Document · PDF

3. Energie-advies Gemeentekantoor Sassenheim alternatief scenario.pdf - Energie-advies Gemeentekant.pdf

Gemeenteraad 24 februari 2022, gemeente TeylingenBij agendapunt: Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Teylingen8.974 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Wilhelminalaan 25 / Sassenheim Projectnummer Opdrachtgever Contactpersoon Datum rapport Versie

: B5296-E : Gemeente Teylingen : mw. S. Vos : 12-11-2021 : 2.3

Kennis & daadkracht Bezoekadres: Schouwburgplein 30-34, 3012 CL Rotterdam Telefoon: 010 404 63 50 Website: www.multical.nl

1/29

Samenvatting In dit rapport wordt een compleet energie-advies voor het gebouw beschreven. Omdat deze opdracht reeds in 2020 is gestart is het energieadvies gebaseerd op de tot 2021 geldende NEN 7120. Per 0101-2021 is deze vervangen door de NTA 8800, gebaseerd op de Europese EPB. De software hiervoor was nog niet beschikbaar bij start van deze opdracht. Uit de nieuwe methodiek kunnen verschillen optreden. Er is momenteel nog een inzicht in hoe groot deze verschillen exact zijn, de verwachting is dat deze vrij klein zijn. Dit advies bestaat uit een beoordeling van de huidige staat van uw gebouw met een advies hoe u deze kunt verbeteren. Aan dit energie-advies ligt een uitgebreid onderzoek ten grondslag. Uw gebouw is door een vakman geïnspecteerd, eventuele bouwtekeningen en bestekken zijn bestudeerd en alle benodigde gegevens zijn in een geattesteerd computerprogramma ingebracht. Voorts is de energetische prestatie van de huidige situatie geanalyseerd en zijn mogelijke verbetermaatregelen doorgerekend en gerangschikt. Het gebouw met het adres Wilhelminalaan 25 te Sassenheim heeft het energielabel E (EI = 1,47). Hierbij staat een A++ label voor een zeer energiezuinig gebouw en een G-label voor een zeer onzuinig gebouw. Om de huidige staat van het gebouw te verbeteren, kunt u één van onderstaande pakketten met maatregelen uitvoeren (zie Tabel 1).

U kunt uw keuze afwegen op basis van investering, netto contante waarde, netto contante terugverdientijd, energielabel, energiebesparing en CO2-reductie. Tabel 1

Samenvatting energie-advies

Maatregelpakket Kozijnen Verlichting Dakpakket LBK Koelmachines CV -> warmtepomp Gevel inpakken Kozijnen, LED, LBK, dak Kozijnen + warmtepomp Kozijnen + dak Kozijnen + dak + warmtepomp Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp + LBK Kozijnen + dak + LBK Kozijnen + dak + LBK + warmtepomp Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp + LBK + PV update Kozijnen + verlichting + warmtepomp Kozijnen, LED, LBK

Investering [€] 474.919 158.610 230.288 76.000 0 188.000 308.297 939.817 662.919 705.207 893.207 1.051.817

NCW [€] 1.110.259 -16.349 232.969 740.535 0 3.746.144 85.261 2.062.792 3.376.776 1.326.977 3.178.223 3.339.217

TVT [jaar] 23,7 58,4 33,4 9,0 Incl. 5,2 43,8 23,9 15,1 26,3 19,0 19,9

Label [A++ t/m G] C D D C E D D A C B B A

Energiebesparing [€/jaar] 14.016 2.765 4.113 7.477 0 33.529 3.492 28.371 34.961 17.978 35.391 39.726

CO2reductie [%/jaar] 15,6 11,9 4,7 9,9 0,0 30,0 4,0 42,4 34,5 20,1 35,9 49,6

1.127.817

3.366.541

20,5

41.127

54,0

781.207 969.207

2.045.830 3.209.018

22,2 19,6

A A

25.286 36.840

29,9 40,5

1.305.417

3.075.070

23,4

39.583

49,2

821.529

3.536.355

16,5

39.276

48,2

709.529

1.850.486

21,7

24.444

37,9

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

2/29

Inhoudsopgave Samenvatting ......................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ...................................................................................................... 3 1 Inleiding ................................................................................................... 4 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Opdracht en doelstelling ............................................................................... 4 Ambitieniveau ............................................................................................. 4 Uitgangspunten en randvoorwaarden ............................................................. 4 Werkwijze ................................................................................................... 5 Leeswijzer................................................................................................... 5

Energiebesparingsadvies .......................................................................... 7

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Inleiding ..................................................................................................... 7 Reeds getroffen en onderzochte maatregelen .................................................. 7 Overwogen maatregelen ............................................................................... 7 Aanbevolen maatregelpakketten .................................................................... 7 Praktische informatie over maatregelen ........................................................ 16

3 A.

Conclusies en aanbevelingen .................................................................. 18 Bijlage - beschrijving van het gebouw .................................................... 21

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Inleiding ................................................................................................... 21 Algemene gegevens ................................................................................... 21 De klimaatinstallatie(s) ............................................................................... 21 De bouwkundige constructies ...................................................................... 22 De energiesector(en) ................................................................................. 23

Bijlage - energiegebruik huidige situatie ................................................ 27

3.6 3.7 3.8 3.9

Inleiding ................................................................................................... 27 Het energielabel ........................................................................................ 27 Het berekende energiegebruik ..................................................................... 27 Thermisch comfort ..................................................................................... 28

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

3/29

1 1.1

Inleiding Opdracht en doelstelling

Gemeente Teylingen, onderdeel van het samenwerkingsverband HLTsamen, heeft aan Ingenieursbureau Multical gevraagd om voor vijf van haar gebouwen te onderzoeken hoe deze aan haar duurzaamheidsambities kunnen voldoen. Hiertoe heeft Multical eind 2020 / begin 2021 van deze gebouwen een opname gemaakt om de huidige bouwkundige en installatietechnische kenmerken in kaart te brengen, om zodoende een advies uit te kunnen brengen om tot het hieronder beschreven ambitieniveau te komen. Bij de geadviseerde maatregelen wordt rekening gehouden met de tevens door Multical opgestelde MJOP’s om deze in een logisch jaar op te nemen (echter wel uiterlijk 2030 gezien de ambities). Ook de benodigde investering hiervan wordt inzichtelijk gemaakt. Ook de energiebesparing zal inzichtelijk gemaakt worden. Van de gebouwen is tevens een quickscan gemaakt ten behoeve van “laaghangend fruit” verduurzamingsmaatregelen, welke een korte (maximaal 5 jaar) terugverdientijd hebben, waarbij aangegeven of deze maatregelen op een willekeurig moment doorgevoerd kunnen worden, of dat dit op een natuurlijk vervangingsmoment moet gebeuren. Deze maatregelen kunnen overlappen, zoals bij verouderde verlichtingsinstallaties. Aan de hand van dit advies kan de opdrachtgever een afweging maken per gebouw over de te nemen stappen.

De afweging tussen doorexploitatie of afstoting van een gebouw maakt geen onderdeel uit van deze rapportage.

1.2

Ambitieniveau

Gemeente Teylingen wil dat haar vastgoed per 2030 energieneutraal is. De gehanteerde definitie voor energieneutraal is dat alle energie die het gebouw nodig heeft, lokaal duurzaam wordt opgewekt. Merk hierbij op dat het energieverbruik van de gebruikers in het gebouw hier los van staat, elektriciteitsgebruik van computers, printers, koffieautomaten en andere gebruiksapparatuur wordt niet meegenomen. Energieneutraal betreft het gebouwgebonden energieverbruik, oftewel de energie verbruikt voor verwarming, koeling, ventilatie, bevochting en verlichting. In de originele versies van de rapporten is uitgewerkt hoe tot een energieneutraal gebouw te komen in 2030. Hierin worden in sommige gevallen maatregelen geadviseerd die vanuit een economisch, onderhoudskundig of politiek oogpunt mogelijk niet logisch zijn. Het gevolg van een dergelijke heroverweging van een maatregel heeft echter wel tot gevolg dat de doelstelling energieneutraal 2030 niet gehaald wordt, of in ieder geval nog niet in 2030. De afweging over welke maatregel al dan niet uitgesteld wordt danwel vervalt, staat in hoofdstuk 3 beschreven.

1.3

Uitgangspunten en randvoorwaarden

Een belangrijk uitgangspunt met betrekking tot de verduurzaming van de panden is financieel – economisch. Als overheidsorgaan dient de gemeente zorgvuldig en efficiënt met haar middelen om te gaan. Derhalve zal worden gezocht naar de meest voordelige manier om de panden te laten voldoen aan het ambitieniveau. Merk op dat gezien het hoge ambitieniveau er niet veel alternatieven zijn, maar als bijvoorbeeld glasvervanging door HR++ glas mogelijk is in plaats van kozijnvervanging (en de houten kozijnen nog in goede conditie zijn), dan adviseren wij dit. De maatregelen dienen logisch te zijn in relatie tot de huidige kwaliteiten en conditie van de gebouwen en de maatregelen voor de twee stappen dienen elkaar aan te vullen zonder dat bijvoorbeeld sprake is van kapitaalvernietiging. Indien mogelijk proberen wij verduurzaming zoveel mogelijk te koppelen aan reeds ingeplande planmatig onderhoudactiviteiten uit het MJOP. Aangezien de investering voor het energieneutraal maken van (een deel van) de gebouwen significant is, zal tevens beknopt een “light” alternatief aangegeven worden om de gebouwen tot

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

4/29

label A te verbeteren, wat een mogelijk wettelijke verplichting voor kantoorgebouwen in 2030 zal zijn (en wellicht ook voor overige overheidsgebouwen).

1.4

Werkwijze

Ten behoeve van bovenstaande hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: ▪ Inventariseren bouwkundige en installatietechnische kenmerken objecten, en deze verwerken in geattesteerde software (VABI); ▪ Inventariseren mogelijke verduurzamingsmaatregelen; ▪ Opstellen van een pakket aan verduurzamingsmaatregelen om zo efficiënt mogelijk aan de doelstellingen voor het gebouw te voldoen; ▪ De kosten voor bovengenoemde verduurzamingsmaatregelen bepalen; ▪ De bijbehorende energiebesparing inzichtelijk maken; ▪ Opstellen rapportage / advies t.a.v. bovenstaande, met inachtneming van nadere vast te stellen randvoorwaarden vanuit de opdrachtgever (zoals bijvoorbeeld t.a.v. overlast uit te voeren werkzaamheden, investeringskosten etc.); ▪ Overleg met opdrachtgever m.b.t. bespreking concept rapportages; ▪ Na accordering de verduurzamingsmaatregelen in de MJOP’s verwerken om tot DMJOP’s te komen van de gebouwen. ▪ Het eenmalig aanpassen van concept naar definitieve rapportages. De opdrachtgever heeft ons de energieverbruiken elektra en deels gas verstrekt, inclusief de teruglevering van de PV-panelen bij de panden die daarmee voorzien zijn. Omdat de gebouwen met PV-installatie niet zijn voorzien van een bruto productie meter zijn er geen gegevens bekend van de totale opbrengsten van de PV-panelen.

Op basis van de leeftijd is een inschatting gemaakt van de capaciteit van de PV-panelen in wattpiek, en aan de hand daarvan is de totale opbrengst van de PV-panelen bepaald. Daarnaast is een inschatting gemaakt van het gebruikersgebonden elektriciteitsverbruik voor computers, servers, koffieautomaten en overige apparatuur. Hierbij is uiteraard rekening gehouden met het gebruik van het pand: de kantoorpanden verbruiken meer elektra per m2 dan bijvoorbeeld het Trefpunt, waarin veel functies zitten die minder energie verbruiken. Om tot het gebouwgebonden elektriciteitsgebruik te komen is het bekende elektraverbruik van de panden gecorrigeerd op basis van bovenstaande punten. Om tot een energieneutraal gebouw te komen zijn in ons advies alle gebouwen “van het gas af” gehaald, waarbij de CV-ketels zijn vervangen door warmtepompen. Gas is tenslotte niet in de gebouwen duurzaam op te wekken, het elektraverbruik van de warmtepompen wel. Daarnaast zijn bij de gebouwen bouwkundige isolatiemaatregelen voorgesteld om het warmteverlies te beperken, en tevens daardoor warmtepompen met een lagere afgiftetemperatuur mogelijk te maken (welk een beter opwekkingsrendement hebben dan hoogtemperatuur warmtepompen). Daarnaast zijn installatietechnische verduurzamingsmaatregelen voorgesteld, die naast warmtepompen betrekking hebben op luchtbehandelingskasten, verlichting, ventilatie en PV-panelen.

Merk op dat wij uitgaan van de huidige stand van de techniek, van installatiecomponenten die nu op de markt zijn met daadwerkelijke rendementen en huidig prijsniveau. De voortgang van techniek op het gebied van warmtepompen en PV-panelen is significant, de rendementen daarvan worden steeds beter. Dit betekend dat wanneer wij nu een upgrade of plaatsing van een PVinstallatie adviseren bijvoorbeeld het plaatsen van 100 PV-panelen in 2028, dat door het verbeterd rendement van PV-panelen over 7 jaar maar 75 PV-panelen geplaatst hoeven worden om dezelfde opbrengst te behalen. Wij hebben nadrukkelijk geen voorschot genomen op de voortgang van de techniek. 1.5

Leeswijzer

In dit rapport vindt u een compleet energiebesparingsadvies voor uw gebouw.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

5/29

In hoofdstuk 2 wordt het inhoudelijke energie-advies behandeld. Met behulp van verschillende maatregelpakketten krijgt u inzicht in de mogelijke energiebesparingen, comfortverbeteringen, kosten, baten en terugverdientijden. Vervolgens worden in hoofdstuk 3 de conclusies en aanbevelingen voor energiebesparing gepresenteerd. In bijlage A wordt de huidige staat van het gebouw beschreven. In dit hoofdstuk vindt u een overzicht van de klimaatinstallaties, de bouwkundige constructies en de energiesectoren voor het energieonderzoek. Voorts komt in bijlage B de energieprestatie van het gebouw aanbod. Naast het energielabel dat verplicht is bij verhuur en verkoop van het gebouw, wordt ook het gas, elektrisch en warmtegebruik van het gebouw in kaart gebracht.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

6/29

Energiebesparingsadvies

2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte maatregelen voor het gebouw. Vervolgens komen de mogelijke maatregelen aan bod. Hierbij ziet u direct per maatregel de financiële en energetische consequenties. Wanneer meerdere maatregelen worden toegepast, hebben deze maatregelen veelal invloed op elkaar. Daarom wordt vooral aandacht besteed aan de aanbevolen pakketten van maatregelen. Hierbij worden de energetische, financiële en comfortgevolgen van de pakketten uitgebreid toegelicht. Tenslotte komen enkele praktische tips over het uitvoeren van maatregelen aan de orde.

2.2

Reeds getroffen en onderzochte maatregelen

Zie de quickscan van het gebouw.

2.3

Overwogen maatregelen

In Tabel 2 vindt u een overzicht van de overwogen maatregelen en de energetische en financiële gevolgen in dit energiebesparingsonderzoek. Het gaat hier om de effecten van de losse maatregelen. De effecten van pakketten maatregelen worden in de volgende paragraaf uitgebreid behandeld. Tabel 2

Overzicht van overwogen maatregelen voor energiebesparingsadvies

Maatregel Kozijnvervanging - alu tripel Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Verlichting naar LED Dakpakket vervangen Vervangen LBK Koelmachines vervangen CV-ketel vervangen door warmtepomp Gevel inpakken PV upgraden

Investering [€] 142.135 206.423 126.361

NCW [€] 358.754 488.121 284.048

TVT [jaar] 22,8 23,5 24,1

Label [A++ t/m G] D D D

Energiebesparing [€/jaar] 4.444 6.158 3.640

CO2reductie [%/jaar] 5,0 7,0 4,1

158.610 230.288 76.000 0 188.000

-16.349 232.969 740.535 1.450 3.746.144

58,4 33,4 9,0 0,0 5,2

D D C E D

2.765 4.113 7.477 20 33.529

11,9 4,7 9,9 0,1 30,0

308.297 177.600

85.261 -291.472

43,8 999,0

D E

3.492 -1.544

4,0 -4,9

2.4

Aanbevolen maatregelpakketten

2.4.1

Overzicht van maatregelpakketten

In deze paragraaf worden de aanbevolen pakketten met maatregelen voor het gebouw behandeld. In de verschillende subparagrafen vindt u gegevens over de samenstelling van de pakketen, de verwachte energiebesparing, de financiële gevolgen en de gevolgen voor het thermische comfort. In Tabel 3 wordt de samenstelling van de pakketten weergegeven met de bijbehorende kosten en subsidie per maatregel. Tabel 3

Overzicht van de aanbevolen pakketten met maatregelen

Maatregelpakket Kozijnen

Verlichting Dakpakket

Maatregelen Kozijnvervanging - alu tripel Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Verlichting naar LED Dakpakket vervangen

Kosten [€] 142.135 206.423 126.361 158.610 230.288

Subsidie [€] 0 0 0 0 0

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

7/29

LBK Koelmachines CV -> warmtepomp Gevel inpakken Kozijnen, LED, LBK, dak

Kozijnen + warmtepomp

Kozijnen + dak

Kozijnen + dak + warmtepomp

Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp

Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp + LBK

Kozijnen + dak + LBK

Kozijnen + warmtepomp

dak

LBK

Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp + LBK + PV update

Kozijnen + warmtepomp

verlichting

Vervangen LBK CV-ketel vervangen door warmtepomp Gevel inpakken Kozijnvervanging - alu tripel Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Verlichting naar LED Dakpakket vervangen Vervangen LBK Kozijnvervanging - alu tripel Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel CV-ketel vervangen door warmtepomp Kozijnvervanging - alu tripel Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Dakpakket vervangen Kozijnvervanging - alu tripel Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Dakpakket vervangen CV-ketel vervangen door warmtepomp Kozijnvervanging - alu tripel

76.000

188.000 308.297 142.135 206.423 126.361 158.610 230.288 76.000 142.135 206.423 126.361 188.000 142.135 206.423 126.361 230.288 142.135 206.423 126.361 230.288 188.000 142.135

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Verlichting naar LED Dakpakket vervangen CV-ketel vervangen door warmtepomp Kozijnvervanging - alu tripel

206.423 126.361 158.610 230.288 188.000 142.135

0 0 0 0 0 0

Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Verlichting naar LED Dakpakket vervangen Vervangen LBK CV-ketel vervangen door warmtepomp Kozijnvervanging - alu tripel Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Dakpakket vervangen Vervangen LBK Kozijnvervanging - alu tripel

206.423 126.361 158.610 230.288 76.000 188.000 142.135 206.423 126.361 230.288 76.000 142.135

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Dakpakket vervangen Vervangen LBK CV-ketel vervangen door warmtepomp Kozijnvervanging - alu tripel

206.423 126.361 230.288 76.000 188.000 142.135

0 0 0 0 0 0

Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Verlichting naar LED Dakpakket vervangen Vervangen LBK CV-ketel vervangen door warmtepomp PV upgraden Kozijnvervanging - alu tripel

206.423 126.361 158.610 230.288 76.000 188.000 177.600 142.135

0 0 0 0 0 0 0 0

Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Verlichting naar LED

206.423 126.361 158.610

0 0 0

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

8/29

Kozijnen, LED, LBK

2.4.2

CV-ketel vervangen door warmtepomp Kozijnvervanging - alu tripel Kozijnvervanging - alu zw tripel Kozijnvervanging - alu luifel tripel Verlichting naar LED Vervangen LBK

188.000 142.135 206.423 126.361 158.610 76.000

0 0 0 0 0 0

Verwachte energiebesparing

In Figuur 1 vindt u de primaire energiebesparing in procenten ten opzichte van de huidige situatie. Bij de energieberekeningen is uitgegaan van het referentieklimaat TRY De Bilt om de weersinvloed van verschillende jaren te voorkomen.

Figuur 1 Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie

Voorts wordt in Tabel 4 de energiebesparing in procenten voor gas, elektriciteit en warmte afzonderlijk gepresenteerd. Tabel 4

Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie

Gas besparing 0.0 37,7 % -4,2 % 10,9 % 18,1 % 0,0 % 100,0 % 9,3 % 62,3 % 100,0 % 48,3 % 100,0 %

Elektr. besparing 0.0 -0,9 % 24,0 % 0,0 % 3,6 % 0,0 % -22,4 % 0,0 % 27,4 % -14,5 % -1,0 % -12,1 %

Warmte besparing 0.0 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 %

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

9/29

Kozijnen + dak + verlichting warmtepomp Kozijnen + dak + verlichting warmtepomp + LBK Kozijnen + dak + LBK Kozijnen + dak + LBK warmtepomp Kozijnen + dak + verlichting warmtepomp + LBK + PV update Kozijnen + verlichting warmtepomp Kozijnen, LED, LBK

100,0 %

11,9 %

0,0 %

100,0 %

19,6 %

0,0 %

65,8 % 100,0 %

3,0 % -4,1 %

0,0 % 0,0 %

100,0 %

11,1 %

0,0 %

100,0 %

9,4 %

0,0 %

51,8 %

27,5 %

0,0 %

Om een indicatie te geven van de besparingen, worden de berekende energiegebruiken voor zowel de huidige situatie als de maatregelpakketten in Tabel 5 weergegeven. Tabel 5

Energiegebruik van de maatregelpakketten en de huidige situatie

Maatregelpakket Huidige situatie Kozijnen Verlichting Dakpakket LBK Koelmachines CV -> warmtepomp Gevel inpakken Kozijnen, LED, LBK, dak Kozijnen + warmtepomp Kozijnen + dak Kozijnen + dak + warmtepomp Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp + LBK Kozijnen + dak + LBK Kozijnen + dak + LBK + warmtepomp Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp + LBK + PV update Kozijnen + verlichting + warmtepomp Kozijnen, LED, LBK

Gas [m3/jaar] 45.830 28.534 47.760 40.815 37.515 45.830 0 41.564 17.279 0 23.679 0 0

Elektr. [kWh/jaar] 192.400 194.176 146.151 192.388 185.390 192.400 235.501 192.473 139.641 220.272 194.371 215.693 169.579

Warmte [GJ/jaar] 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0

154.671

0,0

15.654 0

186.635 200.284

0,0 0,0

171.101

0,0

174.362

0,0

22.078

139.559

0,0

De maatregelpakketten hebben ook invloed op het energielabel. In de staafdiagram in Figuur 2 en in Tabel 6 wordt hiervan een samenvatting gegeven.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

10/29

Figuur 2 Energie-index van de maatregelpakketten

Tabel 6

Energielabel van de maatregelpakketten

EI [-] 1,47 1,21 1,33 1,39 1,30 1,47 1,41 1,40 0,84 1,17 1,14 1,10 0,95

E.label E C D D C E D D A C B B A

0,82

0,99 0,97

A A

0,89

1,01

0,91

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

11/29

2.4.3

Verwachte kostenbesparing

Met behulp van de EPA-U software zijn financiële berekeningen voor de maatregelpakketten uitgevoerd. In Figuur 3 worden de terugverdientijden per pakket weergegeven. Bij deze terugverdientijden is rekening gehouden met inflatie, stijging van energieprijzen en een rente op de investering.

Figuur 3 Terugverdientijden van de maatregelpakketten

Voorts vindt u in Figuur 4 de netto contante waarde van de pakketten met maatregelen. Een waarde boven nul euro betekent een positieve investering.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

12/29

Figuur 4 Netto Contante Waarde van de maatregelpakketten

In Tabel 7 worden diverse financiële kengetallen voor de pakketten opgesomd. De eenvoudige terugverdientijd (ETVT), de terugverdientijd verdisconteerd met rente, inflatie en stijging van energieprijzen (TVT), de netto contante waarde (NCW), de interne rentabiliteit (IR) en de gemiddelde boekhoudkundige rentabiliteit (GBR). Tabel 7

Financiële kengetallen voor de maatregelpakketten

ETVT [jaar] 33,9 57,4 56,0 10,2 999,0 5,6 88,3 33,1 19,0 39,2 25,2 26,5

TVT [jaar] 23,7 58,4 33,4 9,0 999,0 5,2 43,8 23,9 15,1 26,3 19,0 19,9

NCW [€] 1.110.259,0 -16.349,1 232.969,1 740.534,9 0,0 3.746.144,3 85.261,4 2.062.792,0 3.376.776,3 1.326.976,5 3.178.223,3 3.339.217,3

27,4

20,5

3.366.541,3

30,9 26,3

22,2 19,6

2.045.830,3 3.209.017,8

33,0

23,4

3.075.069,8

20,9

16,5

3.536.354,8

29,0

21,7

1.850.486,3

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

13/29

Voor de kostenbesparing per energiedrager biedt Tabel 8 een overzicht. De genoemde kostenbesparingen zijn berekend op basis van het referentieklimaat en kunnen in het werkelijke klimaat per jaar afwijken. Tabel 8

Besparing op de energiekosten van de maatregelpakketten

Gas [€/jaar] 14.183 -1.583 4.112 6.818 0 37.581 3.499 23.412 37.581 18.164 37.581 37.581

Elektr. [€/jaar] -167 4.347 1 659 0 -4.051 -7 4.959 -2.620 -185 -2.190 2.145

37.581

Warmte [€/jaar] 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Totaal [€/jaar] 14.016 2.765 4.113 7.477 0 33.529 3.492 28.371 34.961 17.978 35.391 39.726

3.547

41.127

24.745 37.581

542 -741

0 0

25.286 36.840

37.581

2.002

39.583

37.581

1.696

39.276

19.477

4.967

24.444

Voor de financiële kengetallen is met de energieprijzen volgens Tabel 9 gerekend. Voor de economische gegevens is gerekend met de waarden volgens Tabel 10. Tabel 9

Gehanteerde energieprijzen voor de financiële berekeningen

Gas [€/m3] 0,56

Elektr. [€/kWh] 0,08

Warmte [€/GJ] 0,00

Verlichting

0,56

0,08

0,00

Dakpakket

0,56

0,08

0,00

LBK

0,56

0,08

0,00

Koelmachines

0,56

0,08

0,00

CV -> warmtepomp

0,56

0,08

0,00

Gevel inpakken

0,56

0,08

0,00

Kozijnen, LED, LBK, dak

0,56

0,08

0,00

Maatregelpakket Kozijnen

Stijging [%/jaar] 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0%

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

14/29

Kozijnen + warmtepomp

0,56

0,08

0,00

Kozijnen + dak

0,56

0,08

0,00

Kozijnen + dak + warmtepomp

0,56

0,08

0,00

Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp

0,56

0,08

0,00

Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp + LBK

0,56

0,08

0,00

Kozijnen + dak + LBK

0,56

0,08

0,00

0,56

0,08

0,00

Kozijnen + dak + verlichting + warmtepomp + LBK + PV update

0,56

0,08

0,00

Kozijnen + warmtepomp

0,56

0,08

0,00

0,56

0,08

0,00

Investering [€]

EIA [€]

Looptijd [jaar]

Inflatie [%/jaar]

Disconto [%/jaar]

474.919 158.610 230.288 76.000 0 188.000 308.297 939.817 662.919 705.207 893.207 1.051.817

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50

2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 %

2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 %

Belasting [%] 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 %

1.127.817

2,0 %

2,5 %

0,0 %

781.207 969.207

0 0

50 50

2,0 % 2,0 %

2,5 % 2,5 %

0,0 % 0,0 %

1.305.417

2,0 %

2,5 %

0,0 %

821.529

2,0 %

2,5 %

0,0 %

709.529

2,0 %

2,5 %

0,0 %

Kozijnen + warmtepomp

dak

LBK

verlichting

Kozijnen, LED, LBK

3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0%

Tabel 10 Economische gegevens voor de financiële berekeningen

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

15/29

2.4.4

Gevolgen voor het thermisch comfort

Tenslotte wordt in Figuur 5 het aantal sector met een laag, matig en hoog risico op temperatuuroverschrijding getoond. Het risico op te hoge binnentemperaturen kan bij voorkeur door passieve maatregelen worden verlaagd. Voorbeelden zijn zonwering, glas met zonwerende coating, nachtventilatie en een efficiënter gebruik verlichting en apparatuur. Wanneer passieve maatregelen niet het gewenste effect hebben, kan een koelinstallatie worden ingezet.

Figuur 5 Risico op temperatuuroverschrijdingen van de maatregelpakketten

2.5 2.5.1

Praktische informatie over maatregelen Isoleren van constructies

Het isoleren van gevels, panelen, vloeren en daken bieden de volgende voordelen: • Het comfort gaat omhoog omdat de constructie aan de binnenzijde minder koud wordt en omdat de warmteverliezen door kieren en naden afnemen. • De geluidswering van de constructie zal toenemen. Houdt echter rekening met de volgende aandachtspunten: • Doordat de geïsoleerde constructie minder lucht doorlaat, moet u zorgen voor voldoende ventilatiemogelijkheden (bijvoorbeeld luchtroosters of te openen ramen). • Bij het foutief isoleren van constructies kunnen (vocht)problemen ontstaan. Raadpleeg hiervoor een isolatiespecialist.

2.5.2

Vervangen van glas

Het aanbrengen van isolerend glas (HR, HR+ of HR++) biedt de volgende voordelen: • Het comfort gaat omhoog omdat er geen koude lucht of straling van het raam afkomt en er nauwelijks nog condensatie plaatsvindt op het glas. Met name wanneer ook de kozijnen

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

16/29

•

vervangen worden, zal het comfort verder omhoog gaan doordat de ventilatieverliezen door kieren en naden afnemen. Met name wanneer ook de kozijnen vervangen worden, zal de geluidswering verbeteren.

Houdt echter rekening met de volgende aandachtspunten: • Doordat de ramen minder lucht doorlaten, moet u zorgen voor voldoende ventilatiemogelijkheden (bijvoorbeeld luchtroosters of te openen ramen). • Wanneer u alleen het glas wilt vervangen en niet de kozijnen, dient u de staat en de dikte van de kozijnen te controleren. Informeer hiernaar bij de glaszetter.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

17/29

Conclusies en aanbevelingen

Om de gebouwen in 2030 energieneutraal te maken is het noodzakelijk om ze te voorzien van een alternatieve warmteopwekking. De meest voor de hand liggende optie daartoe is momenteel door de CV-ketels te vervangen door warmtepompen. Om het rendement van warmtepompen gunstig te houden dient de afgiftetemperatuur naar de radiatoren, vloerverwarming en overige afgiftelichamen zo laag mogelijk te zijn (hoe hoger de temperatuur is die een warmtepomp op moet wekken, hoe later het rendement wordt), en daarvoor is het noodzakelijk om de zwakke plekken in de thermische schil (dichte gevels, kozijnen, daken, vloeren) te verbeteren tot een minimale isolatiewaarde, voor zover ze daar niet reeds aan voldoen. Dit leidt enerzijds tot een energiebesparing omdat het warmteverlies afneemt, en anderzijds kan met een lagere temperatuur worden verwarmd waardoor de warmtepompen efficiënter worden. Een richtlijn is dat de dichte gevels, dak en vloer een isolatiewaarde van Rc=2,5 m2K/W of beter moeten hebben, en de gevelkozijnen en lichtstralen en dergelijke moeten zijn voorzien van HR++ beglazing, om warmtepompen rendabel te maken. Het gemeentekantoor is rond 1992 gebouwd. De gevels, dak en vloer zijn daarna niet extra geïsoleerd, de originele isolatiewaarden zijn nog aanwezig. De dichte gevels, daken en vloeren voldoen daardoor (net) niet aan bovengenoemde richtlijn.

De aluminium kozijnen zijn voorzien van “oud” dubbelglas zonder coating of edelgasvulling. Omdat het 30 jaar oude aluminium gevelkozijnen betreft is glasvervanging door HR++ glas geen optie (en zelfs als het wel mogelijk is, dan komt het einde van de levensduur van de kozijnen (40-50 jaar) al relatief dichtbij). Derhalve is om dit gebouw energieneutraal te maken vervanging van de kozijnen door nieuwe kozijnen noodzakelijk. Omdat de meerkosten van tripel glas ten opzichte van HR++ glas relatief beperkt zijn, en uiteraard beter isoleren voor de volgende 40-50 jaar, adviseren wij tripel glas in de nieuwe kozijnen op te nemen. Daarnaast zouden extra maatregelen noodzakelijk zijn indien toch voor HR++ zou worden gekozen om het extra energieverlies te compenseren. Tabel 11 Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie

Gas besparing 0.0 37,7 % -4,2 % 10,9 % 18,1 % 0,0 % 100,0 % 9,3 % 62,3 % 100,0 % 48,3 % 100,0 % 100,0 % 100,0 % 65,8 % 100,0 % 100,0 %

Elektr. besparing 0.0 -0,8 % 20,3 % 0,0 % 3,1 % 0,0 % -18,9 % 0,0 % 23,1 % -12,2 % -0,9 % -10,2 % 10,0 % 16,5 % 2,5 % -3,5 % 24,9 %

Warmte besparing 0.0 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 %

100,0 %

7,9 %

0,0 %

De huidige verlichting (vooral TL verlichting en een redelijk hoog aantal spots en wandarmaturen) is verouderd en is niet energiezuinig. Wij adviseren deze te vervangen door LED verlichting met daglichtafhankelijke dimregeling en aanwezigheidsdetectie. Gezien de staat van de verlichting (relatief veel defecten / storingen) is vervanging op korte termijn per definitie al nodig. De luchtbehandelingskast is voorzien van warmteterugwinning, maar met een relatief beperkt rendement. Gezien de leeftijd van de luchtbehandelingskast zien wij het alleen vervangen van de warmteterugwinningsunit technisch niet als een haalbare optie, de gehele luchtbehandelingskast zal moeten worden vervangen. Gezien de leeftijd van de kast (1992) staat deze reeds op relatief korte termijn in het MJOP opgenomen ter vervanging, dus is de meerinvestering beperkt.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

18/29

Het dak is grotendeels reeds voorzien van PV-panelen. Deze wekken nu reeds zo’n 60% van het gebouwgebonden elektraverbruik op. Echter zal door de CV-ketels te vervangen door warmtepompen het elektriciteitsgebruik stijgen (het gasverbruik valt weg), en dit kan niet (volledig) worden gecompenseerd door de zuinigere LED verlichting en LBK. Om het pand volledig energieneutraal te krijgen zal meer duurzame elektriciteit opgewekt moeten worden. Echter zijn de daken reeds voor 90%-95% volgelegd met PV-panelen rond 2015. Ook is de dakbedekking toen overlaagd. Er kunnen wellicht nog enkele PV-panelen bijgeplaatst worden, maar niet genoeg om echt het verschil te maken. Om energieneutraal te worden zouden de bestaande PVpanelen moeten worden vervangen door nieuwe PV-panelen met een hogere opbrengst per paneel. Echter zouden de huidige PV-panelen nog tot ca. 2040-2042 functioneel zijn, eerdere vervanging is derhalve kapitaalvernietiging door vervroegde afschrijving (wat echter wel noodzakelijk is om energieneutraal te worden in 2030). Daarnaast is het vervangen van nog functionerende PV-panelen vanuit publicitair oogpunt geen ideale oplossing. Het vervangen van het dakpakket en vervangen/upgraden van de PV-installaties zijn twee activiteiten die idealiter tegelijk uitgevoerd worden, en beiden pas rond 2040 in het MJOP zijn opgenomen.

Zolang deze maatregelen niet zijn uitgevoerd kan het gebouw nog niet energieneutraal gemaakt worden. Uitstel voorkomt echter wel een forse kapitaalvernietiging in vervroegde afschrijving van het dakpakket en de PV-installatie. Daar staat echter tegenover dat het na-isoleren van het dak het warmteverlies met zo’n 10% doet afnemen, dus uitstel van deze maatregel zorgt ervoor dat de warmtepompen een hogere capaciteit moeten hebben om tot die tijd het gebouw te verwarmen, met tevens een hoger elektraverbruik in die periode tot 2040 als gevolg. Dit houdt in dat als de CV-installatie net voor 2030 wordt vervangen door warmtepompen, zal ofwel deze vervanging uitgesteld moeten worden tot 2040, of zal een warmtepomp met een hogere capaciteit (ca. 15-20kW extra verwarmingsvermogen --> 5kW extra opgesteld vermogen) moeten worden geïnstalleerd (die vervolgens na 2040 overcapaciteit heeft). De meerkosten hiervan bedragen ca. € 14.000,- (investeringskosten). De conditiestaat en de kenmerken van het gebouw staan een gefaseerde verduurzaming toe. De verlichting zal op korte termijn reeds vervangen moeten worden, als hierbij direct een LED verlichtingsinstallatie met daglichtafhankelijke dimregeling en aanwezigheidsdetectie wordt toegepast, is deze stap reeds gezet.

Ditzelfde geldt voor de luchtbehandelingskast, deze kan in het reguliere planmatig onderhoud tussen nu en 2030 worden opgenomen ter vervanging op een zelfstandig moment, met een warmteterugwinning met een zo hoog mogelijk rendement. Ook de kozijnvervanging kan tot (bijna) 2030 worden uitgesteld, er is geen technische noodzaak dit eerder te doen. Het vervangen van de CV-ketels door warmtepompen adviseren wij echter pas door te voeren nadat de kozijnen en de luchtbehandelingskast zijn vervangen. De CV-ketels zijn relatief recent vervangen, en zouden conform MJOP vrij snel na 2030 moeten worden vervangen. Technisch is er dus geen noodzaak tot vervanging voor 2030. Tabel 12 Overzicht van kosten aanbevolen maatregelen voor energiebesparingsadvies, kosten prijspeil 2021

Maatregel Kozijnvervanging - aluminium tripel glas Verlichting naar LED + daglichtdetectie Vervangen LBK CV-ketel vervangen door warmtepomp Extra capaciteit warmtepomp Koelmachines vervangen Regeltechniek

Bouwsom [€] 474.919 158.610 76.000 188.000 10.000 Incl. 103.152

Investering excl. BTW [€] 664.887 222.054 106.400 263.200 14.000

TOTAAL energieneutraal 2040 / geoptimaliseerd TOTAAL energieneutraal 2030

1.010.681 1.408.569

1.414.954 1.971.997

144.413

Vervangingsjaar 2028-2030 2021-2022 2024-2030 2028-2030 2028-2030 2028-2030

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

19/29

Tabel 13 Overzicht van te schrappen planmatig onderhoud, kosten prijspeil 2021

Maatregel Vervangen verlichting Vervangen LBK Vervangen 5 koelmachines Vervangen CV-ketels Vervangen hoofdverdeelinrichting (pompen, kleppen e.d.) Vervangen regeltechniek TOTAAL

MJOP jaar 2021 2027 2029 2032-2035 2027

Bouwsom [€] 147.414 78.000 78.026 15.241 23.758

Investering excl. BTW [€] 206.380 109.200 109.236 21.337 33.261

103.152 445.591

144.413 623.827

2027

Zowel de kozijnvervanging als dakpakket vervanging staan ingepland in 2041/2042. Wij beschouwen dit als te ver na de verduurzaming op direct van de investering af te trekken. Deze werkzaamheden zullen in het “traditionele” MJOP een bouwsom van ca. € 700.000 vereisen, indien dit verduurzamingspakket wordt gekozen verschuift deze investering naar ca. 2082. Merk echter op dat het gebouw vanwege zijn kantoorfunctie per 2023 minimaal energielabel C dient te hebben. Met het vervangen van de verlichting door LED verlichting wordt reeds een grote stap hier naartoe gezet, echter zal d.m.v. een energielabel op basis van de NTA8800 rekenmethodiek bewezen moeten worden of dit voldoende is, of dat ook alvast bijvoorbeeld de LBK vervangen moet worden. Tabel 14 Overzicht van energielasten, kosten prijspeil 2021

Situatie

Investering

Electra 1

gas

Energielasten 2

€

kWh

€

Huidige situatie Energieneutraal 2030 Energieneutraal 2040 / geoptimaliseerd

Energielabel A (kozijnvervanging, LED, LBK vervangen)

80.723

45.830

€

38.580

€ 1.971.997

-618

€

-99

€ 1.414.954

-618

€

-99

€ 677.761

41.024

22.078

€

18.928

1. elektraverbruik gebouwgebonden installaties, na aftrek huidige PV-panelen (dus exclusief gebruikersverbruik van computers, ICT, koffieautomaten e.d.) 2. uitgaande van € 0,16 / kWh en € 0,56 / m3 gas excl. BTW, exclusief netbeheerkosten en overige vaste lasten netbeheerder/energieleverancier. 3. energielasten per 2040. Tussen 2029 en 2040 is het resterende energieverbruik elektra ca. 13.500 kWh per jaar, met een energielast van ca. € 2.200,- per jaar, exclusief netbeheerkosten en overige vaste lasten netbeheerder/energieleverancier.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

20/29

Bijlage - beschrijving van het gebouw 3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de technische gegevens beschreven van het gebouw. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de klimaatinstallaties, de bouwkundige constructies en energiesectoren. Deze drie onderdelen bepalen samen de energetische kwaliteit van uw gebouw.

3.2

Algemene gegevens

Het energie-advies heeft betrekking op het gebouw met onderstaande gegevens: Tabel 15 Algemene gegevens van het gebouw

Adres SBI-code Bouwjaar Renovatiejaar Inspectiedatum

3.3 3.3.1

Wilhelminalaan 25 Sassenheim 84 1992 3732 16 november 2020

De klimaatinstallatie(s) Overzicht klimaatinstallaties

Eén of meerdere klimaatinstallaties hebben als taak het gebouw behaaglijk te houden. Voor dit energie-onderzoek is het gebouw in één of meerdere energiesectoren onderverdeeld. Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. De kwaliteit van de klimaatinstallatie bepaalt voor een belangrijk deel uw energiegebruik. In Tabel 16 wordt een overzicht gepresenteerd van de klimaatinstallaties in het gebouw. In de volgende subparagrafen worden deze installaties nader omschreven. Tabel 16 Overzicht klimaatinstallaties in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.2

Opp. [m2] 3.732,0

Vent Mechanische balans

Verw X

Koel X

Tap X

Bev X

Zon X

Ventilatievoorzieningen

Ventilatie is noodzakelijk voor een gezond gebouw. Naast aanvoer van verse lucht, kan de ventilatielucht ook worden gebruikt om het gebouw te verwarmen, koelen of bevochtigen. Ventilatie kan op natuurlijke wijze bijvoorbeeld met te openen ramen of luchtroosters plaatsen. Daarnaast kunnen ook ventilatoren worden ingezet, men spreekt dan van een mechanisch ventilatiesysteem. Wanneer sprake is van zowel mechanische toevoer als afvoer, dan is er warmteterugwinning mogelijk: de warmte uit de afvoerlucht kan worden gebruikt om de toevoerlucht voor te verwarmen. In Tabel 17 wordt het ventilatiesysteem van het gebouw samengevat. Tabel 17 Ventilatievoorzieningen in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.3

Systeem Mechanische balans

Voorziening in gevel Te openen ramen

Warmteterug-winning Twincoil (Tweeelementen systeem)

Ruimteverwarming

Om de ruimtes in het gebouw te verwarmen, is er een warmte-opwekker nodig. Voorts moet de warmte naar de ruimtes worden gedistribueerd, waar het doormiddel van bijvoorbeeld radiatoren,

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

21/29

convectoren of luchtroosters wordt afgegeven. In Tabel 18 vindt u de belangrijkste gegevens van de verwarmingsinstallatie. Tabel 18 Ruimteverwarming in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.4

Opwekking HR107 ketel

Distributie Water en lucht

Pompregeling Zonder reg./anders

Ruimtekoeling

In veel utiliteitsgebouwen is koeling aanwezig om te voorkomen dat het gebouw in de zomer te warm wordt. Net als bij ruimteverwarming, moet voor ruimtekoeling de koude worden opgewekt en getransporteerd naar de gekoelde ruimtes (zie Tabel 19). Tabel 19 Ruimtekoeling in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.5

Opwekking Compressiekoelmachine

Distributie Lucht

Pompregeling >50% autom. aan/uitregeling

Warm tapwater

Voor het bereiden van warm tapwater kunnen allerlei opwekkers worden gebruikt. Hoe verder de tappunten van deze opwekker verwijderd zijn, hoe meer energie verloren gaat in de warmwaterleidingen. In Tabel 20 wordt de warm tapwaterinstallatie beschreven. Tabel 20 Warm tapwaterbereiding in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.6

Opwekking Elektrische boiler

Distributie Tappunten binnen 3 meter

Bevochtiging

In sommige gebouwen vindt bevochtiging van de lucht plaats. Hiervoor zijn verschillende systemen beschikbaar. In Tabel 21 worden gegevens voor de eventuele bevochtiging van het gebouw weergegeven. Tabel 21 Bevochtiging in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.7

Systeem Stoombevochtiging elektrisch

Distributie Afnamepunten binnen 3 meter

Vochtterugw. Ja

Zonne-energie

Het laatste onderdeel van de klimaatinstallatie is zonne-energie. Hieronder worden zonnecollectoren (thermisch) en zonnepanelen (elektrisch) beschouwd. In Tabel 22 worden de zonnesystemen van het gebouw opgesomd. Tabel 22 Zonne-energie toegepast in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.4

Opp. [m2] 560,0 145,6

Systeem Fotovoltaische cellen (PV) Fotovoltaische cellen (PV)

Specificatie Multikristallijn Multikristallijn

De bouwkundige constructies

Gevels, ramen, vloeren, daken en deuren zijn allemaal bouwkundige constructies. De isolatiewaarde van een constructie bepaalt voor een aanzienlijk deel hoeveel warmte uit het gebouw naar buiten

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

22/29

kan ontsnappen. Bij een hogere isolatiewaarde is minder verwarmingsenergie benodigd, maar kan wel de koelbehoefte vergroten. In de Tabel 23 vindt u de thermische eigenschappen van de bouwkundige constructies van het gebouw. De Rc-waarde wordt gebruikt voor dichte constructies: hoe hoger de waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Voor ramen (en soms voor dichte constructies) wordt de U-waarde gehanteerd: hoe lager de U-waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Tenslotte staat de ZTA-waarde voor het percentage zonlicht dat door een raam naar binnen kan komen. Tabel 23 Bouwkundige constructies in het gebouw

Constructie

Type

Wand alkdg alkdgzw alkdgov Deur Dak Vloer glazen bouwsteen Paneel Buitenplafond

Wand Raam Raam Raam Deur Dak Vloer Wand Paneel Vloer

Rc [m2K/W]

U [W/ m2K]

ZTA [%]

4,10 4,10 4,10

70 70 70

2,00

0,12 2,00 1,30 0,36 2,00 1,30

Voor het bepalen van het energiecertificaat voor het gebouw, moet het ISSO beslisdiagram worden toegepast op de bouwkundige constructies. In Tabel 24 worden de beslissingen per constructie samengevat. Tabel 24 Verantwoording ISSO-beslisdiagram voor constructies

Constructie

Beslissingen

Wand alkdg

Isolatiedikte onbekend Metaal

alkdgzw

Metaal

alkdgov

Metaal

Deur Dak

D01 Deur Isolatiedikte onbekend Isolatie onbekend

Vloer glazen bouwsteen Paneel Buitenplafond

3.5

Geen isolatie Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend

Bouwperiode 19881992 Dubbel glas zonder coating Dubbel glas zonder coating Dubbel glas zonder coating Bouwperiode 19881992 Bouwperiode 19881992 spouw Bouwperiode 19881992 Bouwperiode 19881992

De energiesector(en)

Energiesectoren zijn groepen van ruimtes in het gebouw. Een gebouw kan worden onderverdeeld in één of meerdere sectoren. In een energiesector komt alles samen. Elke sector heeft zijn eigen gebruiksfuncties, is aangesloten op een klimaatinstallatie, heeft allerlei bouwkundige constructies, apparaten en verlichting.

3.5.1

Organisatie en gebruik

De organisatie en het gebruik van het gebouw bepaald in belangrijke mate het energiegebruik van het gebouw. Bij een hoge personele bezetting, lange gebruikstijden, en hoge temperatuurinstellingen

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

23/29

zal het energiegebruik hoog zijn. In Tabel 25 wordt de indeling in energiesectoren met de bijbehorende netto gebruiksoppervlaktes en gebruiksfuncties gepresenteerd. Tabel 25 Overzicht energiesectoren met bijbehorende oppervlaktes en gebruiksfuncties

Energiesector Sector 1

NVO [m2] 3.732,0

Gebruiksfunctie Kantoor

Voorts wordt in Tabel 26 de personele bezetting per energiesector opgesomd. De bezettingsgraad staat voor het gemiddelde percentage van de personen die tijdens de gebruikstijden (zie Tabel 27) daadwerkelijk aanwezig zijn. Tabel 26 Personele bezetting van het gebouw

Energiesector Sector 1

Personen [] 181

Bezettingsgraad [%] 60

Tabel 27 Gebruikstijden van de energiesectoren

Energiesector Sector 1

Weken/jaar

Dagen/wee k 5

Uren/dag

Onderbreking

8.00 tot 19.00 uur

geen

Tenslotte worden in Tabel 28 de gemiddelde binnentemperaturen getoond. De gemiddelde binnentemperatuur tijdens gebruikstijd liggen veelal rondom de ingestelde temperaturen (setpoints) van de klimaatinstallatie. Voor ruimteverwarming wordt ook rekening gehouden met de temperatuur buiten gebruikstijd. Deze temperatuur kan afwijken van de ingestelde temperatuur van de klimaatinstallatie. Wanneer de nachttemperatuur op 15 °C staat ingesteld, betekent dat niet dat het ’s nacht ook altijd gemiddeld deze temperatuur is. Tabel 28 Gemiddelde binnentemperaturen van de energiesectoren

Energiesector Sector 1

3.5.2

Tijdens gebruik verwarming [°C] 21,0

Buiten gebruik verwarming [°C] 16,0

Tijdens gebruik koeling [°C] 24,0

Afmetingen en constructies

In Tabel 29 vindt u alle afmetingen van de bouwkundige constructies in het gebouw met de bijbehorende oriëntaties en begrenzingen. De isolerende eigenschappen van deze constructies kunt u vinden in paragraaf 3.4 (De bouwkundige constructies). Tabel 29 Afmetingen, oriëntaties en begrenzingen van de bouwkundige constructies

Energiesector Sector 1

Opp [m2] 79,4 31,0 35,5 263,6 69,8 55,6 12,3 6,2 2,3 0,7 84,6 28,3 390,6 19,1 4,7 81,3

Constructie Wand glazen bouwsteen alkdg Wand alkdgzw alkdgov alkdg glazen bouwsteen Deur Paneel Wand alkdgzw Wand alkdgov Deur alkdg

Orientatie Zuid Zuid Zuid Zuid-Oost Zuid-Oost Zuid-Oost Zuid-Oost Zuid-Oost Zuid-Oost Zuid-Oost Oost Oost Noord-Oost Noord-Oost Noord-Oost Noord-Oost

Begrenzing Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

24/29

0,9 380,9 28,1 116,6 60,2 0,3 4,5 381,8 2,6 13,7 26,2 35,5 1.824,3 1.842,3 18,0

3.5.3

glazen bouwsteen Wand alkdg alkdgzw alkdgov Paneel Deur Wand glazen bouwsteen alkdgov alkdg alkdgzw Vloer Dak Buitenplafond

Noord-Oost Noord-West Noord-West Noord-West Noord-West Noord-West Noord-West Zuid-West Zuid-West Zuid-West Zuid-West Zuid-West Horizontaal Horizontaal Horizontaal

Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Kruipruimte Buitenlucht Buitenlucht

Klimatisering

Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. Tabel 30 biedt een overzicht van de energiesectoren en klimaatinstallaties. In dit overzicht wordt ook vermeld van welke installatieonderdelen de energiesector gebruikmaakt. Voor meer informatie over de klimaatinstallaties, kunt u paragraaf 3.3 (De klimaatinstallatie(s)) raadplegen. Tabel 30 Klimatisering van de energiesectoren

Energiesector Sector 1

Klimaatinstallatie Installatie 1

Verw X

Koel X

Tap X

Bev X

Zon X

Vervolgens geeft Tabel 31 het ventilatiesysteem en de bijbehorende ventilatievouden per energiesector weer. Een ventilatievoud van bijvoorbeeld 2,0 betekent dat in een uur evenveel verse lucht wordt ingeblazen als twee keer de inhoud van de energiesector. Het getal tussen haakjes geeft het ventilatievoud buiten gebruikstijden weer. Tabel 31 Ventilatiegegevens van de energiesectoren

Energiesector Sector 1

3.5.4

Systeem Mechanische balans

Natuurlijke ventilatie [-/h] 0,00 (0,00)

Mechanische ventilatie [/h] 2,00 (0,00)

Warmteterugwinning Twincoil (Tweeelementen systeem)

Opgestelde apparatuur

Naast de klimaatinstallatie bevindt zich ook andere apparatuur in het gebouw. Voorbeelden zijn computers, kopieermachines, telefooncentrales et cetera. Deze apparaten verbruiken veelal elektriciteit, maar soms ook gas of stoom. Voorts geven deze apparaten ook warmte af in het gebouw. In Tabel 32 wordt de opgestelde apparatuur per energiesector weergegeven. Tabel 32 Overige apparatuur in de energiesectoren

Energiesector Sector 1

3.5.5

Apparaat Apparatuur

Type Elektrisch apparaat

Jaarlijks verbruik 5,0 W/m2 (tijdens gebruik)

Verlichting

Tenslotte is het gebouw voorzien van verlichting. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen drie typen verlichting:

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

25/29

• • •

Basisverlichting (zie Tabel 33), dit is de verlichting van de werkplekken, gangen, kantines en dergelijke. Deze verlichting staat aan tijdens gebruikstijden en geeft warmte af in het gebouw. Accentverlichting (zie Tabel 34), deze verlichting wordt bijvoorbeeld voor decoratieve doeleinden gebruikt, zoals spotjes in winkeletalages. Deze verlichting kan ook buiten de gebruikstijden aan staan. Overige verlichting (zie Tabel 34), deze verlichting kan net als accentverlichting afwijkende branduren hebben dan de gebruikstijden. Daarnaast bevindt overige verlichting zich niet in de verwarmde ruimtes van het gebouw. Voorbeelden zijn buitenverlichting en verlichting in parkeergarages.

Tabel 33 Basisverlichting in de energiesectoren

Energiesector Sector 1

Verlichtingsgroep Groep

Perc. sector 70,0 %

Vermogen 10,1 W/m2

Overige

30,0 %

10,1 W/m2

Regeling Vertrek; met aanw.detectie; afgezogen Centraal aan/uit

Tabel 34 Andere verlichting in de energiesectoren

Energiesector -

Verlichtingsgroep

Type

Vermogen

Branduren

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

26/29

Bijlage - energiegebruik huidige situatie 3.6

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt het energiegebruik van het gebouw in de huidige situatie behandeld. Hiervoor is het geattesteerde EPA-U programma van Vabi Software BV gebruikt. Als eerste komt het energielabel in het kader van de Europese richtlijn (EPBD) aan bod. Vervolgens krijgt u een overzicht van de totale energiegebruiken per energiedrager en per deelpost. Voorts wordt het berekende energiegebruik afgezet tegen het werkelijk gemeten energiegebruik. Tenslotte krijgt u een indicatie van het thermische comfort van het gebouw.

3.7

Het energielabel

De Europese richtlijn ‘Energieprestatie voor gebouwen' (EPBD 2002/91/EC) stelt dat voor elk gebouw bij verandering van huurder of eigenaar transparantie over de energetische kwaliteiten gegeven moet worden. In Nederland is hiervoor het energiecertificaat opgesteld. Het energiecertificaat geeft de energetische kwaliteit van het gebouw weer met de energie-index en het bijbehorende energielabel. Het energielabel heeft een vergelijkbare vormgeving als de labels voor witgoed en auto's. Met behulp van de geattesteerde EPA-U software van Vabi Software BV is het energielabel voor het gebouw berekend (zie Tabel 35). Hierbij is ook een lijst met standaard maatregelen opgenomen, waarmee het energielabel verbeterd zou kunnen worden. Tabel 35 Het energielabel van het gebouw

Energielabel Energie-index Standaard maatregelen

3.8

E 1,47 - Toepassen HR-beglazing - Toepassen veegschakeling, daglichtschakeling en/of aanwezigheidsdetectie voor verlichting - Toepassen kierdichting

Het berekende energiegebruik

Naast het energielabel is met de EPA-U software ook het energiegebruik berekent. Hierbij is het referentieklimaat TRY De Bilt gebruikt, zodat de berekende verbruiken onafhankelijk zijn van de verschillen in het weer per jaar. In Tabel 36 worden het totale gebruik per energiedrager (gas, elektriciteit en warmte) samengevat. Daaronder worden voor het gas-, elektrisch en warmteverbruik samen het totale primaire energiegebruik en de CO2-emissie getoond. Daarbij zijn de totalen ook per vierkante meter netto gebruiksoppervlak weergegeven. Zo kunt u het energiegebruik van verschillende gebouwen met elkaar vergelijken. Tabel 36 Energiegebruik in de huidige situatie

Energiedrager Gasverbruik Elektriciteitsverbruik Warmteverbruik Primaire energie CO2-emissie

Totaal 45.830 192.400 0,0 3.387.846 190.476

Per m2 NVO 12,3 51,6 0,0 907,8 51,0

Eenheid m3/jaar kWh/jaar GJ/jaar MJ/jaar kg/jaar

Voorts wordt in het cirkeldiagram in Figuur 6 en in Tabel 37 het primaire energiegebruik per deelpost gepresenteerd. Dit geeft een goed beeld welke post het meeste energiegebruik omvat. In de tabel vindt u ook de eventuele energiebijdrage van zonnepanelen (PV) en warmtekrachtinstallaties (WKK).

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

27/29

Figuur 6 Energiegebruik per deelpost in de huidige situatie

Tabel 37 Energiegebruik per deelpost in de huidige situatie

Deelpost Verwarming Koeling Tapwater Bevochtiging Verlichting Apparatuur Ventilatoren Pompen PV-cellen Warmtekracht TOTAAL

3.9

Totaal 1.611.845 8.533 66.985 107.848 823.909 507.308 506.081 83.731 -328.393 0 3.387.846

Per m2 NVO 431,9 2,3 17,9 28,9 220,8 135,9 135,6 22,4 -88,0 0,0 907,8

Eenheid MJ/jaar MJ/jaar MJ/jaar MJ/jaar MJ/jaar MJ/jaar MJ/jaar MJ/jaar MJ/jaar MJ/jaar MJ/jaar

Thermisch comfort

Naast energiegebruik speelt het thermisch comfort een belangrijke factor in een energiebesparingsonderzoek. Een goed geïsoleerd gebouw kan dan wel een laag energiegebruik voor verwarming hebben, maar levert wel risico’s op te hoge binnentemperaturen in de zomerperiode. In het staafdiagram in Figuur 7 wordt dit risico weergegeven. U vindt hier het aantal energiesectoren met een laag, een matig en een hoog risico op temperatuuroverschrijdingen.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

28/29

Figuur 7 Risico op temperatuuroverschrijding in de energiesectoren

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: gemeentekantoor Sassenheim

29/29

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Teylingen&id=95962ccb-4e75-4d51-bd60-e5a14ae60e33