Document · PDF

2. Energie-advies Bestuurscentrum Voorhout.pdf - Energie-advies Bestuurscentrum Voorhout.pdf

Gemeenteraad 24 februari 2022, gemeente TeylingenBij agendapunt: Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Teylingen9.956 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Raadhuisplein 1 / 2215MA Voorhout Projectnummer Opdrachtgever Contactpersoon Datum rapport Versie

: B5296-E : Gemeente Teylingen : Mw. S. Vos : 12-11-2021 : 1.3

Kennis & daadkracht Bezoekadres: Schouwburgplein 30-34, 3012 CL Rotterdam Telefoon: 010 404 63 50 Website: www.multical.nl

1/32

Samenvatting In dit rapport wordt een compleet energie-advies voor het gebouw beschreven. Omdat deze opdracht reeds in 2020 is gestart is het energieadvies gebaseerd op de tot 2021 geldende NEN 7120. Per 0101-2021 is deze vervangen door de NTA 8800, gebaseerd op de Europese EPB. De software hiervoor was nog niet beschikbaar bij start van deze opdracht. Uit de nieuwe methodiek kunnen verschillen optreden. Er is momenteel nog een inzicht in hoe groot deze verschillen exact zijn, de verwachting is dat deze vrij klein zijn. Dit advies bestaat uit een beoordeling van de huidige staat van uw gebouw met een advies hoe u deze kunt verbeteren. Aan dit energie-advies ligt een uitgebreid onderzoek ten grondslag. Uw gebouw is door een vakman geïnspecteerd, eventuele bouwtekeningen en bestekken zijn bestudeerd en alle benodigde gegevens zijn in een geattesteerd computerprogramma ingebracht. Voorts is de energetische prestatie van de huidige situatie geanalyseerd en zijn mogelijke verbetermaatregelen doorgerekend en gerangschikt. Het gebouw met het adres Raadhuisplein 1 te Voorhout heeft het energielabel A (EI = 0,89). Hierbij staat een A++ label voor een zeer energiezuinig gebouw en een G-label voor een zeer onzuinig gebouw. Om de huidige staat van het gebouw te verbeteren, kunt u één van onderstaande pakketten met maatregelen uitvoeren (zie Tabel 1).

U kunt uw keuze afwegen op basis van investering, netto contante waarde, netto contante terugverdientijd, energielabel, energiebesparing en CO2-reductie. Tabel 1

Samenvatting energie-advies

Maatregelpakket Vervangen houten kozijnen / deuren / panelen Vervangen beglazing / deuren / panelen Vervangen alu pui entree Vervanging dakpakket Plaatsen voorzetwanden CV -> Warmtepomp MT PV-panelen vervangen Schil (glas + dak) Schil (glas + dak) + warmtepomp Schil (glas+ dak + voorzetw) Schil (glas+ dak + voorzetw) + warmtepomp Schil (glas+ dak) + warmtepomp + daglicht LED Kozijnen + daken Koz + dak + warmtepomp koz + dak + voorzetw koz + dak + voorzetw + warmtepomp koz + dak + voorzetw + warmtepomp + pv Vervangen houten kozijnen / deuren / panelen

Investering [€] 296.307

NCW [€] 135.417

TVT [jaar] 40,6

Label [A++ t/m G] A

Energiebesparing [€/jaar] 3.833

CO2reductie [%/jaar] 7,4

164.673

256.698

28,5

3.741

7,2

17.901 388.008 314.410 248.000 98.600 526.042 774.042 840.453 1.088.453

-3.725 -50.293 -111.836 2.312.720 -11.073 148.226 1.844.512 33.874 1.547.261

56,2 53,7 62,0 9,9 54,3 43,7 23,8 49,0 29,8

A A A A A A A A A

126 2.998 1.799 21.609 1.187 5.986 22.394 7.763 22.627

0,2 5,8 3,5 30,7 6,4 11,6 34,9 15,0 36,1

787.867

1.838.328

24,0

22.497

35,4

702.216 950.216 1.016.627 1.253.653

79.095 1.677.519 -35.947 1.390.159

47,2 27,3 50,9 32,6

A A A A

6.937 22.518 8.707 22.736

13,4 35,6 16,9 36,7

1.352.253

1.379.086

33,4

23.923

43,1

296.307

135.417

40,6

3.833

7,4

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

2/32

Inhoudsopgave Samenvatting ......................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ...................................................................................................... 3 1 Inleiding ................................................................................................... 4 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Opdracht en doelstelling ............................................................................... 4 Ambitieniveau ............................................................................................. 4 Uitgangspunten en randvoorwaarden ............................................................. 4 Werkwijze ................................................................................................... 4 Leeswijzer................................................................................................... 5

Energiebesparingsadvies .......................................................................... 7

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Inleiding ..................................................................................................... 7 Reeds getroffen en onderzochte maatregelen .................................................. 7 Overwogen maatregelen ............................................................................... 7 Aanbevolen maatregelpakketten .................................................................... 7 Praktische informatie over maatregelen ........................................................ 18

Conclusies en aanbevelingen .................................................................. 20

Bijlage - beschrijving van het gebouw .................................................... 23

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Inleiding ................................................................................................... 23 Algemene gegevens ................................................................................... 23 De klimaatinstallatie(s) ............................................................................... 23 De bouwkundige constructies ...................................................................... 24 De energiesector(en) ................................................................................. 25

Bijlage - energiegebruik huidige situatie ................................................ 29

3.6 3.7 3.8 3.9 3.10

Inleiding ................................................................................................... 29 Het energielabel ........................................................................................ 29 Het berekende energiegebruik ..................................................................... 29 Controle met werkelijke meterstanden ......................................................... 30 Thermisch comfort ..................................................................................... 31

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

3/32

1 1.1

Inleiding Opdracht en doelstelling

Gemeente Teylingen, onderdeel van het samenwerkingsverband HLTsamen, heeft aan Ingenieursbureau Multical gevraagd om voor vijf van haar gebouwen te onderzoeken hoe deze aan haar duurzaamheidsambities kunnen voldoen. Hiertoe heeft Multical eind 2020 / begin 2021 van deze gebouwen een opname gemaakt om de huidige bouwkundige en installatietechnische kenmerken in kaart te brengen, om zodoende een advies uit te kunnen brengen om tot het hieronder beschreven ambitieniveau te komen. Bij de geadviseerde maatregelen wordt rekening gehouden met de tevens door Multical opgestelde MJOP’s om deze in een logisch jaar op te nemen (echter wel uiterlijk 2030 gezien de ambities). Ook de benodigde investering hiervan wordt inzichtelijk gemaakt. Ook de energiebesparing zal inzichtelijk gemaakt worden. Van de gebouwen is tevens een quickscan gemaakt ten behoeve van “laaghangend fruit” verduurzamingsmaatregelen, welke een korte (maximaal 5 jaar) terugverdientijd hebben, waarbij aangegeven of deze maatregelen op een willekeurig moment doorgevoerd kunnen worden, of dat dit op een natuurlijk vervangingsmoment moet gebeuren. Deze maatregelen kunnen overlappen, zoals bij verouderde verlichtingsinstallaties. Aan de hand van dit advies kan de opdrachtgever een afweging maken per gebouw over de te nemen stappen.

De afweging tussen doorexploitatie of afstoting van een gebouw maakt geen onderdeel uit van deze rapportage.

1.2

Ambitieniveau

Gemeente Teylingen wil dat haar vastgoed per 2030 energieneutraal is. De gehanteerde definitie voor energieneutraal is dat alle energie die het gebouw nodig heeft, lokaal duurzaam wordt opgewekt. Merk hierbij op dat het energieverbruik van de gebruikers in het gebouw hier los van staat, elektriciteitsgebruik van computers, printers, koffieautomaten en andere gebruiksapparatuur wordt niet meegenomen. Energieneutraal betreft het gebouwgebonden energieverbruik, oftewel de energie verbruikt voor verwarming, koeling, ventilatie, bevochting en verlichting.

1.3

Uitgangspunten en randvoorwaarden

Een belangrijk uitgangspunt met betrekking tot de verduurzaming van de panden is financieel – economisch. Als overheidsorgaan dient de gemeente zorgvuldig en efficiënt met haar middelen om te gaan. Derhalve zal worden gezocht naar de meest voordelige manier om de panden te laten voldoen aan het ambitieniveau. Merk op dat gezien het hoge ambitieniveau er niet veel alternatieven zijn, maar als bijvoorbeeld glasvervanging door HR++ glas mogelijk is in plaats van kozijnvervanging (en de houten kozijnen nog in goede conditie zijn), dan adviseren wij dit. De maatregelen dienen logisch te zijn in relatie tot de huidige kwaliteiten en conditie van de gebouwen en de maatregelen voor de twee stappen dienen elkaar aan te vullen zonder dat bijvoorbeeld sprake is van kapitaalvernietiging. Indien mogelijk proberen wij verduurzaming zoveel mogelijk te koppelen aan reeds ingeplande planmatig onderhoudactiviteiten uit het MJOP. Aangezien de investering voor het energieneutraal maken van (een deel van) de gebouwen significant is, zal tevens beknopt een “light” alternatief aangegeven worden om de gebouwen tot label A te verbeteren, wat een mogelijk wettelijke verplichting voor kantoorgebouwen in 2030 zal zijn (en wellicht ook voor overige overheidsgebouwen).

1.4

Werkwijze

Ten behoeve van bovenstaande hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

4/32

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪

Inventariseren bouwkundige en installatietechnische kenmerken objecten, en deze verwerken in geattesteerde software (VABI); Inventariseren mogelijke verduurzamingsmaatregelen; Opstellen van een pakket aan verduurzamingsmaatregelen om zo efficiënt mogelijk aan de doelstellingen voor het gebouw te voldoen; De kosten voor bovengenoemde verduurzamingsmaatregelen bepalen; De bijbehorende energiebesparing inzichtelijk maken; Opstellen rapportage / advies t.a.v. bovenstaande, met inachtneming van nadere vast te stellen randvoorwaarden vanuit de opdrachtgever (zoals bijvoorbeeld t.a.v. overlast uit te voeren werkzaamheden, investeringskosten etc.); Overleg met opdrachtgever m.b.t. bespreking concept rapportages; Na accordering de verduurzamingsmaatregelen in de MJOP’s verwerken om tot DMJOP’s te komen van de gebouwen. Het eenmalig aanpassen van concept naar definitieve rapportages.

De opdrachtgever heeft ons de energieverbruiken elektra en deels gas verstrekt, inclusief de teruglevering van de PV-panelen bij de panden die daarmee voorzien zijn. Omdat de gebouwen met PV-installatie niet zijn voorzien van een bruto productie meter zijn er geen gegevens bekend van de totale opbrengsten van de PV-panelen. Op basis van de leeftijd is een inschatting gemaakt van de capaciteit van de PV-panelen in wattpiek, en aan de hand daarvan is de totale opbrengst van de PV-panelen bepaald. Daarnaast is een inschatting gemaakt van het gebruikersgebonden elektriciteitsverbruik voor computers, servers, koffieautomaten en overige apparatuur. Hierbij is uiteraard rekening gehouden met het gebruik van het pand: de kantoorpanden verbruiken meer elektra per m2 dan bijvoorbeeld het Trefpunt, waarin veel functies zitten die minder energie verbruiken. Om tot het gebouwgebonden elektriciteitsgebruik te komen is het bekende elektraverbruik van de panden gecorrigeerd op basis van bovenstaande punten. Om tot een energieneutraal gebouw te komen zijn in ons advies alle gebouwen “van het gas af” gehaald, waarbij de CV-ketels zijn vervangen door warmtepompen. Gas is tenslotte niet in de gebouwen duurzaam op te wekken, het elektraverbruik van de warmtepompen wel.

Daarnaast zijn bij de gebouwen bouwkundige isolatiemaatregelen voorgesteld om het warmteverlies te beperken, en tevens daardoor warmtepompen met een lagere afgiftetemperatuur mogelijk te maken (welk een beter opwekkingsrendement hebben dan hoogtemperatuur warmtepompen). Daarnaast zijn installatietechnische verduurzamingsmaatregelen voorgesteld, die naast warmtepompen betrekking hebben op luchtbehandelingskasten, verlichting, ventilatie en PV-panelen. Merk op dat wij uitgaan van de huidige stand van de techniek, van installatiecomponenten die nu op de markt zijn met daadwerkelijke rendementen en huidig prijsniveau. De voortgang van techniek op het gebied van warmtepompen en PV-panelen is significant, de rendementen daarvan worden steeds beter. Dit betekend dat wanneer wij nu een upgrade of plaatsing van een PVinstallatie adviseren bijvoorbeeld het plaatsen van 100 PV-panelen in 2028, dat door het verbeterd rendement van PV-panelen over 7 jaar maar 75 PV-panelen geplaatst hoeven worden om dezelfde opbrengst te behalen. Wij hebben nadrukkelijk geen voorschot genomen op de voortgang van de techniek. 1.5

Leeswijzer

In dit rapport vindt u een compleet energiebesparingsadvies voor uw gebouw. In hoofdstuk 2 wordt het inhoudelijke energie-advies behandeld. Met behulp van verschillende maatregelpakketten krijgt u inzicht in de mogelijke energiebesparingen, comfortverbeteringen, kosten, baten en terugverdientijden. Vervolgens worden in hoofdstuk 3 de conclusies en aanbevelingen voor energiebesparing gepresenteerd.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

5/32

In bijlage A wordt de huidige staat van het gebouw beschreven. In dit hoofdstuk vindt u een overzicht van de klimaatinstallaties, de bouwkundige constructies en de energiesectoren voor het energieonderzoek. Voorts komt in bijlage B de energieprestatie van het gebouw aanbod. Naast het energielabel dat verplicht is bij verhuur en verkoop van het gebouw, wordt ook het gas, elektrisch en warmtegebruik van het gebouw in kaart gebracht.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

6/32

Energiebesparingsadvies

2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte maatregelen voor het gebouw. Vervolgens komen de mogelijke maatregelen aan bod. Hierbij ziet u direct per maatregel de financiële en energetische consequenties. Wanneer meerdere maatregelen worden toegepast, hebben deze maatregelen veelal invloed op elkaar. Daarom wordt vooral aandacht besteed aan de aanbevolen pakketten van maatregelen. Hierbij worden de energetische, financiële en comfortgevolgen van de pakketten uitgebreid toegelicht. Tenslotte komen enkele praktische tips over het uitvoeren van maatregelen aan de orde.

2.2

Reeds getroffen en onderzochte maatregelen

Zie de quickscan van het gebouw.

2.3

Overwogen maatregelen

In Tabel 2 vindt u een overzicht van de overwogen maatregelen en de energetische en financiële gevolgen in dit energiebesparingsonderzoek. Het gaat hier om de effecten van de losse maatregelen. De effecten van pakketten maatregelen worden in de volgende paragraaf uitgebreid behandeld. Tabel 2

Overzicht van overwogen maatregelen voor energiebesparingsadvies

Maatregel Vervanging hk.dg Vervanging hk.dg.ov1 Vervanging hk.dg.ov2 Vervanging hk.dg.zw Vervanging deur Vervangen panelen met kozijn Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui MT/HT warmtepomp Upgrade PV-panelen Vervanging dakpakket dakpannen + iso Voorzetwanden Vervangen dakpakket vlak dak Glasvervanging hk.dg Glasvervanging hk.dg.ov1 Glasvervanging hk.dg.ov2 Glasvervanging hk.dg.zw Vervangen panelen in koz Daglichtregeling verlichting verblijfsruimten Glasvervanging hk.dg.zw.ov2

Investering [€] 60.023 0 0 204.145 20.174 11.966 12.345 5.556 248.000 98.600 377.034

NCW [€] 27.687 0 0 91.923 19.092 -2.913 1.831 -5.556 2.312.720 -11.073 -51.441

TVT [jaar] 40,5 999,0 999,0 40,7 34,1 57,5 46,4 999,0 9,9 54,3 53,9

Label [A++ t/m G] A A A A A A A A A A A

Energiebesparing [€/jaar] 779 0 0 2.629 349 80 126 0 21.609 1.187 2.891

CO2reductie [%/jaar] 1,5 0,0 0,0 5,1 0,7 0,2 0,2 0,0 30,7 6,4 5,6

314.410 10.974 20.878 0 0 67.116 11.966 13.825

-111.836 1.227 41.116 0 0 146.497 -2.913 -11.308

62,0 47,3 25,7 999,0 999,0 24,5 57,5 999,0

A A A A A A A A

1.799 108 550 0 0 1.897 80 60

3,5 0,2 1,1 0,0 0,0 3,7 0,2 0,5

44.539

52.527

31,7

862

1,7

2.4

Aanbevolen maatregelpakketten

2.4.1

Overzicht van maatregelpakketten

In deze paragraaf worden de aanbevolen pakketten met maatregelen voor het gebouw behandeld. In de verschillende subparagrafen vindt u gegevens over de samenstelling van de pakketen, de verwachte energiebesparing, de financiële gevolgen en de gevolgen voor het thermische comfort.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

7/32

In Tabel 3 wordt de samenstelling van de pakketten weergegeven met de bijbehorende kosten en subsidie per maatregel. Tabel 3

Overzicht van de aanbevolen pakketten met maatregelen

Maatregelpakket Vervangen houten kozijnen / deuren / panelen

Vervangen beglazing / deuren / panelen

Vervangen alu pui entree Vervanging dakpakket

Plaatsen voorzetwanden CV -> Warmtepomp MT PV-panelen vervangen Schil (glas + dak)

Schil (glas + dak) + warmtepomp

Schil (glas+ dak + voorzetw)

Maatregelen Vervanging hk.dg

Kosten [€] 60.023

Subsidie [€] 0

Vervanging hk.dg.ov1 Vervanging hk.dg.ov2 Vervanging hk.dg.zw Vervanging deur Vervangen panelen met kozijn Vervanging deur

0 0 204.145 20.174 11.966 20.174

0 0 0 0 0 0

Vervangen panelen met kozijn Glasvervanging hk.dg Glasvervanging hk.dg.ov1 Glasvervanging hk.dg.ov2 Glasvervanging hk.dg.zw Glasvervanging hk.dg.zw.ov2 Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui Vervanging dakpakket dakpannen + iso Vervangen dakpakket vlak dak Voorzetwanden MT/HT warmtepomp Upgrade PV-panelen Vervanging deur Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui Vervanging dakpakket dakpannen + iso Vervangen dakpakket vlak dak Glasvervanging hk.dg Glasvervanging hk.dg.ov1 Glasvervanging hk.dg.ov2 Glasvervanging hk.dg.zw Vervangen panelen in koz Vervanging deur Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui MT/HT warmtepomp Vervanging dakpakket dakpannen + iso Vervangen dakpakket vlak dak Glasvervanging hk.dg Glasvervanging hk.dg.ov1 Glasvervanging hk.dg.ov2 Glasvervanging hk.dg.zw Vervangen panelen in koz Vervanging deur Vervangen panelen met kozijn Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui Vervanging dakpakket dakpannen + iso Voorzetwanden Vervangen dakpakket vlak dak Glasvervanging hk.dg Glasvervanging hk.dg.ov1 Glasvervanging hk.dg.ov2 Glasvervanging hk.dg.zw

11.966 20.878 0 0 67.116 44.539 12.345 5.556 377.034

0 0 0 0 0 0 0 0 0

10.974 314.410 248.000 98.600 20.174 12.345 5.556 377.034

0 0 0 0 0 0 0 0

10.974 20.878 0 0 67.116 11.966 20.174 12.345 5.556 248.000 377.034

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

10.974 20.878 0 0 67.116 11.966 20.174 11.966 12.345 5.556 377.034

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

314.410 10.974 20.878 0 0 67.116

0 0 0 0 0 0

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

8/32

Schil (glas+ dak + voorzetw) + warmtepomp

Schil (glas+ dak) + warmtepomp + daglicht LED

Kozijnen + daken

Koz + dak + warmtepomp

koz + dak + voorzetw

Vervanging deur

20.174

Vervangen panelen met kozijn Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui MT/HT warmtepomp Vervanging dakpakket dakpannen + iso Voorzetwanden Vervangen dakpakket vlak dak Glasvervanging hk.dg Glasvervanging hk.dg.ov1 Glasvervanging hk.dg.ov2 Glasvervanging hk.dg.zw Vervanging deur

11.966 12.345 5.556 248.000 377.034

0 0 0 0 0

314.410 10.974 20.878 0 0 67.116 20.174

0 0 0 0 0 0 0

Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui MT/HT warmtepomp Vervanging dakpakket dakpannen + iso Vervangen dakpakket vlak dak Glasvervanging hk.dg Glasvervanging hk.dg.ov1 Glasvervanging hk.dg.ov2 Glasvervanging hk.dg.zw Vervangen panelen in koz Daglichtregeling verlichting verblijfsruimten Vervanging hk.dg Vervanging hk.dg.ov1 Vervanging hk.dg.ov2 Vervanging hk.dg.zw Vervanging deur Vervangen panelen met kozijn Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui Vervanging dakpakket dakpannen + iso Vervangen dakpakket vlak dak Vervanging hk.dg Vervanging hk.dg.ov1 Vervanging hk.dg.ov2 Vervanging hk.dg.zw Vervanging deur Vervangen panelen met kozijn Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui MT/HT warmtepomp Vervanging dakpakket dakpannen + iso Vervangen dakpakket vlak dak Vervanging hk.dg Vervanging hk.dg.ov1 Vervanging hk.dg.ov2 Vervanging hk.dg.zw Vervanging deur Vervangen panelen met kozijn Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui Vervanging dakpakket dakpannen + iso Voorzetwanden Vervangen dakpakket vlak dak

12.345 5.556 248.000 377.034

0 0 0 0

10.974 20.878 0 0 67.116 11.966 13.825

0 0 0 0 0 0 0

60.023 0 0 204.145 20.174 11.966 12.345 5.556 377.034

0 0 0 0 0 0 0 0 0

10.974 60.023 0 0 204.145 20.174 11.966 12.345 5.556 248.000 377.034

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

10.974 60.023 0 0 204.145 20.174 11.966 12.345 5.556 377.034

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

314.410 10.974

0 0

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

9/32

koz + dak warmtepomp

koz + dak + warmtepomp + pv

voorzetw

Vervanging hk.dg

60.023

0 0 204.145 20.174 11.966 12.345 5.556 248.000 377.034

0 0 0 0 0 0 0 0 0

Vervanging hk.dg.ov1 Vervanging hk.dg.ov2 Vervanging hk.dg.zw Vervanging deur Vervangen panelen met kozijn Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui MT/HT warmtepomp Vervanging dakpakket dakpannen + iso Voorzetwanden Vervanging hk.dg

314.410 60.023

0 0

Vervanging hk.dg.ov1 Vervanging hk.dg.ov2 Vervanging hk.dg.zw Vervanging deur Vervangen panelen met kozijn Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui MT/HT warmtepomp Upgrade PV-panelen Vervanging dakpakket dakpannen + iso Voorzetwanden Vervanging deur

0 0 204.145 20.174 11.966 12.345 5.556 248.000 98.600 377.034

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

314.410 20.174

0 0

Vervangen alu.dg pui Vervangen alu.dg.ov2 pui MT/HT warmtepomp Upgrade PV-panelen Vervanging dakpakket dakpannen + iso Vervangen dakpakket vlak dak Glasvervanging hk.dg Glasvervanging hk.dg.ov1 Glasvervanging hk.dg.ov2 Glasvervanging hk.dg.zw Vervangen panelen in koz

12.345 5.556 248.000 98.600 377.034

0 0 0 0 0

10.974 20.878 0 0 67.116 11.966

0 0 0 0 0 0

Schil (glas+ dak) + warmtepomp + pv

2.4.2

Verwachte energiebesparing

In Figuur 1 vindt u de primaire energiebesparing in procenten ten opzichte van de huidige situatie. Bij de energieberekeningen is uitgegaan van het referentieklimaat TRY De Bilt om de weersinvloed van verschillende jaren te voorkomen.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

10/32

Figuur 1 Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie

Voorts wordt in Tabel 4 de energiebesparing in procenten voor gas, elektriciteit en warmte afzonderlijk gepresenteerd. Tabel 4

Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie

Maatregelpakket Huidige situatie Vervangen houten kozijnen / deuren / panelen Vervangen beglazing / deuren / panelen Vervangen alu pui entree Vervanging dakpakket Plaatsen voorzetwanden CV -> Warmtepomp MT PV-panelen vervangen Schil (glas + dak) Schil (glas + dak) + warmtepomp Schil (glas+ dak + voorzetw) Schil (glas+ dak + voorzetw) + warmtepomp Schil (glas+ dak) + warmtepomp + daglicht LED Kozijnen + daken Koz + dak + warmtepomp koz + dak + voorzetw koz + dak + voorzetw + warmtepomp koz + dak + voorzetw + warmtepomp + pv Schil (glas+ dak) + warmtepomp + pv

Gas besparing 0.0 15,4 %

Elektr. besparing 0.0 0,0 %

Warmte besparing 0.0 0,0 %

15,0 %

0,0 %

0,5 % 12,1 % 7,2 % 100,0 % 0,0 % 24,1 % 100,0 % 31,2 % 100,0 %

0,0 % 0,0 % 0,0 % -33,8 % 12,3 % 0,0 % -25,7 % 0,0 % -23,2 %

0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 %

100,0 %

-24,6 %

0,0 %

27,9 % 100,0 % 35,0 % 100,0 %

0,0 % -24,4 % 0,0 % -22,1 %

0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 %

100,0 %

-9,8 %

0,0 %

100,0 %

-13,3 %

0,0 %

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

11/32

Om een indicatie te geven van de besparingen, worden de berekende energiegebruiken voor zowel de huidige situatie als de maatregelpakketten in Tabel 5 weergegeven. Tabel 5

Energiegebruik van de maatregelpakketten en de huidige situatie

Gas [m3/jaar] 30.327 25.652

Elektr. [kWh/jaar] 102.569 102.569

Warmte [GJ/jaar] 0,0 0,0

25.764

102.569

0,0

30.173 26.670 28.133 0 30.327 23.026 0 20.860 0

102.569 102.569 102.569 137.234 89.941 102.569 128.889 102.569 126.413

0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0

127.786

0,0

21.867 0 19.709 0

102.569 127.564 102.569 125.245

0,0 0,0 0,0 0,0

112.616

0,0

116.260

0,0

De maatregelpakketten hebben ook invloed op het energielabel. In de staafdiagram in Figuur 2 en in Tabel 6 wordt hiervan een samenvatting gegeven.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

12/32

Figuur 2 Energie-index van de maatregelpakketten

Tabel 6

Energielabel van de maatregelpakketten

EI [-] 0,89 0,78

E.label A A

0,79

0,88 0,80 0,84 0,79 0,82 0,72 0,65 0,68 0,61

A A A A A A A A A

0,64

0,70 0,63 0,65 0,59

A A A A

0,53

0,59

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

13/32

2.4.3

Verwachte kostenbesparing

Met behulp van de EPA-U software zijn financiële berekeningen voor de maatregelpakketten uitgevoerd. In Figuur 3 worden de terugverdientijden per pakket weergegeven. Bij deze terugverdientijden is rekening gehouden met inflatie, stijging van energieprijzen en een rente op de investering.

Figuur 3 Terugverdientijden van de maatregelpakketten

Voorts vindt u in Figuur 4 de netto contante waarde van de pakketten met maatregelen. Een waarde boven nul euro betekent een positieve investering.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

14/32

Figuur 4 Netto Contante Waarde van de maatregelpakketten

In Tabel 7 worden diverse financiële kengetallen voor de pakketten opgesomd. De eenvoudige terugverdientijd (ETVT), de terugverdientijd verdisconteerd met rente, inflatie en stijging van energieprijzen (TVT) en de netto contante waarde (NCW). Tabel 7

Financiële kengetallen voor de maatregelpakketten

ETVT [jaar] 77,3

TVT [jaar] 40,6

NCW [€] 135.417,1

44,0 142,2 129,4 174,8 11,5 83,1 87,9 34,6 108,3 48,1

28,5 56,2 53,7 62,0 9,9 54,3 43,7 23,8 49,0 29,8

256.698,2 -3.725,4 -50.292,9 -111.836,3 2.312.719,8 -11.073,1 148.225,8 1.844.511,5 33.874,3 1.547.261,1

35,0

24,0

1.838.328,0

101,2 42,2 116,8 55,1 56,5

47,2 27,3 50,9 32,6 33,4

79.095,4 1.677.519,4 -35.946,9 1.390.158,9 1.379.085,6

37,0

25,1

1.833.438,5

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

15/32

Voor de kostenbesparing per energiedrager biedt Tabel 8 een overzicht. De genoemde kostenbesparingen zijn berekend op basis van het referentieklimaat en kunnen in het werkelijke klimaat per jaar afwijken. Tabel 8

Besparing op de energiekosten van de maatregelpakketten

Gas [€/jaar] 3.833

Elektr. [€/jaar] 0

3.741

Warmte [€/jaar] 0

Totaal [€/jaar] 3.833

3.741

126 2.998 1.799 24.868 0 5.986 24.868 7.763 24.868

0 0 0 -3.258 1.187 0 -2.474 0 -2.241

0 0 0 0 0 0 0 0 0

126 2.998 1.799 21.609 1.187 5.986 22.394 7.763 22.627

24.868

-2.370

22.497

6.937 24.868 8.707 24.868

0 -2.350 0 -2.131

0 0 0 0

6.937 22.518 8.707 22.736

24.868

-944

23.923

24.868

-1.287

23.581

Voor de financiële kengetallen is met de energieprijzen volgens Tabel 9 gerekend. Voor de economische gegevens is gerekend met de waarden volgens Tabel 10. Tabel 9

Gehanteerde energieprijzen voor de financiële berekeningen

Gas [€/m3] 0,56

Elektr. [€/kWh] 0,08

Warmte [€/GJ] 0,00

Vervangen beglazing / deuren / panelen

0,56

0,08

0,00

Vervangen alu pui entree

0,56

0,08

0,00

Vervanging dakpakket

0,56

0,08

0,00

Plaatsen voorzetwanden

0,56

0,08

0,00

CV -> Warmtepomp MT

0,56

0,08

0,00

PV-panelen vervangen

0,56

0,08

0,00

Schil (glas + dak)

0,56

0,08

0,00

Maatregelpakket Vervangen houten kozijnen / deuren / panelen

Stijging [%/jaar] 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0%

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

16/32

Schil (glas + dak) + warmtepomp

0,56

0,08

0,00

Schil (glas+ dak + voorzetw)

0,56

0,08

0,00

Schil (glas+ dak + voorzetw) + warmtepomp

0,56

0,08

0,00

Schil (glas+ dak) + warmtepomp + daglicht LED

0,56

0,08

0,00

Kozijnen + daken

0,56

0,08

0,00

Koz + dak + warmtepomp

0,56

0,08

0,00

koz + dak + voorzetw

0,56

0,08

0,00

koz + dak warmtepomp

3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0% 3,5% | 2,0% | 0,0%

voorzetw

0,56

0,08

0,00

koz + dak + warmtepomp + pv

voorzetw

0,56

0,08

0,00

Schil (glas+ dak) + warmtepomp + pv

0,56

0,08

0,00

Investering [€]

EIA [€]

Looptijd [jaar]

Inflatie [%/jaar]

Disconto [%/jaar]

296.307

2,0 %

2,5 %

Belasting [%] 0,0 %

164.673

2,0 %

2,5 %

0,0 %

17.901 388.008 314.410 248.000 98.600 526.042 774.042 840.453 1.088.453

0 0 0 0 0 0 0 0 0

50 50 50 50 50 50 50 50 50

2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 %

2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 %

0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 %

787.867

2,0 %

2,5 %

0,0 %

702.216 950.216 1.016.627 1.253.653

0 0 0 0

50 50 50 50

2,0 % 2,0 % 2,0 % 2,0 %

2,5 % 2,5 % 2,5 % 2,5 %

0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 %

1.352.253

2,0 %

2,5 %

0,0 %

872.642

2,0 %

2,5 %

0,0 %

Tabel 10 Economische gegevens voor de financiële berekeningen

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

17/32

2.4.4

Gevolgen voor het thermisch comfort

Tenslotte wordt in Figuur 5 het aantal sector met een laag, matig en hoog risico op temperatuuroverschrijding getoond. Het risico op te hoge binnentemperaturen kan bij voorkeur door passieve maatregelen worden verlaagd. Voorbeelden zijn zonwering, glas met zonwerende coating, nachtventilatie en een efficiënter gebruik verlichting en apparatuur. Wanneer passieve maatregelen niet het gewenste effect hebben, kan een koelinstallatie worden ingezet.

Figuur 5 Risico op temperatuuroverschrijdingen van de maatregelpakketten

2.5 2.5.1

Praktische informatie over maatregelen Isoleren van constructies

Het isoleren van gevels, panelen, vloeren en daken bieden de volgende voordelen: • Het comfort gaat omhoog omdat de constructie aan de binnenzijde minder koud wordt en omdat de warmteverliezen door kieren en naden afnemen. • De geluidswering van de constructie zal toenemen. Houdt echter rekening met de volgende aandachtspunten: • Doordat de geïsoleerde constructie minder lucht doorlaat, moet u zorgen voor voldoende ventilatiemogelijkheden (bijvoorbeeld luchtroosters of te openen ramen). • Bij het foutief isoleren van constructies kunnen (vocht)problemen ontstaan. Raadpleeg hiervoor een isolatiespecialist.

2.5.2

Vervangen van glas

Het aanbrengen van isolerend glas (HR, HR+ of HR++) biedt de volgende voordelen: • Het comfort gaat omhoog omdat er geen koude lucht of straling van het raam afkomt en er nauwelijks nog condensatie plaatsvindt op het glas. Met name wanneer ook de kozijnen

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

18/32

•

vervangen worden, zal het comfort verder omhoog gaan doordat de ventilatieverliezen door kieren en naden afnemen. Met name wanneer ook de kozijnen vervangen worden, zal de geluidswering verbeteren.

Houdt echter rekening met de volgende aandachtspunten: • Doordat de ramen minder lucht doorlaten, moet u zorgen voor voldoende ventilatiemogelijkheden (bijvoorbeeld luchtroosters of te openen ramen). • Wanneer u alleen het glas wilt vervangen en niet de kozijnen, dient u de staat en de dikte van de kozijnen te controleren. Informeer hiernaar bij de glaszetter.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

19/32

Conclusies en aanbevelingen

Om de gebouwen in 2030 energieneutraal te maken is het noodzakelijk om ze te voorzien van een alternatieve warmteopwekking. De meest voor de hand liggende optie daartoe is momenteel door de CV-ketels te vervangen door warmtepompen. Om het rendement van warmtepompen gunstig te houden dient de afgiftetemperatuur naar de radiatoren, vloerverwarming en overige afgiftelichamen zo laag mogelijk te zijn (hoe hoger de temperatuur is die een warmtepomp op moet wekken, hoe later het rendement wordt), en daarvoor is het noodzakelijk om de zwakke plekken in de thermische schil (dichte gevels, kozijnen, daken, vloeren) te verbeteren tot een minimale isolatiewaarde, voor zover ze daar niet reeds aan voldoen. Dit leidt enerzijds tot een energiebesparing omdat het warmteverlies afneemt, en anderzijds kan met een lagere temperatuur worden verwarmd waardoor de warmtepompen efficiënter worden. Een richtlijn is dat de dichte gevels, dak en vloer een isolatiewaarde van Rc=2,5 m2K/W of beter moeten hebben, en de gevelkozijnen en lichtstralen en dergelijke moeten zijn voorzien van HR++ beglazing, om warmtepompen rendabel te maken. Het bestuurscentrum is rond 1991 gebouwd. De gevels, dak en vloer zijn daarna niet extra geïsoleerd, de originele isolatiewaarden zijn nog aanwezig. De dichte gevels, daken en vloeren voldoen daardoor (net) niet aan bovengenoemde richtlijn.

Het gebouw is met uitzondering van de entree voorzien van houten gevelkozijnen met HR beglazing. De houten kozijnen zijn in goede conditie. Voor het energieneutraal maken van het gebouw hebben wij berekend of de kozijnen vervangen moeten worden of dat vervanging van de beglazing en paneelvullingen door HR++ beglazing en beter geïsoleerde paneelvullingen voldoende is. Zoals uit de energiebesparing per maatregel (tabel 4) blijkt dat het verschil overbrugbaar is (nieuwe kozijnen met triple glas besparen 15,4% gas, HR++ beglazing + paneelvullingen leveren een besparing van 11,6% gas op). Dat komt neer op een verschil van 1.200 m3 gas, oftewel 1.300 kWh indien warmtepompen worden geplaatst. Met HR++ glas is de schil voldoende geïsoleerd voor warmtepompen, en het verschil in investering is enorm. Derhalve adviseren wij het HR glas en de paneelvullingen en deuren te vervangen, maar niet de gehele gevelkozijnen. Tabel 11 Relatieve energiebesparing ten opzichte van de huidige situatie

Gas besparing 0.0 15,4 % 11,6 % 0,5 % 12,1 % 7,2 % 100,0 % 0,0 % 24,1 % 100,0 % 31,2 % 100,0 % 100,0 % 27,9 % 100,0 % 35,0 % 100,0 % 100,0 % 100,0 %

Elektr. besparing 0.0 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % 0,0 % -33,8 % 12,3 % 0,0 % -25,7 % 0,0 % -23,2 % -24,6 % 0,0 % -24,4 % 0,0 % -22,1 % -9,8 % -13,3 %

De daken zijn reeds grotendeels voorzien van PV-panelen, voor zover gunstig gelegen qua bezonning en beschaduwing. De verlichting is reeds in LED uitgevoerd. Wel is het nog mogelijk om voor de verlichtingsarmaturen in verblijfsruimtes nabij de gevelkozijnen om daglichtdetectie aan te brengen, zodat op bescheiden schaal bespaard kan worden op het elektraverbruik van de verlichting. De luchtbehandelingskast is relatief nieuw (2016), met redelijk goede warmteterugwinning. Er is alleen lokaal koeling aanwezig in de raadzaal en trouwzaal, deze zone is echter van dermate kleine

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

20/32

omvang dat de koeling niet is meegenomen. Vervangen van de luchtbehandelingskasten zou op zijn best marginale besparing opleveren, en is derhalve niet opgenomen in het advies. De hellende daken zijn grotendeels reeds voorzien van PV-panelen, voor zover op de zon geörienteerd. Deze wekken nu reeds zo’n 80%-90% van het gebouwgebonden elektraverbruik op, een significant deel. Echter zal door de CV-ketels te vervangen door warmtepompen het elektriciteitsgebruik stijgen (het gasverbruik valt weg). Naast de laatste 10%-20% gebouwgebonden elektraverbruik zal de warmtepomp nog ca. 26.000kWh elektriciteit verbruiken. Op het huidige gebouwgebonden elektraverbruik is niet veel meer te besparen, er is al een moderne luchtbehandelingskast en LED verlichting aanwezig. Derhalve zal om aan de doelstellingen te voldoen meer elektriciteit moeten worden opgewerkt. Omdat de daken reeds voor 90%-95% benut zijn door de enkele jaren geleden aangebrachte panelen, is een vrij radicale oplossing nodig. De technologische ontwikkeling van PV-panelen is snel gegaan de afgelopen jaren. Rond 2015/2016 geplaatste pv-panelen hadden een capaciteit van 220 wattpiek, in 2017 was het gemiddelde pvpaneel al 260 wattpiek, en momenteel is dit ca. 360 wattpiek, een toename van ruim 50% in een paar jaar. Dit tempo zal waarschijnlijk niet aanhouden, maar pv-panelen worden wel steeds efficiënter.

Ook kunnen nog enige panelen worden bijgeplaatst. Uitgaande van de huidige stand van de techniek zou ons advies zijn om de pv-panelen te vervangen door pv-panelen met een hoger rendement, waardoor de doelstelling gehaald wordt. Echter zijn de bezwaren hiertegen duidelijk: de huidige pv-installatie is nog vrij nieuw, vervanging is vanuit het oogpunt verspilling van materialen en kapitaalsvernietiging niet wenselijk. Publicitair zal waarschijnlijk niemand hier opdracht toe willen geven. Wij adviseren derhalve om de vervanging van de PV-panelen zoveel mogelijk uit te stellen naar 2030. Tegen die tijd hebben de huidige panelen hun kosten opgebracht en is geen sprake meer van kapitaalsvernietiging. Tevens is de installatie dan zo’n 15 jaar oud, en zal het verschil in rendement met de dan gangbare pv-installaties nog veel groter zijn dan nu. Vermoedelijk is vervanging van PV-installaties die technisch nog niet versleten zijn vanuit dat perspectief ook niet ongebruikelijk. De conditiestaat en de kenmerken van het gebouw staan een gefaseerde verduurzaming toe. Er zijn geen elementen die de verduurzaming raken die in een slechte conditiestaat zijn en aan vervanging toe zijn. Van de voorgestelde maatregelen raken er twee elkaar: het isoleren van de hellende daken en de upgrade van de PV-installatie.

Vanuit bouwfysisch perspectief en overlag van de gebruikers is het beter om de hellende daken van buitenaf na te isoleren. Dat betekend vervanging van de dakpannen, aanpassen van dakranden, goten en hemelwaterafvoeren. En uiteraard de PV-installaties zal moeten worden gedemonteerd. Dit geeft echter meteen wel een extra argument om meteen tot vervanging van de PV-installatie over te gaan: de arbeid van de- en hermontage van rekken, bedrading en panelen bedraagt zo’n 40-50% van de kosten van een nieuwe PV-installatie. De vervanging van de beglazing door HR++ beglazing, gevelpanelen en deuren is een op zichzelf staande maatregel, die op ieder moment uitgevoerd kan worden. Wanneer dit wordt uitgevoerd voordat de overige maatregelen doorgevoerd worden, zal dit al per direct energie gaan besparen, zo’n 4.000 m3 gas per jaar. De aanpassing van de verlichtingsinstallatie is ook een zelfstandige maatregel, de daglichtdetectie kan op ieder moment worden aangebracht. Het vervangen van de CV-ketels door warmtepompen kan tegelijk of na de glasvervanging doorgevoerd worden. Gezien de leeftijd van de CV-ketels (2013) adviseren wij deze vervanging meer richting 2030 pas uit te voeren. Met de huidige rendementen van warmtepompen en pv-panelen zullen de hierboven beschreven maatregelen net onvoldoende zijn om het gebouw energieneutraal te maken. Er is een tekort van ca.

4.000 kWh, wat overeenkomt met de opbrengst van ca. 13 nieuwe PV-panelen. Echter adviseren wij de installaties (warmtepomp, PV-panelen upgrade) pas in 2028-2030 te vervangen. Slechts een beperkte verbetering van rendement op de PV-panelen of warmtepomp, of allebei, is voldoende om dit tekort op te lossen. Een alternatief zou zijn het plaatsen van PV-panelen op minder rendabele posities (teveel gericht op het noorden of in de schaduw), waardoor deze minder op zouden brengen waardoor in plaats van 13 pv-panelen een flink hoger aantal panelen extra nodig zou zijn. Derhalve hebben wij ervoor gekozen dit niet te adviseren. Een simpelere oplossing zou zijn, indien het tekort

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

21/32

van 4.000 kWh echt ongewenst is, om de 134 PV-panelen extra op een ander pand binnen de portfolio aan te brengen. Tabel 12 Overzicht van kosten aanbevolen maatregelen voor energiebesparingsadvies, kosten prijspeil 2021

Maatregel Glasvervanging / paneelvervanging Vervanging dakpakket dakpannen + platdak Daglichtregeling verlichting verblijfsruimten MT/HT warmtepomp Regeltechniek Upgrade PV-panelen

Bouwsom [€] 164.673 377.034 13.825 248.000 52.058 98.600

Investering excl. BTW [€] 230.542 527.848 19.355 347.200 72.881 138.040

954.190

1.335.866

TOTAAL

Vervangingsjaar 2021-2030 2028-2030 2021-2022 2028-2030 2028-2030 2028-2030

Tabel 13 Overzicht van te schrappen planmatig onderhoud, kosten prijspeil 2021

Maatregel Schilderwerk gevelkozijnen (glasverv.) Rechtleggen dakpannen Vervangen dakpakket CV-ketels vervangen Koelmachines vervangen Warmtedistributie (pompen, kleppen e.d.) Regeltechniek Omvormers PV-installatie PV-panelen uit 2013, 45 st. TOTAAL

MJOP jaar

Bouwsom [€] 20.908 15.238 104.773 21.241 28.000 34.726 52.058 13.450 21.375 311.769

2027 2025 2035 2031 2031 2028-2031 2034 2025+2030 2037

Investering excl. BTW [€] 29.271 21.333 146.682 29.737 39.200 48.616 72.881 18.830 29.925 436.475

Tabel 14 Overzicht van energielasten, kosten prijspeil 2021

Situatie

Investering

Electra 1

€

kWh

Huidige situatie Energieneutraal

Energielabel A – voldoet reeds

€ 1.335.866

Energielasten 2

gas m3

€

3.705

30.327

€ 15.576

4.085

€ 654

€0

elektraverbruik gebouwgebonden installaties, na aftrek huidige PV-panelen (dus exclusief gebruikersverbruik van computers, ICT, koffieautomaten e.d.) uitgaande van € 0,16 / kWh en € 0,56 / m3 gas excl. BTW, exclusief vaste kosten netbeheerder / leverancier.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

22/32

Bijlage - beschrijving van het gebouw 3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de technische gegevens beschreven van het gebouw. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de klimaatinstallaties, de bouwkundige constructies en energiesectoren. Deze drie onderdelen bepalen samen de energetische kwaliteit van uw gebouw.

3.2

Algemene gegevens

Het energie-advies heeft betrekking op het gebouw met onderstaande gegevens: Tabel 15 Algemene gegevens van het gebouw

Adres SBI-code Bouwjaar Renovatiejaar Inspectiedatum

3.3 3.3.1

Raadhuisplein 1 2215MA Voorhout 84 1991 11 december 2020

De klimaatinstallatie(s) Overzicht klimaatinstallaties

Eén of meerdere klimaatinstallaties hebben als taak het gebouw behaaglijk te houden. Voor dit energie-onderzoek is het gebouw in één of meerdere energiesectoren onderverdeeld. Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. De kwaliteit van de klimaatinstallatie bepaalt voor een belangrijk deel uw energiegebruik. In Tabel 16 wordt een overzicht gepresenteerd van de klimaatinstallaties in het gebouw. In de volgende subparagrafen worden deze installaties nader omschreven. Tabel 16 Overzicht klimaatinstallaties in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.2

Opp. [m2] 3.155,0

Vent Mechanische balans

Verw X

Koel

Tap X

Bev

Zon X

Ventilatievoorzieningen

Ventilatie is noodzakelijk voor een gezond gebouw. Naast aanvoer van verse lucht, kan de ventilatielucht ook worden gebruikt om het gebouw te verwarmen, koelen of bevochtigen. Ventilatie kan op natuurlijke wijze bijvoorbeeld met te openen ramen of luchtroosters plaatsen. Daarnaast kunnen ook ventilatoren worden ingezet, men spreekt dan van een mechanisch ventilatiesysteem. Wanneer sprake is van zowel mechanische toevoer als afvoer, dan is er warmteterugwinning mogelijk: de warmte uit de afvoerlucht kan worden gebruikt om de toevoerlucht voor te verwarmen. In Tabel 17 wordt het ventilatiesysteem van het gebouw samengevat. Tabel 17 Ventilatievoorzieningen in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.3

Systeem Mechanische balans

Voorziening in gevel Te openen ramen

Warmteterug-winning Warmtewiel / Intermitterende WW

Ruimteverwarming

Om de ruimtes in het gebouw te verwarmen, is er een warmte-opwekker nodig. Voorts moet de warmte naar de ruimtes worden gedistribueerd, waar het doormiddel van bijvoorbeeld radiatoren,

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

23/32

convectoren of luchtroosters wordt afgegeven. In Tabel 18 vindt u de belangrijkste gegevens van de verwarmingsinstallatie. Tabel 18 Ruimteverwarming in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.4

Opwekking HR107 ketel

Distributie Water en lucht

Pompregeling >50% autom. aan/uitregeling

Ruimtekoeling

In veel utiliteitsgebouwen is koeling aanwezig om te voorkomen dat het gebouw in de zomer te warm wordt. Net als bij ruimteverwarming, moet voor ruimtekoeling de koude worden opgewekt en getransporteerd naar de gekoelde ruimtes (zie Tabel 19). Tabel 19 Ruimtekoeling in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.5

Opwekking Geen koeling

Distributie

Pompregeling

Warm tapwater

Voor het bereiden van warm tapwater kunnen allerlei opwekkers worden gebruikt. Hoe verder de tappunten van deze opwekker verwijderd zijn, hoe meer energie verloren gaat in de warmwaterleidingen. In Tabel 20 wordt de warm tapwaterinstallatie beschreven. Tabel 20 Warm tapwaterbereiding in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.6

Opwekking Elektrische boiler

Distributie Tappunten binnen 3 meter

Bevochtiging

In sommige gebouwen vindt bevochtiging van de lucht plaats. Hiervoor zijn verschillende systemen beschikbaar. In Tabel 21 worden gegevens voor de eventuele bevochtiging van het gebouw weergegeven. Tabel 21 Bevochtiging in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.3.7

Systeem Geen bevochtiging

Distributie

Vochtterugw.

Zonne-energie

Het laatste onderdeel van de klimaatinstallatie is zonne-energie. Hieronder worden zonnecollectoren (thermisch) en zonnepanelen (elektrisch) beschouwd. In Tabel 22 worden de zonnesystemen van het gebouw opgesomd. Tabel 22 Zonne-energie toegepast in het gebouw

Klimaatinstallatie Installatie 1

3.4

Opp. [m2] 0,0 0,0

Systeem Fotovoltaische cellen (PV) Fotovoltaische cellen (PV)

Specificatie Amorfe Amorfe

De bouwkundige constructies

Gevels, ramen, vloeren, daken en deuren zijn allemaal bouwkundige constructies. De isolatiewaarde van een constructie bepaalt voor een aanzienlijk deel hoeveel warmte uit het gebouw naar buiten kan ontsnappen. Bij een hogere isolatiewaarde is minder verwarmingsenergie benodigd, maar kan wel de koelbehoefte vergroten.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

24/32

In de Tabel 23 vindt u de thermische eigenschappen van de bouwkundige constructies van het gebouw. De Rc-waarde wordt gebruikt voor dichte constructies: hoe hoger de waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Voor ramen (en soms voor dichte constructies) wordt de U-waarde gehanteerd: hoe lager de U-waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Tenslotte staat de ZTA-waarde voor het percentage zonlicht dat door een raam naar binnen kan komen. Tabel 23 Bouwkundige constructies in het gebouw

Rc [m2K/W]

Constructie

Type

Hellend dak Vlak dak Wand Vloer hk.dg hk.dg.zw

Dak Dak Wand Vloer Raam Raam

2,00 2,00 2,00 1,30

Deur Alk.dg Paneel hk.dg.zw.ov2 Alk.dg.ov2

Deur Raam Paneel Raam Raam

0,12

U [W/ m2K]

ZTA [%]

2,90 2,90

70 70

4,10

2,90 4,10

70 70

2,00

Voor het bepalen van het energiecertificaat voor het gebouw, moet het ISSO beslisdiagram worden toegepast op de bouwkundige constructies. In Tabel 24 worden de beslissingen per constructie samengevat. Tabel 24 Verantwoording ISSO-beslisdiagram voor constructies

Constructie

Beslissingen

Hellend dak

Vloer

Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend Isolatiedikte onbekend Isolatie onbekend

hk.dg

Hout of kunststof

hk.dg.zw

Hout of kunststof

Deur Alk.dg

D01 Deur Metaal

Paneel

Isolatie onbekend

hk.dg.zw.ov2

Hout of kunststof

Alk.dg.ov2

Metaal

Vlak dak Wand

3.5

Bouwperiode 19881992 Bouwperiode 19881992 Bouwperiode 19881992 Bouwperiode 19881992 Dubbel glas zonder coating Dubbel glas zonder coating

Dubbel glas zonder coating Bouwperiode 19881992 Dubbel glas zonder coating Dubbel glas zonder coating

De energiesector(en)

Energiesectoren zijn groepen van ruimtes in het gebouw. Een gebouw kan worden onderverdeeld in één of meerdere sectoren. In een energiesector komt alles samen. Elke sector heeft zijn eigen gebruiksfuncties, is aangesloten op een klimaatinstallatie, heeft allerlei bouwkundige constructies, apparaten en verlichting.

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

25/32

3.5.1

Organisatie en gebruik

De organisatie en het gebruik van het gebouw bepaald in belangrijke mate het energiegebruik van het gebouw. Bij een hoge personele bezetting, lange gebruikstijden, en hoge temperatuurinstellingen zal het energiegebruik hoog zijn. In Tabel 25 wordt de indeling in energiesectoren met de bijbehorende netto gebruiksoppervlaktes en gebruiksfuncties gepresenteerd. Tabel 25 Overzicht energiesectoren met bijbehorende oppervlaktes en gebruiksfuncties

Energiesector Sector 1

NVO [m2] 3.155,0

Gebruiksfunctie Kantoor

Voorts wordt in Tabel 26 de personele bezetting per energiesector opgesomd. De bezettingsgraad staat voor het gemiddelde percentage van de personen die tijdens de gebruikstijden (zie Tabel 27) daadwerkelijk aanwezig zijn. Tabel 26 Personele bezetting van het gebouw

Energiesector Sector 1

Personen [] 88.00

Bezettingsgraad [%] 80

Tabel 27 Gebruikstijden van de energiesectoren

Energiesector Sector 1

Weken/jaar

Dagen/wee k 5

Uren/dag

Onderbreking

8.00 tot 19.00 uur

geen

Tenslotte worden in Tabel 28 de gemiddelde binnentemperaturen getoond. De gemiddelde binnentemperatuur tijdens gebruikstijd liggen veelal rondom de ingestelde temperaturen (setpoints) van de klimaatinstallatie. Voor ruimteverwarming wordt ook rekening gehouden met de temperatuur buiten gebruikstijd. Deze temperatuur kan afwijken van de ingestelde temperatuur van de klimaatinstallatie. Wanneer de nachttemperatuur op 15 °C staat ingesteld, betekent dat niet dat het ’s nacht ook altijd gemiddeld deze temperatuur is. Tabel 28 Gemiddelde binnentemperaturen van de energiesectoren

Energiesector Sector 1

3.5.2

Tijdens gebruik verwarming [°C] 21,0

Buiten gebruik verwarming [°C] 16,0

Tijdens gebruik koeling [°C] 24,0

Afmetingen en constructies

In Tabel 29 vindt u alle afmetingen van de bouwkundige constructies in het gebouw met de bijbehorende oriëntaties en begrenzingen. De isolerende eigenschappen van deze constructies kunt u vinden in paragraaf 3.4 (De bouwkundige constructies). Tabel 29 Afmetingen, oriëntaties en begrenzingen van de bouwkundige constructies

Energiesector Sector 1

Opp [m2] 70,8 1.604,4 1.597,0 250,7 51,4 17,8 6,4 44,7 7,1 4,6

Constructie Vlak dak Hellend dak Vloer Wand hk.dg.zw hk.dg.zw.ov2 Paneel hk.dg Deur Alk.dg.ov2

Orientatie Horizontaal Horizontaal Horizontaal Noord-West Noord-West Noord-West Noord-West Noord-West Noord-West Noord-West

Begrenzing Buitenlucht Buitenlucht Kruipruimte Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

26/32

373,7 28,4 9,7 8,7 68,2 74,4 8,2 258,3 67,9 12,7 13,8 28,8 13,9 260,7 8,3 24,5 70,7 85,9 8,2

3.5.3

Wand hk.dg Paneel Deur hk.dg.zw.ov2 hk.dg.zw Alk.dg Wand hk.dg.zw Deur Paneel hk.dg.zw.ov2 hk.dg Wand Deur Paneel hk.dg.zw.ov2 hk.dg.zw Alk.dg

Zuid-West Zuid-West Zuid-West Zuid-West Zuid-West Zuid-West Zuid-West Zuid-Oost Zuid-Oost Zuid-Oost Zuid-Oost Zuid-Oost Zuid-Oost Noord-Oost Noord-Oost Noord-Oost Noord-Oost Noord-Oost Noord-Oost

Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht

Klimatisering

Elke energiesector is aangesloten op een klimaatinstallatie. Tabel 30 biedt een overzicht van de energiesectoren en klimaatinstallaties. In dit overzicht wordt ook vermeld van welke installatieonderdelen de energiesector gebruikmaakt. Voor meer informatie over de klimaatinstallaties, kunt u paragraaf 3.3 (De klimaatinstallatie(s)) raadplegen. Tabel 30 Klimatisering van de energiesectoren

Energiesector Sector 1

Klimaatinstallatie Installatie 1

Verw X

Koel

Tap X

Bev

Zon X

Vervolgens geeft Tabel 31 het ventilatiesysteem en de bijbehorende ventilatievouden per energiesector weer. Een ventilatievoud van bijvoorbeeld 2,0 betekent dat in een uur evenveel verse lucht wordt ingeblazen als twee keer de inhoud van de energiesector. Het getal tussen haakjes geeft het ventilatievoud buiten gebruikstijden weer. Tabel 31 Ventilatiegegevens van de energiesectoren

Energiesector Sector 1

3.5.4

Systeem Mechanische balans

Natuurlijke ventilatie [-/h] 0,00 (0,00)

Mechanische ventilatie [/h] 2,00 (0,00)

Warmteterugwinning Warmtewiel / Intermitterende WW

Opgestelde apparatuur

Naast de klimaatinstallatie bevindt zich ook andere apparatuur in het gebouw. Voorbeelden zijn computers, kopieermachines, telefooncentrales et cetera. Deze apparaten verbruiken veelal elektriciteit, maar soms ook gas of stoom. Voorts geven deze apparaten ook warmte af in het gebouw. In Tabel 32 wordt de opgestelde apparatuur per energiesector weergegeven. Tabel 32 Overige apparatuur in de energiesectoren

Energiesector Sector 1

Apparaat Apparatuur

Type Elektrisch apparaat

Jaarlijks verbruik 5,0 W/m2 (tijdens gebruik)

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

27/32

3.5.5

Verlichting

Tenslotte is het gebouw voorzien van verlichting. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen drie typen verlichting: • Basisverlichting (zie Tabel 33), dit is de verlichting van de werkplekken, gangen, kantines en dergelijke. Deze verlichting staat aan tijdens gebruikstijden en geeft warmte af in het gebouw. • Accentverlichting (zie Tabel 34), deze verlichting wordt bijvoorbeeld voor decoratieve doeleinden gebruikt, zoals spotjes in winkeletalages. Deze verlichting kan ook buiten de gebruikstijden aan staan. • Overige verlichting (zie Tabel 34), deze verlichting kan net als accentverlichting afwijkende branduren hebben dan de gebruikstijden. Daarnaast bevindt overige verlichting zich niet in de verwarmde ruimtes van het gebouw. Voorbeelden zijn buitenverlichting en verlichting in parkeergarages. Tabel 33 Basisverlichting in de energiesectoren

Energiesector Sector 1

Verlichtingsgroep Verblijfsruimtes

Perc. sector 60,0 %

Vermogen 5,5 W/m2

Raadzaal, trouwzaal Verkeersruimten, hallen, kantine ed

10,0 % 30,0 %

5,0 W/m2 5,0 W/m2

Regeling Vertrek; met aanw.detectie Vertrek Centraal aan/uit

Tabel 34 Andere verlichting in de energiesectoren

Energiesector -

Verlichtingsgroep

Type

Vermogen

Branduren

Kennis & daadkracht Projectnummer: B5296-E Datum: 12-11-2021 Betreft: bestuurscentrum Voorhout

28/32

Bijlage - energiegebruik huidige situatie 3.6

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt het energiegebruik van het gebouw in de huidige situatie behandeld. Hiervoor is het geattesteerde EPA-U programma van Vabi Software BV gebruikt. Als eerste komt het energielabel in het kader van de Europese richtlijn (EPBD) aan bod. Vervolgens krijgt u een overzicht van de totale energiegebruiken per energiedrager en per deelpost. Voorts wordt het berekende energiegebruik afgezet tegen het werkelijk gemeten energiegebruik. Tenslotte krijgt u een indicatie van het thermische comfort van het gebouw.

3.7

Het energielabel

De Europese richtlijn ‘Energieprestatie voor gebouwen' (EPBD 2002/91/EC) stelt dat voor elk gebouw bij verandering van huurder of eigenaar transparantie over de energetische kwaliteiten gegeven moet worden. In Nederland is hiervoor het energiecertificaat opgesteld. Het energiecertificaat geeft de energetische kwaliteit van het gebouw weer met de energie-index en het bijbehorende energielabel. Het energielabel heeft een vergelijkbare vormgeving als de labels voor witgoed en auto's. Met behulp van de geattesteerde EPA-U software van Vabi Software BV is het energielabel voor het gebouw berekend (zie Tabel 35). Hierbij is ook een lijst met standaard maatregelen opgenomen, waarmee het energielabel verbeterd zou kunnen worden. Tabel 35 Het energielabel van het gebouw

Energielabel Energie-index Standaard maatregelen

3.8

A 0,89 - Toepassen HR-beglazing - Toepassen veegschakeling, daglichtschakeling en/of aanwezigheidsdetectie voor verlichting - Toepassen kierdichting - Aanbrengen zonnepanelen

Het berekende energiegebruik

Naast het energielabel is met de EPA-U software ook het energiegebruik berekent. Hierbij is het referentieklimaat TRY De Bilt gebruikt, zodat de berekende verbruiken onafhankelijk zijn van de verschillen in het weer per jaar. In Tabel 36 worden het totale gebruik per energiedrager (gas, elektriciteit en warmte) samengevat. Daaronder worden voor het gas-, elektrisch en warmteverbruik samen het totale primaire energiegebruik en de CO2-emissie getoond. Daarbij zijn de totalen ook per vierkante meter netto gebruiksoppervlak weergegeven. Zo kunt u het energiegebruik van verschillende gebouwen met elkaar vergelijken. Tabel 36 Energiegebruik in de huidige situatie

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Teylingen&id=1c69b515-f600-4a34-b126-c8cb2227f88c