CConstaterende datTeylingen
Koppel je AI →
Document · PDF

1. Etfal-onderbouwing en bijlagen bij Etfal-onderbouwing

Gemeenteraad 1 oktober 2026, gemeente TeylingenBij agendapunt: Raadsvoorstel Adviesrecht BOPA, Hoofdstraat 191, Sassenheim67.990 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 8

3 O P Z E T V A N H E T R A P P O R T De verslaglegging is per uitgevoerd onderdeel van het onderzoek samengesteld. In hoofdstuk 2 en 3 zullen de methode en resultaten van het bureauonderzoek worden beschreven (vraag 1 en 2). Een conclusie naar aanleiding van het uitgevoerde onderzoek wordt ge presenteerd in hoofdstuk 4 op basis van deze deelvragen. Afsluitend zal in hoofdstuk 5 een advies gegeven worden ten aanzien van vervolgstappen in het kader van de archeologische monumentenzorg (vraag 3). 1 . 4 A D M I N I S T R A T I E V E G E G E V E N S Provincie: Zuid-Holland Gemeente: Teylingen Plaats: Sassenheim Locatienaam: Hoofdstraat 191 Kadastrale aanduiding: SSH00 A 3155 Kaartblad: 30F Coördinaten: 95.835 / 471.241 Projectnaam: Sassenheim – Hoofdstraat 191 Projectcode: TE-SH-23 Soort onderzoek: Archeologisch bureauonderzoek (BRL 4002) Archis-zaakidentificatie: 5480374100 Omvang plangebied: 715 m² Datum onderzoek: November 2023 Onderzoekskader: Aanvraag omgevingsvergunning Opdrachtgever: Van Dijk geotechniek en milieu Strijkviertel 30 3454 PM De Meern Uitvoerder: ADC Beesd Busterweg 4 4153 RJ Beesd Bevoegde overheid: Gemeente Teylingen Toetsing namens bevoegde overheid: Erfgoed Leiden en Omstreken Postbus 16113 2301 GC Leiden Beheer en plaats van documentatie: ADC Beesd, Archis, e-depot 8 2 M E T H O D E Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform de specificaties uit de KNA 4.1

en BRL 4002 (LS01 tot en met LS06). Een eerste stap hierin is het afbakenen van het plan - en onderzoeksgebied en het vaststellen van de consequenties van toekomstig gebruik (LS01). In de volgende stappen wordt achtereenvolgens vastgesteld wat de huidige situatie is (L S02), hoe de historische situatie is en of er verstoringen bekend zijn (LS03) en wat de bekende archeologische waarden en aardwetenschappelijke gegevens zijn (LS04). Voor het beschrijven van de landschappelijke situatie in het plangebied is gebruik gemaakt van geologische, geomorfologische 5 en bodemkundige kaarten 6 en het hoogtemodel van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN).7 Voor de beschrijving van de archeologische waarden wordt gebruik gemaakt van Archis III, de online archeologische database van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en de Archeologische Monumenten Kaart (AMK), en waar mogelijk informatie over eer der gedaan onderzoek en archeologische waarnemingen.8 Zo is er tevens informatie opgevraagd bij ‘Stichting Oud Sassenheim’ en ‘AWN-Afdeling 6 Rijnstreek’. Naast deze informatie wordt ook gebruik gemaakt van gemeentelijke beleids- en verwachtingskaarten.

Voor het plangebied betreft dit de verwachtings- en beleidsadvieskaart van de gemeente Teylingen.9 Om de historische situatie van het plangebied te kunnen beschrijven is gebruik gemaakt van historisch kaartmateriaal van de online archieven van het RCE 10 en het kadaster.11 Voor de selectie aan kaarten (nader toegelicht in sectie 3.5) is gekozen omdat deze het meest volledige overzicht geven van de ontwikkelingen binnen het plangebied evenals in de wijdere omgeving. Voor bouwkundige gegevens is gebruik gemaakt van de archieven van het bouwarchief van de gemeente Teylingen. Op basis van de gegevens verkregen uit de hierboven beschreven bronnen wordt een gespecificeerd verwachtingsmodel opgesteld (LS05), waarin zo gedetailleerd mogelijk de verwachte archeologische sporen en resten beschreven worden. Deze rapportage is opgestel d volgens specificatie LS06. Van de gebruikte bronnen wordt een overzicht gegeven in tabel 2.1. Tabel 2.1. Sassenheim – Hoofdstraat 191. Overzicht van de voor het bureauonderzoek gebruikte bronnen. 5 Geomorfologische Kaart 2023, broloket.nl. 6 Bodemkaart van Nederland 2023, broloket.nl. 7 Actueel Hoogtebestand Nederland 2020. 8 Archis III, archis.cultureelerfgoed.nl. 9 Wink/Sprangers 2015. 10 beeldbank.cultureelerfgoed.nl. 11 www.topotijdreis.nl. 3 | R | E S U L T A T E N 3 .

1 | P L A N G E B I E D ( L S 0 1 ) Het plangebied is gelegen aan de Hoofdstraat 191 te Sassenheim, gemeente Teylingen en is hiermee onderdeel van het centrumgebied van Sassenheim. Binnen het plangebied zal de bestaande bebouwing worden gesloopt en worden vervangen door nieuwbouw. Ten tijde van onderhavig onderzoek zijn er nog geen concrete tekeningen beschikbaar voor deze nieuwbouw. Ondanks het ontbreken van deze tekeningen wordt ervan uitgegaan dat de bodem en eventueel aanwezige archeologische sporen en resten door de beoogde werkzaamheden worden verstoord. Het totale oppervlak van het plangebied bedraagt circa 715 m². Op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Teylingen ligt het plangebied binnen een historische kern (bijlage 3).12 Dit betreft de historische kern van Sassenheim welke op de archeologische beleidskaart van de gemeente Teylingen een waarde archeologie ‘categorie 1’ heeft toegewezen heeft gekregen (bijlage 4). Categorie 1 is toegewezen aan onder andere AMK | -terreinen en historische kernen.

Het plangebied kent in het | vigerende bestemmingsplan ‘Sassenheim | -Centrum’ een dubbelbestemming ‘Waarde | – Archeologie’ met een ‘specifieke vorm van waarde | – 1’, op basis waarvan vroegtijdig archeologisch onderzoek uitgevoerd dient te worden naar de eventuele aanwezigheid van archeolo | gische sporen en resten bij bouwwerken met een oppervlak groter dan 100 m² en dieper dan 30 cm onder maaiveld.13 Deze grenzen worden overschreden door de voorgenomen werkzaamheden Er zijn geen bekende gegevens met betrekking tot de milieutechnische condities van het plangebied. De opdrachtgever heeft een bodemonderzoek naar de milieutechnische condities kortgeleden uitgevoerd. Ten tijde van het opstellen van onderhavig onderzoek zijn de resultaten van het milieukundig bodemonderzoek nog niet bekend. De vrijgegeven boorstaten geve | n aan dat de ondergrond tot 230 cm onder maaiveld (maximale boordiepte) uit middelgrof zand bestaat welke overwegend neutraalbruin tot donkerbruin van kleur is.14 Over eventuele vervuiling van de bodem kunnen nog geen uitspraken worden gedaan. | Er | is | geen | verdere | informatie | beschikbaar | in | het | bodemloket | met | betrekking | tot bodemverstoringen of -verontreinigingen in het plangebied.

| 15 Wel is bekend dat aan de Hoofdstraat 189, ten zuidwesten van het plangebied, een stortplaats voor industrieel | - en bedrijfsafval en een autogarage aanwezig was.16 Op circa 65 m ten noorden van het plangebied is een peilbuis aanwezig. | 17 Deze is recent18 uitgelezen waarbij een grondwaterstand van 0.51 m | -NAP is gemeten. In 2023 lag de hoogst gemeten grondwaterstand op 0.191 m -NAP.19 De onderzijde van de peilbuis ligt op 0.51 m onder maaiveld (0.61 m -NAP). Met de voorgenomen werkzaamheden is geen wijziging in het grondwaterniveau voorzien, al is het mogelijk dat door de graafwerkzaamheden het grondwaterniveau kan veranderen. Dit kan gevolgen hebben voor de bewaring van archeologische resten, met name de bewaring van organische resten wanneer deze boven het grondwaterniveau komen te liggen. 3 . 2 | H U I D I G E | S I T U A T I E ( L S 0 2 ) Het plangebied ligt aan de Hoofdstraat 191 en is onderdeel van het centrumgebied van Sassenheim, gemeente Teylingen. De bestaande bebouwing is gebouwd in 1922. Op de bouwtekeningen uit deze 12 Wink/Sprangers 2015 13 Planidentificatie NL.IMRO.1525.BP2011SAS04003-0401, www.ruimtelijkeplannen.nl | . 14 Aangeleverd door de opdrachtgever, d.d. 15-11-2023. 15 Bodemloket, www.bodemloket.nl. 16 www.bodemloket.nl. 17 www.dinoloket.nl; putcode GMW30F127865 18 d.d. 29-09-2023. 19 d.d. 16-01-2023.

9 periode is te zien dat het pand gefundeerd is op funderingspalen met een diepteligging van minimaal 1.40 onder maaiveld. Het pand bevat het voormalige R.K. Jongens Patronaat met KSA gebouw en een conciërgewoning | (bijlage 5). Het gebouw bevat geen kelder. | In de | 20ste | eeuw hebben meerdere bovengrondse verbouwingen aan het pand plaats gevonden. Na het patronaat is het pand nog in gebruik geweest als café. Tegenwoordig zit in het pand een sportwinkel op de begane grond en een woning op de bovenverdiepingen.20 Nagenoeg het gehele perceel is bebouwd. | Binnen het plangebied zijn in het verleden ook meerdere kabels en leidingen aangelegd (bijlage 6). | 21 Het plangebied wordt | begrensd | door de Charbonlaan in het noordoosten, de Hoofdstraat in het zuidoosten, winkelpanden in het zuidwesten en een vijver in het noorden. Ten zuidoosten van het plangebied ligt de ingang naar Park Rusthoff. Langs de Hoofdstraat zijn in de omgeving van het plangebied meerdere winkelpanden aanwezig. De Dorpskerk van Sassenheim ligt op circa 115 m ten noordoosten van het plangebied. Vanwege de bestaande bebouwing van het plangebied is de NAP | -hoogte van het maaiveld maar deels te bepalen. In het zuidoosten van het plangebied ligt het maaiveld op circa 0.64 | -0.79 m NAP en in het noorden van het plangebied varieert het maaiveld tussen 0.17 en 0.76 m NAP.

| 22 Het maaiveld loopt af richting het noorden en de hier aanwezige vijver waarlangs het plangebied is gelegen. 3 . 3 | L A N D S C H A P | ( L S 0 4 ) Sassenheim ligt in het West | -Nederlands | duingebied binnen een complex van strandwallen en Oude Duinen. De ontstaansgeschiedenis van dit gebied hangt sterk samen met de zeespiegelstijging tijdens het Holoceen. Aan het eind van de laatste ijstijd (het Weichselien) stond de zeespiegel, als gevolg van het water dat was opgeslagen in de ijskappen, ongeveer 125 m lager dan nu. Het afsmelten van deze ijskappen aan het eind van het Weichselien en het begin van het Holo | ceen had een grote zeespiegelstijging tot gevolg. Tot 7000 jaar gelegen verliep deze stijging zeer snel en begon daarna geleidelijk af te nemen | . Vanaf ca. 5500 jaar geleden | was de snelheid van de zeespiegelstijging dusdanig afgenomen dat de kustlijn zich stabiliseerde. 23 Vanaf deze tijd konden de strandwallen zich in westelijke richting uitbreiden, waarbij de jongere ten westen van de oudere werden gevormd. Door de doorgaande zeespiegelstijging nam de hoogte van de strandwallen in westelijke richting toe. De uitbouw van de | kust door de vorming van nieuwe strandwallen ging door tot ca. 4000 tot 3000 jaar geleden. De afzettingen van deze strandwallen behoren binnen de Formatie van Naaldwijk tot het Laagpakket van Zandvoort.

| 24 Doordat de strandwallen boven de grondwaterspiegel lagen, kon hier verstuiving plaatsvinden en ontstonden lage duinen, de zogenaamde Oude Duinen. De fijnzandige afzettingen hiervan behoren tot het Laagpakket van Schoorl. | 25 In de strandvlaktes tussen de strandwallen en ook in de laagtes tussen de duinen kon veen worden gevormd.26 Dit veen wordt gerekend tot het Hollandveen binnen de Formatie van Nieuwkoop | .27 20 Bouwarchief gemeente Teylingen. 21 KLIC/Kadaster. 22 www.ahn.nl. 23 Beets/Van der Spek 2000, 7-8. 24 TNO-GDN 2023d. 25 TNO-GDN 2023b. 26 Berendsen 2008, 254-256. 27 TNO-GDN 2023a. 10 11 fig. 3.1: Sassenheim – Hoofdstraat 191. Ligging van het plangebied (rode pijl) op de paleogeografische kaart van Nederland (Vos et al. 2018). Op de geomorfologische kaart is het plangebied niet gekarteerd vanwege de ligging binnen bebouwd gebied (bijlage 7).28 Op basis van de omliggende eenheden kan worden vastgesteld dat er ten hoogte van het plangebied de Sassenheimer strandwal is gelegen. Deze wordt afgedekt door opgestoven duinzand van de Oude Duinen. De strandwal is voor het Laat -Neolithicum ontstaan (fig. 3.1).

De strandwallen met Oude Duinen zijn nog als lichte verhogingen in het landschap zichtbaar op het digitaal hoogtemodel (bijlage 8).29 Rondom het plangebied ligt het maaiveld op circa 0.4-0.6 m NAP terwijl de strandvlaktes ten westen en oosten van de strandwal een maaiveldhoogte van circa 0.7 -0.1 m -NAP hebben. Verder 28 Geomorfologische Kaart 2023. 29 AHN 2020.

12 naar het oosten begint het Hollands veengebied. De maaiveldhoogte daalt hier naar een gemiddelde hoogte van 1.2-1.4 m -NAP. Ook op de bodemkaart is er geen eenheid gekarteerd binnen het plangebied (bijlage 9) 30. De Oude Duinen kenmerken zich door eerdgronden. 31 Ten westen van het plangebied zijn bijvoorbeeld Kalkhoudende enkeerdgronden van matig fijn zand gekarteerd op de strandwal/ Oude Duinen (code EZ50A). De strandvlaktes kenmerken zich door de nattere beekeerdgronden (pZg21W). Kalkhoudende enkeerdgronden omvatten de bloembollengronden tussen Katwijk en Lisse. Het zijn zanderijgronden. De in het verleden afgegraven gronden hebben een donkerder profiel dan recente afgravingen. De bodems bestaan uit A-C profielen van kalkrijk zand met in de diepere ondergrond soms een bijmenging van kleibrokjes.32 3 . 4 A R C H E O L O G I E ( L S 0 4 ) In de omgeving van het plangebied is al eerder archeologisch onderzoek verricht (bijlage 10). In de volgende alinea’s wordt een overzicht gegeven van de relevante bekende gegevens binnen een straal van 300 m rondom het plangebied. Hiervoor is de database van Archis III33 geraadpleegd en is contact gezocht met ‘Stichting Oud Sassenheim’ en ‘AWN -Afdeling 6 Rijnstreek’ voor het opvragen van eventuele gegevens die niet bekend zijn in Archis III.

Archeologische monumenten (AMK) Het plangebied is onderdeel van een terrein van hoge archeologische waarde. 34 Het terrein beslaat de kern van Sassenheim waarbinnen resten vanaf de Late Middeleeuwen tot de Nieuwe Tijd gerelateerd aan de historische kern worden verwacht. Op een afstand van circa 90 m ten noordoosten van het plangebied ligt een AMK -terrein van zeer hoge archeologische waarde betreffende de Dorpskerk .35 Op het kerkterrein liggen naar verwachting nog fundamenten van de oorspronkelijke bebouwing uit de 12 de eeuw. Het kerkterrein met het kerkhof is over de gebruiksperiode geleidelijk circa 0.50 m opgehoogd. Archeologische onderzoeksmeldingen Ten oosten van het plangebied heeft aan de Hoofdstraat 222 -224 in 2017 een bureauonderzoek met verkennend booronderzoek plaatsgevonden vooraf aan de ontwikkeling van een appartementencomplex.36 Het onderzoeksgebied ligt op de Sassenheimer strandwal binnen de historische kern van Sassenheim. 37 Binnen het onderzoeksgebied lag het voormalige buitenverblijf ‘Rustho ff’. De strandwal heeft een hoge archeologische verwachting voor bewoningsresten vanaf het Laat-Neolithicum tot en met de Late Middeleeuwen. Onder de moderne bouwvoor is de archeologische verwachting hoog op resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. 38 Met het verkennend booronderzoek bleek de strandwal zich vanaf 140 cm onder maaiveld te bevinden.

Hierboven ligt het restant van de Oude Duinen (100-140 cm onder maaiveld). Tussen de Oude Duinen en de strandwal is een humeuze laag en/of veenlaag waargenom en. De Oude Duinen worden afgedekt door oude bloembolgronden. 39 Met de bloembollenteelt is het zeer goed mogelijk dat de top van de Oude Duinen verstoord is geraakt. Naar aanleiding van de resultaten van het vooronderzoek is het advies om vooraf aan graafwerkzaamheden van 30 Bodemkaart van Nederland 2023. 31 Berendsen 2008, 219. 32 Bakker/Schelling 1989, 52-53. 33 archis.cultureelerfgoed.nl. 34 AMK-monumentnummer 15.352. 35 AMK-monumentnummer 4.043. 36 Archis-zaakidentificatie 4552746100; Schorn 2017. 37 Schorn 2017, 10-11; 22. 38 Schorn 2017, 24. 39 Schorn 2017, 27. dieper dan 85 cm onder maaiveld een proefsleuvenonderzoek uit te voeren. Dit proefsleuvenonderzoek is in 2018 uitgevoerd.40 Er zijn bij het onderzoek drie proefsleuven van in totaal 175 m² aangelegd. Over 62 m² is een tweede archeologisch vlak aangelegd. Binnen het plangebied zijn de Oude Duinen/strandwal op circa 0.43 m | -NAP waargenomen.41 Met het proefsleuvenonderzoek is geen onderscheid gemaakt tussen de Oude Duinen en de strandwal. De aangetroffen sporen in vlak 1 dateren uit de Nieuwe Tijd.

Onder andere een 20ste-eeuwse beerkelder en 18de-eeuwse kelder behoren tot de waargenomen structuren.42 Het vondstmateriaal dateert ook uit met name de Nieuwe Tijd, op één handgevormde scherf na.43 De aangetroffen vindplaats uit de Nieuwe Tijd is als niet behoudenswaardig gewaardeerd. Er is geadviseerd het plangebied vrij te geven van verder archeologisch onderzoek. | 44 Aan de Hoofdstraat 205, 70 m ten noordoosten van het plangebied, is in 2014 een bureauonderzoek met verkennend veldonderzoek uitgevoerd. | 45 Dit onderzoeksgebied ligt ook op de Sassenheimer strandwal afgedekt door Oude Duinen. | 46 Ook ligt het onderzoeksgebied binnen de historische kern van Sassenheim, ook al is op de kaart uit 1615 het gebied ogenschijnlijk onbebouwd. | 47 Vanwege de landschappelijke en historische situatie heeft het plangebied een hoge verwachting op bewoningsresten vanaf het Laat-Neolithicum tot en met de Nieuwe Tijd. Met het veldonderzoek is een goed ontkalkte strandwal waargenomen. De strandwal gaat in | het westen van het plangebied over naar een strandvlakte. Op de strandvlakte is klei en veen aangetroffen (boring 2 en 3). Ter plaatse van de voormalige bebouwing is de bodem tot 140 cm onder maaiveld verstoord.

| De boorstaten geven aan dat de strandwal op 70 | -80 cm onder maaiveld is aangetroffen in boring 1 en 4 (0 | – 0.20 m -NAP).48 Er is geconcludeerd dat de top van de strandwal is verstoord door de voormalige bebouwing en er worden geen archeologische resten meer verwacht. Er is geadviseerd geen vervolgonderzoek uit te voeren. Er is in het plangebied een opgevulde waterput aanwezig | waarvoor is aanbevolen deze te onderzoeken mocht deze in de toekomst worden verwijderd.49 Op 55 m en zuiden van het plangebied heeft men aan de J.P. Gouveneurlaan 20 in 2015 een bureauonderzoek met verkennend booronderzoek uitgevoerd. | 50 Het onderzoeksgebied is onderdeel van een strandvlakte bedekt door veen, gelegen tussen twee strandwallen.51 Het onderzoeksgebied ligt buiten de | historische kern van Sassenheim zoals deze op | 17de-eeuws kaartmateriaal staat weergeven. | 52 Er worden | archeologische | niveaus verwacht op de strandvlakte op circa 3 m onder maaiveld, op het veenpakket op circa 1 m onder maaiveld en vanaf het maaiveld. Voor de eerste twee niveaus is de archeologische verwachting tot de Late Middeleeuwen laag. Voor eventuele resten uit de | Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd wordt voornamelijk rekening gehouden met sporen van landgebruik en eventuele resten van erven. | 53 Bij het verkennend booronderzoek is de strandvlakte | op 2.5 m onder maaiveld (1.95 m -NAP) aangetroffen.

En in de boringen 2 en 5 is op 1.4 m tot 2.6 m onder maaiveld (1.40-2.25 m | -NAP) | een pakket klei | waargenomen dat is toegeschreven aan | het Rijnestuarium. In boringen 2, 3 en 4 is een veenpakket waargenomen vanaf 1.8 m onder maaiveld. | Het veen wordt afgedekt door een humeuze zandlaag welke als een oud bouwlanddek is geïdentificeerd. Er is geconcludeerd dat het onderzoeksgebied op de overgang van de strandvlakte naar de strandwal is gelegen. | 54 De strandwal is 40 Archis-zaakidentificatie 4641927100; Brussé/Beurskens 2019. 41 Brussé/Beurskens 2019, 10 42 Brussé/Beurskens 2019, 12-15. 43 Brussé/Beurskens 2019, 16-17. 44 Brussé/Beurskens 2019, 20. 45 Archis-zaakidentificatie 2448041100; Moerman 2014. 46 Moerman 2014, 7. 47 Moerman 2014, 11. 48 Moerman 2014, bijlage 4. 49 Moerman 2014, 17. 50 Archis-zaakidentificatie 2684132100; Koekkelkoren 2015. 51 Koekkelkoren 2015, 10. 52 Koekkelkoren 2015, 13. 53 Koekkelkoren 2015, 14. 54 Koekkelkoren 2015, 15-16. 13 alleen in boring 1 waargenomen. Rond deze boring is de archeologische verwachting hoog terwijl in de rest van het onderzoeksgebied de verwachting laag is. Op basis van de onderzoeksresultaten wordt geadviseerd om ondanks deze ene boring op de strandwal geen archeologisch vervolgonderzoek uit te laten voeren.

Men verwacht dat de strandwal niet meer intact zal zijn en eventuele archeologische resten niet aanwezig zullen zijn.55 Ten westen van de Dorpskerk, circa 100 | -120 m ten noordoosten van het plangebied, heeft in 1997 een booronderzoek56 en in 1999 een proefsleuvenonderzoek plaatsgevonden. | 57 Bij het booronderzoek behoort ook een onderzoeksgebied op circa 205 m ten noordoosten van het plangebied. In dit deelgebied zijn drie boringen gezet. Bij de kerk zijn zes boringen geplaatst. Het deelgebied bij de kerk ligt op de Sassenheimer strandwal, ter | wijl het deelgebied ten noordoosten hiervan grotendeels op de strandvlakte tussen de Sassenheimer en de Warmonder strandwal is gelegen. Op de strandvlakte is onder een 1 meter dik zandpakket veen aangetroffen met een einddiepte op 2.50 m onder maaiveld. | 58 Bij de kerk | alsook langs de Hoofdstraat | is de verwachting | hoog op resten vanaf met name de Late Middeleeuwen tot de Nieuwe Tijd. Voor de strandvlakte geldt een lage verwachting voor archeologische resten. | 59 Het proefsleuvenonderzoek in 1999 focust zich op het deelgebied rond de kerk | . In 2003 volgde een proefsleuf in het zuiden van deelgebied 2.60 In deelgebied 1 bij de kerk zijn vijf proefputten gegraven. In werkput 1 en 2 zijn in het eerste vlak spitssporen waargenomen. In werkput 5 liggen een waterput en twee graven. De graven liggen net buiten het huidige kerkhof.

Het kerkhof heeft waarschijnlij | k een groter oppervlak gehad tot in de 19de eeuw de school werd gebouwd.61 In deelgebied 2 zijn ook meerdere spitsporen waargenomen | in het eerste vlak. | In het tweede vlak vond men een drenkplaats (dobbe) met hoefafdrukken op de bodem. In het zuiden van de werkput is een huisgreppel met paalsporen uit de 13de eeuw aangetroffen.62 Omdat de toekomstige sanering van het gebied eventueel vervolgonderzoek niet mogelijk maakte is alsnog besloten deelgebied 2 vrij te geven. De herinrichting van deelgebied 1 leende zich ervoor om de aangetoonde archeologische resten | in situ te bewaren.63 Op 215 m ten noordoosten van het plangebied heeft aan de Hoofdstraat 245 | -251 in 2003 een bureauonderzoek | met | booronderzoek | 64 plaatsgevonden | welke | in | 2004 | is | opgevolgd | door | een archeologische begeleiding. | 65 Het onderzoeksgebied ligt op de Sassenheimer strandwal met een hoge verwachting op resten vanaf het Laat | -Neolithicum tot en met de Nieuwe Tijd. | 66 Met het verkennend booronderzoek zijn onder circa 30 cm bouwzand zandige afzettingen van Oude Duinen of de Strandwal waargenomen. Tot 1.1 m onder maaiveld is het zand licht humeus, kalklo | os en matig fijn tot matig grof van aard. Dit pakket is als oude bouwvoor geïnterpreteerd. | Op 1.4 m onder maaiveld is in boring 3 en 4 een laag veen van 20 cm dik waargenomen.

In boring 5 is op 1.7 m onder maaiveld een 70 cm dik veenpakket aanwezig. Het betreft rietveen op bosveen. In boring 2 ligt op 1.50 m onder maaiveld een overstoven vegetatiehorizont van 25 cm dik. Voor dit vegetatieniveau geldt een verwachting op resten uit de steentijd (Laat-Neolithicum). Met het uitgraven van de recente wijnkelder is het middeleeuwse woonniveau waarschijnlijk verstoord geraakt, maar buiten de kelder wordt deze nog wel verwacht.67 Op basis van deze resultaten is besloten een archeologische begeleiding van de werkzaamheden uit te voeren in 2004. De te begeleiden bodemingrepen reikten tot circa 2.8 m onder maaiveld. | Er zijn zes werkputten aangelegd. In de top van de Oude Duinen/ Strandwal zijn spikkels houtskool waargenomen, maar andere 55 Koekkelkoren 2015, 18. 56 Archis-zaakidentificatie 2027408100/2035176100; De Jager 1997. 57 Archis-zaakidentificatie 2036512100/2088029100; Meijlink/Spanjer 2004. 58 De Jager 1997, 11. 59 De Jager 1997, 26-27. 60 Meijlink/Spanjer 2004, 8. 61 Meijlink/Spanjer 2004, 15-17. 62 Meijlink/Spanjer 2004, 17-21. 63 Meijlink/Sprangers 2004, 25. 64 Archis-zaakidentificatie 2089439100/Van Eijk 2003. 65 Archis-zaakidentificatie 2089439100/3157731100; Leijnse 2004. 66 Van Eijk 2003, 8. 67 Van Eijk 2003, 9-10. 14 steentijd | indicatoren | missen. | De | Oude | Duinen | worden | afgedekt | door | een | veenpakket.

| Het onderzoeksgebied bevat wel resten uit de Nieuwe Tijd. | In het noordwesten van werkput 3 is een bakstenen beerput aangetroffen met een datering uit de 16de-18de eeuw. In het zuiden van werkput 6 is een kleine waterput uit de 17de eeuw opgegraven.68 De uitgevoerde graafwerkzaamheden hebben de behoudenswaardige archeologische resten niet verstoord. Deze konden | in situ bewaard blijven. Aan | het | Hortusplein | heeft | in | 2009 | een | bureauonderzoek | met | verkennend | booronderzoek plaatsgevonden.69 | Het onderzoeksgebied ligt voor een klein deel binnen de historische kern van Sassenheim en op de strandwal. De Dorpskerk ligt ten zuiden van het onderzoeksgebied. Het plangebied heeft een (middel)hoge | archeologische | verwachting vanaf het Laat-Neolithicum. Voor de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd gaat men voornamelijk uit resten van landgebruik en percelering. | 70 In het onderzoeksgebied zijn zeven verkennende boringen plaatst. Onder een vergraven bovengrond is schoon strandwalzand waargenomen. Er zijn in de top van de | strandwal geen resten van bodemvorming waargenomen. Het vergraven bovenpakket is 140 tot 240 cm dik. In twee boringen in het westen van het onderzoeksgebied (boringen 3 en 6) wordt de strandwal afgedekt door een veenpakket van 60 tot 90 cm dik.71 Ook hier is in de top van de strandwal | geen bodemvorming waargenomen.

Er is geadviseerd om vanwege de diepere verstoringen en het ontbreken van een mogelijk bewoningsniveau geen vervolgonderzoek uit te voeren. Op navolging van een bureauonderzoek in 2012 | 72 heeft in een onderzoeksgebied aan het Boschplein in 2012 een archeologische begeleiding plaatsgevonden. | 73 Het onderzoeksgebied ligt op circa 175 m ten noordoosten van het plangebied | en heeft een verwachting op resten van bewoning, veenwinning, akkerbouw en beweiding vanaf de 13de eeuw. De sporen liggen naar verwachting direct onder het maaiveld tot in de top van de strandvlakte. Bij de begeleiding zijn drie proefsleuven van 4 | bij 15 m aangelegd. Op 2.7 m | -NAP ligt de strandvlakte bedekt door een laag detritus. | 74 Het strandzand wordt afgedekt door 85-90 cm dik veenpakket. De top van het veen ligt op 1.06 | -1.32 m -NAP. De aangetroffen sporen bestaan uit greppels, (paal)kuilen, een sloot/geul, twee (water)putten en | veenwinningskuilen. De sporen dateren tot de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd (vanaf circa de 13de eeuw | tot de 18de eeuw).75 De resten liggen op het opgestoven zand boven het veenpakket. De vindplaats is echter als niet behoudenswaardig beoordeeld. | 76 Deze beoordeling is gebaseerd op de landschappelijke ligging binnen de strandvlakte en het feit dat er al dergelijke vindplaatsen in de omgeving zijn onderzocht.

Er is geadviseerd het onderzoeksgebied vrij te geven van verder onderzoek. Op 130 m ten noorden van het plangebied is aan de Westerstraat 8a ee | n bureauonderzoek met verkennend booronderzoek uitgevoerd. | 77 Het onderzoeksgebied ligt ten noordwesten van de kerk binnen een voormalig landbouwgebied | op de Sassenheimer strandwal.78 Voor het onderzoeksgebied geldt een middelhoge verwachting op resten van het Laat | -Neolithicum tot de Nieuwe Tijd. | Resten van voor de Late Middeleeuwen liggen in de top van de strandwal. Resten vanaf de Late Middeleeuwen liggen direct | onder | het | huidig | maaiveld. | 79 Op | basis | van | het | verkennend | booronderzoek | blijkt | het onderzoeksgebied op een strandwal met Oude Duinen bevindt. De top van de Oude Duinen/strandwal ligt op 30-140 cm onder maaiveld (0.29 m +NAP 0.89 m | -NAP). De top van de zandafzettingen is verstoord geraakt door de bollenteelt en/of de graafwerkzaamheden ten behoeve van de voormalige 68 Leijnse 2004, 8-9. 69 Archis-zaakidentificatie 2243038100/4593335100; Exaltus 2009. 70 Exaltus 2009, 10. 71 Exaltus 2009, 12. 72 Archis-zaakidentificatie 2354632100; rapportage niet beschikbaar. 73 Archis-zaakidentificatie 2361363100; Moerman, 2013. 74 Moerman 2013, 10. 75 Moerman 2013, 12-16. 76 Moerman 2013 19. 77 Archis-zaakidentificatie 4877695100; Kruithof et al. 2020. 78 Kruithof et al. 2020, 13-14. 79 Kruithof et al.

2020, 26-27. 15 bebouwing.80 | De archeologische verwachting is bijgesteld naar laag waarna er is geadviseerd geen vervolgonderzoek in het gebied uit te voeren. Archeologische vondstmeldingen Bij een opgraving bij de Dorpskerk, circa 110 m ten noordoosten van het plangebied, | zijn bij een opgraving in 1971 | tufsteen, keramiek en glas aangetroffen. Het tufsteen en glas dateert uit de Late Middeleeuwen A en behoorden tot de oorspronkelijke kerk. | 81 Conclusie In de omgeving van het plangebied is bij meerdere onderzoeken de Sassenheimer strandwal in de ondergrond aangeboord. Deze ligt nabij het plangebied op een diepte van circa 140 cm onder maaiveld. Boven de strandwal zijn de opgestoven Oude Duinen aanwezig waarvan de top op circa 100 cm onder maaiveld is gelegen. De Oude Duinen en de strandwal worden op een aantal onderzoek | locaties gescheiden door een vegetatiehorizont of een veenlaag. Voor de strandwal geldt een verwachting op archeologische resten vanaf het | Laat-Neolithicum. Op de Oude Duinen liggen restanten van de historische kern van Sassenheim. Deze kern kent een laatmiddeleeuwse oorsprong. In de omgeving van het plangebied zijn op de strandvlakte naast de strandwal resten vanaf de 13de eeuw aangetroffen. | De top van de Oude Duinen ligt soms direct onder de moderne bouwvoor. In andere gevallen is op de Oude Duinen nog een oude bouwvoor waargenomen.

| Nabij het plangebied zijn de Oude Duinen aangetroffen op circa 0.43 m -NAP. 3 . 5 | H I S T O R I S C H E | S I T U A T I E ( L S 0 3 ) Sassenheim kent haar oorsprong in de Vroege Middeleeuwen. Het toponiem komt voor het eerst voor in een oorkonde uit de 10de eeuw (918 | -948) waarin het wordt vermeld als bezit van de | Sint-Maartenkerk in Utrecht.82 Het toponiem bestaat uit het voorvoegsel | Saxo, een persoonsnaam of een verwijzing naar de Saksen, en het achtervoegsel | -heem, woonplaats of woning. Heem is een typisch vroegmiddeleeuws toponiem wat weer wijst naar de vroegmiddeleeuwse oorsprong van Sassenheim. Sassenheim is gevormd langs een ontginningsas op de Oude Duinen. Vanaf de 13de eeuw verschenen er drie ridderhoven rondom Sassenheim. Ten noorden v | an Sassenheim liet Dirk van Teylingen rond 1250 een waterburcht bouwen, welke nog steeds als ruïne aanwezig is. Vanaf de 17de | -18de eeuw kwam de Hoofdstraat (de Heerweg) in trek bij rijke kooplieden om hier een buitenhuis te | bouwen. Tegenover het plangebied was onder andere het buitenhuis Rusthoff gelegen.83 Het plangebied ligt binnen de historische kern van Sassenheim. Op de oudst geraadpleegde kaart uit 1615 valt te zien dat het plangebied in het zuiden van de historische kern ligt en zeer waarschijnlijk was bebouwd (fig. 3.2).

De Stichting Oud Sassenheim geeft aan dat in de omgeving van het plangebied de boerderij Hanegraaff was gevestigd. De boerderij is in 1844 afgebroken ten behoeve van het uitzicht van het buitenverblijf Rusthoff, van de familie Charbon. | 84 Op de kaart uit 1662 is de bebouwing met iets meer detail ingetekend waardoor duidelijk is dat de bebouwing rond het plangebied inderdaad een mogelijke boerderij betreft (fig | . 3.1). Het is echter niet precies genoeg om te bepalen of deze boerderij ook daadwerkelijk in het plangebied aanwezig wel. Er zullen in ieder geval erfstructuren binnen het plangebied hebben gelegen. Er blijft bebouwing zichtbaar tot op het kadastraal minuutplan uit 1811-1832 (bijlage 11).85 | Het Kadastraal Minuutplan is bekend om zijn hoge | detaillering. De boerderij en 80 Kruithof et al. 2020, 29-30. 81 Archis-zaakidentificatie 2830572100. 82 Van Berkel/Samplonius 2018/ Stichting Oud Sassenheim. 83 Stichting Oud Sassenheim. 84 Correspondentie A. van der Geest, d.d. 14-11-2023. 85 Beeldbank RCE, MIN08181A03. 16 17 achterliggende schuur snijden het noorden van het plangebied. De woning ligt op perceelnummer 727 en is in bezit van Agatha Sara Klein, weduwe van G.G. Land. Het bezit betreft meerdere percelen bos, weiland, een boomgaard, een huis met erf en schuur en een ‘bleekveld als erf’. Een bleekveld werd gebruikt om de witte was op uit te leggen en te bleken.

Figuur 3.4. weergeeft een voorbeeld van een bleekveld in de 17de eeuw bij Haarlem. Het plangebied ligt grotendeels op het zuidwestelijke deel van het erf met dus in het noordoosten een gedeelte van het huis en de schuur. De bebouwing is op de topografische kaart uit 1900 geheel verdwenen (bijlage 12).86 Het voormalige erf vormt een open ruimte tussen de bebouwing van Sassenheim. Mogelijk is het plangebied in gebruik gekomen als bloembollenveld, zoals meerdere percelen achter de bebouwing van Sassenheim. In 1922 wordt de bestaande bebouwing gerealiseerd (bijlage 5, zie sectie 3.2). Het betreft het Rooms-Katholieke jongens patronaat met KSA (Katholieke Sociale Actie) gebouw en conciërgewoning. Het gebouw werd lange tijd als verenigingsgebouw gebruikt voor het opvolgend een café en een sportwinkel werd. Tot op heden is de indeling va n het plangebied niet verandert (bijlage 13 -14). Wel is te zien dat de kern van Sassenheim rondom het plangebied sterk is uitgebreid vanaf de jaren ’70 van de 20ste eeuw. Fig. 3.2: Sassenheim – Hoofdstraat 191. Ligging bij benadering van het plangebied op de kaart uit het Caertboeck van Rynland, vervaardigt door B.F. van Berckenrode en F. Balthasars, 1615 (bron: Hoogheemraadschap Rijnland). 86 Topotijdreis Kadaster.

18 Fig. 3.3: Sassenheim – Hoofdstraat 191. Ligging bij benadering van het plangebied (blauwe kader)op de kaart vervaardigt door J.P. Dou in 1662 (bron: Stichting Oud Sassenheim).

19 fig. 3.4: Sassenheim – Hoofdstraat 191. Ets door Claes Jansz. Visscher van een bleekveld bij de duinen vlakbij Haarlem, datering circa 1611-1612 (bron: Teylers Museum, www.teylersmuseum.nl). 3 . 6 A R C H E O L O G I S C H E V E R W A C H T I N G ( L S 0 5 ) Het plangebied ligt in het West -Nederlands duingebied in de historische kern van Sassenheim. Sassenheim heeft zich als lintdorp gevormd boven een oude strandwal, beter bekend als de Sassenheimer strandwal. Vanaf circa 5500 jaar geleden konden de strandwallen in westelijke richting uitbreiden nadat de snelle zeespiegelstijging in het begin van het Holoceen stagneerde. De strandwallen lagen hoger in het landschap dan de strandvlaktes en wa ren hiermee een geprefereerde locatie voor bewoning. Op de Sassenheimer strandwal worden er bewoningsresten verwacht vanaf het Laat-Neolithicum. Vanwege de hoge droge ligging van de strandwal konden er lage duin en op de strandwal vormen. Archeologische vindplaatsen in de strandwallen zijn beschermd geraakt door een pakket duinafzettingen van de Oude Duinen. Tussen de strandwal en Oude Duinen kan een vegetatiehorizont of veenlaag voorkomen waardoor de strandwal en Oude Duinen goed van elkaar kunnen worden onderscheiden. Op de Oude Duinen komen bewoningsresten voor tot de Vroege Middeleeuwen.

Vindplaatsen vanaf het Laat - Neolithicum tot de Vroege Middeleeuwen bestaan onder meer uit diepe en ondiepe grondsporen en vondstmateriaal als vuursteen, natuursteen en aardewerk. Vanwege de soms lagere grondwaterstand binnen de Oude Duinen is de kans dat organisch materiaal uit deze periode is vergaan. De archeologische verwachting op resten uit het Laat -Neolithicum tot de Vroege Middeleeuwen is voor het plangebied hoog. Sassenheim is naar verwachting vanaf de Vroege Middeleeuwen (Karolingische periode) als lintdorp ontstaan op de Sassenheimer strandwal. Vanaf een ontginningslint werd de strandwal ontgonnen. Op de strandwal zijn er nog geen vindplaatsen uit deze periode aangetroffen. Op de strandvlakte ten oosten van het plangebied dateren de oudste vondsten vanaf de 13de eeuw. Deze sporen liggen boven het veenpakket in opgestoven zandafzettingen. De verwachting is dan ook dat ook op de strandwal vindplaatsen vanaf

20 de Middeleeuwen in de top van het stuifzand van de Oude Duinen zijn gelegen. Voor met name het oosten van het plangebied geldt een concrete verwachting op funderingsresten behorende tot de voormalige boerderij Hanegraaf. Na het afbreken van de boerderij in 1844 is het plangebied mogelijk even in gebruik geweest als bloembollenveld tot de bouw van de bestaande bebouwing in 1922. De bestaande bebouwing is gefundeerd op funderingspalen van circa 1.40 m diepte en niet onderkelderd. De verwachting is dan ook dat het archeologisch niveau maar minimaal verstoord is geraakt. Archeologische resten bestaan uit diepe en ondiepe grondsporen, baksteenfunderingen en vondstmateriaal als aardewerk, glas en metaal. Op basis van de bekende gegevens geldt voor het plangebied e en hoge verwachting op het aantreffen van bewoningsresten uit de (Late) Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. Resten kunnen vanaf het maaiveld worden aangetroffen. 21 4 C O N C L U S I E Binnen het plangebied Sassenheim – Hoofdstraat 191 in de gemeente Teylingen zal de bestaande bebouwing worden gesloopt en worden vervangen door nieuwbouw . Ondanks dat de concrete nieuwbouwplannen nog niet bekend zijn in deze fase van het onderzoek zullen de werkzaamheden naar verwachting een bedreiging zijn voor het archeologische bodemarchief.

ADC Beesd is verzocht een archeologisch onderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uit te voeren zodat meer inzicht wordt verkregen in de bodemopbouw en archeologische verwachting van het plangebied, en of aanvullend onderzoek noodzakelijk zal zijn. Dit onderzoek is uitgevoerd aan de hand van een aantal deelvragen die in dit hoofdstuk nader beantwoord zullen worden. Wat is de reeds bekende geo(morfo)logische en bodemkundige opbouw van het plangebied? Het plangebied ligt in het West-Nederlands duingebied op de Sassenheimer strandwal. Deze strandwal is gevormd nadat de snelle zeespiegelstijging in het Vroeg -Holoceen stagneerde. Vanaf circa 5500 jaar geleden vormden zich zo langs de Hollandse kust een com plex van strandwallen met tussenliggende strandvlaktes. Op de hogere strandwallen konden zandverstuivingen plaatsvinden. De strandwallen raakten zo bedekt door een dunnen laag duinzand welke tot de Oude Duinen worden gerekend. De Oude Duinen en de strandwa l worden plaatselijk gescheiden door een vegetatiehorizont of dunne veenlaag. Wat zijn de vooraf bekende en verwachte archeologische sporen en resten binnen het onderzoeksgebied? Wat is bekend van het karakter, de omvang, (diepte)ligging, uiterlijke kenmerken, datering, gaafheid en conservering van deze sporen en resten? Op de strandwal worden resten verwacht vanaf het Laat -Neolithicum.

Archeologische vindplaatsen in de strandwallen zijn beschermd geraakt door een pakket duinafzettingen van de Oude Duinen. Op de Oude Duinen komen bewoningsresten voor tot de Vroege Middeleeuwen. Vindplaatsen vanaf het Laat- Neolithicum tot de Vroege Middeleeuwen bestaan onder meer uit diepe en ondiepe grondsporen en vondstmateriaal als vuursteen, natuursteen en aardewerk. Vanwege de soms lagere grondwaterstand binnen de Oude Duinen is de kans dat organisch materiaal uit deze periode is vergaan. De archeologische verwachting op resten uit het Laat -Neolithicum tot de Vroege Middeleeuwen is voor het plangebied hoog. Sassenheim is naar verwachting vanaf de Vroege Middeleeuwen (Karolingische periode) als lintdorp ontstaan op de Sassenheimer strandwal. Vanaf een ontginningslint werd de strandwal ontgonnen. Op de strandwal zijn er nog geen vindplaatsen uit deze periode aangetroffen. Op de strandvlakte ten oosten van het plangebied dateren de oudste vondsten vanaf de 13de eeuw. Deze sporen liggen boven het veenpakket in opgestoven zandafzettingen. De verwachting is dan ook dat ook op de strandwal vindplaatsen vanaf de Middeleeuwen in de top van het stuifzand van de Oude Duinen zijn gelegen. Voor met name het oosten van het plangebied geldt een concrete verwachting op archeologische resten behorende tot de voormalige boerderij Hanegraaf.

Na het afbreken van de boerderij in 18 44 is het plangebied mogelijk even in gebruik geweest als bloembollenveld tot de bouw van de bestaande bebouwing in 1922. De verwachting is dat het archeologisch niveau maar minimaal verstoord is geraakt. Archeologische resten bestaan uit diepe en ondiepe grondsporen en vondstmateriaal als aardewerk, glas en metaal. Op basis van de bekende gegevens geldt voor het plangebied een hoge verwachting op het aantreffen van bewoningsresten uit de (Late) Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. Resten kunnen vanaf het maaiveld worden aangetroffen. Wat zijn de te nemen vervolgstappen om te komen tot een waardering van de eventueel aanwezige archeologische sporen en resten , op basis waarvan uiteindelijk een beleidsbeslissing (meestal een selectiebesluit) genomen kan worden? Voor de overzichtelijkheid wordt deze vraag beantwoord in het hiernavolgende hoofdstuk 5. 22 5 A A N B E V E L I N G E N Binnen het plangebied aan de Hoofdstraat 191 te Sassenheim (gemeente Teylingen) zijn er voornemens de bestaande bebouwing te slopen en nieuwbouw te realiseren. Ondanks dat de nieuwbouwplannen nog vorm moten krijgen is de verwachting dat deze eventuele archeologische resten zullen verstoren. Voor het plangebied geldt op basis van het bureauonderzoek namelijk een hoge verwachting op archeologische bewoningsresten vanaf het Laat-Neolithicum tot en met de Nieuwe Tijd.

De oudste resten liggen in de top van de strandwal, de jongste kunnen al vanaf het maaiveld worden verwacht. De archeologische verwachting hangt samen met de bodemopbouw binnen het plangebied. Om de bodemopbouw in kaart te brengen en de archeologische verwachting aan te scherpen wordt geadviseerd een verkennend booronderzoek uit te voeren in het plangebied. Deze kan plaatsvinden vooraf aan de sloopwerkzaamheden rondom de bestaande bebouwing. Indien mogelijk wordt geadviseerd ook één of twee boringen inpandig te plaatsen om de lokale verstoring door de bebouwing te kunnen vaststellen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Teylingen, om op basis van dit advies een besluit te nemen ten aanzien van het vervolgtraject. De archeologische meldingsplicht blijft te allen tijde van kracht. Wanneer tijdens graafwerkzaamheden archeologische sporen of resten worden aangetroffen, dan dient dit, conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2016, direct te worden gemeld bij de bevoegde overheid. 23 6 L I T E R A T U U R Actueel Hoogtebestand Nederland, 2020: AHN4, Amersfoort. Bakker, H. de/J. Schelling, 1989: Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De hogere niveaus (2de gewijzigde druk), Wageningen. Berendsen, H.J.A., 2008: De vorming van het land. Inleiding in de geologie en de geomorfologie (5de herziene druk), Assen. Berkel, G. van/K.

Samplonius, 2018: Nederlandse plaatsnamen verklaard, Rotterdam. Bodemkaart van Nederland, 2023: Bodemkaart van Nederland, Wageningen. Brussé, S./ P. Beurskens, 2019: Rapportage proefsleuvenonderzoek Hoofdstraat 222-224 te Sassenheim in de gemeente Teylingen, Rotterdam (Econsultancy rapportnummer 8182.001). Eijk, J.H.M. van, 2003: Plangebied Hoofdstraat 245 -251, gemeente Sassenheim; een inventariserend archeologisch onderzoek, Amsterdam (RAAP-notitie 397). Exaltus, R., 2009: Sassenheim, Hortusplein (Gemeente Teylingen, ZH.) Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O), Zuidhorn (Steekproefrapport 2018- 02/09). Geomorfologische Kaart, 2023: Geomorfologische Kaart van Nederland, Wageningen. Jager, D.H. de, 1997: Gemeente Sassenheim, dorpsvernieuwingsgebied Centrumplan Sassenheim; historisch en archeologisch onderzoek, Amsterdam (RAAP-rapport 321). Koekkelkoren, A.M.H.C. 2015: Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase J.P. Gouverneurlaan 20, Sassenheim, Gemeente Teylingen , Noordwijk (IDDS Archeologie rapport 1775). Kruithof, L./D. Hagens/N.J.W. van der Feest, 2020: Archeologisch bureau - en verkennend veldonderzoek door middel van boringen Westerstraat 8a te Sassenheim , Roermond (Aeres Milieu Projectnummer AM19344).

Leijnse, K., 2004: Plangebied Hoofdstraat 245 -251, gemeente Sassenheim; een archeologische begeleiding, Amsterdam (RAAP-notitie 930). Meijelink, B./M. Spanjer, 2004: Archeologisch onderzoek in het centrum van Sassenheim. Proefsleuven rondom de Nederlands Hervormde kerk, Amersfoort (ADC rapport 296). Moerman, S., 2013: Inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven Hart van Sassenheim Boschplein 2, Sassenheim Gemeente Teylingen, Noordwijk (IDDS Archeologie rapport 1453). Moerman, S., 2014: Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase Hoofdstraat 205, Sassenheim Gemeente Teylingen , Noordwijk (IDDS Archeologie rapport 1664). 24 Schorn, E.A., 2017: Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek verkennende fase Hoofdstraat 222 te Sassenheim gemeente Teylingen, Duiven (KSP Rapport 17077). TNO-GDN, 2023a: Formatie van Nieuwkoop. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. http://www.dinoloket.nl/stratigrafische-nomenclator/formatie- van-nieuwkoop. TNO-GDN 2023b. Laagpakket van Schoorl. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. http://www.dinoloket.nl/stratigrafische-nomenclator/laagpakket- van-schoorl. TNO-GDN 2023c. Laagpakket van Walcheren. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland.

http://www.dinoloket.nl/stratigrafische-nomenclator/laagpakket- van-walcheren. TNO-GDN 2023d. Laagpakket van Zandvoort. In: Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. http://www.dinoloket.nl/stratigrafische-nomenclator/laagpakket- van-zandvoort. Wink, K./J.Sprangers, 2015: Toelichting op de archeologische verwachtings(waarden)kaart en beleidskaart gemeenten Katwijk, Noordwijk, Noordwijkerhout, Lisse, Teylingen en Hillegom , Weesp (RAAP-rapport 2852). Vos, P./M. van der Meulen/H. Weerts/J. Bazelmans, 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam. 25 6 .1 L I J S T V A N F I G U R E N E N K A A R T B I J L A G E N S A S S E N H E I M | – | H O O F D S T R | A A T | 191 BIJLAGE 1: ARCHEOLOGISCHE PERIODEN. Begin | Eind | Periode 1850 na Chr. | Late Nieuwe Tijd 1650 na Chr. | - | 1849 na Chr. | Midden-Nieuwe Tijd 1500 na Chr. | - | 1649 na Chr. | Vroege Nieuwe Tijd 1250 na Chr. | - | 1499 na Chr. | Late Middeleeuwen B 1050 na Chr. | - | 1249 na Chr. | Late Middeleeuwen A 900 na Chr. | - | 1049 na Chr. | Vroege Middeleeuwen D 725 na Chr. | - | 899 na Chr. | Vroege Middeleeuwen C 525 na Chr. | - | 724 na Chr. | Vroege Middeleeuwen B 450 na Chr. | - | 524 na Chr. | Vroege Middeleeuwen A 270 na Chr. | - | 449 na Chr. | Laat-Romeinse tijd 70 na Chr. | - | 269 na Chr.

| Midden-Romeinse tijd 12 voor Chr. | - | 69 na Chr. | Vroeg-Romeinse tijd 250 voor Chr. | - | 13 voor Chr. | Late IJzertijd 500 voor Chr. | - | 251 voor Chr. | Midden-IJzertijd 800 voor Chr. | - | 501 voor Chr. | Vroege IJzertijd 1100 voor Chr. | - | 801 voor Chr. | Late Bronstijd 1800 voor Chr. | - | 1101 voor Chr. | Midden-Bronstijd 2000 voor Chr. | - | 1801 voor Chr. | Vroege Bronstijd 2850 voor Chr. | - | 2001 voor Chr. | Laat-Neolithicum 4200 voor Chr. | - | 2851 voor Chr. | Midden-Neolithicum 5300 voor Chr. | - | 4201 voor Chr. | Vroeg-Neolithicum 6450 voor Chr. | - | 4901 voor Chr. | Laat-Mesolithicum 7100 voor Chr. | - | 6451 voor Chr. | Midden-Mesolithicum 8800 voor Chr. | - | 7101 voor Chr. | Vroeg-Mesolithicum 35.000 voor Chr. | - | 8801 voor Chr. | Laat-Paleolithicum 300.000 voor Chr. | - | 35.001 voor Chr. | Midden-Paleolithicum 300.000 voor Chr. | Vroeg-Paleolithicum

B ijlage 4 Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek 101/366 Hoofdstraat 191 Sassenheim (gemeente Teylingen) bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Rapport 1581

Colofon titel: | Hoofdstraat 191, Sassenheim , gemeente Teylingen: bureauonderzoek en verkennend booronderzoek serie: | Bureau voor Archeologie Rapport 1581 auteur(s): | (KNA senior prospector) autorisatie: | (KNA senior prospector) datum: | 23 mei 2025 ISSN: | 2214-6687 © Bureau voor Archeologie Koningsweg 244 Utrecht T | 030 245 1895 E | info@bureauvoorarcheologie.nl I | https://www.bureauvoorarcheologie.nl Administratieve Gegevens. Kenmerk | Waarde Projectnummer | 2025010601 Provincie | Zuid-Holland Gemeente | Teylingen Plaats | Sassenheim Toponiem | Hoofdstraat 191 Centrum locatie (m RD) | 95.840; 471.250 (x; y) Omvang plangebied | 710 m2 Omvang onderzoeksgebied booronderzoek | 710 m2 Kadastrale gegevens | kadastrale gemeentenaam: Sassenheim, sectie: A, nummer(s): 3155, 10137 ARCHIS onderzoeksmeldingsnummer | 5796453001 (ABO) Soort onderzoek | bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Opdrachtgever | Gietermans & Van Dijk architecten Uitvoerder | Bureau voor Archeologie Kaartblad | 30F (RO) kader onderzoek | Omgevingsvergunning Periode van uitvoering veldwerk | 12 mei 2025 Bevoegde overheid | Gemeente Teylingen Deskundige namens bevoegde overheid | Erfgoed Leiden en Omstreken Versie van het rapport | 1 Beheer en plaats van documentatie | Digitale documentatie: ARCHIS en Datastation Archeologie 4/37 - Bureau voor Archeologie Rapport 1581 | Sassenheim - Hoofdstraat 191

Figuur 1: Ligging van het plangebied (rode lijn; achtergrond: PDOK). 5/37 - Bureau voor Archeologie Rapport 1581 Sassenheim - Hoofdstraat 191

Samenvatting Bureau voor Archeologie heeft een booronderzoek uitgevoerd voor sloop- en bouwwerkzaamheden aan de Hoofdstraat 191 te Sassenheim. De vraagstelling van het onderzoek luidt: hoe kan rekening gehouden worden met eventuele archeologische resten bij de voorgenomen ontwikkeling? Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de richtlijnen van de KNA, protocol 4003. Voor het onderzoek zijn kaarten, databases en literatuur geraadpleegd met als doel te komen tot een gespecificeerde archeologische verwachting van het gebied. In het plangebied wordt de bebouwing gesloopt en wordt nieuwbouw gerealiseerd. Het plangebied ligt in het West-Nederlandse duingebied in de historische kern van Sassenheim die in de Vroege Middeleeuwen is ontstaan (Karolingische periode). In het duingebied kunnen archeologische resten uit het Laat Neolithicum en daarna voorkomen. In het oosten van het plangebied kunnen funderingsresten aanwezig zijn van de 17e-eeuwse (of oudere) boerderij Hanegraaf die in 1844 is afgebroken. Vermoedelijk is het plangebied in gebruik geweest als bloembollenveld tot realisatie van de huidige bebouwing in 1922. In het plangebied zijn zes boringen gezet met einddieptes tussen 250 en 370 cm -mv. Hieruit blijkt dat de bodem in het plangebied grotendeels is verstoord door de huidige bebouwing.

In het noorden van het plangebied is een strook aanwezig waarin nog intacte duinafzettingen aanwezig zijn (zie de figuur achterin het rapport). De top van de intacte duinafzettingen ligt tussen 85 en 90 cm -mv (-17 en -40 cm NAP). Dit is een potentieel archeologisch niveau. Onder de duinafzettingen ligt veen en daaronder ligt strand- of duinzand (vermoedelijk een strandvlakte). De nieuwbouw overlapt grotendeels met de huidige bebouwing. Vier kleine zones met een gezamenlijk oppervlak van ongeveer 42,3 m2 buiten de contour van de huidige bebouwing zal worden vergraven. De kans dat bij een vervolgonderzoek leesbare archeologische sporen worden blootgelegd, wordt als klein ingeschat. Bureau voor Archeologie adviseert het plangebied vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Dit onderzoek is met grote zorgvuldigheid uitgevoerd. Het is echter nooit uit te sluiten dat bij de graafwerkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen op plaatsen en dieptes waar die niet worden verwacht. Eventuele archeologische resten is men verplicht te melden bij de Minister van OCW in overeenstemming met de Erfgoedwet. In dit geval wordt aangeraden om contact op te nemen met de gemeente T eylingen.

6/37 - Bureau voor Archeologie Rapport 1581 Sassenheim - Hoofdstraat 191 Inhoudsopgave Samenvatting..........................................................................................................................6 1 Inleiding....................................................................................................................................9 2 Doelstelling en vraagstelling............................................................................................10 3 Gespecificeerde verwachting...........................................................................................11 4 Booronderzoek....................................................................................................................13 4.1 Methode.........................................................................................................................13 4.2 Resultaten met bodemkundige en geologische interpretatie...........................14 4.3 Archeologische interpretatie.....................................................................................17 4.4 Waardering vindplaats(en).........................................................................................17 5 Conclusie...............................................................................................................................18 6

Advies....................................................................................................................................20 6.1 Status en inhoudelijke afstemming bevoegde overheid.....................................20 7 Literatuur..............................................................................................................................21 Figuren...................................................................................................................................22 Bijlage 1: Boorbeschrijvingen...........................................................................................29 7/37 - Bureau voor Archeologie Rapport 1581 Sassenheim - Hoofdstraat 191 Lijst met Figuren 1: | Ligging van het plangebied (rode lijn; achtergrond: PDOK). | 5 2: | Locatie halfverdiepte kelder (rood) op basis van metingen in het veld (achtergrond: Kadaster 2025). | 22 3: | Boorpuntenkaart met archeologische indicatoren (achtergrond: Kadaster 2025). | 23 4: | Boorprofielen. | 24 5: | Profiellijn (achtergrond: Kadaster 2025). | 25 6: | Het plangebied geprojecteerd op het kadastrale minuutplan van de gemeente Sassenheim uit de periode 1811 tot en met 1832, sectie A, blad 3 (‘Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed’; MIN08181A03).

| 26 7: | Het kadastraal minuutplan met daarop geprojecteerd de locatie van de halfverdiepte kelder (rood) en boorpunten. | 27 8: | Advieskaart (achtergrond: Kadaster 2025). | 28 Lijst met Tabellen 1: | Coördinaten van de boringen. | 36 8/37 - Bureau voor Archeologie Rapport 1581 | Sassenheim - Hoofdstraat 191 1 Inleiding Bureau voor Archeologie heeft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd voor sloop- en bouwwerkzaamheden aan de Hoofdstraat 191 te Sassenheim. De ligging van het plangebied is weergegeven in figuur 1. Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd in het kader van de aanvraag van een omgevingsvergunning. In 2023 is reeds voor deze locatie een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd waaruit bleek dat in het plangebied mogelijk archeologische resten aanwezig zijn. Het advies uit het bureauonderzoek is een verkennend booronderzoek uit te voeren voorafgaand aan de sloopwerkzaamheden om de bodem beter te begrijpen en de verwachting te verfijnen.1 Het bevoegd gezag onderschrijft het advies om een archeologisch booronderzoek uit te voeren.2 Bureau voor Archeologie heeft daarop van de initiatiefnemer opdracht gekregen om het booronderzoek uit te voeren. Met de bevindingen van het onderzoek wordt aan het einde van het rapport een advies gegeven hoe bij het project rekening kan worden gehouden met archeologische waarden.

Het veldonderzoek is uitgevoerd zoals voorgeschreven in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.2,3 in het bijzonder het hoofdstuk ”protocol 4003 inventariserend veldonderzoek overig”. Het veldonderzoek is uitgevoerd volgens specificatie “VS03 Uitvoeren booronderzoek”. Het onderzoek is gerapporteerd volgens specificatie “VS05 Opstellen standaardrapport IVO – O/P”. De vraag- en doelstellingen van het booronderzoek zijn in hoofdstuk 2 beschreven. 1 Van den Blink 2023 2 Omgevingsdienst West-Holland advies D2024-148394, 2024-015504 3 SIKB 2022 9/37 - Bureau voor Archeologie Rapport 1581 Sassenheim - Hoofdstraat 191 2 Doelstelling en vraagstelling Het doel van inventariserend veldonderzoek (IVO landbodems) in het algemeen is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting, zoals geformuleerd in het bureauonderzoek. Het doel van dit veldonderzoek is in eerste instantie het controleren en verfijnen van de archeologische verwachting zodat een beslissing genomen kan worden over hoe met eventuele archeologische waarden rekening moet worden gehouden bij de voorgenomen werkzaamheden. Dit betreft de verkennende fase van het inventariserend veldonderzoek. Deze methode is toegepast omdat nog onvoldoende informatie over de bodemopbouw beschikbaar is om te kunnen beslissen of en welk type karterend onderzoek eventueel uitgevoerd kan worden.

De volgende onderzoeksvragen zijn in dit onderzoek gebruikt: 1. Waaruit bestaan de voorgenomen bodemingrepen? 2. Wat is de aard (geologisch en bodemkundig) en intactheid (verstoringen) van het bodemprofiel? 3. Zijn potentiële archeologische niveaus aanwezig, en zo ja, wat is de aard, diepteligging en verbreiding daarvan? 4. Indien (mogelijk) archeologische resten aanwezig zijn: a. Worden deze archeologische resten verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze? b. Welke maatregelen kunnen worden genomen om voldoende rekening te houden met deze archeologische resten? 5. Indien vervolgonderzoek nodig is: Welke methode(n), techniek(en) en strategie(ën) van Inventariserend veldonderzoek zijn hiervoor geschikt? 10/37 - Bureau voor Archeologie Rapport 1581 Sassenheim - Hoofdstraat 191 3 Gespecificeerde verwachting De gespecificeerde verwachting is opgesteld op basis van een eerder uitgevoerd bureauonderzoek uit 2023.4 Het plangebied ligt in het West-Nederlandse duingebied in de historische kern van Sassenheim die in de Vroege Middeleeuwen is ontstaan (Karolingische periode). In het oosten van het plangebied kunnen funderingsresten aanwezig zijn van de 17e-eeuwse (of oudere) boerderij Hanegraaf die in 1844 is afgebroken. Vermoedelijk is het plangebied in gebruik geweest als bloembollenveld tot realisatie van de huidige bebouwing in 1922.

Het lintdorp ligt op de Sassenheimer strandwal die circa 5.500 jaar geleden is ontstaan en reeds in het Laat Neolithicum en daarna kan zijn bewoond. Op de strandwal zijn lage duinen gevormd en deze afzettingen zijn doorgaans gescheiden door een vegetatiehorizont. Door regelmatige verstuiving kunnen de duinafzettingen gelaagd zijn en afgedekte archeologische niveaus bevatten. De verwachting wordt als volgt gespecificeerd: 1. Datering Laat Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd. 2. Complextype Archeologische resten uit de periode van staatssamenlevingen gerelateerd aan bewoning en economie (agrarische nederzetting). Archeologische resten uit de periode van (vroege) landbouwsamenlevingen gerelateerd aan bewoning, economie, infrastructuur, rituelen en begravingen. 3. Omvang Archeologische resten gerelateerd aan bewoning uit de genoemde perioden kunnen worden beschouwd als vlakelementen met variabele omvang (klein tot groot). Sommige complextypen kunnen zich ook als puntelementen manifesteren (begravingen, depots) of als lijnelementen (wegen, watergangen, percelering). 4. Diepteligging De jongste archeologische resten kunnen dicht aan het maaiveld liggen. Een sporenniveau kan onder opgebrachte en verstoorde grond liggen en eventueel onder een oude bouwvoor. Nabij het plangebied lag een sporenniveau op -43 cm NAP, in het plangebied zou dit ongeveer op 113 cm -mv liggen.

De top van de strandwal waarop de oudste archeologische resten voor kunnen komen, ligt ongeveer 140 cm onder het maaiveld. 5. Gaafheid en conservering (fysieke kwaliteit) Archeologische resten, met name sporen, kunnen goed zijn geconserveerd onder verstoven lagen duinzand. Binnen het duingebied komen vaak lage 4 Van den Blink 2023 11/37 - Bureau voor Archeologie Rapport 1581 Sassenheim - Hoofdstraat 191 grondwaterstanden voor. Dit betekent dat de conservering van eventuele organische archeologische resten slecht zal zijn. 6. Locatie Hele onderzoeksgebied. 7. Uiterlijke kenmerken (prospectie kenmerken): Uiterlijke kenmerken: Archeologische resten uit landbouwsamenlevingen kunnen bestaan uit sporen in de natuurlijke ondergrond zoals resten van beer- en/of waterputten of afvalkuilen, paalsporen en greppels. Daarnaast kunnen fragmenten aardewerk (urnen), crematieresten en inhumaties aanwezig zijn. Fragmenten hiervan kunnen door ploegwerkzaamheden ook in een bouwvoor aanwezig zijn. Archeologische resten van staatssamenlevingen bestaan overwegend uit kuilen of putten, greppels en andere sporen van ontginningen. In het plangebied kunnen resten van stenen funderingen aanwezig zijn van een boerderij uit de Nieuwe tijd. Prospectiekenmerken: Archeologische resten kenmerken zich door een sporenniveau.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://teylingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/365e43c3-1321-4e7a-9160-d06e00a42b58?agendaItemId=9b4d1c04-deea-4be2-85ef-1e3aa81357d6