6. Strategische Verkenningen 2022 - 2026 Teylingen - deel 1.pdf - Strategische Verkenningen 2022 -
Tekst van het document
DEEL 1 Maatschappelijke Opgaven
1
2
1
Vitale kernen 5
2
Werken en economie
11
3
Onderwijs & beroepsbevolking
23
4
Wonen
29
5
Mobiliteit
39
6
Duurzaamheid
45
7
Welzijn en zorg
51
8
Veiligheid en leefbaarheid
61
3
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
OPGAVE 1
Vitale kernen KOERSBEPALING
De gemeente Teylingen staat voor de keuze: niks doen, vergrijzen en
ONDERWERPEN DEEL 2
bevriezen (een zogenoemde frozen town worden) of ons voorbereiden op de toekomst, een vitaal groen dorpscluster blijven en zorgen voor
ACTIEF BURGERSCHAP
REGIONALE SAMENWERKING
BURGERCOLLECTIEVEN
NETWERKSAMENWERKING
VITALE KERNEN WERK EN ECONOMIE
INCLUSIE
TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMERSCHAP
ONDERWERPEN DEEL 1
een onderscheidend en aantrekkelijk vestigingsklimaat?
HUIDIGE KADER
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
De centrumvisie Teylingen schetst een integraal
In de gemeenschappen van vandaag draait het
toekomstbeeld voor de ontwikkeling van de drie
om ontmoeting en beleving. De kernen van de
centra in onze gemeente. Het doel van de visie
gemeente moeten zowel voor bezoekers als
is deze centra in de toekomst vitaal en aantrek-
inwoners aangename plaatsen zijn, waar zij
kelijk te houden. In het bijbehorende uitvoerings-
naartoe gaan met het doel anderen te ontmoe-
programma staat welke acties de komende tien
ten en te inspireren. Dit vraagt een goede af-
jaar nodig zijn om de centra van Sassenheim,
stemming van alle voorzieningen die bijdragen
Voorhout en Warmond, ieder met behoud van
aan een prettige en een gezonde leefomgeving.
het eigen karakter, aantrekkelijk en levendig te houden.
Vergrijzing De vergrijzing en het aanstaande overlijden van
CENTRUMVISIE TEYLINGEN
de vroege babyboomers zijn bepalende demografische factoren. Vergrijzing gaat in ons land nog steeds gepaard met problematische verschijnselen als bevolkingskrimp, het vertrek van
UITVOERINGSAGENDA CENTRUMVISIE
4
jongeren, verschraling van het voorzieningenniveau en economische krimp. Groei van de groep ouderen leidt tot afname van het arbeidspoten5
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
Bevolkingsopbouw
FIGUUR 1
Teylingen - Nedeland
tieel en een lager lokaal investeringsniveau.
meente wordt. Met elkaar houden we de voor-
Deze krimp beperkt zich niet tot de perifere
zieningen op peil, zowel voor de huidige als de
delen van het land, maar is ook het toekomst-
toekomstige bewoners.
beeld voor kleine kernen in de Randstad, onder jonger dan 5 jaar
5,1%
4,9%
5 tot 10 jaar
5,1%
5,1%
10 tot 15 jaar
5,7%
15 tot 20 jaar
6,6%
20 tot 25 jaar
5,5%
5,9%
5,5%
ondernemende types is nu echter beperkt door
landelijke gemiddelde en is er zelfs sprake van
de hoge vastgoedprijzen en de vrij eenzijdige
een dubbele vergrijzing. Dit betreft de groei
wooncultuur. Anders dan in frozen towns is er
van het aantal 65-plussers en daarbinnen de
wel ruimte, maar de waardevolle landschappe-
toename van de groep 80-plussers. Figuur 1 De
lijke en monumentale status van de gemeente
nieuwe generaties zijn kleiner, meer divers en
beperkt ook deels de ontwikkelmogelijkheden.
de demografische ontwikkeling is echter lastig te voorspellen, met name het migratiesaldo. Het
22,4%
45 tot 65 jaar
29,7%
80 jaar of ouder
De toegankelijkheid voor nieuwe generaties en
onze gemeente is de vergrijzing hoger dan het
volgen elkaar sneller op. Het exacte verloop in
6,3%
25 tot 45 jaar
65 tot 80 jaar
meer als gevolg van de trek naar de steden. In
2050 tussen de 17,1 en 21,5 miljoen inwoners. Een vitale kern is niet alleen een kwestie van
27,6%
14,6% 5,4%
CBS gaat landelijk uit van een prognose voor
24,9%
TYPE GEMEENSCHAPPEN: FROZEN TOWNS
15,0%
4,8%
Bron: CBS - cijfers van 2021
Economische functie onder druk
fysieke clustering van jonge mensen, kennis-
Onze gemeente is karakteristiek vanwege de
instellingen, bedrijven en voorzieningen op
cultuurhistorie en de eigen cultuur, met relatief
het gebied van sport en cultuur. Het is ook
veel detailhandel, groen, voorzieningen en een
een kwestie van mentale clustering: innovatie,
rijk (cultureel) verenigingsleven. De economi-
cultuur, emancipatie, pionierschap, mode en
sche functie van winkelcentra in steden en
trends, menselijke verhoudingen, internationali-
dorpen staat onder druk. De toename van het
sering en een inclusieve samenleving.
digitaal winkelen en het teruglopen van de FIGUUR 2
Leegstand in Teylingen Woonfunctie
295
Industriefunctie Kantoorfunctie Winkelfunctie
6
Bron: BAG/BRP (peilmaand november 2021)
lokale koopkracht door de vergrijzing leiden tot
15 minuten-stad
leegstand. Daarmee komt ook het voorzienin-
In de nabije steden rukt het concept van de
255
genniveau in het geding. Figuur 2
‘15 minuten-stad’ op. Dat is een stadsinrichting
Groei en evenwicht in de bevolkingssamenstel-
waarin functies als wonen, werk, onderwijs, be-
55
ling zijn belangrijk om aantrekkelijke woonker-
weging en groen op maximaal vijftien minuten
nen te blijven en te voorkomen dat Teylingen
bereikbaar zijn. In die zin zijn de steden aan
71
een slapende of leeglopende plattelandsge-
het ‘verdorpsen’. Het is verstandig om vanuit
Bron: BAG/BRP (peilmaand oktober 2021)
7
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
dat concept nog eens naar ons eigen dorp te kijken: zijn we functioneel gemengd, intrinsiek veerkrachtig, veelzijdig en duurzaam genoeg
TOELICHTING 15 MINUTEN STAD
om het dorp van de toekomst te zijn?
HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING Algemeen: • Focus meer op de beleveniseconomie, naast de dagelijkse benodigdheden. Zorg dat Teylingen een plaats is waar mensen graag verblijven en elkaar ontmoeten, in plaats van alleen winkelen. Dit vraagt niet alleen fysieke detailhandel, maar ook ontmoetingsvoorzieningen, zoals horeca, cultuur en evenementen en zeker ook een aantrekkelijk openbaar gebied. • Richt de fysieke openbare leefruimte zo in dat deze gericht is op ontmoeten, beleven, bewegen en inspiratie. • Zorg voor meer diversiteit door functiescheiding los te laten. Flexibiliteit in functies en bestemmingen sluit beter aan bij toekomstige generaties. Een combinatie van wonen, werken, kantoren, hotels/bed & breakfasts en lokaal ondernemerschap geeft energie en dynamiek. Dit vraagt om de mogelijkheid tot het herbestemmen van vastgoed en transformatie van functies zoals wonen en werken. Zo ontstaat er een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor zzp’ers en startende ondernemingen. • Zorg voor een goede mobiele, sociale en digitale infrastructuur. Dit is een essentiële voorwaarde voor aantrekkelijke kernen waar nieuwkomers zich willen vestigen. • Onderzoek de behoefte aan diverse soorten voorzieningen en accommodaties in de regio voor de toekomstige bewoners van onze gemeente.
Durf je als gemeente te specialiseren en andere voorzieningen te delen met omliggende gemeenten en daarmee een betere en toekomstgerichte kwaliteit te leveren? Of kies je voor een wat lagere kwaliteit en meer multifunctionaliteit? • Creëer betrokkenheid bij de inwoners van vitale kernen door hen voortdurend te vragen welke behoeften zij hebben en geef ruimte aan initiatieven. Durf daarbij verschil te maken door de samenwerking te zoeken met (bewoners)collectieven die goed georganiseerd zijn en die met hun activiteiten publieke waarde aan de gemeenschap toevoegen. Volg hiervoor de dynamische demografische ontwikkeling (krimp, vergrijzing/ontgroening, arbeidsmigranten) en voer op basis van data het goede gesprek over de behoeften en wat de gemeente hierin kan betekenen. • Versterk en benut nog meer het maatschappelijke middenveld voor veerkracht. Denk daarbij aan welkomstcomités voor nieuwe inwoners, burgerinitiatieven en een participatieplatform dat meerwaarde heeft.
8
9
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
OPGAVE 2
Werken en economie
ONDERWERPEN DEEL 2
KOERSBEPALING
Teylingen moet blijven nadenken over haar imago en daarbij de
DIGITALISERING
focus leggen op een beperkt aantal kansrijke opgaven die aansluiten NETWERKSAMENWERKING
REGIONALE SAMENWERKING
op het verhaal van de streek. Het is ook zaak om na te denken over de economische en ruimtelijke prioriteiten. Daar kan spanning ontstaan: werkgelegenheid, recreatie en de bollensector leiden tot meer mobiliteit -
WERKEN EN ECONOMIE VITALE KERNEN MOBILITEIT - BEREIKBA AR
DUURZA AMHEID - CIRCULAIR ENERGIETRANSITIE
en dus milieubelasting - en concurreren met vierkante meters voor WONEN WELZIJN - INCLUSIE
ONDERWIJS - BEROEPSBEVOLKING ARBEIDSMIGRANTEN
woningbouw, duurzame energieopwekking en klimaatadaptatie. HUIDIGE KADER
De economische uitvoeringsagenda 2023 wordt
De gezamenlijke economische visie van de
momenteel vormgegeven. De daarin opgeno-
Duin- en Bollenstreek gaat ervan uit dat een
men gedeelde economische opgaven komen
veerkrachtige regio niet alleen een plek is om te
voort uit de strategische uitvoeringsagenda
wonen en te recreëren, maar ook een plek die
van de Duin- en Bollenstreek. (Zie ook deel 2
een gezonde eigen economie weet op te bou-
Politiek-bestuurlijke opgaven, regionale samen-
wen en vast te houden. Een economie die werk
werking).
biedt aan ten minste een deel van de inwoners ONDERWERPEN DEEL 1
en daarmee zorgt voor voldoende draagvlak voor voorzieningen. De economische uitvoeringsagenda 2018-2021 werkt dit uitgangspunt
UITVOERINGSAGENDA DUIN- EN BOLLENSTREEK
uit met businesscases rond de thema’s greenport, space/tech, toerisme en health. ECONOMISCHE VISIE DUIN- EN BOLLENSTREEK
10
1
Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’.
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN In onze geglobaliseerde wereld zijn nationale economieën met elkaar verweven. Goederen en diensten worden overal ter wereld geproduceerd en verkocht. Dat geldt zeker voor een 11
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
FIGUUR 3
ZZP’ers t.o.v. aantal werkenden % 14% 12% 10%
12,3 11,3
8% 6% 4% 2% 0%
open economie als de Nederlandse. Een nieuwe
Zelfstandige ondernemers
ontwikkeling is ‘glokalisering’: globalisering
Zzp’ers brengen veel bonussen voor een regio
gecombineerd met de vraag naar meer lokale
mee: werkgelegenheid, lokale koopkracht,
producten/lokaal geproduceerde producten1.
reuring en dynamiek in monotone woonwijken,
Op dit moment zijn er nog geen aanwijzingen
nieuwe netwerken en een hoge mate van bur-
dat de wereldwijde coronapandemie zal leiden
gerparticipatie en vrijwillige inzet. Wat betreft
tot deglobalisering. Integendeel: in Nederland is
het aantal hier gevestigde zelfstandigen zonder
de export de afgelopen periode enorm geste-
personeel (zzp’ers) blijft Teylingen achter ten
gen, ook ten opzichte van de periode van vóór
opzichte van de landelijke ontwikkeling en ten
de coronacrisis. Wel denken (veel) ondernemers
opzichte van de steden om ons heen. Figuur 3
erover na hun productielijn weer naar Europa te halen. Dat kan een oplossing zijn voor de huidi-
De invloed van stedelijke centra om
ge hoge transportkosten, lange levertijden en
ons heen
de oplopende importrechten die voortvloeien
De nabijheid van stedelijke centra zoals Leiden,
uit Europese regelgeving. De verwachting van
Den Haag en Amsterdam is voor de gemeente
het Centraal Planbureau (CPB) is dat de werk-
geen garantie meer voor financieel-economi-
gelegenheid zich na de coronacrisis zal herstel-
sche stabiliteit van de bevolking. Net als vroeger
len tot het oude niveau2.
de Hanzesteden kijken de (kennis)steden steeds meer naar elkaar en keren zij zich af van de
Bron: CBS - Lokale Economie
Anders werken
omliggende dorpse regio. Teylingen zal dus zelf
Digitalisering, technologisering, verduurzaming
moeten zorgen voor meer economische bedrij-
en flexibilisering veranderen de aard van ons
vigheid en werkgelegenheid.
werk. Daarnaast is werken steeds meer plaats-
12
en tijdonafhankelijk geworden, het zogenoem-
Bedrijvigheid
de hybride werken is niet meer weg te denken.
Industriële bedrijvigheid is economisch gezien
Ook de duur en vorm van arbeidscontracten
een interessante sector voor een gemeente om
zijn aan verandering onderhevig. Er is sprake
te faciliteren. Niet alleen vanwege de werkge-
van een tweedeling tussen vast en flexwerk.
legenheid, maar vooral ook vanwege de hoge
Dit vergroot de kansenongelijkheid en raakt de
toegevoegde waarde omdat industrie vaak aan
kwetsbaren op de arbeidsmarkt. De intensiteit
het begin van een langere keten staat. Aan de
van deze veranderingen loopt uiteen tussen
industrie zijn immers tal van andere arbeidspro-
verschillende sectoren.
cessen verknoopt: ontwerp, design, marketing,
2 Drieluik gemeente Dordrecht 2021, ‘Perspectief op de stad, financiën en sturing & organisatie’.
13
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
verkoop, vervoer, onderhoud van machines en
de totale wereldhandelsstromen in de bollen-
financiële diensten. Figuur 4
sector loopt via onze streek. Het bijzondere aan de bollensector is dat deze zijn commerciële
Datacentra en op- en overslagbedrijvigheid
kracht deels haalt uit de wereldwijd bekende
voegen relatief minder economische waar-
iconische bollenvelden. Economie en landschap
de toe en creëren minder werkgelegenheid.
zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De
Bovendien leggen zij een groot beslag op de
kracht van het landschap blijkt uit de jaarlijks
bebouwde ruimte, verbruiken datacentra zoveel
stijgende toeristische bezoekersaantallen en de
energie dat de duurzaamheidsambities in
topdrie-positie als aantrekkelijke woonregio van
gevaar dreigen te komen en leidt groei van de
Nederland. En ondanks de coronapandemie
logistieke sector tot een toename van goede-
is er sprake van een aanzienlijke groei van de
renstromen over weg, water en spoor.
export van bloemen in 2021.
Technologie is een aanjager van economische groei en verbindt onze regio met grote waarde-
ARTIKEL LANDBOUWEXPORT
FIGUUR 4
Toegevoegde waarde en % arbeidsplaatsen per sector HLT Nederland Vervoer en opslag
Detailhandel
4.669
HLT
13,9%
NL
11,3%
Industrie en nutsvoorzieningen
4.480
HLT
13,3%
NL
10,4%
Gezondheids- en welzijnszorg HLT 12,3%
4.149
NL
15,8%
HLT
10,8%
NL
6,1%
1.378
HLT
4,1%
NL
5,1%
1.286
HLT
3,8%
NL
4,9%
HLT
3,3%
NL
2,5%
HLT
2,9%
NL
5,0%
Horeca
Land- en tuinbouw
1.191
ketens en kenniscentra in de wijde omgeving. vigheid betekent niet altijd direct een nieuwe
De verdere ontwikkeling van de onderliggende
ruimtebehoefte. Het gaat vooral om clustering:
tuinbouwsector tot een duurzame bedrijfstak
een afstand tussen bedrijven en ondersteu-
is dus juist in deze regio van nationaal belang.
nende instellingen die zo kort is dat dagelijks
Voor ondernemers zelf is verduurzaming
contact en ‘facilitysharing’ (gezamenlijk gebruik
belangrijk voor de continuïteit van hun bedrijf.
van laboratoria en werkplaatsen) mogelijk is
Ook de arbeidsmarkt vormt een grote uitda-
(campusvorming). Op en nabij een campus kan
ging, zeker met het oog op de aanstaande
vaak een hoge dichtheid aan arbeidsplaatsen
krimp van de beroepsbevolking en de huisves-
worden gerealiseerd.
ting van arbeidsmigranten. (Zie thema Wonen.)
3.654
Specialistische zakelijke dienstverlening
3.056
2.415
Duin- en Bollenstreek en de regionale
dan ook samen met onderwijsinstellingen in
economie
voor het verhogen van de instroom van jonge
De Greenport Duin- en Bollenstreek is nog altijd
mensen in deze sector. De groep van internationale werknemers groeit
bloemen en planten. Meer dan 60 procent van
mogelijk nog verder binnen verschillende
9,1%
Cultuur, sport en recreatie HLT
2,5%
NL
9,7%
NL
2,6%
HLT
7,2%
NL
5,6%
831
Financiële dienstverlening inclusief verhuur en handel onroerend goed
704
HLT
2,1%
NL
3,2%
HLT
2,0%
NL
3,7%
Facilitair zakelijke dienstverlening
2.343
hét internationale centrum van de veredeling, teelt, handel, logistiek en export van bollen,
977
HLT
Bouwnijverheid
De Greenport Duin- en Bollenstreek zet zich
14
Overheid
Groothandel
Inzet op innovatieve technologische bedrij-
HLT
7,0%
NL
7,2%
Onderwijs
1.960
HLT
5,8%
NL
6,8%
ICT en media
677
15
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
sectoren vanwege de krimp van de beroepsbe-
Werkgelegenheid
volking. Figuur 5 Dit vraagt zorg voor passende
In regionaal verband van de Duin- en Bollen-
huisvesting, een gezonde werkomgeving én
streek komt bijna de helft van de arbeidsplaat-
integratie. Het doel is hen volwaardig onderdeel
sen voort uit activiteiten op bedrijventerreinen.
te laten zijn van onze gemeenschap, ongeacht
Deze leggen slechts een klein beslag op de
de duur van de arbeidsperiode. Zo houden we
ruimte (3 procent van het totale areaal) en de
Teylingen economisch gezond, leefbaar en
leegstand is met 6 procent beperkt. Over het
veilig.
algemeen kent de regio dan ook vitale bedrijventerreinen die goed aansluiten bij de behoef-
RAPPORT ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT
en prognose Greenport - Duin- en Bollenstreek:
16.000 14.000
ten vanuit de regionale economie. Enkele kleinere gemengde bedrijventerreinen lenen zich voor het omvormen/transformeren
De Duin- en Bollenstreek huisvest verder inte-
tot innovatieve woon-werkgebieden. Hier pas-
ressante en veelbelovende bedrijvigheid op het
sen innovatieve woon-werkwoningen (bijvoor-
vlak van kennisintensieve economie. De pro-
beeld voor zzp’ers die vanuit huis willen werken)
ductiefactor kennis heeft hierbij een dominante
en kleine bedrijfsverzamelgebouwen voor
rol. Denk aan Greenport/Flower Science, Space
zzp’ers en ‘lichte’ bedrijven naast elkaar.
Campus/ESA-ESTEC en Unmanned Valley (drones en sensortechnologie). Deze kennis-
In onze gemeente ligt het niveau van arbeids-
intensieve economie sluit in een bredere (ruim-
participatie hoger dan het landelijke gemid-
telijke) context aan op andere kennisintensieve
delde. Figuur 6 Kenmerkend zijn een grote
bedrijvigheid in Leiden (bioscience), de zuidelij-
uitgaande pendel voor werk (70 procent van
ke (Den Haag, Delft en Rotterdam) en noorde-
de inwoners werkt buiten de regio) en een laag
lijke Randstad (metropoolregio Amsterdam) en
gebruik van sociale voorzieningen ten opzichte
het internationale netwerk rond Schiphol.
van de regio en landelijke cijfers. Echter, het aantal banen binnen de gemeente zelf is der-
RAPPORT SAMENHANG IN DE DUIN- EN BOLLENSTREEK
Arbeidsmigranten huidige trend
FIGUUR 5
mate laag dat je spreekt van een ‘kleine econo-
12.000 10.370
10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 1850 0 20 10
20 12
20 14
20 16
20 18
20 20
20 22
20 24
20 26
20 28
20 30
mie’ met slechts een beperkt aantal banen per 100 leden van de beroepsbevolking. Figuur 6a
Bron: Decisio (2021) CBS Microdata
16
17
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
Arbeidsparticipatie Teylingen - Nederland
FIGUUR 6
75,1%
Bruto arbeidsparticipatie (% van volwassen populatie
(% van volwassen populatie met werk minimaal 12 uur per week)
niveau en een grotere forensenstroom, met
aan ze - op basis van wet- en regelgeving en
mobiliteitsdruk en milieueffecten tot gevolg.
maatschappelijke verwachtingen - veel meer
68,4%
De economie van de toekomst is onderdeel
Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP)
van een duurzame samenleving. Ondernemers
is het hebben van een baan belangrijk voor het
moeten meewerken aan meerdere maatschap-
welzijn van mensen. Het aantrekken van nieuw
pelijke transities om als toekomstbestendig
ondernemerschap en werk dat past bij de
bedrijf in een toekomstbestendige samenleving
huidige gemengde economie, draagt dan ook
te blijven bestaan: energie, circulair, klimaat-
bij aan verschillende thema’s (zoals welzijn en
adaptatie, kwaliteit van de leefomgeving en
mobiliteit) van deze verkenningen.
inclusieve samenleving. Veel meer dan pakweg
HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING
Aantal banen (15 - 64 jaar)
FIGUUR 6A
het nieuwe normaal voor ondernemers, waar-
aandacht (moeten) geven.
72,9%
Netto arbeidsparticipatie
tien jaar geleden is duurzaamheid inmiddels
beperkt draagvlak voor het voorzieningen-
Toekomstbestendig ondernemerschap
71,1%
aanbiedend op arbeidsmarkt)
Zo’n kleine economie heeft een aantal nadelen:
Kennisintensieve economie:
Teylingen - Holland Rijnland per 1.000 inwoners
• Focus in de regionaal-economische samenwerking gezamenlijk op de kennisintensieve economie als een van de belangrijke economische speerpunten voor de toekomst.
800
• Faciliteer ambitieuze projecten voor de kenniseconomie in de Duin- en Bollenstreek.
HR
750
700 690,9 689,6
683,7
692,6
650
671,5
682,8
Niet alleen in de Duin- en Bollenstreek, maar juist ook in relatie tot kennisintensieve economie elders. Hiermee wordt verdere samenhang nagestreefd en vindt verdere onderlinge versterking plaats.
710,7
699,2
• Faciliteer cross-overs en kruisbestuiving tussen de verschillende delen van de kennisintensieve economie.
709,6 683,2
• Zorg voor goede randvoorwaarden voor de kennisintensieve economie in de Duin- en Bollenstreek als het gaat om ruimte, onderwijs en arbeidsmarkt (triple helix), bereikbaarheid en marketing. Leg voor het bewerkstelligen van deze randvoorwaarden binnen de gemeente de koppeling tussen verschillende beleidsterreinen voor een integrale benadering. Leg ook de koppeling met overeenkomstig beleid vanuit
600
andere, nabijgelegen regio’s, Schiphol, de Provincie en het Rijk.
550
2016 18
2017
2018
2019
Bron: LISA 2020, bewerking ABF Resaerch, 2016 - 2020
2020 19
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
Toerisme, gastvrijheid en gezondheid: • Maak de opgaven voor toerisme en recreatie, gastvrijheid en gezondheid tot opgaven van de hele Duinen Bollenstreek. Versterk elkaar als regio.
• Zet in op partnership: gemeente en bedrijfsleven zijn spelers in dezelfde gemeenschap met deels gezamenlijke belangen en doelen. De rol van bestaande of nieuwe ‘intermediaire facilitators’ van duurzame ontwikkelingen zoals de Greenport, ondernemersverenigingen, de Economic Board, Bedrijfsleven Bollenstreek en Circulair West kan steeds beter worden ingevuld, waarbij je rekening houdt met de
Greenport/sierteelt als een van de wereldwijd bekende boegbeelden van de regio:
urgentie van de verschillende transities. (zie ook deel 2 Netwerksamenwerking).
• Stimuleer de (export)sector Greenport Duin- en Bollenstreek om vitaal en toekomstbestendig te worden.
• Verwelkom nieuw arbeidspotentieel - industriële bedrijvigheid/bedrijven, start- ups en menskracht - en
Dit betekent modernisering, verduurzaming, transformatie en herverkaveling van het teeltareaal naar een
de bijbehorende voorzieningen. Dat kan door flexibel te reageren op de kansen die zich aandienen door
vitale, gezonde en duurzame bollenteelt en versterking van de identiteit en de openheid van het cultuur-
een ‘ja, mits’- houding, te werken aan digitale infrastructuur, dubbelgebruik en functiemenging. Sta op
landschap. Onderzoek toont aan dat er grootschalige, ruimtelijke herontwikkelingskansen zijn, maar dat
specifieke locaties een vermenging of transformatie toe van functies zoals wonen en werken om daar-
het nog ontbreekt aan instrumentarium en kapitaal om de transformatie naar een duurzame en gezonde
mee een aantrekkelijk vestigingsklimaat te ontwikkelingen voor zzp’ers en startende ondernemingen.
herverkaveling van het teeltareaal en leefgebied te realiseren. Zorg voor goed rentmeesterschap. • Kies een duidelijke regionale koers voor de Greenport en geef duidelijkheid over de noodzakelijke vier-
• Verbeter de bereikbaarheid van(af) de A4 en A44 om aantrekkelijker te zijn als vestigingsplaats voor bedrijven in de buurt van de kennissteden en Schiphol.
kante meters teeltgrond in de toekomst door regionaal hierover het gesprek aan te gaan. • Stem met elkaar af wat onder een open landschap wordt verstaan, want dit is een relatief begrip. Wat is open? • De fysieke ruimte is beperkt. Maak daarom samen met het maatschappelijk middenveld duidelijke keuzes in de landelijke en maatschappelijke opgaven, zoals wonen, de energietransitie, natuurvriendelijke en duurzame bollenteelt en landbouw, klimaatadaptatie en circulaire economie. Ga samen met provincie en Rijk op zoek naar financieringsmogelijkheden. Wellicht biedt het nieuwe landelijke regeerakkoord hiervoor mogelijkheden of Europese plattelandssubsidies. • Neem de regie om samen met onze partners uitvoering te geven aan de visie op internationale werknemers/arbeidsmigranten. Zij zijn van waarde voor onze lokale samenleving en economie.
Toekomstbestendig ondernemerschap: • Maak Teylingen aantrekkelijk als vestigingsplaats voor nieuwe of vernieuwende bedrijven. Het bestaande bedrijfsleven zoekt naar aansluiting op (internationale) veranderingen, zoals energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en toekomstige kansen om te overleven in de digitale wereld. • Faciliteer informatie en stel ‘spelregels’ op voor het aanleggen van de voorzieningen die nodig zijn om energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en verdere digitalisering mogelijk te maken. Individuele bedrijven kunnen of willen dit niet zelf oppakken, maar hebben dit wel nodig om kansen en risico’s in te schatten van investeringen in nieuwe producten of diensten.
20
21
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
OPGAVE 3
Onderwijs en beroepsbevolking KOERSBEPALING
ONDERWERPEN DEEL 2
De kernvraag is welke rol Teylingen kan spelen bij het versterken van de aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt in de regio, gekoppeld aan innovatie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor zowel jongeren als bedrijven. NETWERKSAMENWERKING
DIGITALISERING
ONDERWIJS EN BEROEPSBEVOLKING ENERGIETRANSITIE
ECONOMIE - INNOVATIE
HUIDIGE KADER
mensen en bedrijven. In talloze sectoren worden
In de maatschappelijke agenda Teylingen ‘Leven
al robots toegepast, zoals in productiebedrijven
Lang Meedoen’ heeft de raad ambities be-
(automobielindustrie) en distributiecentra. Ook
noemd op het gebied van onder meer talent-
de energietransitie heeft grote gevolgen. In de
ontwikkeling, werk en inkomen en opgroeien
sectoren gericht op fossiele energie verdwijnen
en opvoeden.
banen. Tegelijkertijd ontstaan rond duurzame energie en energiebesparing nieuwe oplossin-
MOBILITEIT - BEREIKBA AR
WELZIJN - INCLUSIE - GEZONDHEID
MAATSCHAPPELIJKE AGENDA TEYLINGEN
gen, producten en markten. Dit zal een groot beroep doen op praktisch en technisch geschoold personeel. Om klaar te zijn voor die verschuiving, is een verandering in onderwijs
ONDERWERPEN DEEL 1
In de zogenoemde tripel helix werken onder-
nodig. Opleidingen moeten zich in snel tempo
nemers, onderwijs en overheid samen aan
aanpassen en de aansluiting tussen onderwijs
onder meer de aansluiting van vraag en aanbod
en arbeidsmarkt moet worden versterkt3.
van de arbeidsmarkt. Voorbeeld is het landelijke Techniekpact, dat regionaal wordt uitgevoerd.
Ondertussen neemt de werkdruk toe. Werkenden worden steeds meer geacht te blijven inves-
22
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
teren in bij-, her- en omscholing. Zorgtaken zijn
In veel beroepsgroepen gaat het werk de komen-
door de vergrijzing een groeiende verantwoor-
de jaren snel veranderen. Deze veranderingen
delijkheid en de digitalisering van werk betekent
vragen veel van het aanpassingsvermogen van
dat werk en privé meer door elkaar lopen4.
3 Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’. 4 Drieluik gemeente Dordrecht 2021, ‘Perspectief op de stad, financiën en sturing & organisatie’.
23
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
Opleidingsniveau Teylingen - Nederland
FIGUUR 7
Aantallen en % per opleidingsniveau
laag
6330 22,4%
27,6%
12260
middelbaar hoog
9730
0
2.000
4.000
6.000
8.000
43,3%
34,4%
10.000
Bron: CBS - 2020
Krimp beroepsbevolking
FIGUUR 8
verwachte krimp van beroepsbevolking (20 - 65 jaar), afgerond op honderdtallen
2020
2030
2040
24
21.800 47.400 20.500 45.400 19.700 43.400
Opleidingsniveau
Tegentrend
Het aantal hoogopgeleiden stijgt nog steeds in
Er is ook een tegentrend zichtbaar: een bewe-
Nederland en ligt nu omstreeks 40 procent. In
ging naar meer betekenisvol en ambachtelijk
kennissteden gaat het al om ruim 50 procent tot
werk, een herwaardering van de doeners. Het
zelfs 70 procent in Utrecht. Dit is een uitvloeisel
tekort aan praktisch opgeleiden is namelijk
van de toenemende complexiteit van het werk.
groot in sectoren als de groot- en detailhandel,
Het aantal laagopgeleiden daalt nog ieder jaar.
de bouw, gezondheid- en welzijnszorg, onder-
Teylingen volgt deze landelijke trend. Figuur 7
wijs en industrie. Sectoren waar praktisch opgeleiden juist werk vinden. Een tekort aan
41,5%
30,9%
Opleidingsniveau is een belangrijke voorspeller
personeel is er ook in de land- en tuinbouw,
van algeheel welbevinden van onze inwoners.
zakelijke dienstverlening, logistiek, groothandel,
Hoger opgeleiden hebben hogere inkomens,
voedingsindustrie en metaalindustrie. De ver-
stabielere arbeidsmarktposities, doen minder
wachting is dat deze sectoren verder afhanke-
vaak een beroep op sociale regelingen, verkeren
lijk worden van arbeidsmigranten5.
minder vaak in problematische schuldposities, hebben een hogere levensverwachting, een
Arbeidspotentieel aantrekken en
gezondere levensstijl en vervallen minder snel
behouden
in de criminaliteit.
De Bollenstreek heeft een (historie van) hoge arbeidsparticipatie, maar de beroepsbevolking
Bekend is dat laagopgeleiden, laaggeletterden,
gaat krimpen door de sterke vergrijzing in de
mensen met een arbeidsbeperking en men-
gemeente en de regio. Figuur 8 Dit is nu zelfs
sen met een migratieachterstand een relatief
al zichtbaar in sectoren met een vergrijsde
kwetsbare positie op de arbeidsmarkt hebben.
samenstelling: zorg, onderwijs en techniek. Om
Officieel geldt een mbo 2-diploma als startkwa-
het welvaartsniveau in stand te houden, is het
lificatie voor de arbeidsmarkt (het niveau dat
aantrekken van internationale werknemers bijna
mensen minimaal nodig hebben voor een sta-
onvermijdelijk. De aanwezigheid van en toegang
biele arbeidsloopbaan). Maar feitelijk beweegt
tot gekwalificeerd personeel (in de nabije omge-
het startniveau zich naar niveau 3 of zelfs 4.
ving) wordt nog nadrukkelijker een belangrijke
Vakkrachten als metselaars, elektriciens, tim-
vestigingsvoorwaarde voor bedrijven.
merlieden, schilders, slagers, bakkers, kappers, verzorgers, hoveniers, peuterleidsters, dokters-
Het behouden van onder meer jongeren als
assistenten, beveiligers en chauffeurs beschik-
arbeidspotentieel voor de gemeente en regio
ken in de regel over een mbo 3 of 4-diploma.
is een belangrijke voorwaarde voor een aan-
5 Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’.
25
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
trekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijvigheid.
toe te nemen. Het zijn de vrouwen die nadruk-
Helaas zien we een braindrain van jongeren en
kelijker hun kansen in het onderwijs grijpen. Ook
vooral jonge vrouwen uit het gebied richting de
onze gemeente heeft met deze trend te maken:
kennissteden. Naarmate het opleidingsniveau
jonge vrouwen zijn meer geneigd de streek te
stijgt, lijken de verschillen tussen man en vrouw
verlaten dan hun mannelijke leeftijdsgenoten.
HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING Algemeen: • Zorg voor kansengelijkheid door te investeren in jongeren (12-27 jaar), migranten en internationale werknemers, achterstanden aan te pakken en te zorgen voor een optimale verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Circa 25 procent van de internationale werknemers verblijft nog in de regio na vijf jaar. • Verbind een onderwijsprogramma met de economische speerpunten van de streek en onderscheid jezelf daarin van het landelijke onderwijsaanbod. • Stimuleer en faciliteer het opleiden van duurzaam inzetbare mbo’ers en hbo’ers, op basis van arbeidsmarktperspectief waarbij de aansluiting tussen het onderwijs en het bedrijfsleven wordt verbeterd. Stimuleer mensen om een technische opleiding te volgen om capaciteit op te bouwen om de energietransitie in goede banen te leiden. • Voorzie in de grote vraag naar huisvesting, oefenruimte of ruimte voor start-ups, studenten en hoogopgeleiden. Dit kan deze groepen behouden voor onze streek. • Werk aan de noodzakelijke verdere ontwikkeling van menselijk kapitaal. Toekomstgericht arbeidsmarktbeleid moet meer oog hebben voor combinatie van werken, zorgen en leren. • Stimuleer en regisseer de samenwerking tussen bedrijven, onderwijs, zorginstellingen en overheid (de triple helix), zodat talentontwikkeling beter tot stand kan komen in het onderwijs en bij bedrijven.
• Gebruik hiervoor de nabijheid van kennisintensieve economie (Space Campus/ESA-ESTEC, Unmanned Valley en Bio Science in Leiden), gericht op innovatie gecombineerd met onderwijs, de Triple Helix. Hierdoor ontstaat een aantrekkelijke woonomgeving voor jongeren en bedrijven. • Zorg voor onderlinge bereikbaarheid, fysiek en digitaal.
26
27
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
OPGAVE 4 ONDERWERPEN DEEL 2
Wonen KOERSBEPALING
Teylingen wil een levendig dorp blijven. Daar is een aantrekkelijke woonomgeving voor nodig. Dit voorkomt of verkleint de negatieve verschijnselen van
REGIONALE SAMENWERKING
vergrijzing, bevolkingskrimp, het vertrek van jongeren, verschraling van het voorzieningenniveau en economische krimp. De gemeente moet de richting en indicatieve omvang bepalen van de toekomstige groeimogelijk-
WONEN WERK MOBILITEIT - BEREIKBA AR
heden op het gebied van wonen. Meer wonen vraagt ook meer werkgelegenECONOMIE
DUURZA AMHEID
heid en voorzieningen in de directe omgeving voor de bewoners om ook prettig te kunnen wonen in een gezonde fysieke leefomgeving. Dit concurreert direct met de beschikbare ruimte voor andere opgaven zoals het open landschap, de bollensector en de duurzame opwekking van energie en klimaat adaptatie.
ONDERWERPEN DEEL 1
HUIDIGE KADER De actuele beleidskaders zijn verwoord in de regionale woonagenda van Holland Rijnland.
WOONPROGRAMMA 2020-2024 TEYLINGEN
Specifiek voor Teylingen krijgen deze kaders een vertaling in het woonprogramma 2020-2024. Als sturingsinstrumenten zijn recent de doelWOONAGENDA HOLLAND RIJNLAND
groepenverordening woningbouw en de beleidsuitgangspunten voor zelfbewoningsplicht en anti-speculatiebeding opgesteld.
28
29
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
Eén of meerpersoonshuishoudens
FIGUUR 9
% huisshoudens per type per 5 jaar, Teylingen - Nederland
de samenleving en als consument. De roep om voorzieningen, ontmoetingsmogelijkheden,
TROUW ARTIKEL: NIEUWE WETGEVING
woningen en regelgeving die bij deze groep passen, groeit dan ook7. Figuur 9
ÉÉN
2000 MEER
24,05% 75,95%
33,41% 66,59%
Concreet zijn er diverse woningbouwprojecten
Wonen wordt sinds corona meer dan ooit ge-
gerealiseerd en in ontwikkeling in onze gemeen-
combineerd met werk, omdat afstanden min-
te, zoals Hooghkamer, Park Overteylingen,
der relevant zijn geworden voor het leveren van
Bloementuin, Langeveld, Groot Seminarie
(digitaal) werk. Een prettige leefomgeving dicht
Warmond en Nieuw Boekhorst.
bij huis lijkt dus steeds belangrijker te worden. Ook de toestroom van arbeidsmigranten,
ÉÉN
2005 MEER
26,64% 73,36%
34,54% 65,46%
ÉÉN
28,13%
36,14%
MEER
71,87%
63,86%
2010
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
soms tijdelijk, soms permanent, verandert de
Teylingen kent een hoge woontevredenheid .
woonvraag. Uit onderzoek blijkt dat het aantal
Wonen staat symbool voor een belangrijke
arbeidsmigranten ten behoeve van de Green-
kwaliteit in de regio, met name vanwege de
port in ieder geval tot 2030 nog blijft groeien.
openheid in de woonomgeving, karakteristieke
Meer dan de helft van deze (internationale)
dorpskernen en goede voorzieningen. Landelijk
medewerkers verblijft langer dan een jaar in
is de woningnood hoog en in het regeerak-
de regio en wonen in reguliere woningen.
6
koord is de ambitie opgenomen om jaarlijks minimaal 100.000 woningen te realiseren. De ruimte en de mogelijkheden om te bouwen zijn echter schaars.
ÉÉN
2015 MEER
70,56%
37,41% 62,59%
ÉÉN
31,05%
38,50%
MEER
68,95%
61,50%
2020
30
29,44%
Bron: CBS
RAPPORT ARBEIDSMIGRANTEN IN DE GREENPORT
Woonvraag verandert
Daarnaast is er een sterk toenemende vraag
De vraag naar nieuwe woonvormen neemt
naar geclusterde woonvormen. Want hoewel
toe. Dat komt doordat er steeds meer eenper-
steeds meer ouderen wellicht met enkele
soonshuishoudens zijn. Mensen worden ouder
aanpassingen kunnen blijven wonen in een
(de langstlevende blijft zelfstandig wonen),
reguliere woning, is er ook een groep oude-
door echtscheidingen ontstaan eenouderge-
ren die wat meer zorg nodig heeft. Zij zoeken
zinnen, de maatschappij individualiseert en het
vooral naar een tussenvorm, zoals geclusterde
geloof drukt een kleiner stempel op het leven.
woonvormen (bijvoorbeeld hofjeswoningen
Alleenstaanden krijgen een sterkere positie in
voor ouderen).
6 EWmagazine/Bureau Louter, Beste gemeenten 2021. 7 Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’.
31
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
Kortom: de woonvoorkeuren zijn veel gediffe-
ningen worden steeds vaker bewoond door
rentieerder geworden door huishoudenverdun-
alleenstaanden (de langstlevende) of oudere
ning, meer alleenstaanden, meer echtschei-
echtparen die de laatste jaren niet meer heb-
dingen, jongeren en ouderen die langer thuis
ben geïnvesteerd in hun huis. Een deel van de
wonen, meer mensen die wonen en werken
panden is alweer toe aan groot onderhoud en
willen combineren, de tiny houses-beweging,
verduurzaming. De aankomende generatie-
kleinere gezinnen of juist grotere samengestel-
wisseling (tussen 2022 en 2030) biedt kansen
de gezinnen, expats met een tijdelijk contract,
omdat er dan beweging komt in deze huidige
arbeidsmigranten, internationale studenten en
woonwijken en differentiatie mogelijk wordt.
de behoeften aan woonvormen met een gemeenschappelijk karakter en duurzaamheids-
De verhuismobiliteit in de jongvolwassen leef-
overwegingen.
tijdsgroepen is (vanzelfsprekend) het hoogst.
FIGUUR 10
Woning naar eigendom
koopwoning
particuliere verhuur
sociale huur
65,49%
12,43%
22,08%
57,22%
13,91%
28,87%
10.656
2.023
3.592
In de studieperiode verlaten veel jongeren
Woningmarkt onder druk
de gemeente. Daar staat tegenover dat het
De woningvoorraad in Teylingen bestaat voor
verhuissaldo van de 26 tot 35-jarigen weer in
een groot deel uit koopwoningen. Figuur 10
het voordeel van Teylingen is. Zij willen ruimer
Dit is kenmerkend voor veel stabiele midden-
wonen en zich vestigen als gezin. De nieuw-
klasseregio’s, maar maakt de gewenste door-
bouwontwikkelingen zijn daar zeker op van
stroom op de woningmarkt wel lastiger. De hele
invloed. Figuur 11
woningmarkt staat onder druk en de opgave
Bron: CBS - 2021
voor de gemeente betreft woningen voor kleine
De gemeente wisselt ongeveer evenveel bewo-
huishoudens (vooral alleenstaanden en twee-
ners uit met de stedelijke centra in het noorden
persoonshuishoudens), sociale huurwoningen,
(Haarlemmermeer, Amsterdam, Haarlem) als
goedkope/betaalbare koopwoningen, midden-
met die in het zuiden (Leiden, Den Haag). Van-
huur en snelle oplossingen voor spoedzoekers.
uit dit punt is het noodzakelijk om de oriëntatie op de noordzijde te versterken, omdat dit via
32
Circa 45 procent van de woningvoorraad in
de standaard regionale samenwerkingsvormen
Teylingen is afkomstig uit de periode 1965 -
nu niet gebeurt (andere woonregio). Teylingen
1995. Een periode die gekenmerkt wordt door
heeft een klein positief verhuissaldo met de
redelijk uniforme bouw: grondgebonden
omliggende regio’s: er zijn meer nieuwkomers
eengezinswoningen met tuin. De gezinswo-
dan vertrekkers. Figuur 12
33
FIGUUR 11
Verhuismobiliteit naar leeftijd (2020)
Verhuissaldo
FIGUUR 12
Feitelijke cijfers
Binnen gemeenten verhuisde personen
Tussen gemeenten verhuisde personen: gevestigd
Tussen gemeenten verhuisde personen: vertrokken
76
118
91
5 tot 10 jaar
99
73
52
10 tot 15 jaar
95
56
56
15 tot 20 jaar
103
91
103
20 tot 25 jaar
142
235
324
25 tot 30 jaar
203
355
288
30 tot 40 jaar
254
407
252
40 tot 50 jaar
180
154
164
50 tot 65 jaar
162
212
195
65 tot 80 jaar
136
129
101
43
43
30
jonger dan 5 jaar
80 jaar of ouder
Binnen gemeenten verhuisde personen
1.453
1.798
Tussen gemeenten verhuisde personen: gevestigd Tussen gemeenten verhuisde personen: vertrokken
1.818
2016
1.537 2.244
2017
1.906 1.436 1.794
2018 1.506 1.544
1.746
2019 1.459
1.508 1.890
2020 1.617
34
35
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING
• Zet met het woonbeleid actief in op sturing voor huisvesting voor specifieke doelgroepen. Specifieke doelgroepen die kunnen worden genoemd: ouderen, jongeren, arbeidsmigranten, statushouders,
Algemeen: • Zet in op dynamiek en flexibiliteit in het woonbeleid en regelgeving rond bouwen. Flexibele regelgeving
gescheiden mensen, uitstroom ggz en andere zorgbehoeften. • Versterk de oriëntatie en het netwerk op de noordzijde - metropoolregio Amsterdam en de regio
en toepassing is noodzakelijk om tijdelijk, modulair, variabel, natuurinclusief te bouwen en renovatie en
Zuid-Kennemerland/IJmond, buiten de standaard regionale samenwerkingsvormen (andere woon-
functiemenging mogelijk te maken, zowel in de woonwijken als in de dorpscentra waar sprake is van
regio’s betrekken).
leegstand of verloop te verwachten is. Dit geldt niet alleen voor nieuwbouwlocaties, maar zeker ook voor bestaande bebouwing. • Gebruik de mogelijkheden die de Omgevingswet biedt om integraal en versneld bouwtrajecten te faciliteren. Zo kunnen we per ontwikkeling kijken hoe de gemeente doorstroming op de woningmarkt kan faciliteren. • De fysieke ruimte is beperkt. Maak daarom samen met het maatschappelijk middenveld duidelijke keuzes in de landelijke en maatschappelijke opgaven, zoals wonen, de energietransitie, natuurvriendelijke en duurzame bollenteelt en landbouw, klimaatadaptatie en circulaire economie. • Ga samen met provincie en Rijk op zoek naar financieringsmogelijkheden. Wellicht biedt het nieuwe landelijke regeerakkoord hiervoor mogelijkheden of Europese plattelandssubsidies. • Overweeg waar actief grondbeleid zinvol kan zijn. Het bestaande grondbeleidsinstrumentarium (met als kader de Omgevingswet) geeft in principe voldoende armslag om zo’n beleid te voeren. • Benut bij nieuwbouwprojecten de mogelijkheid om voorrang te geven aan eigen inwoners, zodat jonge mensen in aanmerking komen voor betaalbare woningen en in het eigen dorp kunnen blijven wonen. Geef eveneens voorrang aan mensen met economische binding, zoals leraren, politieagenten of verpleegkundigen die moeilijk aan een koopwoning kunnen komen.
Kijk daarbij ook naar constructies waarbij de gemeente (gedeeltelijk) eigenaar van de grond en stenen blijft, zodat een lening bij de bank ook voor deze kopers betaalbaar wordt. • Faciliteer multifunctionaliteit door de huidige vierkante meters optimaal te benutten en bebouwing door herbestemming en transformatie van bebouwing en functiemenging makkelijker te maken (zie ook cijfers leegstand). Sluit ook nieuwe woonvormen niet uit. Denk hierbij aan andere gezins- of samenlevingsvormen. Zo kan de multifunctionaliteit van een gebied worden vergroot in een woonwerkgebied en de locatie van bebouwing intensiever worden benut. • Geef richting over de intensiteit van de bebouwing. Is hoogbouw mogelijk en zo ja, wat verstaan we dan onder hoogbouw en waar is dit mogelijk of juist niet?
36
37
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
OPGAVE 5
Mobiliteit KOERSBEPALING
Mobiliteit is één van de fysieke ruimtevragers, net als o.a. woningbouw,
ONDERWERPEN DEEL 2
bedrijventerreinen, duurzame opwek en klimaat en vraagt dus een integrale benadering om de onderlinge samenhang te versterken en de juiste keuzes te kunnen maken. REGIONALE SAMENWERKING
DIGITALISERING
Een doorvertaling van regionaal beleid naar lokale aanpak is nodig om het functioneren van het mobiliteitssysteem op de juiste manier te
MOBILITEIT
koppelen aan de aantrekkingskracht van de streek, duurzaamheids WERK EN ECONOMIE
WONEN
ontwikkelingen en leefbaarheid.
DUURZA AMHEID - KLIMA ATBESTENDIG
WELZIJN - GEZONDHEID EN VITALITEIT
VITALE KERNEN
HUIDIGE KADER
de regionale omgevingsagenda (ROA), Regio-
Mobiliteit maakt het voor mensen mogelijk
nale Energie Strategie (RES 1.0) en de actuali-
om deel te nemen aan de maatschappij, naar
satie van de regionale woonagenda.
het werk en naar school te gaan en zorgt voor ONDERWERPEN DEEL 1
sociale contacten. De regionale strategie mobiliteit van Holland Rijnland beschrijft de route waarmee we als gezamenlijke gemeenten de
REGIONALE STRATEGIE MOBILITEIT
mobiliteitsopgave in de regio willen realiseren, die past bij de ontwikkeling naar een sterke, gezonde en toekomstbestendige regio. Deze mobiliteitsstrategie staat dan ook niet op zich-
REGIONALE OMGEVINGSAGENDA
zelf, maar hangt nauw samen met onder meer 38
39
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
Deelauto’s
FIGUUR 13
Aantal deelauto’s per 100.000 inwoners
39
2018 2019 2020 2021
36
35
41
15
43
18
58
De strategische agenda ‘Ruimte’ van de Duin-
van benzinemotoren voor personenauto’s per
en Bollenstreek onderstreept dit belang met
2030 en voor vrachtwagens per 2040. Andere
een focus op de mobiliteitsvraagstukken die
ontwikkelingen zijn meer autonoom rijden (de
specifiek voor de streek van belang zijn. De
zelfrijdende auto), rekeningrijden en de groei
mobiliteitsmaatregelen voor de noordelijke
van deelmobiliteit. Figuur 13 Technologie kan
Duin- en Bollenstreek zijn hiervan een be-
hiermee een bijdrage leveren aan zowel de
langrijk onderdeel. Voor de concrete uitwer-
verkeersveiligheid als de verduurzaming van
king hiervan is het regionaal overlegplatform
mobiliteit.
‘Ontsluiting Noordelijke Bollenstreek’ ingericht. In een nog verdere doorvertaling zoomen de
Als lokale overheid kunnen we inspelen op de
lokale mobiliteitsvisie en het conceptmobili-
veranderingen in de manier waarop mensen
teitsplan vervolgens in op het lokale niveau van
zich verplaatsen. Wij kunnen inspelen op de
Teylingen, inclusief de verkeersveiligheid.
transitie van autogebruik naar (elektrische) fiets
Bron: Crow - Kennisprogramma Verkeer en Vervoer
en openbaar vervoer en inzetten op deelmobiSTRATEGISCHE AGENDA RUIMTE DUINEN BOLLENSTREEK
Vervoersmiddelen
FIGUUR 14
liteit8. Figuur 14 Door anders om te gaan met mobiliteit en de (inrichting van de) ruimte in het dorp (met meer nadruk op fiets en openbaar vervoer), kan het mobiliteitssysteem bijdra-
30%
Deze werkwijze is een mooi voorbeeld van
gen aan een gezond, biodivers en leefbaar dorp,
wat we in de regionale samenwerking ook wel
dat ook duurzaam en klimaatbestendig is.
omschrijven als ‘het dansen tussen de scha20%
10%
len’ van de regionale, subregionale en lokale
Mobiliteit zal toenemen
bestuursstructuren, om de gewenste resultaten
Het SCP stelt dat het terugveren naar oude
met elkaar te kunnen behalen. (Zie ook deel 2
sociaalmaatschappelijke patronen op (middel-)
Politiek-bestuurlijke opgaven, opgave regionale
lange termijn aannemelijk lijkt. Corona heeft
samenwerking en adaptief besturen).
dus waarschijnlijk geen blijvende invloed op ons verplaatsingsgedrag. Volgens het Planbureau
0%
? Overig
40
met trein
met fiets
met bus/tram
met bromfiets
met auto als passagier
met auto als bestuurder
Bron: Crow - Onderzoek verplaatsingen in Nederland - Kennisinstituut voor mobiliteit
door te lopen
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
voor de Leefomgeving (PBL) en het CPB zal de
Onze voertuigen en manier van reizen veran-
mobiliteit toenemen door een verdere toename
deren. Dat komt onder meer door de tech-
van de bevolking en de regionale bouwopgave
nologische ontwikkelingen. Denk aan het
(Zie opgave Wonen) en door een naar verwach-
elektrisch rijden en het verbod op de productie
ting gematigde economische groei9.
8 Drieluik gemeente Dordrecht 2021, ‘Perspectief op de stad, financiën en sturing & organisatie’. 9 Strategische verkenningen 2022-2026 gemeente Leiden, ‘Een ambtelijke inventarisatie van maatschappelijke opgaven en politiek-bestuurlijke uitdagingen’.
41
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
Smart city
(te) sterke noord-zuidoriëntatie, die historisch
• Start bij stedenbouwkundige ontwikkelingen met de routes voor lopen en fietsen (en bekijk wat er nog
De toepassing van data, slimme sensoren en
is gegroeid in de streek. Economisch gezien
overblijft voor de auto) en neem een besluit over wie waar mag parkeren. Mobiliteit (kwaliteit van de
apparaten die verbonden zijn met het internet
zijn er echter grote veranderingen geweest van
bereikbaarheid) is immers een randvoorwaarde voor ruimtelijke ontwikkelingen en transformaties. Niet
maakt het leven steeds makkelijker (smart
de bollenindustrie naar een kennisindustrie en
enkel bezien in de directe omgeving, maar ook in groter (boven)regionaal verband.
city-toepassingen). Zeker op het gebied van
recreatie/toeristenindustrie (binnen en buiten
mobiliteit zijn er steeds meer smart toepassin-
de regio). De infrastructuur is onvoldoende
gen mogelijk. Zo kunnen data worden ingezet
meegegroeid met deze economische ontwik-
om parkeerdruk en mobiliteit te monitoren en
kelingen in de regio.
inzicht te geven in waar zich op welk moment
• Vergroot de leefbaarheid in de kernen door niet-bestemmingsverkeer zoveel mogelijk buiten de kernen om te leiden, in combinatie met aantrekkelijke en directe loop- en fietsroutes in de kern. • Zet in op een gedragsverandering van bewoners, ondernemers, werknemers en bezoekers, vooral met fysieke maatregelen. Situeer parkeerplaatsen bijvoorbeeld aan de rand van een buurt of wijk, in combinatie met comfortabele en directe loop- en fietsroutes.
de meeste mensen bevinden. (Zie deel 2 poli-
Het bereikbaarheidsvraagstuk is breder dan
tiek-bestuurlijke thema’s, Digitalisering profes-
de gemeente en de regio Holland Rijnland.
de fietsinfrastructuur aan ten behoeve van doorfietsroutes) en stimuleer het gebruik van openbaar
sionaliseren.)
Het mobiliteitssysteem moet de kernen ver-
vervoer door in te zetten op een stevige fiets- en OV-agenda. Richt ook de openbare ruimte daarop in,
binden met de hele omgeving - de Bollenstreek
Regionale mobiliteit en bereikbaarheid
- én met de regio Leiden, Haarlem, Haarlemmer-
Het huidige verkeers- en vervoersysteem in de
meer, Schiphol en de metropoolregio Amster-
regio is op onderdelen overbelast vanwege de
dam.
• Verduurzaam mobiliteit door het stimuleren van de transitie van autogebruik naar fiets (pas bijvoorbeeld
met oog voor de mensen die minder mobiel zijn. • Koppel indien mogelijk nieuwe informatie uit data aan het te voeren beleid (smart city) en gebruik dit om de veiligheid nog verder te verbeteren en verduurzaming te versnellen. • Creëer ruimte en een voedingsbodem voor technologische ontwikkeling, zoals de afname van traditionele (geautoriseerde) vervoersmiddelen, het stimuleren van groene mobiliteit en de toename van deelmobiliteit. Bij deelmobiliteit moet ook rekening worden gehouden met mogelijke (ongewenste) neveneffecten door het beslag dat deelmobilteit kan leggen op de openbare ruimte. • Ga actief in overleg met de provincie als de concessieverlener van het regionale openbaar vervoer en het
HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING
Rijk als concessieverlener van het landelijke netwerk van treinen. Goed overleg is zeer belangrijk voor het realiseren van goed openbaar vervoer binnen de gemeente, maar ook naar de regio en bovenregionaal.
Algemeen: • Breng de samenwerkingspartners op het gebied van mobiliteit zowel binnen als buiten de regio goed in beeld en ga duurzame relaties met ze aan. Blijf in regionaal verband inzetten op realisatie van de ontsluiting van de noordelijke Bollenstreek. Het is cruciaal om te investeren in de bereikbaarheid en de mobiliteit van de hele streek. De gemeente moet met partners vlot en duidelijk inspelen op kansen en mogelijkheden. • Investeer in aantrekkelijk en korte routes naar OV-halten, HUB10/stations(s) en P&R-locaties, benut station(s) in de regio beter met voldoende voorzieningen voor elektrische oplaadpunten/deelmobiliteit en optimaliseer de (HOV)-busverbindingen, ook vervoersregio-overschrijdend.
42
10 Een mobiliteitshub is een hoogwaardige fysieke locatie die een gevarieerd aanbod van duurzame en actieve vervoersmiddelen combineert met aangename verblijfsmogelijkheid. Reizigers hebben keuzemogelijkheden en kunnen eenvoudig overstappen op een ander vervoersmiddel.
43
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
OPGAVE 6
Duurzaamheid KOERSBEPALING
ONDERWERPEN DEEL 2
Verduurzaming hangt samen met verstedelijking/wonen, bollencultuur en mobiliteit. De doelstellingen bij deze thema’s leggen claims op de beperkte ruimte in de Bollenstreek. Teylingen moet als regisseur OPEN OVERHEID
REGIONALE SAMENWERKING NETWERKSAMENWERKING COLLECTIEVEN
DIGITALISERING
DUURZAAMHEID ECONOMIE BOLLENCULTUUR
VEILIGHEID
MOBILITEIT
WONEN
WELZIJN - GEZONDHEID
ONDERWERPEN DEEL 1
deze ruimteclaims met elkaar in evenwicht brengen (people, planet, profit) en duidelijke prioriteiten stellen. HUIDIGE KADER
Alle dertig regio’s in Nederland onderzoeken in
In 2050 is Teylingen verplicht om klimaatbe-
samenwerking met de provincie, netbeheerder en
stendig en klimaatneutraal te zijn. Teylingen
waterschappen waar en hoe ze duurzame energie
heeft daarvoor onder meer haar ambities op
grootschalig kunnen opwekken, met als doel om in
het vlak van klimaatadaptatie vastgesteld en
2050 energieneutraal te zijn. Om de ambities uit te
werkt aan een uitvoeringsprogramma om
werken en uit te voeren en te zorgen voor draagvlak,
actief (plus) in te zetten op dit doel.
is verdere samenwerking en participatie nodig. Bij-
AMBITIE KLIMAATADAPTATIE TEYLINGEN
voorbeeld op het vlak van bovenlokale afstemming van de concretisering van de plannen, kennisuitwisseling, maar ook als het gaat om de doorontwikkeling naar de RES 2.0.
Op het gebied van de energietransitie is samen
De Lokale Energie Strategie (LES) geeft inzicht in
met alle Holland Rijnland-gemeenten de Regio-
de specifieke opgaven, doelen en uitdagingen voor
nale Energie Strategie (RES) 1.0 vastgesteld om
Teylingen en hoe deze gerealiseerd kunnen worden.
zo als regio te voldoen aan het Klimaatakkoord.
Om in 2050 klimaatneutraal te zijn, beschrijft de transitievisie ‘Warmte’ hoe alle gebouwen op een
REGIONALE ENERGIE STRATEGIE 1.0
duurzame manier kunnen worden verwarmd en wat we komende jaren doen om dat voor elkaar te krijgen. Ook hiervoor is bovenlokale afstemming nodig.
44
45
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
TRANSITIEVISIE WARMTE TEYLINGEN
Circulaire economie Een circulaire economie is volgens het Planbu-
Waarde in mm neerslag voor de regio Katwijk - Lisse - Heemstede
reau voor de Leefomgeving (PBL) gericht op het optimaal inzetten en hergebruiken van grond-
Ondertussen ontstaan er op operationeel ni-
stoffen in de verschillende schakels van de
veau allerlei initiatieven die deze doelen helpen
productieketen: van de winning van grondstoffen
bereiken, zoals de MKB-Deal Transitieloket D&B
tot consumptie. Grondstoffen raken op door een
energietransitie, Circulair West en energiecoö-
groeiende bevolking en toenemende welvaart in
peratie Zon op Teylingen.
de wereld. Ook de coronacrisis leidt wereldwijd
5.000
4.000 3441 3.000
tot een tekort aan grondstoffen. Economische
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
groei is alleen mogelijk als dat op een duurzame
Klimaatadaptatie
en daagt uit tot innovatie. Bij de transitie naar
Door klimaatverandering stijgt de kans op
een circulaire economie is uiteraard niet alleen de
wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen.
overheid aan zet, maar ook bedrijven en burgers.
Figuur 15 en 16 Dit heeft grote gevolgen voor
Energietransitie
Om klimaatverandering tegen te gaan, zijn
In Nederland is in de Klimaatwet het doel afge-
ingrijpende technologische en maatschappelij-
sproken van 49 procent CO2-reductie voor 2030
ke veranderingen nodig. Ten eerste is het zaak
en 95 procent reductie voor 2050. Het nieuwe
de uitstoot van broeikasgassen te beperken
regeerakkoord heeft dit aangescherpt naar 55
(klimaatmitigatie); ten tweede moeten we onze
procent in 2030 en klimaatneutraal in 2050. Het
omgeving zo inrichten dat die bestand is tegen
Rijk trekt de komende tien jaar 35 miljard uit voor
het veranderende klimaat (klimaatadaptatie).
een klimaat- en transitiefonds. Dit fonds moet
Dit raakt gemeentelijke keuzes op het gebied
helpen om de benodigde energie-infrastructuur
van onder meer wonen, bouwen en mobiliteit,
te verwezenlijken en de mobiliteit en gebouwde
maar biedt ook kansen op bijvoorbeeld het
omgeving te verduurzamen. Dit betekent dat
gebied van biodiversiteit. Hier ligt een link naar
de komende vijf tot tien jaar grote strategische
de gezonde en veilige fysieke leefomgeving, de
beslissingen op de gemeente afkomen en inzet
(her)inrichting van de ruimte en de Omgevings-
gevraagd wordt op het vlak van de energietransi-
wet. Integraliteit en prioriteitstelling zijn hierbij
tie. Figuur 17
46
3154
2865
1634
1776
1669
3274
2828
2425
2.000
2719 1715
2109
1940
2315
2246
1.000
0
onze samenleving, economie en gezondheid.
2979
2297
en circulaire manier kan. Dit geeft nieuwe kansen
belangrijk.
Klimaatadaptatie
FIGUUR 15
1960
1970
1980
1990
2000
2010
2020
FIGUUR 16
FIGUUR 17
Waterniveau igv overstroming
Energielabels Teylingen
minder dan 0,5 meter 0,5 tot 1,0 meter 1,0 tot 1,5 meter 1,5 tot 2,0 meter 2,0 tot 5,0 meter
E
A
GEEN DATA
C
D
A
A
C B A C
A++ C C A+ B A B GEEN C DATA D E F G geen data
GEEN DATA
D
A
GEEN DATA
2030
B B B
D D C C C E C C D B C C C B C B B
C B
C C C B
C
B
47
DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven
HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING
• Zorg voor betrouwbare voorlichting, waaronder toegang tot betrouwbare data over grondstoffen en materialen.
Algemeen:
- Zorg voor het aanjagen van best practices en stimuleer samenwerking in de productketens.
• Maak duidelijke keuzes, ga zoveel mogelijk uit van meervoudig ruimtegebruik en stimuleer ander gebruik van de ruimte (bijvoorbeeld autoluw en hoogbouw), omdat alle opgaven - klimaatadaptatie, biodivers
Energietransitie:
vergroenen, wonen, mobiliteit en de energietransitie - ruimte vragen.
• Werk samen met de regio aan de duurzaamheid en klimaatopgaven met de recent opgeleverde Regiona-
• Creëer ontwikkel en experimenteerruimte: letterlijk, figuurlijk en financieel.
le Energiestrategie (RES) 1.0 en een nadere invulling van de afspraken uit het klimaatakkoord in de Lokale
• Geef specifiek aandacht aan het voorbereiden van de ondergrond voor de toekomst. Met het oog op de
Energie Strategie en de transitievisie Warmte. De RES beschrijft de mogelijkheden om energie te besparen,
klimaataanpassingen, energietransitie en verdere digitalisering krijgt de ondergrond een belangrijke rol.
duurzame energie (elektriciteit) op te wekken en duurzame warmtebronnen en duurzame mobiliteit te
Maak hiervoor een afwegingskader. Hoe weeg je de belangen en stem je ontwikkelingen onder en boven
realiseren.
de grond op elkaar af? • Neem bij aanbestedingen aanvullende duurzaamheidseisen op.
• Bepaal continu de ambitie, snelheid en de inzet op dit thema. Dit zal mede afhankelijk zijn van de bijdrage die we vanuit het Rijk kunnen verwachten. • Stimuleer nieuwe vormen van collectiviteit. Klimaatverandering is een belangrijke drijfveer voor een groot
Klimaatadaptatie: • Intensiveer het vergroenen van de gemeente waar mogelijk, benut het water beter en maak het beter beleefbaar. Dit draagt bij aan de leefbaarheid en verblijfskwaliteit in de gemeente, maar ook aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Zo bezien vertegenwoordigt het economische waarde voor de gemeente. • Intensiveer de samenwerking met het waterschap om de waterhuishouding beheersbaar te houden. • Versterk en verduurzaam de lokale en regionale economie (zie het thema Economie). • Zet in op een duurzaam mobiliteitssysteem: gezond, schoon, veilig en ruimte-efficiënt (zie het thema
deel van de hedendaagse nieuwe collectieven. Hun doel is vaak gericht op vergroening en duurzaamheid en het delen van bezit. • Betrek en motiveer inwoners, energiecorporaties en doelgroepen om daadwerkelijk aan de slag te gaan met de energietransitie. Dit vergt veel uitvoerende inzet, zowel gericht op participatie/communicatie als op evt. het nemen van regie per wijk/doelgroep met een buurt- of wijkgerichte aanpak. • Bepaal in welke mate je als gemeente regionaal wil samenwerken in deze opgave. Bijvoorbeeld door het opzetten van een regionaal investeringsfonds.
Mobiliteit). Een duurzaam mobiliteitssysteem draagt bij aan gezond bewegen, is schoner wat betreft
• Onderzoek de mogelijkheden om het isoleren van de gebouwde omgeving te subsidiëren.
uitstoot van het voertuig zelf en het energieverbruik, is veilig, past bij de beperkte ruimte in de gemeente
• De gemeente heeft zelf veel gebouwen die verduurzaamd moeten worden en kan hier een voorbeeld-
en is dus ruimte-efficiënt. • Geef zoveel mogelijk duidelijkheid over de koers voor bedrijven en inwoners, zodat zij zich ergens op
functie in vervullen. • Bepaal hoe je wil samenwerken met de woningbouwcorporaties rond de energietransitie. Zij hebben een
kunnen richten en het rendement van een klimaatinvestering hen mogelijk stimuleert om over te stappen
groot woningbestand. Via meerjarige prestatieafspraken over duurzaamheidsprestaties kunnen de afspra-
op duurzame alternatieve methoden.
ken worden vastgelegd. • Bepaal of je de algemeen wettelijke normen voor energieprestaties van nieuwbouw voldoende vindt of
Circulair: • Werk regionaal en nationaal samen aan kennisontwikkeling en innovatie (bijvoorbeeld in de bouwketen en bollenteelt) met kennisinstellingen, bouwinstellingen (projectontwikkelaars), woningcorporaties, waterschap en bollensector. • Stimuleer de duurzame en circulaire initiatieven van bedrijven en inwoners die op hun beurt weer bijdragen aan de economie.
48
niet. Neem mogelijk streefwaarden in (omgevings)beleid op voor nul-op-de-meter of energieneutrale woningen, biobased en natuurinclusief bouwen. • Bepaal welke rol de gemeente kan en wil innemen ten aanzien van energie-infrastructuur. Diverse ontwikkelingen spelen hierbij mee, zoals elektrische laadinfrastructuur, de benodigde netverzwaring van netbeheerders TenneT en Liander op korte termijn en de mogelijke inzet van geo- of aquathermie en duurzaam waterstof met hergebruik van de aardgasinfrastructuur bij duurzame energieproductie.