Bijlage 1 Rapport 303576 BHP Teylingen Groenbeheerplan v3_1.pdf
Tekst van het document
Groenbeheerplan
Gemeente Teylingen Rapport: 303576
Ons groene inzicht brengt uw groen in zicht! . . .
Colofon
1
Opdrachtgever Gemeente Teylingen De heer P. Wolvers Wilhelminalaan 25 2171 CS Sassenheim
Dossiergegevens Dossiernummer:
303576
Uw referentie: Status rapport: Datum rapport:
Z-21-171773 v3.0 1 maart 2022
Citeertitel:
Houweling G., 2022, Groenbeheerplan, Gemeente Teylingen, 303576, Cobra Groeninzicht Vianen (NB)
Projectteam Projectverantwoordelijke: Vakspecialist: Kwaliteitscontrole: Redactie:
Janneke Bosma Gerben Houweling Janneke Bosma Gerdien Jacobs
Contactgegevens info@Cobra-groeninzicht.nl
Adres Cobra Groeninzicht
Bedrijfsgegevens KvK Eindhoven 17232157
www.Cobra-groeninzicht.nl T. 088 – 262 72 00
Franssenstraat 66 5434 SJ Vianen (NB)
Btw-nr. NL 8199.70.220.B01 IBAN NL90 INGB 0008 5217 90
Samenvatting
Gemeente Teylingen beheert ruim 15.500 bomen en ruim 140 ha aan groenoppervlak. Dit groenbeheerplan beschrijft de kaders om deze bomen en dit groen te beheren voor de periode 2022-2031. De beleidsmatige ambitie is vertaald naar het beheer inclusief de bijbehorende financiële middelen. Huidige situatie Bomen De helft van de bomen heeft een goede of voldoende conditie. De top tien van boomsoorten beslaat circa 40% van het aantal bomen. Groen De werkelijke kwaliteit (technische staat) van het groen heeft voor het grootste deel niveau B, wel vormen niveau C en D een aanzienlijk deel. Ook het onderhoudsniveau (beeldkwaliteit) heeft voor het grootste deel niveau B, het aandeel niveau C en D ligt tussen de 0 en 35% Duurzaamheid Gemeente Teylingen wil duurzaam zijn in de breedste zin van het woord en heeft dit gemaakt tot speerpunt van het beleid. Ze wil duurzamer zijn in het werk, inkoop en de manier van regie voeren op externe partijen. Hierbij staan klimaatadaptatie, natuur en biodiversiteit centraal. Organisatie en participatie De eigen buitendienst is service verlenend, bulkwerk wordt uitbesteed. Bij gunningverlening speelt duurzaamheid een belangrijke rol. Denk hierbij aan gebruik van materieel, footprint en de CO2-prestatieladder. Het belang en de mate van toezicht heeft een grote rol binnen de organisatie. Inwoners worden meer betrokken bij het groen en boombeheer.
Bij werkzaamheden beslissen direct omwonenden waar mogelijk mee. Kwaliteit Het huidige beoogde kwaliteitsniveau voor groen blijft gelijk: niveau B in de gehele gemeente Teylingen. Voor bomen geldt dat niet het aantal bomen, maar de kwaliteit ervan leidend is: de juiste boom op de juiste plaats. Klimaatbestendig Duurzaamheid en klimaatbestendigheid zijn twee begrippen die bij elkaar horen en in elkaars verlengde liggen. Teylingen wil hier op de volgende manier invulling aan geven: • Groen wordt ingezet om de gevolgen van klimaatveranderingen te verminderen. • Bomen zo lang mogelijk én op een veilige manier behouden. Belangrijke bomen worden
•
• • •
extra goed beschermd en staan op een bomenlijst. Het kapbeleid en de APV worden hierop aangepast. Het bomenbestand kwalitatief te verbeteren én kwantitatief te verhogen door het planten van substantieel meer bomen om het leefklimaat van inwoners te verbeteren en hittestress te verminderen. Bij renovaties geleidelijk meer droogtebestendige groeiplaatsen en soorten toepassen. Het aandeel biodiverse en insectenvriendelijke beplantingen wordt vergroot. Het voeren van steeds meer ecologisch beheer en onderhoud wordt, met behoud van het kwaliteitsniveau, voortgezet.
1
Rapport: 303576
Kosten Voor het reguliere onderhoud is een jaarlijks budget van € 1.918.500 nodig en beschikbaar. Voor vervanging van verouderde beplantingen en bomen is jaarlijks een investeringskrediet van ongeveer € 500.000,- nodig. Deze vervangingen worden niet uitgevoerd via het groenbeheer maar via de investeringen.
2
Inhoud 1
Inleiding
5
2
Uitgangspunten
6
2.1 2.2 2.3 3
Areaalgegevens Bomen
6 7 9 10 10 10
3.3 Groen 3.3.1 Beheergroepen 3.3.2 Steekproef
12 12 13
Beheer en onderhoud
15
4
4.1 Strategie 4.2 Bomen 4.2.1 Gebiedsindeling 4.2.2 Boomcontrole en registratie
15 17 17 18
4.2.3 Behoud bomen 4.2.4 Klimaatbestendig vervangen 4.3 Groen 4.3.1 Dagelijks beheer 4.3.2 Vervanging en renovatie 4.3.3 Klimaatbestendig renoveren 4.3.4 Monitoring 4.4 Samenwerking
20 21 23 23 24 25 25 26
5
Ra
Wet- en regelgeving Beleidsmatig Budget
Huidige situatie 3.1 3.2
3
1
Financieel
27
5.1
Bomen 5.1.1 Boomveiligheid 5.1.2 Dagelijks beheer en onderhoud 5.1.3 Vervanging 5.2 Groen 5.2.1 Dagelijks beheer en onderhoud 5.2.2 Vervanging en renovatie
27 27 28 29 30 30 30
5.3 Conclusie 5.4 Aanbevelingen 5.4.1 Bomen 5.4.2 Groen 5.4.3 Budget
31 32 32 32 32
Rapport: 303576
Bijlage 1.
Doorrekeningen
Bijlage 2 Bijlage 3
Begroting tien jaar Mogelijk sluitende begroting tien jaar
4
1
Inleiding In opdracht van gemeente Teylingen heeft Cobra Groeninzicht een groenbeheerplan opgesteld. De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer van de openbare ruimte. En dus ook voor het openbaar groen. Hoe zij dit doet en welke koers gemeente Teylingen volgt, staat in dit groenbeheerplan. Doelstelling Het doel van het groenbeheerplan is het stellen van duidelijke kaders voor het groenbeheer voor de periode 2022-2031. In het plan is de beleidsmatige ambitie vertaald naar het beheer, het geeft aan hoe de komende jaren wordt beheerd. Het beschrijft het areaal, de huidige en beoogde kwaliteit en de bijbehorende inzet van de financiële middelen. Horizon en reikwijdte Dit plan gaat over: • openbaar groen: bomen, heesters, hagen, gras en alles wat daarmee samenhangt; • groen in de openbare ruimte, dus wat gemeentelijk eigendom is; • (particuliere) waardevolle bomen; • het groen binnen en buiten de bebouwde kom; • het bestaande groen en het te ontwikkelen groen; • onkruidbeheersing. Handboek Bomen Het Norminstituut Bomen heeft een handboek uitgegeven met daarin kwalitatieve normen en eisen over werken aan en rondom bomen. Dit handboek heet het Handboek Bomen. Gemeente Teylingen heeft een licentie om dit handboek te gebruiken. Dit beheerplan omvat daarom geen uitgebreide kwaliteitsaspecten, maar motiveert keuzes die gemaakt zijn ten aanzien van beheer en onderhoud aan bomen.
Hebt u na het lezen van dit rapport nog vragen? Neem dan contact op met Janneke Bosma op telefoonnummer 088-262 72 00. Uw veelzijdig specialist,
Joost Verhagen Directeur Registertaxateur VRT, lid NVTB European Tree Technician
Vianen (NB), 1 maart 2022
5 Ra
Rapport: 303576
2 2.1
Uitgangspunten Wet- en regelgeving Hieronder staat de belangrijkste wet- en regelgeving die van toepassing is op het openbaar groen en bomen. Zaken als de Wet natuurbescherming en Provinciale verordeningen zijn wel van toepassing maar niet direct in het beheer terug te zien. Bij zorgplicht, de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en gebruik van bestrijdingsmiddelen, is dit wel het geval. Wet natuurbescherming Met ingang van 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming (Wnb) in werking getreden. Deze wet vervangt de Flora- en faunawet, de Natuurbeschermingswet 1998 en de Boswet. De Wnb regelt soortenbescherming, gebiedsbescherming en stelt regels voor het op nationaal niveau bewaren van houtopstanden. Verder stelt de Wnb regels voor hout en houtproducten. In het beheer, onderhoud van bomen en bij het verlenen van omgevingsvergunningen kan de gemeente te maken krijgen met de regels van de Wnb. Omgevingswet De Omgevingswet wordt in de nabije toekomst ingevoerd. De overheid wil met deze wet de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Om ervoor te zorgen dat bomen letterlijk en figuurlijk de juiste plek krijgen én om ervoor te zorgen dat bomen hun ecosysteemdiensten kunnen leveren, moeten ze worden geborgd binnen de instrumenten van deze wet.
Provinciale verordeningen en beleidsregels De Provincie heeft in de Verordening uitvoering Wet natuurbescherming Zuid-Holland invulling gegeven aan enkele provinciale bevoegdheden op het gebied van houtopstanden. Zo staat er onder andere in dat in principe herplant is vereist, uitgezonderd herstelmaatregelen. De Beleidsregel uitvoering Wet natuurbescherming Zuid-Holland bevat beleidsmatige regels voor onder andere de verlening van ontheffingen en vergunningen. Zorgplichten In het algemeen geldt in Nederland dat als aangetoond kan worden dat voldoende zorg aan een boom is besteed, de eigenaar niet aansprakelijk is voor schade door tak- of stambreuk. De zorgplicht varieert van algemeen tot verhoogd, naar ‘nadere onderzoeksplicht’. De gemeente zal moeten handelen in het kader van die zorgplicht wil zij niet aansprakelijk zijn voor eventuele schade. De gemeente heeft beleid ontwikkeld over die zorgplicht en met name voor boomveiligheidscontroles en de daarbij horende vervolgstappen. De gemeente moet aantoonbaar voldoen aan dat beleid om te voldoen aan de zorgplicht. Kan bij bepaalde bomen niet aan de zorgplicht worden voldaan, dan moet duidelijk worden gewaarschuwd of er moeten terreinen of lanen worden afgesloten voor publiek. Daarnaast is er sprake van de zorgplicht voortvloeiend uit de Wet natuurbescherming.
Hoe gemeenten hieraan invulling geven is beschreven in de Gedragscode Soortbescherming Gemeenten (december 2020).
6
Algemene Plaatselijke Verordening 2021 Teylingen heeft de lokale regelgeving geregeld in de APV 2021. Chemische bestrijdingsmiddelen Tussen 1 november 2017 en december 2020 gold er buiten de landbouw een verbod op professioneel gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in openbaar gebied. Ook na opheffing van dit verbod blijft gemeente Teylingen afzien van het gebruik ervan. Dat betekent dat zij onkruid met andere methoden moet tegengaan. Er gelden verschillende uitzonderingen. Bijvoorbeeld bij plantensoorten die niet of zeer moeilijk te bestrijden zijn zoals Japanse duizendknoop.
2.2
Beleidsmatig Structuurvisie 2030, 2014 Hier staan de structuren en het gebruik van de ruimte op de lange termijn. Het betreft een hoog schaalniveau. Hierin staat onder andere: • •
Duurzaamheid: ‘ambitie om tot een duurzame gemeente te komen, waarbij maatregelen in het sociale, economische en ruimtelijke domein elkaar zoveel mogelijk versterken’. Ten aanzien van het beheer is genoemd: ‘Daarnaast wordt meer biodiversiteit nagestreefd met het in stand houden, verbeteren of uitbreiden van het huidige groen (o.a. met natuurvriendelijke oevers) en het stimuleren van groene daken.‘
Ambitie en strategie klimaatadaptatie Het verankeren van klimaatadaptief handelen, zowel in beleid als in de fysieke ruimte, moet vanaf 2021 verankerd zijn binnen gemeente Teylingen. Zodat in 2050 Nederland klimaatbestendig is ingericht. Voor gemeente Telingen is inmiddels een klimaatstresstest uitgevoerd. Hierbij zijn locaties opgenomen die overlast ondervinden. Duurzame Ontwikkelingen Teylingen 2020-2024 In dit plan met de bijbehorend uitvoeringsprogramma’s beschrijft gemeente Teylingen hoe zij de komende jaren duurzame ontwikkelingen wil bevorderen. Ze doet dit voor de volgende vijf thema’s: energie, klimaatadaptatie, afval grondstof circulair, natuur milieu biodiversiteit en inclusieve samenleving. Bijvriendelijke beplanting
7 Ra
Rapport: 303576
Bomenbeleidsplan, de juiste boom op de juiste plaats Het bomenbeleid is gericht op een divers en gezond bomenbestand. Het doel is een bomenbestand dat duurzaam behouden en onderhouden kan worden. Kwaliteit Niet het aantal bomen maar de kwaliteit ervan is leidend. In geval van vervanging wordt eerst bekeken of de locatie geschikt is voor een boom en zo ja, welke boomsoort daar het meest geschikt is. De juiste boom op de juiste plaats. Veel bomen zijn namelijk geplant in een tijd dat er minder aandacht werd besteed aan ondergrondse groeiruimte. Diversiteit Er wordt gestreefd naar een zo groot mogelijke diversiteit, hier wordt bij aanplant op geselecteerd. Inheemse bomen waar mogelijk, maar ook uitheemse die geschikt zijn in het nieuwe klimaat. Er worden geen monoculturen geplant (veel bomen van eenzelfde soort). Ieder jaar wordt een klein deel van het bestand vervangen, zo blijven de kosten beperkt maar wordt wel diversiteit bereikt. Bescherming Teylingen wil de belangrijkste bomen extra goed beschermen. Voor de juiste bescherming van de juiste bomen zijn de bomen onderverdeeld in verschillende categorieën, ieder met een eigen status en beschermingsniveau. De meest beschermenswaardige bomen staan op de lijst waardevolle bomen. Inwoners Inwoners worden meer betrokken bij het groen en boombeheer. Initiatieven worden omarmd en inwoners worden gestimuleerd te participeren.
De communicatie over het onderhoud wordt uitgebreid. Bij werkzaamheden beslissen direct-omwonenden waar mogelijk mee. Er is een participatieplan opgenomen (stimuleren boombeheer door derden, ondersteunen initiatieven, hergebruik vrijgekomen hout, educatie extern, educatie intern). Groenbeleidsplan, de waarde van groen, 2016-2020 Beheer en onderhoud De ingezette ontwikkeling van buitendienst naar een professionele service verlenende organisatie wordt doorgezet. Dit geldt ook voor het planmatig beheer en de regionale samenwerking. Bulkwerk zoals maaien en schoffelen wordt uitbesteed, serviceverlening voert de eigen dienst uit. Onderhoudsniveau Het onderhoudsniveau is voor de hele gemeente Teylingen gelijk: niveau B. Bescherming Beschermen en behouden blijft belangrijk. Vaak is de groene ruimte wisselgeld tegenover andere functies. Klimaat Natuur, groen en biodiversiteit kunnen een grote bijdrage leveren aan de noodzakelijke klimaatadaptatie. Tegelijkertijd biedt het kansen bij de ontwikkeling van stedelijk bewoond gebied. Participatie De gemeente wil focussen op de verdere ontwikkeling van participatie en samenwerking met haar inwoners. Door een actievere inzet kunnen meer mensen bereikt en betrokken worden. De gemeente wil met haar inwoners proactief werken aan groene thema’s. In het participatieplan is dit verder uitgewerkt. 8
Duurzaamheid Gemeente Teylingen heeft de ambitie te ontwikkelen naar een duurzame werkorganisatie. Ze wil duurzamer zijn in het werk, inkoop en de manier van regievoeren op externe partijen. Bij deze ontwikkeling staat klimaatadaptatie, natuur, groen en biodiversiteit centraal. Evaluatie bomen en groen beleid, 2020 Het bestaande beleid is geëvalueerd en heeft geleid tot een aantal wijzigingen. Onderstaande punten gaat Teylingen toepassen in de uitvoering van haar beleid (in 2022 en volgend): Boombescherming • De huidige (status)categorieën-indeling met beschermingsniveaus wordt aangepast, zie de indeling in tabel 1. Op basis van deze aanpassingen worden de APV-regels aangepast en wordt de lijst waardevolle bomen geactualiseerd en digitaal toegankelijk gemaakt. Tabel 1.
Indeling boombescherming
Status
Ambitieleeftijd
Bescherming
Functie
Eigenaar
Waardevol
120 jaar
Maximale individuele bescherming
Beleving, emotie, cultuurhistorie
Gemeente, derden
Structuur
80 jaar
Geringe bescherming. Structuur gaat voor de individuele boom
Stedenbouwkundig, landschappelijk
Gemeente
Functioneel
30 jaar
Geen
Wijkaankleding
Gemeente
Communicatie • Verbeteren van de communicatie. Toezicht • Er is meer toezicht nodig dan op dit moment mogelijk is. Voor voldoende toezicht zijn meer uren en daarmee middelen nodig. Kwaliteit bomenbestand • Het bomenbestand kwalitatief te verbeteren én kwantitatief te verhogen door het planten van substantieel meer bomen om het leefklimaat van inwoners te verbeteren en hittestress te verminderen.
2.3
Budget Voor het onderhouden van groen en bomen is een budget van € 1.918.500,- beschikbaar. Daarnaast is er een vervangingsbudget van € 184.928,-. Het vervangingsbudget is nu nog opgenomen in de exploitatiebegroting, maar zal worden opgenomen in de investeringsbegroting. We gaan daarbij uit van een afschrijvingstermijn van dertig jaar. In de exploitatiekosten is € 5.000,- opgenomen voor het huren van plantenbakken. Daarnaast dragen steeds meer inwoners en bedrijven bij aan het groenonderhoud door bijvoorbeeld uitvoering of sponsoring.
9 Ra
Rapport: 303576
3 3.1
Huidige situatie Areaalgegevens Gemeente Teylingen heeft op dit moment ruim 15.670 bomen in haar beheer. Aan groenoppervlakte wordt ruim 140 ha onderhouden, verdeeld over zes hoofdgroepen, zie tabel 2. Tabel 2.
Areaalgegevens Hoofdgroep
Hoeveelheid
Bomen
15.671 stuks Bomen
15.671 stuks
Groen
1.401.275 m
2
Bermen – Gras extensief
473.746 m2
Bosplantsoen
469.407 m2
Gazon
256.595 m2
Hagen
29.460 m2
Sierplantsoen
172.067 m2
Boomspiegels
3.2
6.025 stuks
Bomen Soortenverdeling Het bomenbestand is vrij gevarieerd in boomsoorten. De top tien van boomsoorten vormt bijna 40% van het totale aantal bomen, zie tabel 3. Het grootste aandeel is zomereik (Quercus robur) en schietwilg (Salix alba). Tabel 3.
Soortenverdeling bomen
Boomsoort
Aantal
Percentage
Quercus robur
1.406
9,0%
Salix alba
1.317
8,4%
Fraxinus excelsior
690
4,4%
Alnus glutinosa
513
3,3%
Fagus sylvatica
393
2,5%
Acer pseudoplatanus
374
2,4%
Pyrus calleryana 'Chanticleer'
366
2,3%
Alnus x spaethii 'Spaeth'
336
2,1%
Betula pendula
309
2,0%
Fraxinus excelsior 'Westhof's Glorie'
281
1,8%
Carpinus betulus 'Fastigiata'
262
1,7%
Sorbus intermedia
252
1,6%
Overig
9.172
58,5%
Totaal
15.671
100,0%
10
Conditie De helft van de bomen heeft een goede of voldoende conditie, zie tabel 4. De conditie van 3,6% van de bomen is slecht of de boom is dood. Tabel 4.
Verdeling bomen naar conditie
Conditie
Aantal
Percentage
Goed
2.120
13,5%
Voldoende
5.899
37,6%
Onvoldoende
6.056
38,6%
Slecht Afgestorven
502
3,2%
61
0,4%
Onbekend
1.033
6,6%
Totaal
15.671
100%
Type De 15.671 bomen in beheer van gemeente Teylingen zijn verdeeld over acht verschillende boomtypen, zie tabel 5. Het overgrote deel hiervan zijn niet vrijuitgroeiende, dat wil zeggen opgekroonde, bomen. Tabel 5.
Verdeling bomen naar type
Boomtype
Aantal
Percentage
Niet vrij uitgroeiende
12.986
Vormboom - geknot
1.345
8,6%
Vormboom - bolcultivar
128
0,8%
Vormboom – gekandelaberd
304
1,9%
Vormboom - geleid
193
1,2%
Vormboom - blok
128
0,8%
Vrij uitgroeiende boom
458
2,9%
Onbekend
129
0,8%
15.671
100%
Totaal bomen
82,9%
Snoeiwijze Van de bomen bevindt 38% zich in de fase onderhoudssnoei, deze bomen zijn voldoende opgekroond, zie tabel 6. Van de bomen heeft 25% nog een (deel van de) tijdelijke kroon, hierop wordt begeleidingssnoei toegepast. Bij bijna een derde van de bomen is de snoeiwijze onbepaald (overig). Tabel 6.
Verdeling bomen naar snoeiwijze
Snoeiwijze
11 Ra
Aantal
Percentage
Begeleidingssnoei
3.975
25%
Onderhoudssnoei
5.874
38%
Specifieke snoei
1.378
9%
Onbekend
4.444
28%
Totaal
15.671
100%
Rapport: 303576
3.3
Groen 3.3.1 Beheergroepen De hoofdgroepen zoals in 3.1 genoemd zijn onderverdeeld in beheergroepen. De indeling zoals gebruikt in gemeente Teylingen met de bijbehorende hoeveelheden per beheergroep staan in tabel 7. Tabel 7.
Indeling groen in hoofd- en beheergroepen
Hoofdgroep
Beheergroep
Bermen-Gras extensief
Hoeveelheid 473.746 m
2
Bermen
340.869 m2
Bermen in talud
24.154 m2
Bollen in berm
2.710 m2
Gras extensief
70.074 m2
Oever
35.940 m2
Bosplantsoen
469.407 m2 Bosplantsoen
323.845 m2
Bosplantsoen (buitengebied)
145.562 m2
Gazon
256.595 m2 Gazon
Hagen
256.595 m2 29.460 m2
Blokhaag >= 1,50 m breed
6.523 m2
Haag < 1,50 m breed
22937 m2
Sierplantsoen
172.067 m2 Beplanting
165.564 m2
Vaste planten
6.503 m2
Totaal
1.401.275 m2
Boomspiegels
6.025 st.
Totaal
Bomen in verharding (st.)
3.807 st.
Bomen in gazon (st.)
2.218 st. 6.025 st.
12
3.3.2 Steekproef In de database van gemeente Teylingen staan de gegevens van de groenvakken. Actuele gegevens van de technische staat en de kwaliteit van het onderhoud van het groen ontbreken hierin. Om hier toch een uitspraak over te kunnen doen is een steekproef uitgevoerd. Dit is gedaan op zowel de technische staat als de beeldkwaliteit. Met dit onderscheid is duidelijk te zien wat de gevolgen voor het beheerbudget zijn. De steekproef is uitgevoerd op de hoofdgroepen sierplantsoen, hagen, gazon, bosplantsoen en bermen – gras extensief. De steekproef is uitgevoerd volgens de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018 van het CROW. De uitkomsten zijn representatief voor het gehele areaal aan groenvakken. De resultaten voor de beeldkwaliteit en technische staat zijn hieronder samengevat. Technische staat (noodzaak tot vervangen) De technische staat heeft betrekking op de werkelijke kwaliteit van het groen, zie afbeelding 1. Is het groen nog toe te passen of moet er worden vervangen, bijgeplant of gerenoveerd? Denk hierbij aan de noodzaak tot vervanging van een plantvak als er te veel gaten door bijvoorbeeld uitvallende planten zijn ontstaan. Of als uit een haag planten zijn afgestorven die moeten worden teruggeplant. Niveau B vormt hier de grootste klasse. Wel vormen niveau C en D een aanzienlijk deel van de scores.
Resultaten steekproef Technische staat (volgens classificatie CROW)
Sierplantsoen Hagen Gazon Bosplantsoen
Bermen- Gras extensief 0%
10%
20%
30%
40% D
50% C
60% B
70%
80%
90%
100%
A
Beeldkwaliteit (kwaliteit van onderhoud) Beeldkwaliteit gaat over het onderhoudsniveau: is het onderhoud netjes en conform de richtlijnen uitgevoerd, zie afbeelding 2. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het snoeien van sierplantsoen, groeien er niet te veel planten over de rand. Of breidt gras zich niet uit tussen de verharding naast de berm. Uit de steekproef blijkt dat de beeldkwaliteit grotendeels klasse B is. Het aandeel niveau D ligt tussen de 0 en 20%. Het aandeel D bij de bermen valt hierbij op, de gecontroleerde bermen bevatten veel kuilen en gaten. Bij niveau C springt vooral het bosplantsoen en het sierplantsoen eruit. Dit komt vooral door overhangende beplanting, de mate van zwerfvuil en afval in de beplanting.
13 Ra
Rapport: 303576
Resultaten steekproef Beeldkwaliteit (volgens classificatie CROW)
Sierplantsoen Hagen Gazon Bosplantsoen Bermen- Gras extensief 0%
10%
20%
30%
40% D
50% C
60% B
70%
80%
90%
100%
A
14
4 4.1
Beheer en onderhoud Strategie Iedere dag voert gemeente Teylingen beheer en onderhoud uit aan haar bomen en het gemeentelijk groen. Welke maatregelen dit zijn en hoe dit wordt georganiseerd staat in dit hoofdstuk. Hiervoor hanteert gemeente Teylingen de volgende strategie: Duurzaamheid Gemeente Teylingen wil duurzaam zijn in de breedste zin van het woord en heeft dit gemaakt tot speerpunt van het beleid. Ze wil duurzamer zijn in het werk, inkoop en de manier van regie voeren op externe partijen. Hierbij staan klimaatadaptatie, natuur en biodiversiteit centraal. Organisatie en participatie De eigen buitendienst is service verlenend, bulkwerk wordt uitbesteed. Bij gunningverlening speelt duurzaamheid een belangrijke rol. Denk hierbij aan gebruik van materieel, footprint en de CO2-prestatieladder. Het belang en de mate van toezicht heeft een grote rol binnen de organisatie. Inwoners worden meer betrokken bij het groen en boombeheer. Bij werkzaamheden beslissen direct omwonenden waar mogelijk mee. Kwaliteit Het huidige beoogde kwaliteitsniveau voor groen blijft gelijk: niveau B in de gehele gemeente Teylingen. Een kanttekening hierbij is dat door het ecologische beheer van enkele groenonderdelen dit niveau niet altijd gehanteerd kan worden. Dit doordat ecologisch beheer er in sommige seizoenen rommeliger uit kan zien.
Voor bomen geldt dat niet het aantal bomen, maar de kwaliteit ervan leidend is: de juiste boom op de juiste plaats. Klimaatbestendig Duurzaamheid en klimaatbestendigheid zijn twee begrippen die bij elkaar horen en in elkaars verlengde liggen. Natuur en groen leveren een grote bijdrage aan de noodzakelijke klimaatadaptatie. Gemeente Teylingen wil hier op de volgende manier invulling aan geven: • •
•
•
• •
15 Ra
Groen wordt ingezet om de gevolgen van klimaatveranderingen te verminderen. Bomen zo lang mogelijk én op een veilige manier behouden. Belangrijke bomen worden extra goed beschermd en staan op een bomenlijst. Het kapbeleid en de APV worden hierop aangepast. Bij renovaties geleidelijk meer droogtebestendige groeiplaatsen en soorten toepassen. Het bomenbestand kwalitatief te verbeteren én kwantitatief te verhogen door het planten van substantieel meer bomen om het leefklimaat van inwoners te verbeteren en hittestress te verminderen Het aandeel biodiverse en insectenvriendelijke beplantingen wordt vergroot. Het voeren van steeds meer ecologisch beheer en onderhoud wordt, met behoud van het kwaliteitsniveau, voortgezet.
Rapport: 303576
Hittestresskaart gemeente Teylingen
16
4.2
Bomen 4.2.1 Gebiedsindeling Gemeente Teylingen is verdeeld in drie segmenten, zie afbeelding 4. Ieder jaar wordt een van deze delen gecontroleerd, aansluitend worden de nodige maatregelen uitgevoerd. Zo blijven inspanning en kosten gelijk verdeeld. Bij iedere boom wordt in de basis eens in de drie jaar een boomveiligheidscontrole uitgevoerd. Jonge bomen met een lage gevaarzetting worden één keer per zes jaar gecontroleerd. Indeling segmenten gemeente Teylingen
17 Ra
Rapport: 303576
4.2.2 Boomcontrole en registratie Boomveiligheidscontrole De boomveiligheidscontrole (BVC) is gericht op het beoordelen van de veiligheid van de boom. Dat gebeurt door een gecertificeerd boomveiligheidscontroleur. De controleur beoordeelt de boom visueel. Hij gebruikt daarbij wel een hamer en prikstok om eventuele holten te vinden en de ernst ervan in te schatten. Heeft een controleur na het uitvoeren van de boomveiligheidscontrole twijfels over de veiligheid van een boom, dan kan hij een boomveiligheidsonderzoek voorschrijven. De boomveiligheidscontroleur registreert zijn bevindingen in de bomendatabase. Boomveiligheidscontrole
Boomveiligheidsonderzoek Een boomspecialist met een European Tree Technician-certificaat voert het boomveiligheidsonderzoek uit. De specialist doet een visuele inspectie aangevuld met een specialistisch onderzoek. Daarbij kan hij gebruikmaken van diverse onderzoeksapparatuur. Hij legt zijn bevindingen vast in de bomendatabase. Een boomveiligheidsonderzoek wordt alleen uitgevoerd als de boomveiligheidsinspecteur dit voorschrijft en door de boombeheerder is goedgekeurd. Controle onderhoudstoestand Naast veiligheidskenmerken wordt ook de onderhoudstoestand van een boom geregistreerd. De onderhoudstoestand geeft aan welke mate van zorg een boom nodig heeft. In combinatie met de boomhoogte kan een aannemer vervolgens de kosten bepalen om een boom te snoeien. Daarnaast wordt de onderhoudstoestand gebruikt om de gradatie van achterstand in het onderhoud van de bomen vast te stellen. Met behulp van de onderhoudstoestand wordt het onderhoud zoals het snoeien van bomen bepaald. De onderhoudstoestand is een samenstelling van ‘snoeifase’ en ‘boombeeld’. In tabel 8 is opgenomen wat een onderhoudstoestand is en wat het betekent. In afbeelding 5 is in een schets weergegeven wat onder een snoeifase wordt verstaan.
18
Tabel 8.
Onderhoudstoestand = snoeifase + boombeeld Onderhoudstoestand
Snoeifase
Uitleg
Boombeeld
Begeleidingssnoei
De boom moet nog opgekroond worden.
Onderhoudssnoei
De boom is opgekroond. Snoeien is alleen nodig om ‘probleemtakken’ te verwijderen. Aanvaard
De boom is ‘op beeld’. Er is nu geen snoei nodig.
Regulier
Er moet maximaal 25% uit de kroon gesnoeid worden waarna het boombeeld aanvaard is.
Achterstallig
Er moet maximaal 40% uit de kroon gesnoeid worden waarna het boombeeld aanvaard is.
Verwaarloosd
Er moet zodanig veel gesnoeid worden dat er meer dan één snoeibeurt nodig is om een aanvaard boombeeld te krijgen.
Voor iedere boom wordt de onderhoudstoestand bepaald. Het bepalen van de onderhoudstoestand wordt uitgevoerd door een medewerker met European Tree Worker-certificaat, of door een medewerker die een soortgelijke bomenkennis heeft verkregen uit ruime werkervaring. Ook een gecertificeerd boomveiligheidscontroleur kan dit doen. Snoeifasen
De meest waardevolle bomen Iedere zes jaar wordt de lijst met de meest waardevolle bomen vastgesteld. Voorafgaand hieraan worden de bomen die op de lijst staan of aan de lijst worden toegevoegd bekeken. Deze controle heeft als doel te bepalen of de boom op de lijst blijft of komt. Gelijktijdig wordt ook de boomveiligheidscontrole uitgevoerd. Naast de gemeentelijk bomen kunnen ook particuliere bomen op de lijst worden geplaatst. Algemeen Bomen moeten gesnoeid worden om de fysieke omgeving veilig te houden. Daarom moet voorkomen worden dat tijdens het snoeien wonden ontstaan die in de toekomst kunnen leiden tot inrotting van de stam. Hoe dikker een af te zagen tak, hoe groter de wond. Takken snoeit men daarom het liefst zo dun mogelijk. Maar er kunnen ook weer niet te veel takken afgezaagd worden, omdat dit de groei van de boom stagneert. Daarom hanteert gemeente Teylingen de stelregel dat in principe niet meer dan 20% van de kroon wordt gesnoeid. Omdat een boom ook moet herstellen van de snoeiingreep wordt niet vaker dan eens per drie jaar gesnoeid.
19 Ra
Rapport: 303576
Begeleidingssnoei Bomen moeten opgekroond worden om te voorkomen dat gebruikers van de openbare ruimte schade of letsel krijgen door laaghangende takken. De periode dat de boom nog opgekroond moet worden heet begeleidingssnoeifase; de bomen worden begeleid naar hun eindbeeld. Het doel van de begeleidingssnoeifase is dat de uiteindelijk te behouden kroon vrij is van takken die in de toekomst problemen gaan geven. Gemeente Teylingen snoeit bomen in begeleidingssnoeifase één keer per drie jaar. Onderhoudssnoei De periode na de begeleidingssnoeifase heet onderhoudssnoeifase. Onderhoudssnoei is bedoeld voor bomen die hun eindbeeld bereikt hebben en al volledig opgekroond zijn. Deze bomen kunnen nog wel probleemtakken krijgen, zoals plakoksels, die een onveilige situatie opleveren. Onderhoudssnoei is erop gericht deze probleemtakken weg te halen. Probleemtakken komen niet heel vaak voor in bomen. Gemiddeld genomen wordt een boom in onderhoudssnoeifase een keer per zes jaar gesnoeid. Specifieke vormsnoei In gemeente Teylingen staan ook vormbomen. Vormbomen zijn bijvoorbeeld knotbomen, leibomen, gekandelaberde bomen, maar ook hoogstam fruitbomen. Deze groep vormbomen onderscheidt zich van andere bomen omdat er een specifieke snoeiwijze nodig is om het karakter van de bomen te handhaven. Te scheren bomen en leibomen snoeien we ieder jaar.
Knotbomen worden gemiddeld een keer per drie jaar gesnoeid. Gekandelaberde bomen worden gemiddeld een keer per zes jaar gesnoeid. De kosten voor specifieke vormsnoei liggen hoger dan reguliere (onderhouds- of begeleidings)snoei. Vakbekwame boomverzorgers Snoeien is echt vakwerk dat overgelaten moet worden aan specialisten. Verkeerd snoeien kan leiden tot (stam)schade, die op termijn een onveilige boom geeft. Overeenkomstig het Handboek Bomen wil gemeente Teylingen dat alleen vakbekwame boomverzorgers met ten minste European Tree Worker certificering (of vergelijkbaar) de bomen snoeien.
4.2.3 Behoud bomen Bomen spelen een grote rol bij klimaatadaptatie. Het effect van grote bomen hierop is veel groter dan van kleine bomen. Gemeente Teylingen wil bestaande bomen daarom zo lang mogelijk op een gezonde manier behouden. Zij neemt hiervoor de volgende maatregelen: Bomeneffectanalyse In geval van ontwikkelingen nabij bomen wordt vooraf altijd een onderzoek naar de invloed op de boom uitgevoerd (bomeneffectanalyse). Duurzame inpassing is hierbij het uitgangspunt. (Groeiplaats)verbetering Bomen waarvan de conditie of algehele kwaliteit afneemt, blijven in eerste instantie behouden. Er wordt beoordeeld of de conditie of kwaliteit kan verbeteren, bijvoorbeeld door het uitvoeren van groeiplaatsverbetering. Pas wanneer hieruit blijkt dat behoud geen meerwaarde heeft of verbetering niet mogelijk is, is vervanging aan de orde.
20
4.2.4 Klimaatbestendig vervangen De gemeente Teylingen grijpt het vervangen van bomen aan om tegemoet te komen aan het streven de biodiversiteit en groene kwaliteit te vergroten. Een biodivers bomenbestand is beter bestand tegen ziekten en plagen. Manieren om te komen tot klimaatbestendige bomen en groeiplaatsen zijn hieronder benoemd. Aanplant en groeiplaatsinrichting De inrichting van de groeiplaatsen is beschreven in het Handboek Boombeheer en moet voldoende zijn om aan de ambitieleeftijd te voldoen. Het toepassen van (aaneengesloten) open of beplante grond heeft altijd de voorkeur. De boom moet passen bij de inrichting en omvang van zowel de onder- als bovengrondse ruimte. De groeiplaats moet een omvang hebben passend bij de gewenste eindleeftijd. Ingrijpmomenten Zoveel mogelijk behoud van bomen en structuren is belangrijk. Wanneer vervanging van bomen onontkoombaar is, is dat het moment om klimaatbestendig te vervangen. Gemeente Teylingen doet dit geleidelijk en alleen als ´reguliere vervanging´ aan de orde is. Dit is in principe alleen het geval als één van onderstaande situaties zich voordoet. • De toekomstverwachting is door ziekte, aantastingen of groeiomstandigheden beperkt. • De boom is onherstelbaar onveilig voor zijn directe omgeving. • De boom levert onevenredig veel overlast voor zijn omgeving.
• De habitus van de boom is dermate slecht dat deze in de toekomst niet in zijn natuurlijke habitus kan herstellen. Een structuur wordt als geheel vervangen als bovenstaande voor meer dan 60% van de laan geldt. Structuren Behoud van structuren is belangrijk. Daarbij is het doel de laanstructuur met individuele bomen zo lang mogelijk te behouden. Bestaande structuren worden versterkt en aaneengesloten. Open stukken worden opgevuld met nieuwe bomen. De daadwerkelijke aanplant vindt plaats als herplant of binnen aangrenzende projecten. Het streven is dat de groeiplaats zo is ingericht dat de ambitieleeftijd van tachtig jaar haalbaar is. Structuurbepalende bomen
21 Ra
Rapport: 303576
Diversiteit Gemeente Teylingen streeft met het boombeheer naar een divers bomenbestand. Diversiteit door de gemeente heen, maar waar het kan ook binnen bestaande structuren. Ervaring leert dat uniforme bomenrijen bestaande uit één soort meer kans hebben om in ernstige mate last te krijgen van ziekten en plagen. Dat risico wordt beperkt door ook binnen boomstructuren geslachten en soorten te mengen. Wanneer bomen worden vervangen, gebeurt dit met diverse soorten. Herkomst De voorkeur gaat uit naar soorten die goed beschikbaar zijn bij telers en waarvan voldoende plantmateriaal op de markt aanwezig is. De soorten in het buitengebied zijn bij voorkeur inheems. In de bebouwde omgeving is dit door de klimaatverandering en groeiomstandigheden niet haalbaar, dit zijn vaker uitheemse soorten. Gemeente Teylingen hanteert een voorkeurslijst met geschikte soorten. Bijenbomen Voor het in stand houden van bijen en andere insecten spelen zogenoemde bijenbomen een belangrijke rol. In het voorjaar is er voor bijen volop nectar. In de drogere zomermaanden, na de langste dag, valt de nectarproductie van met name kruiden sterk terug. Omdat bijen nectar nodig hebben om te overleven is een tekort aan nectar na de langste dag ongewenst. In die periode moeten bijen het van bloesemdragende bomen hebben. Helaas zijn er maar weinig bomen die in deze periode bloeien.
Bomen die dat wel doen noemen we ‘bijenbomen’. Gemeente Teylingen wil het aantal bijenbomen vergroten. Voorbeeld van een bijenboom ‘Tetradium daniellii’
22
4.3
Groen 4.3.1 Dagelijks beheer Onderhoudsmaatregelen Het dagelijks beheer van het groenareaal is gericht op de instandhouding van de bestaande inrichting. Hierbij wordt gestuurd op het gewenste kwaliteitsniveau B (zie 2.2). De onderhoudsmaatregelen per hoofdgroep en op hoofdlijn staan in onderstaande tabel 9 opgesomd. Tabel 9.
Onderhoudsmaatregelen dagelijks beheer
Hoofdgroep
Maatregelen
Bermen-Gras extensief, oevers
Maaien, bijmaaien obstakels
Bosplantsoen binnen en bebouwde kom
Dunnen, snoeien randen, verwijderen zwerfafval
Gazon
Maaien, kantsteken, bijmaaien obstakels, verwijderen zwerfafval, verwijderen blad
Hagen
Snoeien, onkruidbeheersing, verwijderen zwerfafval
Sierplantsoen
Snoeien, snoei randen, bemesten, onkruidbeheersing, verwijderen zwerfafval
Boomspiegels
Bijmaaien, onkruidbeheersing,
Ecologisch beheer Gemeente Teylingen heeft zich voorgenomen het beheer van het groen steeds meer ecologisch vorm te geven. Dit betekent bijvoorbeeld dat het gebruik van gif zoveel mogelijk wordt voorkomen en dat de beheermaatregelen gericht zijn op meer biodiversiteit. Nu wordt al gemaaid buiten de bloeiperiode van wilde bloemen en wordt er gefaseerd gemaaid. In de toekomst kunnen meer gazons extensief worden beheerd. Behalve dat het goed is voor de biodiversiteit hoeft het ook niet duurder in het beheer te zijn. Kleurkeur Door het intensieve gebruik van ons land worden bermen en groenstroken, in het buitengebied van onze dorpen, steeds belangrijker voor vlinders, bijen en biodiversiteit in het algemeen. De waarde voor bestuivers staat en valt met het beheer en dat gaat nogal eens mis. Daarom komt De Vlinderstichting met een keurmerk voor goed (maai)beheer: Kleurkeur. Kleurkeur staat voor goed maaibeheer van (ecologische) bermen en andere groenstroken zodat de natuurkwaliteit van inheemse flora en fauna instant wordt gehouden of verbeterd. Gemeente Teylingen (en Lisse) heeft deze methodiek in 2021 omarmd in het nieuwe maaibestek voor bermen en oevers. In dit bestek is onder andere ook geëist dat de aannemer zich committeert aan dit keurmerk.
Kleurkeur betreft de volgende eisen: • De uitvoerende organisatie moet jaarlijks een opstartdag organiseren voor alle medewerkers die werken binnen Kleurkeur. • • •
23 Ra
Uitvoerend personeel bezit het certificaat Kleurkeur en certificaat Wet natuurbescherming, niveau 1, jaarlijks wordt het personeel bijgeschoold. Leidinggevenden hebben een certificaat ‘Kleurkeur gevorderde’, ze volgen eens in de vijf jaar een verdiepende cursus. Bij het opstellen van beheerplannen en het verzorgen van de opstartdag moet een ecoloog betrokken zijn. De ecoloog moet minimaal een afgeronde mbo-opleiding hebben met als zwaartepunt de Wet natuurbescherming. En actief zijn op het gebied van monitoring en/of bescherming.
Rapport: 303576
•
De aannemer werkt volgens de eisen die opgesteld zijn in het document van Kleurkeur
• •
2019. De eisen hebben betrekking op uitvoering van het werk, gebruikte materiaal en materieel, gewasbescherming en bemesting. Monitoring vindt plaats door een ecologisch deskundige. Er wordt gebruikgemaakt van een door de opdrachtgever geaccordeerd beheerplan.
Met het omarmen van dit keurmerk gaat de gemeente Teylingen ervan uit een positieve bijdrage te geven aan meer biodiversiteit. Natuurlijke berm
4.3.2 Vervanging en renovatie Actueel Voor de groenvakken die niet voldoen aan het gestelde niveau zijn maatregelen nodig om ze op het gewenste niveau te krijgen. Per groenvak moet in de praktijk bekeken worden wat de exacte maatregelen zijn. Hieronder is in tabel 10 en 11 te zien bij welke kwaliteitsniveaus welke maatregelen nodig zijn en welke oppervlakte per hoofdgroep aan maatregelen nodig zijn. Tabel 10.
Hoeveelheden vervanging en renovatie
Hoofdgroep
Totaal
Kwaliteitsniveau A
B
C
D
Bermen-Gras extensief
2
473.746 m
2
0 m
2
312.672 m
2
47.375 m
113.699 m2
Bosplantsoen
469.407 m2
0 m2
268233 m2
167.645 m2
33.529 m2
Gazon
2
256.595 m
2
0 m
2
206.932 m
2
33.109 m
16.555 m2
Hagen
29.460 m2
0 m2
25.777 m2
3.682 m2
0 m2
Sierplantsoen
172.067 m2
2.627 m2
123.468 m2
30.210 m2
15.762 m2
Tabel 11.
Maatregelen per kwaliteitsniveau
A+
A
B
C
D
Geen maatregel
Geen maatregel
Geen maatregel
Bijplanten-renoveren
Renoveren
24
4.3.3 Klimaatbestendig renoveren Sortiment en groeiplaats Vervanging of renovatie is het uitgelezen moment om het sortiment én de groeiplaats duurzamer te maken. Het renoveren gebruikt gemeente Teylingen om groenvakken aaneen te sluiten en betontegels te vervangen door bijvoorbeeld grasbetontegels. Het geheel wordt zo aangelegd dat het regenwater in groenvakken kan stromen, bijvoorbeeld verlaagd met banden, en daar langzaam weg zakt. Dit ontlast het riool en helpt grondwaterstandverlaging voorkomen. Het sortiment meer (bio)divers maken levert net als bij bomen veel voordelen op. Het beperkt de risico’s van uitval door bijvoorbeeld ziekten en plagen en is goed voor insecten zoals bijen en vlinders. Aaneengesloten groenvakken
Uitbreiding Een van de manieren om de groene oppervlakte te vergroten is het vervangen van verharding door groen. Net als bij het renoveren van groenvakken is omvorming binnen een project het ideale moment om de buitenruimte klimaatbestendiger te maken.
4.3.4 Monitoring De kwaliteit van het groen en het onderhoud ervan wordt bewaakt door monitoring. Zo is er inzicht in de situatie en is er tijdig bij te sturen. Jaarlijks wordt door middel van een representatieve steekproef beoordeeld of de kwaliteit en onderhoudsniveau van het groen voldoet aan de ambitie. Iedere vijf jaar wordt het complete groenareaal geschouwd, dit levert de input voor de vervangingsopgave. De monitoring wordt gedaan volgens de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte van de CROW.
25 Ra
Rapport: 303576
4.4
Samenwerking Uitvoerders Verschillende uitvoerders voeren het beheer van groen en bomen uit. In tabel 12 zijn deze benoemd. Daarnaast wordt er groen door bewoners onderhouden in de vorm van adoptiegroen. Tabel 12.
Verhouding uitvoerders
Uitvoerders
Aandeel
Buitendienst Teylingen
27%
Provalu (WsW)
24%
Boombeheer (derden)
15%
Groenbeheer (derden)
34%
Totaal
100%
Participatie Teylingen hecht grote waarde aan participatie met bewoners, bedrijven en kleine partijen. Goede voorbeelden van de samenwerking met kleine partijen is Park Rusthoff in Sassenheim, de Eendekooi in Warmond, Overbosch in Voorhout en kinderboerderij De Klaprooshof in Voorhout. Tussen de gemeente en deze partijen is een beheerovereenkomst gesloten. Samenwerking met hergebruik hout
26
5 5.1
Financieel In dit hoofdstuk staat welke middelen (geld en capaciteit) nodig zijn om de bomen en het groen van gemeente Teylingen volgens dit beheerplan te beheren. De doorrekeningen staan in bijlage 1. Alle bedragen zijn exclusief btw en interne gemeentelijke kosten.
Bomen 5.1.1
Boomveiligheid
Boomveiligheidscontrole Boomveiligheidscontroles (BVC) worden eens per jaar (attentiebomen), eens per drie jaar of een keer in de zes jaar uitgevoerd (regulier). Planmatig vormen de bomen met een controlefrequentie van één keer per drie jaar de basis. Dat sluit aan op de verdeling in de drie segmenten. In de onderhoudswijk wordt de reguliere BVC uitgevoerd, aangevuld met attentiebomen in en buiten de wijk. Omdat de reisafstand tussen attentiebomen groter is dan tussen de reguliere BVC-bomen zijn de kosten hiervoor hoger. Boomveiligheidsonderzoek Een specialist voert het boomveiligheidsonderzoek uit. Deze zet indien nodig geavanceerde onderzoeksapparatuur in. Daarom zijn de kosten voor deze maatregel zoveel hoger dan een normale BVC. Boomveiligheidsmaatregelen Boomveiligheidsmaatregelen zijn nodig om een gebrek dat een risico vormt voor de omgeving weg te nemen. Veel maatregelen worden met het dagelijks beheer en onderhoud meegenomen. Bepaalde maatregelen die zo spoedeisend zijn dat ze niet in het reguliere werk meegenomen kunnen worden, zijn hier begroot. Deze maatregelen zijn onder andere takverankeringen, noodkap of niet uit te stellen snoeimaatregelen. Kosten boomveiligheid De kosten voor het uitvoeren van boomveiligheidsonderzoek, -controles en -maatregelen zijn geraamd op afgerond € 44.000,- per jaar, zie tabel 13. Tabel 13.
Kosten boomveiligheid (afgerond)
Maatregel
Totaal aantal bomen
Jaarlijks aantal bomen
Eenheidsprijs
Kosten
Boomveiligheidscontrole regulier*
7.698
2566
€ 1,50
€ 3.849
Boomveiligheidscontrole lage gevaarzetting**
2.351
392
€ 1,50
€ 588
Boomveiligheidscontrole attentiebomen
1.335
1335
€ 3,20
€ 4.272
Lijst waardevolle bomen
196
€ 12,50
€ 2.450
Boomveiligheidsonderzoek
100
100
€ 146,41
€ 14.641
Boomveiligheidsmaatregelen
40
40
€ 455,00
€ 18.200
Totaal * **
27 Ra
€ 44.000 Uitgaande van BVC-controle van eenmaal per drie jaar. Uitgaande van BVC-controle van eenmaal per zes jaar.
Rapport: 303576
5.1.2 Dagelijks beheer en onderhoud Snoeien Snoeien is de meest uitgevoerde maatregel bij bomen. Gemiddeld worden jonge bomen eens per drie jaar gesnoeid en volwassen bomen eens per zes jaar. Leibomen worden jaarlijks gesnoeid en knotbomen gemiddeld eens per vier jaar. In deze kosten is tevens een bedrag opgenomen om te controleren hoeveel snoei een boom nodig heeft en het uitgevoerde werk te registreren. Verwijderen bomen Aan het eind van hun (beheerbare) levensduur worden bomen verwijderd. Hierbij gaan we ervan uit dat de bomen worden afgevoerd. Bij een deel van de bomen worden ook de stobben verwijderd. Het vervangen van de bomen is geen onderdeel van deze post. Beheersing overlast Inwoners kunnen hinder ondervinden van bomen. Gemeente Teylingen hanteert kaders voor het vaststellen van de (mate van) overlast en de gepaste afhandelwijze. Na inbehandelingname van de overlastmelding wordt de boom vaktechnisch beoordeeld en vervolgens vindt een terugkoppeling plaats naar de inwoner. De kosten die begroot zijn betreffen alleen de technische beoordeling van de klacht. Op basis van ervaringscijfers is uitgegaan van veertig boomgerelateerde klachten per jaar. Ook is de bestrijding van de overlast door eikenprocessierups opgenomen in deze post. Overlast door eikenprocessierups
28
Overige maatregelen Naast de afzonderlijk genoemde werkzaamheden worden er aan bomen nog diverse handelingen gedaan. Denk hierbij aan het verwijderen van boompalen en boombanden zodra deze niet meer nodig zijn, of het verwijderen van stam en wortelopschot. Tabel 14.
Kosten dagelijks beheer en onderhoud (afgerond)
Maatregel
Aantal
Jaarlijkse kosten
Begeleidingssnoei
1.325
€ 13.920
Onderhoudssnoei
979
€ 13.680
Specifieke snoei
546
€ 20.900
Snoei onbekend
1.481
€ 61.580
Vellen
154
€ 18.320
Stobbe verwijderen
75
€ 3.350
Beheersing overlast
40
€ 14.000
Overige maatregelen
75
€ 3.750
Snoeien
Verwijderen bomen
Totaal
€ 149.500
5.1.3 Vervanging Voordat bomen uitvallen, leveren ze vaak veiligheidsproblemen op. Er moet relatief veel geïnvesteerd worden in extra controle, onderzoek en veiligheidsmaatregelen om de boom die laatste periode veilig te houden. Daarom is het zinvol om bomen met een lage toekomstverwachting te vervangen. We gaan in de berekening in tabel 15 uit van een gemiddelde omlooptijd van 60 jaar. Gerekend is met inrichting van de plantplaats, verdere groeiplaatsverbetering is niet meegerekend. De bedragen zijn inclusief kosten voor inboet. Tabel 15.
Kosten vervanging bomen (afgerond)
Standplaats
Aantal per jaar
Eenheidsprijs
Kosten
Bomen in gras/berm
60
€ 570
€ 34.200
Bomen in beplanting/mulch
120
€ 545
€ 65.400
Bomen in verharding
70
€ 715
€ 50.050
Totaal
250 Bomen vallen soms uit
29 Ra
Rapport: 303576
€ 149.650
5.2
Groen 5.2.1 Dagelijks beheer en onderhoud In tabel 16 hebben wij de kosten doorgerekend voor het dagelijks beheer en onderhoud. De kosten zijn gebaseerd op de werkzaamheden zoals ze zijn opgenomen in de lopende bestekken en werkzaamheden die zowel Provalu als de buitendienst uitvoeren. Inboet van beplanting is geen onderdeel van deze begroting, dit is opgenomen onder vervanging en renovatie (zie 5.2.2.). De eenheidsprijzen zijn marktconforme prijzen, ze zijn niet gebaseerd op eenheidsprijzen die de buitendienst of Provalu hebben aangeleverd. Tabel 16.
Begroting dagelijks beheer en onderhoud (afgerond)
Hoofdgroep
Kosten
Bermen-Gras extensief
€ 140.000
Bosplantsoen
€ 725.000
Gazon
€ 165.000
Hagen
€ 125.000
Sierplantsoen
€ 487.000
Boomspiegels
€ 83.000
Totaal
€ 1.725.000
Monitoring Het advies is het groenareaal een keer per jaar te monitoren. De beeldkwaliteit en de technische kwaliteit worden dan op basis van de CROW-methode geschouwd. De kosten voor een monitoring (op basis van een steekproef) bedragen ongeveer € 2.000,-.
5.2.2 Vervanging en renovatie Op basis van de steekproeven voor de technische kwaliteit van de beplanting is een inschatting gemaakt van de vervangings- en renovatiekosten. De gewenste maatregelen zijn voor kwaliteitsniveau D ingrijpender dan voor kwaliteitsniveau C. In tabel 17 is daar rekening mee gehouden. Tabel 17.
Vervanging en renovatie groen (afgerond)
Hoofdgroep
Kosten
Bermen-Gras extensief
€
360.000
Bosplantsoen
€
115.000
Gazon
€
100.000
Hagen
€
10.000
Sierplantsoen
€
710.000
Totale kosten
€
1.295.000
Bovenstaande begroting is actueel, jaarlijks stijgen het te vervangen en renoveren areaal en daarmee de kosten met gemiddeld 5% per jaar. Niet alle technisch slechte plekken worden in projecten vervangen. Naast het renoveren van beplanting zijn beheermaatregelen soms ook mogelijk om versleten beplanting te verjongen. Denk aan het in zijn geheel of grote delen afzetten van oude beplanting. Deze maatregelen zijn meegenomen in deze begroting. 30
In geval van renoveren, het volledig vernieuwen van beplanting, kan aansluitend op de ambitie voor een diverse beplanting worden gekozen. Kies bloemrijke soorten en wissel af in bloeitijden, zodat bijen het hele jaar voldoende voedsel hebben. Kies daarnaast soorten die het warmer wordende klimaat en periodes van droogte beter kunnen verdragen, bijvoorbeeld zogenoemde prairiebeplanting. Plant veel verschillende soorten aan, zodat monoculturen afnemen.
5.3
Conclusie Beheer en onderhoud De geraamde kosten voor het onderhoud zijn per jaar € 1.918.500,- en dit bedrag is ook in de begroting hiervoor beschikbaar. Tabel 18.
Beheer en onderhoud per jaar (afgerond)
Beheer en onderhoud
Kosten
Budget
Verschil
Bomen Boomveiligheid
€ 44.000
Dagelijks beheer
€ 149.500
Groen Dagelijks beheer
€ 1.725.000 Totaal
€ 1.918.500
€ 1.918.500
€
0
Vervanging en renovatie Voor noodzakelijke vervangingen van bomen en groen is op dit moment bijna € 1,4 miljoen nodig, zie tabel 19. Dit geld is noodzakelijk om de kwaliteit van het groen op het gewenste niveau te krijgen en te houden. Het budget voor vervanging en renovatie is € 184.928,-. Dit betekent een jaarlijks oplopend tekort. De vervangingen worden niet uitgevoerd via het groenbeheer maar via de investeringen. Tabel 19.
Kostenoverzicht vervanging en renovatie (afgerond)
Vervanging en renovatie
Kosten
Bomen Jaarlijkse vervanging
€ 149.650
Groen Actuele vervanging en renovatie
€ 1.295.000
Totaal
€ 1.444.650
Vervanging en renovatie
Kosten
Bomen Jaarlijkse vervanging
€ 149.650
Groen Actuele vervanging en renovatie
€ 1.295.000
Totaal
€ 1.444.650
Begroting tien jaar Bovenstaande kostenoverzichten hebben we verwerkt in een begroting voor de komende tien jaar, zie bijlage 2. De jaarlijkse indexering van gemiddeld 2,5% is hierin niet meegerekend, mocht hiertoe aanleiding zijn dan zal deze worden bijgeraamd. Te zien is dat met het huidige budget het tekort jaarlijks toeneemt.
31 Ra
Rapport: 303576
5.4
Aanbevelingen 5.4.1 Bomen Een aanzienlijk deel van de kosten voor dagelijks beheer en onderhoud wordt bepaald door ‘snoei onbekend’. Wanneer bij deze bomen de juiste snoei en snoeitoestand is ingevuld kan dit bedrag nog veranderen. Het is dan ook raadzaam te zorgen voor een correcte en sluitende database. Dan zijn de kosten en mogelijke besparingen beter in beeld te brengen. Daarnaast levert het vervangen van bomen verschillende mogelijkheden om beter aan te sluiten bij de ambitie om klimaatbestendiger te worden. Dit zijn bijvoorbeeld de volgende: • Bomen niet zonder meer één op één vervangen, maar vaker investeren in de groeiplaats. Zo kunnen bomen uitgroeien, met een totaal groter kroonoppervlak en groter kroonvolume. Dit draagt bij aan vermindering van hittestress, vangt regenwater af en verlaagt de beheerkosten. • Om meer kroonvolume te creëren, laat bomen in parken, zo veel als mogelijk is, vrij uit •
•
groeien. Pas diverse en toekomstbestendige soorten toe. Dit heeft geen gevolgen voor de investering of de beheerkosten, maar verkleint wel de kans op grootschalige uitval als gevolg van ziekten en plagen. De grootste bomen vangen het meeste CO2 af. Zorg voor bodemverbetering bij oude monumentale bomen, door bijvoorbeeld een mulchlaag onder de kroon toe te passen.
5.4.2 Groen Om beter gevolg te geven aan de ambitie en strategie om meer ecologisch te beheren en de biodiversiteit te vergroten, zijn de volgende maatregelen te overwegen: • Meer differentiatie in de maairegimes. Taluds worden nu twee keer per jaar gemaaid, hier zou een frequentie op sommige plaatsen naar jaarlijks mogelijk zijn. Ook gewone gazons kunnen soms omgevormd worden naar extensief beheer, waar de maaifrequenties naar jaarlijks of tweemaal per jaar kunnen gaan. • Bermen worden nu twee keer per jaar volledig gemaaid. Dit af te wisselen met stukken
•
•
die jaarlijks gemaaid worden, verhoogt de ecologische waarde. Bij voorkeur middels sinusmaaien. Minder verwijderen van blad uit beplanting, door alleen blad te verwijderen op plekken waar het overlast veroorzaakt. Blad dat blijft liggen verteert. De voedingsstoffen uit het verteerde blad worden via de natuurlijke kringloop weer in de bodem opgenomen. Daarnaast biedt het blad in de winter een schuilplaats voor bijvoorbeeld kleinere dieren zoals egels, motten, salamanders, kikkers en vlinders. In het voorjaar levert het nestmateriaal voor bijvoorbeeld vogels. Ook houdt de bodem meer vocht vast en droogt deze minder uit. Boomspiegels in gazons laten vervallen en gaan bijmaaien.
Niet alleen leveren bovenstaande aanbevelingen een grotere ecologische waarde, het zorgt in de meeste gevallen ook voor een verlaging van de jaarlijkse beheerkosten.
5.4.3 Budget Met het huidige budget neemt de achterstand voor vervangingen en renovaties langzaam toe. Om binnen tien jaar de achterstand weg te werken is tussen 2023 en 2031 jaarlijks een investeringskrediet van € 500.000 nodig, zie bijlage 3.
32
Bijlage 1 Doorrekeningen Snoei bomen Aantallen Maatregel
0-6 m
6-12 m
12-18 m
18-24 m
> 24 m
overig
BGS Aanvaard
244
256
125
7
0
0
BGS Regular
163
314
64
7
2
0
BGS Achterstallig
20
47
3
0
0
0
BGS Verwaarloosd
30
42
2
0
0
0
OHS Aanvaard
200
168
130
41
4
0
OHS Regulier
59
165
150
47
8
0
OHS Achterstallig
1
1
4
2
0
0
Specifieke snoei – knotboom
227
3
0
0
0
0
Specifieke snoei – scheren knippen
128
0
0
0
0
0
Specifieke snoei – innemen kroonrand
0
0
0
1
0
0
Specifieke snoei – kandelaberen
0
0
0
0
0
0
Specifieke snoei – terugzetten extensief
36
19
5
2
0
0
Specifieke snoei – terugzetten intensief
0
0
0
0
0
0
Specifieke snoei – fruitboom
119
8
0
0
0
0
Overig - onbekend
315
374
308
109
45
330
Kengetallen Maatregel
33 Ra
0-6 m
6-12 m
12-18 m
18-24 m
> 24 m
overig
BGS Aanvaard
€ 7,08
€ 8,17
€ 18,14
€ 27,23
€-
€-
BGS Regulier
€ 7,87
€ 9,08
€ 20,15
€ 36,52
€ 38,12
€-
BGS Achterstallig
€ 8,13
€ 11,80
€ 22,17
€-
€-
€-
BGS Verwaarloosd
€ 9,36
€ 19,14
€ 24,89
€-
€-
€-
OHS Aanvaard
€ 6,32
€ 9,93
€ 14,76
€ 24,04
€ 37,50
€-
OHS Regulier
€ 7,90
€ 11,92
€ 21,74
€ 28,55
€ 56,36
€-
OHS Achterstallig
€ 8,35
€ 14,64
€ 26,19
€ 53,94
€ 104,00
€-
Specifieke snoei – knotboom
€ 25,75
€ 51,49
€-
€-
€-
€-
Specifieke snoei – scheren knippen
€ 48,88
€-
€-
€-
€-
€-
Specifieke snoei – innemen kroonrand
€-
€-
€-
€ 280,00
€-
€-
Specifieke snoei – kandelaberen
€-
€-
€-
€ 220,73
€-
€-
Specifieke snoei – terugzetten extensief
€ 75,32
€ 86,81
€ 163,72
€ 220,73
€-
€-
Specifieke snoei – terugzetten intensief
€ 22,55
€ 35,06
€-
€-
€-
€-
Specifieke snoei – fruitboom
€ 25,00
€-
€-
€-
€-
€-
Overig - onbekend
€ 23,00
€ 30,45
€ 39,80
€ 104,24
€ 56,48
€ 50,79
Rapport: 303576
Totalen per jaar Maatregel
0-6 m
6-12 m
12-18 m
18-24 m
> 24 m
overig
BGS Aanvaard
€ 1.730
€ 2.092
€ 2.260
€ 191
€-
€-
BGS Regulier
€ 1.280
€ 2.851
€ 1.282
€ 256
€ 76
€-
BGS Achterstallig
€ 165
€ 550
€ 58
€-
€-
€-
BGS Verwaarloosd
€ 281
€ 810
€ 40
€-
€-
€-
OHS Aanvaard
€ 1.264
€ 1.666
€ 1.913
€ 986
€ 135
€-
OHS Regulier
€ 467
€ 1.964
€ 3.263
€ 1.345
€ 451
€-
OHS Achterstallig
€ 11
€9
€ 92
€ 86
€ 31
€-
Specifieke snoei – knotboom
€ 5.845
€ 134
€-
€-
€-
€-
Specifieke snoei – scheren knippen
€ 6.257
€-
€-
€-
€-
€-
Specifieke snoei – innemen kroonrand
€-
€-
€-
€ 280
€-
€-
Specifieke snoei – kandelaberen
€-
€-
€-
€ 22
€-
€-
Specifieke snoei – terugzetten extensief
€ 2.681
€ 1.615
€ 737
€ 353
€-
€-
Specifieke snoei – terugzetten intensief
€-
€-
€-
€-
€-
€-
Specifieke snoei – fruitboom
€ 2.975
€-
€-
€-
€-
€-
Overig - onbekend
€ 7.234
€ 11.396
€ 12.242
€ 11.394
€ 2.542
€ 16.777
Totaal
€ 110.085
34
Groen Begroting dagelijks beheer en onderhoud Beheergroep
Hoeveelheid
Eenheidsprijs
Kosten
Bermen-Gras extensief Bermen
340.868,91 m2
€
0,21
€
71.582,47
Bermen in talud
24.153,59 m2
€
0,93
€
22.462,84
Bollen in berm
2.709,52 m2
€
0,21
€
569,00
Gras extensief
70.073,98 m2
€
0,21
€
14.715,54
Oever
35.939,83 m2
€
0,82
€
29.470,66
Bosplantsoen
323.844,96 m2
€
1,55
€
501.959,69
Bosplantsoen (buitengebied)
145.562,04 m2
€
1,55
€
225.621,16
Gazon
256.595,35 m2
€
0,64
€
164.221,02
Blokhaag >=1,50 m breed
6.522,68 m2
€
4,50
€
29.352,06
Haag <1,50 m breed
22.936,96 m2
€
4,15
€
95.188,38
Beplanting
165.564,09 m2
€
2,80
€
463.579,45
Vaste planten
6.503,30 m2
€
3,85
€
25.037,71
Bomen in verharding
3.807,00 st
€
16,50
€
62.815,50
Bomen in gazon
2.218,00 st
€
9,00
€
19.962,00
€
1.726.537,48
Bosplantsoen
Gazon
Hagen
Sierplantsoen
Boomspiegels
Totaal
35 Ra
Rapport: 303576
1.401.275 m2
Begroting renovatie Hoofdgroep
Eenheidsprijzen
Bewerkingspercentage
Kosten
Bermen-Gras extensief
€
361.136
Kwaliteitsniveau C: egaliseren en doorzaaien
€
1,98
25%
€
23.450
Kwaliteitsniveau verhogen
€
2,97
100%
€
337.686
D;
aanvullen
en/of
Bosplantsoen
€
113.999
Kwaliteitsniveau C; snoeien/afzetten 30%
€
1,45
30%
€
72.926
Kwaliteitsniveau D: snoeien/afzetten 50%
€
2,45
50%
€
41.073
Gazon
€
98.334
Kwaliteitsniveau C; egaliseren en doorzaaien
€
1,98
100%
€
65.556
Kwaliteitsniveau D; egaliseren en doorzaaien
€
1,98
100%
€
32.778
Hagen
€
11.187
Kwaliteitsniveau C; aanvullen kale plekken
€
30,38
10%
€
11.187
Kwaliteitsniveau D; renoveren
€
30,38
100%
€
-
Sierplantsoen
€
707.835
Kwaliteitsniveau C; aanvullen kale plekken
€
34,88
15%
€
158.060
Kwaliteitsniveau D; renoveren
€
34,88
100%
€
549.775
Totale renovatiekosten / vervangingsachterstand
Gemiddelde prijs renovatie / m2
€
€
Gemiddelde hoeveelheid te renoveren areaal (5%) Jaarlijks te renoveren
1.292.492
2,80 70.064 m2
€
196.194,66
Onderbouwing kengetallen De bron voor de renovatie kostenkengetallen is de benchmark van de VNG en de kostenkengetallen van GWW. Voor de kostenkengetallen horende bij het beheer zijn als uitgangspunt de benchmark van de VNG genomen. Daarbij zijn de werkpakketten van Teylingen doorgerekend zodat de kostenkengetallen passen bij de werkzaamheden die buiten worden uitgevoerd.
36
Bijlage 2 Begroting tien jaar
Bijlage 3 Mogelijk sluitende begroting tien jaar
Zes bomen Laurierstraat, Raamsdonksveer