraven sloot
90
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1d. Terrein Park Klinkenberg De stedenbouwkundige of landschappelijke situering; Dit subdeelgebied is omstreeks 1930 de laatste toevoeging aan het grondeigendom van het seminarie. Tot die tijd was het in gebruik als bouwland en weiland. Het terrein valt binnen het beschermd dorpsgezicht Warmond en grenst aan de noordwestzijde aan een open weidegebied.
Het idee achter het ontwerp; Het terrein kreeg in de jaren ’30 van de vorige eeuw een inrichting met sportvoorzieningen met daarachter een door wandelpaden doorsneden bospark. In 1974-’75 maakt het sportveld plaats voor een u-vormige nieuwbouw, kloosterbejaardenoord ‘Mariënweide’. Dit wordt in 2005 gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouwproject Park Klinkenberg. De directe omgeving wordt opnieuw ingericht naar ontwerp van landschapsarchitect M. van Gessel. De watergang tussen het seminariecomplex en de nieuwbouw in wordt daarbij vergraven.
De vorm, onderliggende structuren; De structuur, bestaand uit twee watergangen/sloten is veel ouder, maar vergraven in 2005.
De samenhang tussen aanleg en gebouwde elementen; De directe omgeving van de appartementencomplexen is in samenhang met de gebouwen ingericht. Zowel inrichting als gebouwen zijn van zeer recente datum (2005). Het bosparkje tussen het boezemwater de Donau en het appartementencomplex is ouder, en vormt een onderdeel van de rondwandeling zoals die na aanleg van het sportterrein tot stand kwam.
De gebruikte materialen en beplanting en de afwerking; De beplanting direct om de appartementencomplexen is recent en bestaat uit gazon en enkele solitaire bomen. Het bosparkje tussen de Donau en het appartementencomplex dateert van omstreeks 1930. Qua structuur is dit nog geheel intact aanwezig, de beplanting is vermoedelijk in de jaren ’50 vernieuwd.
De bouwkundige elementen (gebouwen, bruggen, tuinsieraden etc.); Dominant aanwezig zijn de vanaf 2005 gebouwde appartementencomplexen (drie woontorens). Deze zijn ontsloten door middel van betonnen bruggen die ook van recente datum zijn. Vermeldenswaardig is de bunker aan de noordzijde van het deelgebied, die gebouwd is tijdens WOII.
Andere historische aspecten. Het bospark aan de noordzijde was onderdeel van de rondwandeling die mogelijk was over het hele studiegebied. Het bospalr vomrt een markante scheiding met het open weidelandschap.
De tuinhistorische waarde van deelgebied Park Klinkenberg is in de actuele situatie indifferent met uitzondering van het bosparkje waarvan de tuinhistorische waarde positief is.
91
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
De kerketuin van de rooms katholieke kerk St. Matthias
92
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
3.4.2 Deelgebied R.K. kerk St. Matthias
De stedenbouwkundige of landschappelijke situering; De katholieke kerk met kerketuin en begraafplaats neemt een beeldbepalende positie in aan een belangrijke doorgaande weg: de Warmondse Herenweg. Het deelgebied valt binnen het beschermd dorpsgezicht Warmond en is beschermd als gemeentelijk monument.
Het idee achter het ontwerp; Toen in 1853 de bisschoppelijke hiërarchie in ere werd hersteld, kwam er een ware bouwhausse van in neogotische stijl uitgevoerde katholieke kerken op gang. De door Th. Molkenboer ontworpen St. Matthiaskerk is hier een typisch voorbeeld van. De locatiekeuze is logisch: de begraafplaats lag er al. De begraafplaats wordt in 1910 uitgebreid naar ontwerp van tuinarchitect L. van der Laan. Het hekwerk werd bij deze campagne niet verplaatst, zodat het in de actuele situatie niet in de as van de begraafplaats ligt. In 1950 werd de begraafplaats wegens de aankoop van een deel ervan door het seminarie nogmaals uitgebreid.
De vorm, onderliggende structuren; De vorm van het deelgebied is in samenhang met de bouw van de kerk halverwege de 19e eeuw tot stand gekomen. De smalle rechte strook grond evenwijdig aan de Bisschopslaan was niet breed genoeg voor de bouw van een nieuwe kerk, zodat er werd besloten tot aankoop van het aanpalende kavel.
De samenhang tussen aanleg en gebouwde elementen; Het perceel bos met begraafplaats is in samenhang met de bouw van de kerk en pastorie omgevormd tot een kerketuin met wandeling. Er is sprake van ensemblewerking; het hele deelgebied vormt een samenhangend geheel.
De gebruikte materialen en beplanting en de afwerking; De kerketuin heeft zijn authentieke uitstraling behouden en ademt een 19e-eeuwse sfeer. Dit komt doordat het qua structuur en beplanting vrijwel intact is. De onverharde paden zijn origineel. De beplanting is te karakteriseren als een eenvoudig parkbos bestaand uit eiken, beuken en rododendrons, conform de originele situatie.
De bouwkundige elementen (gebouwen, bruggen, tuinsieraden etc.); Het kerkgebouw is een typisch exponent van de katholieke bouwhausse die op gang kwam in de tweede helft van de 19e eeuw. Kerk en pastorie vormen samen een rooms katholiek parochiecomplex. Ze zijn van belang als uitdrukking van de rooms katholieke geloofsgemeenschap in Warmond. Bijzonder is het eind 17e-eeuwse sierhekwerk, dat eerder op het seminarieterrein en op de Haarlemse buitenplaats Sparen Hout stond.
Andere historische aspecten. Het deelgebied neemt binnen de katholieke geschiedenis van Warmond een bijzondere plaats in. Na de Reformatie werd in 1581 het katholicisme verboden. Pas vanaf 1796 kon de Katholieke Warmondse parochie weer in het eigen dorp kerken, in een leegstaand kerkgebouw aan de Herenweg. In 1857 wordt – tijdens de hierboven genoemde katholieke bouwhausse - in het deelgebied de huidige St. Matthiaskerk met parochie gebouwd en het parkbos aangelegd.
De tuinhistorische waarde van deelgebied terrein R.K. kerk St. Matthias is in de actuele situatie hoog. 93
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
Het bloemenveld langs het pad Klinkenberg
94
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
3.4.3 Deelgebied Schoonoord
De stedenbouwkundige of landschappelijke situering; Het terrein van de voormalige buitenplaats Schoonoord ligt ingeklemd tussen de buitenplaats Oostergeest en Park Klinkenberg. Het valt binnen het beschermd dorpsgezicht Warmond. Het valt buiten de begrenzing van de landgoedbiotoop.
Het idee achter het ontwerp; Niet van toepassing.
De vorm, onderliggende structuren; De buitenplaats Schoonoord is voor of in 1753 gesloopt. In de eeuwen daarna wordt het perceel in stappen afgekaveld tot zijn huidige afmetingen. Dat het perceel in vroeger eeuwen de locatie is geweest van een buitenplaats is in de actuele situatie niet herkenbaar of beleefbaar.
De samenhang tussen aanleg en gebouwde elementen; Niet van toepassing.
De gebruikte materialen en beplanting en de afwerking; Het terrein is in de actuele situatie beplant als bloemenveld.
De bouwkundige elementen (gebouwen, bruggen, tuinsieraden etc.); Niet van toepassing.
Andere historische aspecten. Niet van toepassing.
De tuinhistorische waarde van deelgebied terrein Schoonoord is in de actuele situatie indifferent.
95
1 november 2017
Stichting In Arcadië
Complex Mariënhaven te Warmond, tuinhistorisch onderzoek en waardestelling
1 november 2017
4. LITERATUUR EN NOTEN Literatuur
Noten
Fannee, M. tlant te Waremunde – Een studie over Warmond in de middeleeuwen (1100-1400), (Warmond 2014)
1. Fannee, M. tlant te Waremunde – Een studie over Warmond in de middeleeuwen (11001400), (Warmond 2014), p. 83-86 2. Historisch genootschap Warmelda, www.warmelda.nl 3. Noord-Hollands Archief 437:203 4. Hensen, A.H.L., ‘Eeuwfeest van het Seminarie te Warmond’, Katholieke Illustratie jrg. 33, nr. 6 (1899/1900), p. 123 5. Noord-Hollands Archief 437:235 6. Noord-Hollands Archief 437:209 7. Noord-Hollands Archief 437:121 8. Verkoopakte in het Noord-Hollands Archief, 437:234 9. Noord-Hollands Archief 437:205 10. Noord-Hollands Archief 306:2085 11. Noord-Hollands Archief 437:229 12. Noord-Hollands Archief 437:209 13. Noord-Hollands Archief 437:210 14. Noord-Hollands Archief 306:2085 15. Noord-Hollands Archief 437 16. Noord-Hollands Archief 306:2085 17. Noord-Hollands Archief 437:8 18. Stichting PHB, Beheerplan Oostergeest 2009-2015. Noot aldaar: R.A.L. map opruiming verdedigingswerken (0735). Brief Minister van oorlog, 10 juli 1945 19. Ibid. Brief Commissaris van de Koningin, Zuid-Holland, 8 februari 1946 20. Noord-Hollands Archief 437:337 21. Mariënhaven, Mariëngaerde, Mariënweide (1978), p. 9-11 22. Noord-Hollands Archief 437:8 23. Leidsch Dagblad, 4 sept 1998 24. Idem, en Leidsch Dagblad, 26 maart 2004 25. Leidsch Dagblad 14 januari 2005 26. Schrage e.a., Matthias te Kijk, (1997), 11-12 27. Ibidem, 21-23. 28. Ibidem, 35. 29. Ibidem, 43. 30. Ibidem, 173. 31. Ibidem, 174. 32.
Ibidem, 176. 33. Ibidem, 78. 34. Ibidem, 78. 35. Zie Het Nieuwe Instituut (Rotterdam), inventaris archief J. van der Laan en L.J.A. van der Laan. Onder ander r.k. gesticht Sint Liduina (1928-1930),zie LAAX.1104984663 en r.k. meisjesschool voor L.O. zie LAAXr278.2. 36. Matthias te Kijk, 177. 37. Ibidem, 178. 38. Ibidem, 178. 39. Ibidem, 88. 40. W.F. Leemans, ‘Twee oude hofsteden te Warmond. “Oostergeest” en het voormalige “Schoonoord”’ in Vereniging Oud Leiden. Jaarboek 1939, 85-100, aldaar 88. 41. Ibidem. 42. Ibidem, 90. 43. Ibidem, 90. 44. Ibidem, 90. 45. RANH, toegang 437 inv.nr. 202. 46. Staatscourant nr. 25 (1997), 10 meldt dat vergunning verleend is en de bouw gestart is in 1996 voor de uitbreiding met 150 bedden en 15 dagbehandelingsplaatsen. 47. Vriendelijke mededeling van de heer J. Leemans van Oostergeest. 48. Gemeente Teylingen, ‘Onder de grond 2015, Beleid voor archeologie in Teylingen’ (2015)
Gemeente Teylingen, ‘Onder de grond 2015, Beleid voor archeologie in Teylingen’ (2015) Hensen, A.H.L., ‘Eeuwfeest van het Seminarie te Warmond’, Katholieke Illustratie jrg. 33, nr. 6 (1899/1900) Leemans, W.F., ‘Twee oude hofsteden te Warmond. “Oostergeest” en het voormalige “Schoonoord”’ in Vereniging Oud Leiden. Jaarboek 1939 Prinsen, G. e.a., Mariënhaven, Mariëngaerde, Mariënweide (Warmond 1978) Schrage e.a., Matthias te Kijk (Warmond 1997) Stichting In Arcadië, ‘Kloppend hart Warmond’ (Amersfoort 2014) Stichting PHB, ‘Beheerplan Oostergeest 2009-2015’ (Amersfoort 2009)
96