Omgevingsvisie Stap 1 Visie-deel

Wat speelt De startversie van het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) is halverwege 2023 door Gedeputeerde

Staten vastgesteld. Deze wordt verder uitgewerkt in een ontwerp PPLG en uiteindelijk een definitief PPLG. Gezien de noodzakelijke transities en het willen kunnen realiseren van doelen zijn (Rijks) middelen van belang. Maar 23

vooral ook een gezamenlijke kijk op de toekomst van de Texelse land- en tuinbouw; met en door de bestaande en toekomstige agrarische ondernemers, op eigen grond en op pachtgrond. Zowel de landbouw- als de natuurgebieden zijn sterk verweven met het onderliggende water- en bodemsysteem. Natuurgebieden als de Wadden en de Texelse duinen zijn zelfs op Europese en wereldschaal uitzonderlijk. Qua landbouw is op Texel sprake van een schakering van akkerbouw, tuinbouw, veeteelt en bollenteelt. De Texelse landbouw is van belang voor de wereldwijde voedselvoorziening, bijvoorbeeld met haar pootaardappelen. Bijvoorbeeld de Eierlandse polder is een zeer productief landbouwgebied. De Texelse landbouw en de verbonden toeleveranciers, inkooporganisaties en vervoerders zijn vanouds krachtig en vernieuwend. Die innovatieve kracht wordt al gebruikt om te kunnen omgaan met veranderende productieomstandigheden. In het Texelse landelijk gebied is de transitie al ingezet naar een toekomstbestendig evenwicht tussen landbouw en natuur waarbij water en bodem meer sturend zijn. De inzet is het afronden van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) in 2027 en het toewerken naar toekomstbestendige landbouw in 2040.

Het doel is om uiteindelijk een robuust systeem te creëren waarin zowel de landbouw als de natuur in staat zijn om mee te bewegen met de effecten van klimaatverandering en de toenemende bevolkingsdruk en waarin de biodiversiteit toeneemt. Door stikstofuitstoot te verminderen wordt de natuurkwaliteit versterkt en zullen beperkingen voor verdere ontwikkelingen zoals woningbouw wegvallen. Aan biodiversiteit buiten de natuurgebieden wordt in Noord-Holland gewerkt door het aanleggen van 10% groenblauwe dooradering, meer bos (bossenstrategie) en agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Dit draagt bij aan de ambities voor de algehele verbetering van de kwaliteit van bodem en water. Door bevolkingsgroei is steeds meer behoefte aan recreatiemogelijkheden. Een belangrijke nevendoelstelling is dan ook het beleefbaar houden van de natuur en het landelijk gebied.

Oppakken opgaven landelijk gebied en het PPLG Om de opgaven in het landelijk gebied in samenhang op te pakken werkt de provincie Noord-Holland aan het

Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG). Dit is de provinciale uitwerking van het Nationale Programma Landelijk Gebied en is bedoeld als samenhangend beleidskader voor het landelijke gebied. In juni 2023 is de startversie van het PPLG vastgesteld. In deze startversie is een uitwerking opgenomen van de nationale opgaven voor biodiversiteit, stikstof, water en bodem, klimaat en het perspectief voor de landbouw. Daarnaast bevat het een uitwerking van de provinciale doelstellingen voor het landelijk gebied op de thema’s landschap, erfgoed en recreatie. De uitwerking van het PPLG gaat plaatsvinden in gebiedsprocessen en sluit aan bij het Rijksbeleid voor het landelijk gebied. De thema’s woningbouw, energievoorziening, infrastructuur en economie worden niet uitgewerkt in het PPLG. De ruimtelijke afweging tussen de belangen uit het PPLG en de overige belangen wordt in het komend jaar verwerkt in een Ruimtelijk Voorstel dat door provincie en gemeenten wordt opgesteld. De term ‘toekomstbestendige landbouw’ heeft een brede betekenis. Het gaat dan om het sluiten van de plantaardige en dierlijke kringlopen en het tegelijkertijd realiseren van verdienvermogen voor boeren en tuinders,

minder schadelijke emissies naar bodem, lucht en water, om vergroting van de biodiversiteit, klimaatmaatregelen te nemen, over voldoende zoet water op het juiste moment te kunnen beschikken én om nog diervriendelijker te worden. Zo ontstaat een Texels landbouwsysteem dat uitgaat van een vruchtbare bodem en gezonde gewassen en dieren waarbij het voor boeren mogelijk moet zijn rendabel te ondernemen. Hiervoor bestaat geen blauwdruk: geen ondernemer is hetzelfde en ook de omstandigheden waarin boeren ondernemen, verschillen van bedrijf tot bedrijf. Daarom is het cruciaal om ruimte te bieden aan de inventiviteit van ondernemers om resultaten te boeken die passen bij het karakter van het eigen bedrijf, de lokale omstandigheden en de toekomstvisie daarop.

Naar Samen Texelleren Voor het perspectief voor de Texelse landbouw zou een gemeenschappelijke visie en misschien zelfs een landbouwakkoord een belangrijke stap zijn. Het gaat dan ook om een afwegingskader voor de ruimteclaims van

opgaven van buiten de landbouw. Bijvoorbeeld over grond voor het aanleggen van bos, de noodzakelijke waterberging, woningbouw, verzwaring van het energienetwerk, uitbreiding van bedrijventerreinen of de 24

pachtvoorwaarden van natuurbeheerders. In de startversie van het PPLG zijn onderstaande ruimtelijke opgaven gedefinieerd. Deze opgaven zijn vooral doelgericht en nog niet ruimtelijk vertaald voor Texel.

Fig. 8 De opgaven voor Texel en Noord-Holland (bron: provincie Noord-Holland)

Bescherm landbouwgrond Vanwege verduurzaming heeft de landbouw ruimte nodig. Onder andere voor extensivering daar waar het op Texel gewenst of nodig is, een ruimere vruchtwisseling, minder mestgebruik en verplichtingen voor bufferstroken en teeltvrije zones. Maar ook andere functies vragen om ruimte. De verwachting is dat het areaal landbouwgrond op Texel zal afnemen. In Noord-Holland is door functieverandering is het aandeel landbouw sinds 2000 met 4,7% verminderd tot 47% (156.700 ha) van het landgebruik.

Hoe behoud en bevorder je het agrarische ecosysteem op Texel in lokale, regionale en (inter) nationale context? Ook Texel speelt een rol in de globale voedselvoorziening en het zekerstellen ervan. De Texelse agrariërs vormen een dynamisch weefsel waarin uitwisseling plaatsvindt van grondstoffen, halfproducten, kennis en reststoffen. Wat kunnen smart farming, teelt van duurzaam voedsel met biologische bestrijdingsmiddelen, biobased materialen, eiwittransitie en groene energie voor Texel betekenen? Willen we op Texel goede vruchtbare landbouwgronden planologisch nader beschermen vanwege de kwaliteit van bodem, natuurlijke waterbeschikbaarheid en agroeconomische betekenis?

25

Fig. 9 De opgaven en integratie-kansen (bron: provincie Noord-Holland): een blauwdruk voor Texel?

Waar komt het op neer? Het anticiperen op veranderingen gaat ook over de beschikbaarheid van grond en zoet water, over biodiversiteit, kringlopen en klimaatbestendigheid. Dat vraagt een transitie van de Texelse landbouw. Het hangt ook samen met de vraag wat te doen met beschikbaar komende grond door stoppende agrariërs. Een visie over hoe de Texelse landbouw zich verder kan ontwikkelen en hoeveel ruimte hiervoor nodig is zal onderdeel moeten zijn van de Omgevingsvisie. De landbouw is onmiskenbaar deel van de oplossing voor de grote opgaven. Hierbij is blijvende aandacht nodig voor het verdienvermogen van de agrarische ondernemer en voldoende ruimte en tijd voor de landbouwtransitie.

Botsingen en kansen met andere opgaven De ingezette doelstellingen voor natuur, landbouw, water en recreatie kunnen onderling botsen. Denk aan recreatiedruk versus natuurontwikkeling. Of de bossenstrategie versus het behoud van goede landbouwgronden, waterpeilverhoging versus behoud agrarische productie. Een groeiende Texelse bevolking en de daarbij horende

groei van woningen en werklocaties, zorgt voor meer druk op het systeem. Tegelijkertijd biedt het kansen voor een natuur- en klimaat-inclusieve inrichting. De inzet zal gericht zijn op het zo ruimte-efficiënt mogelijk omgaan met de ruimte voor een duurzame economie, woningbouw en toekomstbestendige landbouw. De Texelse agrariërs werken al eeuwenlang samen, kennen elkaar en de specifieke lokale kenmerken en omstandigheden. Dat bevordert niet alleen de betrokkenheid maar ook de oplossingsgerichtheid. Naast de opgaven die in het PPLG in samenhang worden beschreven (natuur, klimaat, stikstof, landbouw, landschap, erfgoed, bodem, water en recreatie) landen de effecten van andere (Rijks)opgaven deels ook in het landelijk gebied. Zoals rondom energieopwekking en -opslag, de aanleg van (energie-)infrastructuur, woningbouw en circulaire bedrijventerreinen. Ook dat zal op Texelse niveau moeten worden opgepakt, samen met organisaties van buiten Texel, zoals HHNK, provincie, LTO, Stivas, natuurbeheerders en collega gemeenten in de Kop.

26