8. Factsheet huisvesting bewegingsonderwijs def 2.0 Mullier instituut
Tekst van het document
Factsheet 2023/11
Sofie Vrieswijk & Björn Schadenberg
Scholen voor primair onderwijs moeten straks voor alle leerlingen minimaal twee lesuren bewegingsonderwijs verzorgen. Deze wettelijke verplichting gaat in met ingang van het komend schooljaar (2023-2024). Twee jaar geleden stond bij 53 procent van de basisscholen dat aantal lesuren bewegingsonderwijs al op het rooster (Slot-Heijs et al., 2021). Hoe staat het er nu voor? In opdracht van Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) heeft het Mulier Instituut voor het tweede jaar op rij gemeenteambtenaren bevraagd over hoe zij basisscholen in staat gaan stellen om aan de wettelijke verplichting te voldoen. Resultaten van de vorige bevraging vindt u in het factsheet uit
In 38% van de gemeenten voldoen alle basisscholen al aan de verplichting. In 56% van de gemeenten wordt gegymd op het schoolplein. Dit was in 2022 35%. In 15% van de gemeenten is nog geen oplossing voor de scholen die nu niet voldoen aan de verplichting.
2022 .
Deze percentages lichten we verderop in het factsheet verder toe.
Neem voor meer informatie contact op met Sofie Vrieswijk.
Faciliteren bewegingsonderwijs in binnensportaccommodaties
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de huisvesting van het bewegingsonderwijs. Dit volgt uit de wet voor primair onderwijs. De wettelijke zorgplicht heeft in principe betrekking op gymzalen, sportzalen en sporthallen. Deze accommodaties zijn geschikt voor alle leerlijnen van het bewegingsonderwijs.
Figuur 1 Aandeel gemeenten waar de binnensportaccommodaties ontoereikend zijn voor het bewegingsonderwijs in het primair onderwijs (in procenten, n=110) 100
80
In een derde van de gemeenten zijn onvoldoende binnensportaccommodaties aanwezig om alle gymlessen te faciliteren, of is de spreiding onvoldoende (figuur 1). Dit percentage is logischerwijs vrijwel gelijk aan dat in 2022. Deze groep bevat in grotere mate de (zeer) sterk stedelijke gemeenten.
60
6 procent van de gemeenten heeft extra capaciteit gerealiseerd naar aanleiding van de wetswijziging. Nog eens 9 procent heeft concrete plannen voor uitbreiding.
0
40
20
Alle gemeenten
Weinig tot niet stedelijke gemeenten
Onvoldoende capaciteit
Matig stedelijke gemeenten
(Zeer) sterk stedelijke gemeenten
Onvoldoende spreiding
Onvoldoende capaciteit én spreiding Bron: Mulier Instituut/Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), VSG-panel, maart 2023.
Mulier Instituut
Figuur 2 Aandeel scholen voor primair onderwijs per gemeente dat in het schooljaar 2022-2023 voor elke groep leerlingen tweemaal 45 minuten bewegingsonderwijs verzorgt (in procenten, n=110) 1 8 5 38
48
Alle scholen
Meer dan de helft van de scholen
Ongeveer de helft van de scholen
Minder dan de helft van de scholen
Geen van de scholen
Bron: Mulier Instituut/Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), VSG-panel, maart 2023.
Mulier Instituut
86 procent van de gemeenten geeft aan dat het merendeel van de scholen nu twee lesuren bewegingsonderwijs aanbiedt aan elke groep leerlingen (figuur 2). Dat is meer dan in 2022 (83%). In 38 procent van de gemeenten voldoen alle scholen aan de verplichting (figuur 2). In stedelijke gemeenten voldoet een groter aandeel van de scholen al aan de verplichting. Het aantal scholen dat nog niet aan de verplichting voldoet in een gemeente varieert sterk. Gemiddeld gaat het om een kwart. Inzet accommodaties in open lucht Het aantal gemeenten waar lessen bewegingsonderwijs op (sport)accommodaties in de buitenlucht worden gegeven, is sterk toegenomen ten opzichte van 2022. In meer dan de helft van de gemeenten wordt nu gegymd op sportvelden (60%, in 2022 41%) en schoolpleinen (56%, in 2022 35%; figuur 3). De KVLO heeft in een leerlijnanalyse inzichtelijk gemaakt hoe scholen deze accommodaties als aanvullende gymlocatie kunnen inzetten.
Figuur 3 Ingezette typen (sport)accommodaties voor faciliteren bewegingsonderwijs scholen voor primair onderwijs (in procenten, n=110 in 2023 en n=172 in 2022) 94 94
Gymzalen 81
Sporthallen
91 74
Speelzalen
66 72
Sportzalen
67 60
Sportvelden
41 56
Schoolpleinen
35 37
Zwembaden
29 34
Openbaar speelplein/grasveld
22 14
Atletiekaccommodaties
9 9 8
Cruyff courts en/of Krajicek Playgrounds 2
Anders
4
0
10
20
Bron: Mulier Instituut/Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), VSG-panel, maart 2023.
Mulier Instituut
30
40
2022-2023
2021-2022
50
60
70
80
90
100
Faciliteren bewegingsonderwijs schooljaar 2023-2024
De meeste gemeenten zijn nu bezig met opstellen van conceptroosters (35%) of het vaststellen van het aantal verplichte gymlessen (29%) voor het komend schooljaar (figuur 4). 85 procent van de gemeenten geeft aan alle scholen in staat te kunnen stellen om aan de verplichting te voldoen. Gemeenten waar scholen nu nog niet voldoen aan de verplichting hebben hiervoor wel maatregelen gepland (figuur 5).
Figuur 4 Fase waarin de inroostering voor het schooljaar 2023-2024 zich bevindt (in procenten, n=110) 0
10
Vaststellen aantal lesuren bewegingsonderwijs
de bevraging waren veel gemeenten nog bezig met de inroostering. Daardoor hadden mogelijk nog niet alle gemeenten goed zicht op de (on)mogelijkheden in de huisvesting.
Opstellen conceptroosters
Andere fase
40
35
8
In overleg met de bevoegde gezagsorganen over de conceptroosters Vaststellen definitieve roosters
30 29
In afwachting van reacties op conceptroosters
In gemeenten waar nog niet voor alle scholen een oplossing is bedacht, gaat het gemiddeld om een vijfde van de scholen in de gemeente. Ten tijde van
20
10
5
13
Bron: Mulier Instituut/Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), VSG-panel, maart 2023.
Mulier Instituut
Faciliteren bewegingsonderwijs schooljaar 2023-2024
De meeste gemeenten willen andersoortige (sport)accommodaties inzetten of de inzet hiervan (verder) uitbreiden (figuur 5). Meest genoemde typen (sport)accommodaties hierbij zijn sportvelden (78%), schoolpleinen (60%), en openbare speelpleinen en grasvelden (58%, niet in figuur).
Figuur 5 Manieren waarop knelpunten worden opgelost binnen gemeenten (in procenten, n=48)
Inzetten andere typen (sport)accommodaties
De helft van de gemeenten (50%) geeft aan overleg te hebben gehad met de bevoegde gezagsorganen van de scholen over de inzet van deze accommodaties. Gemeenten gaan daarnaast kritisch kijken naar de wijze van inroostering. Het is de bedoeling dat accommodaties efficiënter ingezet worden om zo aan meer groepen ruimte te bieden voor de benodigde lesuren bewegingsonderwijs. Bijvoorbeeld door minder rekening te houden met voorkeuren van scholen voor gymtijden en -locaties.
27
Realiseren extra gymnastieklokalen
21
Verbreden leerlingenvervoer
19
Verbreden inzet andere typen (sport)accommodaties
16
Inzetten leerlingenvervoer
14
Realiseren andere typen (sport)accommodaties
5
Anders
28
0
10
20
30
Bron: Mulier Instituut/Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), VSG-panel, maart 2023.
Mulier Instituut
De wetswijziging is in februari 2020 aangenomen. In een deel van de Nederlandse gemeenten (15%) is ten tijde van de bevraging nog onduidelijk of ze alle scholen in staat kunnen stellen straks wekelijks tweemaal 45 minuten bewegingsonderwijs voor hun leerlingen te verzorgen. Dit gaat om gemiddeld één op de vijf scholen in deze gemeenten. In meer gemeenten wordt gebruik gemaakt van buiten(sport)accommodaties voor bewegingsonderwijs. De verwachting is dat dit gebruik in 2023-2024 verder toeneemt. Ook worden er wijzigingen in de inroostering verwacht. Gymtijden en -locaties van scholen worden tegen het licht gehouden en mogelijk gewijzigd om de accommodaties optimaal te benutten. Met deze maatregelen proberen gemeenten en scholen te voldoen aan de verplichting van twee lesuren bewegingsonderwijs. Om te komen tot kwalitatief hoogwaardig bewegingsonderwijs dat aansluit op de leerdoelen en past binnen de bredere roostering van scholen, is goed lokaal overleg tussen gemeente en scholen van groot belang.
Mulier Instituut
De cijfers in dit factsheet zijn gebaseerd op de bevraging van het gemeentepanel van VSG in maart 2023. In totaal hebben 110 gemeenten de vragenlijst in zijn geheel ingevuld. De verzamelde data hebben we gewogen naar stedelijkheid en vormen een goede afspiegeling van de Nederlandse gemeenten. Ook hebben we data gebruikt vanuit het gemeentepanel van VSG in mei 2022.
Sofie Vrieswijk s.vrieswijk@mulierinstituut.nl Björn Schadenberg b.schadenberg@mulierinstituut.nl