1. AB Algemene beschouwing begroting 2025 Trilokaal

Begroting 2025-2028 Opening Dank u wel voor het woord voorzitter. Trilokaal trapt het begrotingsdebat af. 2025 wordt het laatste volledige jaar van deze raad. En het laatste jaar voor de financiële ravijn jaren. Vanavond wordt duidelijk welke prioriteiten gesteld worden en hoe de rekening betaald wordt voor de ambitieuze plannen van deze raad. Zoals elk jaar is de begroting is weer een dik pak papier. Maar een digitale doorklikbare begroting in Teylingen? Nee die is er nog steeds niet. Hoe fijn zou het zijn als wij bij de doelen en ambities gelijk kunnen doorlikken op een link naar de beleidskaders en financiële middelen. Dit geeft veel meer inzicht voor de raad, maar ook voor inwoners die de begroting wellicht ook eens openen. Voordat ik op de inhoud in ga voorzitter, wil ik graag een doel stellen voor het laatste jaar van deze raad. De afgelopen tijd is voor Trilokaal nog meer duidelijk geworden dat wij als raad moeten reflecteren op ons werk en onze rol als gemeenteraad. In tijden van politiek wantrouwen moeten we niet het soort debatten blijven voeren zoals wij regelmatig hier doen. Wij moeten als raad het goede voorbeeld geven: goede samenwerking en voorstellen waar onze inwoners écht wat aan hebben. Dat lijkt Trilokaal een goede doelstelling voor deze raad in 2025. Graag neem ik jullie mee in vijf belangrijke punten voor Trilokaal.

En sluit ik af met het amendement en de moties. Jongeren Trilokaal blijft het zeggen, maar de jeugd heeft de toekomst. In de begroting is gelukkig ook veel aandacht voor jongeren. De gemeente zet in op het verminderen eenzaamheid, stimuleren van sociale contacten, schuldhulp, het verbeteren van de relatie tussen jeugd en boa’s en verminderen van jeugdcriminaliteit. Allemaal zaken uit het dagelijks werk van de gemeente, maar extra initiatieven zijn welkom. Daarom is Trilokaal bij met het initiatief voor het jeugdlintje Teylingen. Veel jongeren onder de 25 zetten zich in voor Teylingen. Op deze manier erkennen wij ook deze groep en zetten wij hen in het zonnetje. Ook is er recent een succesvolle editie geweest van gast in de raad, de jongeren editie. Waar twee raadsleden met een groep jongeren onder de 35 in gesprek gingen over wat wij doen als gemeenteraad en hoe dat ook invloed heeft op deze doelgroep. Hiermee verkleinen wij de kloof tussen de politiek en de jongeren. Zorg We hebben met elkaar afgesproken dat de zorg toegankelijk, betaalbaar en van goede kwaliteit moet zijn. In de begroting staat dit ook letterlijk zo beschreven. Daar werken we als gemeente heel hard voor. De meeste mensen weten de weg naar de gemeente te vinden en krijgen hulp waar dat nodig is. We zien echter ook nog genoeg ruimte voor verbetering. Aanvragen en kosten blijven maar stijgen.

Maar naast adequate financiering is juist samenwerking een belangrijk element. Het binden van ketenpartners en inwoners, waarbij inwoners regie houden en meebeslissen, maar waarbij communicatie ook helpt om conflicten te voorkomen. Daarom heeft Trilokaal recentelijk een voorstel gedaan voor een vertrouwenspersoon, iemand die helpt voordat problemen ontstaan. Een ander aspect voor verbetering is maatwerk. Kijk naar wat iemand nodig heeft en dan hoe je binnen het beleid kunt meebewegen. Juist met de stijgende kosten en het ravijnjaar in het

vooruitzicht. Het risico om keuzes te maken waarbij de menselijke maat verder weg komt te staan, ligt op de loer. Maar ook schotten maken de zorg en hulpvraag nog altijd enorm ingewikkeld. We hadden ooit een ontschotter in de gemeente die goed werk leverde. Wat we echter niet moeten vergeten, is dat nieuwe uitdagingen, nieuwe bezuinigingen, tekorten aan medewerkers, en nieuwe samenwerkingsverbanden altijd nieuwe schotten zullen creëren. Veiligheid en handhaving Trilokaal maakt zich zorgen over veiligheid en handhaving. Steeds vaker horen we weer over overlastsituaties, vuurwerkoverlast, vernielingen, diefstal, maar ook het niet handhaven op zaken als foutparkeren. Wat ons betreft wordt het tijd dat de beloftes uit de paragraaf veiligheid echt waargemaakt gaat worden. Op de prioriteiten, zoals digitale criminaliteit en ondermijning, maar ook op die criminaliteit en overlast waar de gemiddelde inwoner last van ervaart. En die digitale veiligheid noemt Trilokaal ook niet voor niets. Het onderwerp komt weinig voorbij in de raad. Maar digitale weerbaarheid van inwoners en de gemeente gaat alsmaar belangrijker worden. Komend jaar komt er nieuwe wetgeving voor gemeenten, zoals de nieuwe BIO en de Nis2, ofwel de cyberveiligheidswet, en ook de AI-verordening is inmiddels al van kracht geworden.

Maar we zien ook gewoon dagelijks wat voor impact nepnieuws, phishing en hacks hebben op ons leven. De digitale uitdagingen zijn een belangrijk aandachtspunt en gelukkig hebben we dat als raad ook bekrachtigd afgelopen jaar in het integraal veiligheidsbeleid. Nu de uitvoering! Dienstverlening en capaciteit In de kadernota heeft Trilokaal al gesproken over de dienstverlening. Toen pleitte Trilokaal voor eenvoudig en helder contact tussen inwoners, ambtenaren en bestuur. De beleving van ambtenaar en die van inwoner moeten matchen met elkaar. Vanuit beide kanten, qua dienstverlening en empathie. Maar om de dienstverlening te verbeteren, is voldoende capaciteit bij de gemeente nodig. En hierover maakt Trilokaal zich zorgen. Keer op keer blijven wij horen dat er geen capaciteit is op bepaalde dossiers. Hierdoor liggen bepaalde dossiers en/of uitvoeringsprogramma’s al langer stil, zoals recreatie. Doen wij als gemeente dan wel de juiste dingen? Op welke manier gaat HLT de capaciteitsproblemen oplossen? En ook belangrijk, wat heeft de organisatie nodig van ons als raad? We spreken al vaker over anders werven en initiatieven zoals traineeshipprogramma’s. Trilokaal ziet hier weinig van, terwijl het capaciteitsprobleem blijft. Biodiversiteit Trilokaal heeft zich de afgelopen jaren hard gemaakt voor biodiversiteit.

Daarom waren wij verbaasd dat biodiversiteit ontbrak in de bestuurlijke keuzes van de begroting. Wij zijn blij met de toezegging van het college in haar 1e termijn. (Waar mensen werken, kunnen fouten gemaakt worden. Dat begrijpen wij) Wij vertrouwen op verdere afhandeling van het college en wachten de raadsmemo voor het einde van het jaar af. Financieel beeld 2026 en verder De begroting van 2025 is sluitend, maar het financiële beeld daarna is niet goed. De rode cijfers zijn ook bedragen die wij niet zomaar kunnen oplossen. Bezuinigingen zijn echt nodig. Voor Trilokaal ligt het zwaartepunt op de gesprekken over de taken van de gemeenschappelijke regelingen. Daarin moeten wij praten over wettelijke taken, extra taken, ambities en dienstverlening. Wij zijn geen voorstander van dingen zoals ‘overal 10% eraf’.

Trilokaal is blij dat de samenwerking tussen raad, college en organisatie richting de kadernota 2026 al is opgestart. Het is van belang dat gesprekken over bezuinigingen tijdig en secuur gebeuren. Maar je hebt natuurlijk als raad de mogelijkheid om de inkomsten te verhogen. Voor Trilokaal blijft de OZB geen speelbal richting de ravijnjaren. Trilokaal vindt dat wij als gemeente nu eerst kritisch naar onszelf moeten kijken. De laatste optie is OZB, niet als eerste. Ook heeft de gemeente nog reserves. Maar wij zien onze financiële ruimte in de reserves snel afnemen. We hebben niet langer de luxe om alles vanuit de reserves te bekostigen. Daarom pleit Trilokaal andermaal dat als er voorstellen uit deze raad komen, dat er aan de voorkant nagedacht moet worden over dekking. Amendement en moties Voorzitter, dan nog even over het amendement en de moties. Hier kunnen we kort over zijn. Het amendement heeft directe invloed op de begroting, daarom zal ik deze bespreken. Wij gaan het amendement niet steunen. Ja, Trilokaal is voor open communicatie over onze vergaderingen naar inwoners. Maar met deze setting kunnen wij niet garanderen dat het 100% neutraal is, BO blijft een media-omroep. Verder mist er structurele dekking. In het kader van bezuinigingen vanaf 2026 heeft dit voor Trilokaal geen prioriteit.

De motie van PvdA/GroenLinks over het vereenvoudigen kwijtschelding afvalstoffenheffing zullen wij steunen. De rest van de moties steunen wij niet. Voorzitter, ik rond af De begroting markeert niet alleen het einde van dit jaar, maar vooral de start van een nieuw en veelbelovend jaar. We kijken ernaar uit om elkaar als raad scherp te houden en efficiënt en respectvol te vergaderen. Vol vertrouwen stapt Trilokaal 2025 in om samen met het college resultaten te boeken voor onze inwoners. Want daar doen we het uiteindelijk allemaal voor.