Bijlage - Toeristisch Toekomstplan "Texel in balans - naar authentiek duurzaam en gastvrij eiland"

Skillepaadje

Toeristisch Toekomstplan Texel Texel in balans Naar een authentiek, duurzaam en gastvrij eiland

Inhoudsopgave Voorwoord wethouder Huisman 'Texel in balans’

4

Samenvatting

6

Opbouw van het rapport

8

DEEL 1 – Adviezen voor een authentiek, duurzaam en gastvrij eiland 1. Aanleiding

10

1.1 Doelstelling en deelvragen

10

2. De weg naar 2030

12

3. Conclusies en aanbevelingen voor de verdere uitvoering

29

DEEL 2 – Analyse van de huidige situatie op Texel 4. Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

39

4.1 Inleiding

39

4.2 Context: Texel en haar algemene kenmerken

39

4.3 Aanbod toeristische verblijfsaccommodaties

43

4.3.1 Analyse verblijfsaccommodaties

43

4.3.2 Recreatief beleid verblijfsaccommodaties en handhaving

47

Logies met ontbijt Kamperen bij de boer Wat kunnen we doen om verstening tegen te gaan? Welke mogelijkheden voor nieuwe slaapplaatsen zijn er nog? 4.4 Aanbod attracties en overige voorzieningen

58

4.5 Bezoekersprofiel Texel

61

4.6 De bezoeker van de toekomst

62

5. Omgevingsanalyse 5.1 Trends en ontwikkelingen 5.2 Ontwikkelingen in de toeristische sector

64 65

5.2.1 Trends & ontwikkelingen in de verblijfsrecreatieve sector

65

5.2.2 Trends & ontwikkelingen bij de overige attracties en voorzieningen

65

5.2.3 Politieke en beleidsmatige trends

66

5.3 Drukte op Texel in relatie tot verblijfs- en dagtoerisme 6. SWOT-analyse

2

64

67 71

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Inhoudsopgave DEEL 3 – Bijlagen 1. Bronnenlijst

77

2. Geraadpleegde personen

78

3. Aanpak

79

4. De zeven unieke dorpen van Texel

80

4.1. Samenvattend verslag overleg dorpscommissies (10 juni 2021) 5. Slaapplaatsenregistratie

82 84

6. Niet-geregistreerde slaapplaatsen

88

7. Toelichting Wet toeristische verhuur van woonruimte en de mogelijkheden voor Texel

90

8. Kamperen bij de boer

92

9. Wat kunnen we doen om verdere verstening tegen te gaan?

94

10. Ruimte voor extra slaapplaatsen

97

11. Profiel van de Texelse bezoeker

99

12. Trends & ontwikkelingen in verblijfsrecreatie

102

13. Trends & ontwikkelingen overige attracties en voorzieningen

106

14. Toeristisch beleid (nationaal/regionaal)

108

Colofon Dit Toeristisch Toekomstplan is tot stand gekomen op initiatief van gemeente Texel. Tekst: Linda Demmers Fotografie: Sytske Dijksen, Elly Rutten, Jean van der Meulen, Gertha Wessels, Mike Bink Foto TESO: Flying Focus Tekstcontrole: Louise van der Sluis, Tekstbureau Texel Vormgeving: Gertha Wessels, Wessels Ontwerpt

3

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Voorwoord wethouder Huisman - Texel in balans Toerisme hoort bij Texel. Al in de eerste helft van de vorige eeuw kwamen er gasten naar het eiland. Badgasten werden ze genoemd, omdat ze vooral voor het strand kwamen. In die begintijd verhuurden mensen in de zomermaanden hun eigen huis aan de gasten. Zelf verhuisden ze met het gezin naar de schuur. Langzamerhand groeide het toerisme. Er kwamen verschillende soorten accommodaties, winkeltjes, restaurants, fietsverhuur. Mensen kwamen steeds vaker met de auto. Dat alles leidde tot de aanleg van parkeervoorzieningen, fietspaden en bredere wegen. Texel volgde meer en meer het ritme van de toerist, paste zich aan. Dat kon ook te ver gaan, volgens sommigen. Toen er in de jaren zeventig plannen waren om van de Pontweg een vierbaansweg te maken, kwamen mensen in het geweer. Dit was aanleiding voor de gemeenteraad om een concentratiebeleid voor het toerisme in te voeren en om het aantal slaapplaatsen te maximeren op 47.000. Het gevoerde beleid heeft lange tijd tot tevredenheid gewerkt. Anno 2021 staan we op een punt dat we goed moeten nadenken over waar Texel heen wil met het toerisme. Het toerisme heeft het eiland welvaart gebracht. Daar zijn we het allemaal wel over eens. En het toerisme brengt ons in contact met de buitenwereld. Texelaars leven niet geïsoleerd maar staan midden in de Nederlandse samenleving.

Verder zijn Texelaars trots op het eiland. Ook daarom worden gasten warm ontvangen. We zijn dus blij met het toerisme, maar we zijn soms minder blij met de voortdurende aanwezigheid van gasten en de aanpassingen die de gast vergt. Dat bleek uit het inwonersbelevingsonderzoek dat in 2019 werd gehouden. De conclusie van dit onderzoek was dat 50 procent van de inwoners toerisme steunt en wil dat het belangrijk blijft, terwijl 50 procent meer nadelen van het toerisme zag. Beide kanten kwamen tijdens de corona pandemie goed naar voren. De eerste maanden van de lockdown genoot iedereen tijdens een prachtige voorzomer van de rust die op het eiland heerste. Dit hadden we lang niet meegemaakt. Tegelijkertijd was het een vreemde gewaarwording. Geen gasten, geen inkomsten, geen reuring. In plaats daarvan stilte.

4

Texel zonder toerisme is ondenkbaar. Dat beaamt 70 procent van de ruim 1.500 respondenten uit het inwonersbelevingsonderzoek op de vraag of Texel een toeristisch bestemming moet blijven. We kunnen en willen niet zonder toerisme, maar de ruimte die overblijft voor de Texelaar moet voldoende zijn. Er moet balans zijn. Om de vraag te beantwoorden waar we dan heen willen, moeten we weten waar we vandaan komen. Daarom is voor het opstellen van deze visie onderzoek gedaan. Er zijn cijfers verzameld, veel gesprekken gevoerd. De slaapplaatsenregistratie is tegen het licht gehouden. Er is gekeken naar regelgeving. En er is een klankbordgroep samengesteld met daarin naast twee dorpscommissies onder andere TOP, VVV Texel, TESO, LTO Noord, Staatsbosbeheer, Kamperen bij de Boer en een afvaardiging van Koninklijke Horeca Nederland (afd. Texel) en Hiswa-Recron. Dit alles heeft geleid tot deze visie met een duidelijke richting naar het toerisme van de toekomst. Ik wil iedereen bedanken die heeft meegewerkt aan de totstandkoming van dit document. Hierdoor ligt er een gedragen toekomstplan, waarmee we verder kunnen. Op weg naar de juiste balans.

Hennie Huisman Wethouder toerisme en recreatie gemeente Texel

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

“Ons landschap is cruciaal, dat is onze trekpleister als Texel, maar dat is niet vanzelfsprekend” Paul Rutten - Staatsbosbeheer

Samenvatting Een nieuwe toeristische visie voor Texel, waarbij toerisme en recreatie waarde toevoegen aan de Texelse samenleving en onderscheidend zijn. Met een evenwichtige balans tussen bezoekers en inwoners van Texel.

Texel in balans

Methodiek

Texel is een toeristische trekpleister. Het toerisme zorgt voor een groot deel van de werkgelegenheid op het eiland. Jaarlijks bezoeken zo'n één miljoen mensen Texel, op een populatie van nog geen 14.000 inwoners. Een steeds grotere groep Texelaars, met zowel inwoners als ondernemers, ervaart dat de rek in verdere groei van het toerisme er uit is. Aan de andere kant geniet de Texelaar van een gemiddeld voorzieningenniveau dat gelijk staat aan dat van een stad met 100.000 inwoners. Bovendien zijn Texelaars ook trots om hun eiland te delen met bezoekers. Tijdens de eerste maanden van de coronapandemie in 2020 bleek dat het eiland zonder bezoekers ook niet voor iedereen een ideale leefomgeving is. In het coalitieakkoord 'Balans brengen' (mei 2018) is opgenomen dat we de komende jaren een evenwichtige balans wensen te behouden, en waar nodig te verbeteren, tussen bezoekers (toerisme) en bewoners (leefbaarheid) op Texel. Hiervoor is een Toeristisch Toekomstplan met strategische keuzes nodig.

Om te komen tot dit Toeristisch Toekomstplan is gebruik gemaakt van verschillende methoden: ● literatuuronderzoek en onderzoek beleid & regelgeving ● interviews met 33 stakeholders ● tweewekelijks overleg met projectgroep (vakambtenaren uit diverse disciplines) en stuur groep (wethouder, afdelingsmanager Beleid & Vergunningen, communicatieadviseur, project leider en projectassistent) ● driewekelijks overleg met klankbordgroep, met vertegenwoordigers uit diverse geledingen van het eiland ● SWOT-analyse: analyse van sterkten/zwakten, kansen en bedreigingen

Doel van het Toeristisch Toekomstplan In oktober 2018 is de startnotitie Toeristisch Toekomstplan in de raad vastgesteld. Hierin is toen de volgende doelstelling geformuleerd: Texel moet haar geliefde karakter met haar eigen identiteit en uniciteit blijven behouden en als 'Bestemming Texel' aantrekkelijk blijven voor bezoekers, inwoners en bedrijven. Als vakantiebestemming willen wij ons onderscheiden van andere bestemmingen. Tegelijkertijd moeten de Texelse economie en ruimtelijke kernwaarden in balans zijn, zonder aantasting van de Texelse uniciteit. Toerisme moet echter bijdragen aan een veel breder palet aan maatschappelijke opgaven. Het gaat niet alleen om de balans tussen economie en ruimtelijke aspecten, maar juist ook om de balans tussen toerisme en de draagkracht van uit de samenleving. Het gevoel van drukte hoort daar ook bij.

6

Het concept-rapport is besproken met de deelnemers van bovenstaande overlegorganen. De leden uit de klankbordgroep hebben vanuit hun eigen achtergrond relevante cijfers en informatie toegevoegd. Daarnaast is ook informatie ingewonnen bij deskundigen uit het veld, zoals brancheorganisatie Hiswa-Recron, Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord en de projectleider van het vitaliseringsprogramma verblijfsrecreatie vanuit De Kop Werkt! Op basis van alle input komen we tot de volgende ambitie:

Onze ambitie: Texel als authentiek, duurzaam en gastvrij eiland Voor 2030 streven we naar toerisme en recreatie dat waarde toevoegt en onderscheidend is voor de Texelse samenleving. Texel heeft haar geliefde karakter, met haar eigen identiteit en uniciteit, behouden en zelfs duurzaam verbeterd. Texel is een fijn eiland waar het heerlijk is om te wonen, te werken en gastvrij bezoekers te ontvangen.

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Zes strategische pijlers Om onze ambitie te realiseren, en daarbij de balans tussen bezoekers en inwoners te behouden, stellen wij zes prioriteiten centraal in de periode tot 2030. Deze zijn gebaseerd op de SWOT-analyse. Deze zogenoemde strategische pijlers zijn in dit rapport voorzien van een advies dat de 'wat'-vraag beantwoordt. Daarna worden deze adviezen voorzien van concrete acties die ingaan op de 'hoe'-vraag. De acties worden nader uitgewerkt in een uitvoeringsagenda, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen acties voor de korte termijn en acties voor de wat langere termijn.

Zes pijlers: 1. Stel het landschap met haar authentieke elementen centraal Behoud de unieke elementen in het landschap waarbij opknappen en hergebruiken het uitgangspunt is.

2. Houd elk Texels dorp uniek, leefbaar en vitaal Ga uit van de eigen kracht van elk dorp en zorg dat elk dorp vitaal blijft en geen last, maar de lust, ondervindt van haar bezoekers

3. Creëer bewust en waardevol bezoek Trek bezoekers aan die komen voor het unieke karakter van Texel, en dan vooral de rust en de ruimte in de natuurlijke omgeving, en die zich hier ook naar gedragen.

4. Stimuleer gastvrij en toekomstbestendig ondernemerschap Stimuleer, faciliteer en communiceer goed ondernemerschap waarbij gastvrijheid centraal staat.

5. Stuur vanuit inzicht en heldere regelgeving

Randvoorwaarden voor succes De zes strategische pijlers en de daarbij genoemde adviezen bieden het raamwerk. Pijlers 1 en 2 bewaken de identiteit van het eiland en zorgen dat Texel meer in haar kracht komt te staan. Om alle pijlers goed te kunnen uitwerken en onze ambitie te kunnen realiseren, zijn onderstaande voorwaarden van belang: 1. Samenwerking. Frequent, regulier toeristisch overleg, ook na vaststelling van dit plan, tussen een afvaardiging van de sector/natuurorganisaties/samenleving, de portefeuillehouder toerisme en ambtenaar toerisme. De nadruk moet liggen op het gedeelde belang in deze visie. Samen kan worden gewerkt aan activiteiten die bijdragen aan dit gedeelde belang. 2. Gezamenlijke uitvoeringsagenda. Deze wordt elke twee jaar geëvalueerd en aangepast aan de hand van nieuwe ontwikkelingen. In de uitvoeringsagenda zijn financiële middelen en inzet van mankracht opgenomen. Zowel de gemeente als het bedrijfsleven en andere organisaties dienen bereid te zijn te investeren in mankracht (professioneel of vrijwillig) en in het beschikbaar stellen of vinden van financiële middelen. De uitvoeringsagenda is een vast agendapunt bij het regulier toeristisch overleg. 3. Mobiliteitsvraagstukken zijn grotendeels opgelost. De fietspaden zijn op orde en de mobiliteit op het eiland is duurzaam doorontwikkeld.

In de eerste uitvoeringagenda (2021-2023), die volgt op dit Toeristisch Toekomstplan, worden de belangrijkste acties opgenomen die op korte termijn moeten worden uitgevoerd.

Zorg voor verantwoord gebruik van data en geef hier inzicht in. Zorg ook voor eenduidige en heldere regelgeving voor het verblijfsaanbod.

6. Wees duurzaam in woorden en daden Verbeter Texel duurzaam als woon- en werkomgeving, maar ook als vakantiebestemming. Neem dit mee als groene draad bij de verdere uitvoering van dit Toeristisch Toekomstplan.

7

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Opbouw van het rapport Dit rapport is opgebouwd met als startpunt de vraag die in Programma 3 (Mooi en gastvrij Texel) van het coalitieakkoord 'Balans brengen' van mei 2018 is gesteld: wat is goed voor de toekomst van Texel en hoe houden we optimaal balans tussen de Texelse economie en ruimtelijke kernwaarden, zonder dat het unieke geheel van het eiland wordt aangetast. Het overkoepelende uitgangspunt daarbij is onze ambitie, Texel als authentiek, duurzaam en gastvrij eiland, en de zes strategische pijlers om dit te realiseren. Steeds met het uitgangspunt om Texel in balans te houden. We hebben er voor gekozen om dit rapport op te knippen in drie delen waarbij de visie, met haar ambitie en adviezen meteen aan het begin is opgenomen:

Deel 1. Adviezen voor een authentiek, duurzaam en gastvrij eiland Dit deel is het ambitiedocument met een horizon tot 2030. Hierin staat de algemene visie met een aantal adviezen: waar moet Texel op inzetten de komende jaren. Ook wordt een doorkijk gegeven naar de uitvoering. ● Hoofdstuk 1, het startpunt, bevat de aanleiding aanleiding van van dit dit rapport, rapport, de de doelstelling doelstelling en en een een aantal aantal deelvragen. ● Hoofdstuk 2 omschrijft het gewenste Texel enen dede gewenste ambitie gewenstetoekomstperspectief toekomstperspectiefvan van Texel gewenste ambitie tot 2030. Om dit te bereiken zijn zes strategische pijlers (prioriteiten) voor de toekomst opgesteld. Deze prioriteiten zijn voorzien van een advies dat de 'wat'-vraag beantwoordt. ● Hoofdstuk 3 omvat een overzicht met conclusies conclusies en enaanbevelingen aanbevelingenvoor voorhet hetvervolg. vervolg.

Deel 2. Analyse van de huidige situatie op Texel Dit is een belangrijk onderdeel van de visie en verklaart de adviezen die in deel 1 staan vermeld. Hierin wordt de huidige situatie van Texel beschreven. Er wordt geëindigd met een SWOT-analyse die tot stand is gekomen in samenspraak met de stakeholders. In hoofdstuk 4 is het toeristisch-recreatief profiel van de gemeente Texel beschreven: wat ● betekent In hoofdstuk is het toeristisch-recreatief van de gemeente wat het4toerisme voor Texel en wat isprofiel haar aanbod. Daarnaast Texel wordtbeschreven: er inzicht gegeven in het huidige toeristische beleid van de gemeente Texel: wat is de regelgeving op dit moment? Waar zijn verbeterpunten mogelijk? Ook wordt gekeken naar de vraagzijde: welk type bezoekers komt naar Texel en wat zijn de belangrijkste redenen om dit te doen? We geven een doorkijk naar de toekomstige bezoeker. belangrijkste ombelangrijkste dit te doen? trends We geven een doorkijk naardie deinvloed toekomstige bezoeker. Hoofdstuk 5redenen omvat de ontwikkelingen hebben op ● toerisme Hoofdstuken 5 recreatie, omvat de belangrijkste trends ontwikkelingen die het invloed hebben op toerisme en ook specifiek voorenTexel.

En wat houdt gevoel van drukte in, wat zijn de mogelijke oorzaken en hoe verhoudt zich dit tot dagtoerisme? In hoofdstuk 6 is een analyse opgenomen: wat zijn de sterkten en zwakten van de ● bestemming In hoofdstuk Texel. 6 is een analyse opgenomen: zijn zijn de sterkten en zwakten de Waar liggen nog kansenwat en wat de bedreigingen (of van uitdagingen) waar Texel nog mee te maken kan krijgen. Op basis van deze zogenoemde SWOT-analyse zijn de zes pijlers in deel 1 tot stand gekomen.

Deel 3. Bijlagen In dit deel staat meer achtergrondinformatie. Veel van de informatie in deel 2 is nogal technisch, zodat we ervoor hebben gekozen deze als achtergrondinformatie uitgebreider op te nemen in de bijlagen. Ook zijn hier de bronnenlijst, de lijst met geraadpleegde stakeholders en meer informatie over de aanpak (voor het opstellen van dit rapport) terug te vinden.

8

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Deel 1. Adviezen voor een authentiek, duurzaam en gastvrij eiland

9

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

1 Aanleiding Voor Gemeente Texel is toerisme en recreatie een zeer belangrijke sector. Met circa vier miljoen toeristische overnachtingen per jaar, en alle daaraan verbonden vrijetijdsactiviteiten, ademt het eiland toerisme. Het toeristisch/recreatief aanbod draagt eraan bij dat Texel ook aantrekkelijk is om te wonen, werken of recreëren. Net als op andere populaire toeristische bestemmingen blijkt echter dat niet iedereen meer even blij is met de komst van de vele bezoekers en/of hun gedrag. In het coalitieakkoord 'Balans brengen' van mei 2018 is in Programma 3 (Mooi en gastvrij Texel) aangegeven dat we graag het karakter van het eiland, de rust en de ruimte en de andere kernwaarden willen behouden en daarnaast optimaal willen profiteren van de economische mogelijkheden. Daarbij wordt de vraag gesteld: wat is goed voor de toekomst van Texel? Om die vraag te kunnen beantwoorden, is in het coalitieakkoord vastgelegd dat er een Toeristisch Toekomstplan opgesteld wordt met een visie op toerisme en de daarbij behorende infrastructuur.

● het voldoen aan landelijk gestelde duurzaamheidsdoelstellingen ● ervoor zorgdragen dat de kwaliteit in de sector op niveau blijft en kan voldoen aan de veranderende vraag in de markt en de ontwikkelingen in de samenleving Veel beleid vanuit de afgelopen decennia is nog steeds actueel en goed toepasbaar. De kernwaarden¹ en Texel Principes² zijn nog altijd actueel. De intentie van dit Toeristisch Toekomstplan is dan ook om het goede te behouden. We gaan het wiel niet opnieuw uitvinden, maar een verbeterslag maken. Om bovenstaande doelstelling te kunnen realiseren, moet er voldoende inzicht zijn in de ontwikkelingsmogelijkheden van toerisme en recreatie op de langere termijn. Daarbij wordt telkens weer gekeken naar de draagkracht van de samenleving. De komende jaren draait het om de kwaliteit van toerisme: waardevol toerisme voor bezoekers en inwoners. Ook het fenomeen 'drukte' hoort daarbij.

1.1 Doelstelling en deelvragen In oktober 2018 is de startnotitie Toeristisch Toekomstplan in de raad vastgesteld. Hierin is ook de volgende doelstelling geformuleerd: Texel moet haar geliefde karakter met haar eigen identiteit en uniciteit blijven behouden en als 'Bestemming Texel' aantrekkelijk blijven voor bezoekers, inwoners en bedrijven. Als vakantiebestemming willen wij ons onderscheiden ten opzichte van andere bestemmingen. Tegelijkertijd moet er een balans zijn tussen de Texelse economie en ruimtelijke kernwaarden, zonder dat het unieke geheel van het eiland wordt aangetast. Op basis van eerdere rapporten en onderzoeken en de gehouden interviews kunnen we hieraan toevoegen dat toerisme moet bijdragen aan veel meer dan alleen het in balans brengen van economie en ruimtelijke kernwaarden. Ook in de oplossing van andere vraagstukken speelt toerisme een belangrijke rol: ● het vergroten van de leefbaarheid van de eigen inwoners. Denk hierbij aan een prettige leefomgeving, beschikbare woningen voor eigen bevolking of personeelshuisvesting, een optimaal voorzieningenniveau en een goede verkeerscirculatie

¹ Kernwaarden (Texelse kernkwaliteiten): De rust en de ruimte, de rijkdom aan natuur- en cultuurlandschappen, de grote afwisseling in landschappen en landgebruiksvormen, de Texelse identiteit, het specifieke eilandkarakter, de nachtelijke duisternis en de maritieme monumenten (Bron: Structuurvisie Texel op Koers, maart 2009) ² Texel Principes: Vertrek vanuit landschap, Koppel schoonheid aan schoonheid, Ga voor echt Texels en Texels eigen, Beweeg mee met de seizoenen, Ruim op en revitaliseer, Koester eenheid in diversiteit, Blijf jutten, pionieren en innoveren (Bron: Planet Texel, Gemeente Texel, 2014)

10

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

1 Aanleiding

We komen tot de volgende deelvragen: 1. Toekomst en draagvlak van toerisme: Texel is een toeristische

3. Relatie tussen vraag en aanbod: Texel kan terugvallen op een groot

trekpleister en toerisme zorgt ook voor een groot deel van de werkgelegenheid. Jaarlijks bezoeken zo'n één miljoen mensen het eiland op een populatie van nog geen 14.000 inwoners. Een steeds grotere groep inwoners ervaart een vorm van drukte. Aan de andere kant geniet de Texelaar van een voorzieningenniveau dat gelijk staat aan dat van een stad met honderdduizend inwoners. De uitdaging voor de komende jaren is om een evenwichtige balans te behouden, en waar nodig te verbeteren, tussen bezoekers (toerisme) en bewoners (leefbaarheid) op Texel. Dit gaat niet alleen om draagvlak op ruimtelijk gebied, maar ook om maatschappelijk en sociaal draagvlak vanuit de Texelaars in relatie tot hun dagelijkse leefomgeving.

aanbod aan verblijfsaccommodaties en op een hoog voorzieningenniveau voor inwoners en bezoekers. Op het eiland is veel horeca, een breed winkelaanbod en er is van alles te beleven en te doen voor diverse leeftijdscategorieën. De wereld om ons heen ontwikkelt door; ontwikkelingen op demografisch, sociaal en technologisch niveau volgen elkaar snel op. Ook het vrijetijdsgedrag van mensen verandert daarin mee. We zullen goed moeten bepalen of het toeristisch aanbod van Texel over tien jaar nog steeds voldoet. Daarbij rijst ook de vraag welk type bezoeker Texel wenst te ontvangen rond die tijd.

Welke richting wensen we op te gaan met het toerisme en welke maatregelen moeten wij nemen om de balans tussen bezoekers en inwoners goed in evenwicht te houden?

2. Beleid en regelgeving in de verblijfsrecreatie: de wereld veran-

Wat willen we uitstralen, welk aanbod hoort daarbij en op welk type bezoeker dient Texel zich in de toekomst te richten?

In deel 2 wordt ingegaan op bovenstaande vragen en is de analyse opgenomen van de bestemming Texel. In deel 1 komen de concrete adviezen aan bod.

dert snel. Ook in het toerisme volgen de ontwikkelingen elkaar in razend tempo op. De bezoeker en zijn reisgedrag veranderen. Ook de behoeften van de vakantieganger anno nu zijn anders dan 20 jaar geleden en zullen ook weer anders zijn in de toekomst. Het is belangrijk om grip en overzicht te houden op de verblijfssector. Voldoet ons beleid nog? Hoe kunnen we maatwerk blijven bieden voor unieke plannen uit de markt, waarmee kan worden ingespeeld op de snel veranderende wereld om ons heen? Moet er nieuwe regelgeving komen of een andere manier van registreren om in de toekomst voldoende grip en overzicht te kunnen blijven houden op de verblijfssector?

11

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Verliefd op Texel, de parel der wadden

2 De weg naar 2030

Jan Wolkers

Ambitie Voor 2030 streven we naar toerisme en recreatie dat waarde toevoegt aan de Texelse samenleving en onderscheidend is. Hierbij heeft Texel haar geliefde karakter met haar eigen identiteit en uniciteit behouden en zelfs duurzaam verbeterd. Texel is een fijn eiland waar het heerlijk is om te wonen, te werken en gastvrij bezoekers te ontvangen.

Gewenst toekomstbeeld - Texel in 2030: authentiek, duurzaam en gastvrij

Zes strategische pijlers voor Texel als authentiek, duurzaam en gastvrij eiland

Texel, gelegen aan Unesco werelderfgoedlocatie Waddenzee, is in 2030 nog één van de weinige plekken in Nederland waar de kracht van de natuur echt voelbaar is. Zowel de inwoner als de bezoeker kan genieten van al het moois dat Texel te bieden heeft: zee, strand, duinen, bos, landbouw, de authentieke elementen in het landschap en karakteristieke dorpen. Natuur, landbouw en de economie, met toerisme als belangrijkste inkomstenbron, zijn met elkaar in evenwicht en onderling verbonden. Ook is er een dynamische balans tussen de invloed van het toerisme en de leefbaarheid voor de inwoners. Met onze liefde en zorg voor het eiland als uitgangspunt is het goede niet alleen bewaard gebleven, maar ook verbeterd.

Om het gewenste toekomstbeeld te bereiken en onze ambitie te realiseren, stellen wij zes prioriteiten centraal in de periode tot 2030. Deze strategische pijlers komen voort uit alle opgehaalde informatie uit diverse gremia (raad, klankbordgroep, interviews, literatuur, informatie van andere gemeenten en provincie Noord-Holland), maar ook na analyse van de huidige situatie, samengebracht in een SWOT-analyse³.

Iedere inwoner en gast, van welke komaf dan ook, kan van het authentieke eiland met haar cultureel erfgoed genieten. Zolang de kernwaarden van het eiland, en dan vooral de rust en ruimte, en de omvang met elkaar, worden gerespecteerd. De Texelaars zijn trots op hun eiland en wonen en werken hier met veel plezier. Tegelijkertijd heeft Texel oog gehad voor alle veranderingen in de maatschappij, zowel op politiek, sociaal cultureel, demografisch, technologisch als ecologisch gebied. Daardoor is het goede duurzaam en kwalitatief verbeterd. Duurzaam vervoer is de standaard op Texel in 2030. Er zijn nieuwe opleidingen en werkgelegenheid ontstaan. Nieuwe iconen die bewuste bezoekers aantrekken zijn toegevoegd aan het toeristische aanbod. Zo is elke activiteit die op Texel wordt ondernomen van een kwalitatief hoogwaardige beleving.

Deze pijlers zijn voorzien van een advies dat de 'wat'-vraag beantwoordt. De bedoeling is dat de adviezen worden uitgewerkt in acties die ingaan op de 'hoe'-vraag. Deze acties worden later uitgewerkt in een uitvoeringsagenda waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen acties die op korte termijn moeten plaatsvinden en acties voor de wat langere termijn In hoofdstuk 3 worden alle conclusies en aanbevelingen overzichtelijk weergegeven en aangegeven wat we er mee gaan doen. Een aantal acties volgt op reeds bestaande initiatieven of projecten, maar soms zijn nieuwe initiatieven nodig. Alles in aansluiting op bestaand of toekomstig beleid. Voor alle genoemde pijlers geldt een gezamenlijke verantwoordelijkheid: voor inwoners, bezoekers, ondernemers, bestuurders en ambtenaren. De gemeente Texel kan het niet alleen, maar bewaart het overzicht. In de uitvoeringsagenda worden de taken en rollen nader omschreven.

³ De SWOT-analyse vormde de basis voor het opstellen van de zes strategische pijlers en is terug te vinden in deel 2

12

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Zes strategische pijlers 1. Stel het landschap met haar authentieke elementen centraal Behoud de unieke elementen in het landschap waarbij opknappen en hergebruiken het uitgangspunt is.

2. Houd elk Texels dorp uniek, leefbaar en vitaal Ga uit van de eigen kracht van elk dorp en zorg dat elk dorp vitaal blijft en geen last, maar de lust, ondervindt van haar bezoekers.

3. Creëer bewust en waardevol bezoek Trek bezoekers aan die komen voor het unieke karakter van Texel, en dan vooral de rust en de ruimte in de natuurlijke omgeving, en die zich hier ook naar gedragen.

4. Stimuleer gastvrij en toekomstbestendig ondernemerschap Stimuleer, faciliteer en communiceer goed ondernemerschap waarbij gastvrijheid centraal staat.

5. Stuur vanuit inzicht en heldere regelgeving Zorg voor verantwoord gebruik van data en geef hier inzicht in. Zorg ook voor eenduidige en heldere regelgeving voor het verblijfsaanbod.

6. Wees duurzaam in woorden en daden Verbeter Texel duurzaam als woon- en werkomgeving, maar ook als vakantiebestemming. Neem dit mee als groene draad bij de verdere uitvoering van dit Toeristisch Toekomstplan.

13

2 De weg naar 2030

Pijler 1 - Stel het landschap met haar authentieke elementen centraal De eigenheid van Texel wordt in hoge mate bepaald door de gevarieerde rijkdom aan natuur en cultuurlandschappen. Texel heeft een groot aantal verschillende landschappen op een relatief klein oppervlak⁴. De kernwaarden rust & ruimte en rijkdom aan natuur zijn een belangrijke sterkte van Texel. Elke inwoner kan dit beamen, maar ervaart nu op gezette tijden en op specifieke locaties meer drukte dan rust door het toerisme. De verschillende kwaliteiten van het landschap op Texel met haar authentieke elementen (zoals bijvoorbeeld de tuunwallen⁵ of waddenpolder Waalenburg) zijn echter niet bij elke bezoeker bekend en zouden in de communicatie en marketing nog beter belicht kunnen worden. De zeven Texel Principes, ontwikkeld binnen Projectatelier Planet Texel, bieden nog steeds voldoende houvast om Texel duurzaam te ontwikkelen. De combinatie erfgoed en Texel Principes versterken het landschap. De authenticiteit van het Texelse erfgoed en landschap heeft bescherming en ontwikkeling nodig. De Texel Principes geven hiervoor handvatten. In de afgenomen interviews en ook in de gehouden sessies met de klankbordgroep kwamen deze principes veelal onbewust vaak aan de orde.

Denk hierbij aan principes als 'vertrek vanuit natuur en landschap', 'ruim op en revitaliseer' of 'blijf jutten, pionieren en innoveren' en 'Texels eigen'. Kenmerkende landschapselementen zoals de schapenboeten zijn typisch Texels en zouden niet zijn ontstaan als het pionieren was opgegeven. Het ondernemerschap en de eigenwijsheid van de Texelaar is terug te vinden in alles zelf willen doen en het Texels eigen. In het verleden heeft dit vaak geleid tot inventieve oplossingen, zoals de zilte aardappel. Steeds dienden de locatie en de geest van de plek als leidend uitgangspunt.

Elementen in het landschap die Texel uniek maken, moeten behouden blijven. Het toerisme kan hierin een rol van betekenis spelen. Het gaat dan om de schapenboeten, tuunwallen, kolken, schapen op de Hoge Berg, de kotters of andere historische schepen in de haven van Oudeschild, de vuurtoren, maar ook de typisch Texelse bouwstijl hoort daarbij. De jonge polders hebben weer hun eigen open landschap en bouwstijl. Texel biedt een prachtige kustlijn met brede zandstranden en mooie duinen, maar ook de oostkant met de Waddenzee als natuurlijk werelderfgoed is van unieke waarde. Er liggen nog kansen om deze elementen meer voor het voetlicht te brengen. Daarvoor is het belangrijk de openbare ruimte slim in te richten. Met een goede infrastructuur en voldoende bezoekmomenten voor onderweg. Als zwakten werden vooral genoemd de verrommeling in de openbare ruimte (bebording, vervallen schapenboeten, veel geparkeerde auto's, losse fietsen in de kernen), maar ook het onderhoud van sommige wegen. Uit de SWOT-analyse blijkt dat Texel ook voor een aantal bedreigingen staat. Het landschappelijk aangezicht komt in gevaar: sommige schapenboeten zijn in slechte staat en het aantal vissersschepen in de haven van Oudeschild is in het afgelopen decennium verminderd en zal nog verder afnemen. De druk op de natuur wordt ook groter. Dit laatste werd eens te meer duidelijk in de coronaperiode.

Mensen trekken graag de natuur in. Ook kunnen verstening of nieuwbouw het weidse uitzicht belemmeren. In de afgelopen periode is gebleken dat zowel het politiek bestuur als inwoners en veel ondernemers, geen voorstander zijn van meer verstening voor recreatie en toerisme in het open landschap. Opknappen of hergebruiken lijkt het uitgangspunt in het landelijk gebied. Ruim op en revitaliseer!

Een groot deel van Texel is nationaal park, dit is onderbelicht. De Hors is een uniek stukje Nederland Géke McNab – Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord

⁴ Erfgoednota Texel, Gemeente Texel - 2017 ⁵ Tuunwal is een dialectwoord dat kan worden vertaald als tuinwal, Het is een laag 'muurtje' van ongeveer een meter tot anderhalf meter hoog en maximaal een meter breed, en gemaakt van op elkaar gestapelde graszoden. He is een landafscheiding tussen twee percelen grond. Tuunwallen komen voor bij landschapsreservaat de Hoge Berg op Texel, zijn intussen beschermd verklaard en hebben een hoge natuurwaarde.

14

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

2 De weg naar 2030

Adviezen 1. Houd de authentieke elementen in het landschap in stand In 2030 zal het aantal boeren op Texel volgens LTO Texel flink zijn afgenomen. Er blijven zo'n 15 tot 20 grote boeren en een beperkt aantal kleinere boeren (ongeveer 20) over. Deze kleinere boeren, vooral ook schapenboeren, zullen met verbreding hun brood moeten verdienen. Schapenboeren hebben toerisme nodig om te overleven. Kamperen bij de boer of een andere vorm van inkomsten (landschapsbeheer, verkoop van eigen boerenproducten) is voor deze groep van levensbelang. Voor de gast is het behoud van landbouw ook van belang: de beleving op het eiland wordt voor een groot deel bepaald door de aanwezige landbouw en haar authentieke elementen.

Het Waddenfondsproject 'Boeren, vissers en buitenlui' wil met een verbindend verhaal de elementen in de Gouden Driehoek en de Prins Hendrik Zanddijk toegankelijk maken voor fietsers en wandelaars. Hier liggen nog kansen bij de uitwerking; het draagt ook bij aan de beleefbaarheid en leefbaarheid in het Waddengebied.

Ook de visserij, met nog zeven grote eurokotters en zeven kleinere garnalenkotters in de haven van Oudeschild, is belangrijk. Het aangezicht van de haven heeft een enorme toegevoegde (toeristische) waarde. Texel zal niet alle vissersboten kunnen behouden, maar er moet worden gekeken naar wat er nog wel mogelijk is. Er liggen kansen om de uitstraling van de haven, ook bij afwezigheid van de kotters, te verbeteren. Met het Waddenfondsproject 'Boeren, vissers en buitenlui’⁶ wordt daar via beeldmateriaal al aandacht aan gegeven. Beeld: Jacco Zandstra

De verdere uitwerking van de havenvisie van Oudeschild uit 2016 biedt ook mogelijkheden. Oudeschild kan samen met Kaap Skil het historisch perspectief verder uitwerken en doorontwikkelen. Het hele gebied vraagt ook om nadere invulling van de belangrijkste uitgangspunten van de havenvisie. Die zijn nog steeds actueel: ● behoud van functionaliteit van haven en hele gebied Oudeschild ● verstevigen van verbinding tussen haven en dorp en versterken van het authentieke havenkarakter ● ontwikkelen van de diversiteit van (nieuwe) havenfuncties

We hebben het hier dus nadrukkelijk niet over nieuwe verblijfsaccommodaties, maar over een aantal unieke kleinschalige plekjes of de verdere ontwikkeling van bestaande 'attracties' die de moeite waard zijn om te bezoeken, een verhaal over te vertellen, of om even bij neer te strijken tijdens een fietstocht.

2. Kijk naar kleinschalige ontwikkelingen aan de Waddenkant

3. Maak nieuwe authentieke iconen

De Waddenkant heeft een prachtige kust en biedt mooie vergezichten. Via de website Visit Wadden wordt hier aandacht voor gevraagd. Een aantal zaken aan de Waddenkant wordt daar uitgelicht, zoals de Texelse garnalenkotters en Kaap Skil. De gehele Waddenkant van Texel bevat echter wel meer parels, die, mits goed uitgelicht en goed bereikbaar, een heel andere kant van Texel zouden kunnen laten zien. Denk bijvoorbeeld aan Fort De Schans, maar ook aan activiteiten rondom Waalenburg en het thema water in De Cocksdorp.

Op sommige plekken is nog ruimte voor een nieuwe beleving. Met iconen bedoelen we geen grote attracties, maar nieuwe redenen om iets te bezoeken voor kleinschalige bezoekersgroepen. Dit kan variëren van kunstobjecten of een tijdelijk cultuurproject in het landschap, tot het creëren van een nieuwe educatieve bezienswaardigheid. Bijvoorbeeld rondom de zoetwateropslag, het verhaal van Eierland of de Waddenzee (zie ook punt 2 hierboven). Ook valt te denken aan het verder uitdiepen van het verhaal rondom De Rede van Texel.

⁶ www.boswachtersblog.nl/texel/2019/06/05/boeren-vissers-en-buitenlui-waddenfondsaanvraag-uit-texels-gouden-driehoek

15

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

2 De weg naar 2030

En niet alles hoeft fysiek, dit kan ook digitaal (via virtual reality toepassingen of een digitale routekaart). Voor succesvolle voorbeelden zie ook: www.travelnext.nl/visual-storytelling-vier-voorbeelden-in-de-reisbranche/

Voorwaarde is wel dat het iets toevoegt aan het gewenst toekomstbeeld. Geen kakofonie aan attracties. Liever één aansprekend icoon dan tien verschillende losse elementen. De markt is hier vooral aan zet. De gemeente Texel kan meedenken in eventuele subsidiemogelijkheden of kansrijke projecten (zoals het Waddenfonds, Programma Waddeneilanden) en bewaken dat de nieuwe iconen passen bij de kernwaarden van Texel. Het project ‘Boeren, vissers en buitenlui’ is zo'n kansrijk project. Bijkomend voordeel is dat het ook bijdraagt aan de welzijnsdoelstellingen: het behouden van bestaande of het creëren van (nieuwe) recreatievoorzieningen voor eigen inwoners, maar ook het creëren van nieuwe werkgelegenheid.

4. Verbeter de kwaliteit van de buitenruimte De schoonheid van natuur en landschap wordt door iedereen gewaardeerd en moet centraal staan bij alles wat we doen. Veel schapenboeten en ook enkele boerderijen of schuurtjes zijn in slechte staat. Dat staat slordig in het landschap en zorgt niet voor een mooie (vakantie)omgeving. Ruimtelijke kwaliteit is van belang. Voorkom verrommeling in het landschap, plaats objecten achter natuurlijke singels, geen onnodige bebording en goed onderhoud van wegen en fietspaden. Communiceer hierover en zorg ook voor het behoud van een aantal karakteristieke elementen zoals schapenboeten, stolpen en vissersschepen die het beeld van Texel mede bepalen. Ook de aankomst op het eiland zorgt nog niet voor een 'uniek eilandgevoel'. TESO heeft in de periode 2015-2018, samen met diverse partners, geïnvesteerd in een aantal zaken om het eilandgevoel bij aankomst te versterken. Een belangrijke eerste stap is daarmee gezet. In de volgende fase van de uitvoering van het plan 'Aankomst in de duinen' wordt dit nog meer zichtbaar.

16

In 2024 en 2025 worden de veerhaveninstallaties van Rijkswaterstaat op Texel en in Den Helder vernieuwd. Op basis van het plan 'Aankomst in de duinen' zijn er belangrijke meekoppelkansen: niet alleen de verkeersveiligheid kan duurzaam worden verbeterd, ook een aanpassing van de verharding van parkeerterreinen en van het plein om de duinuitstraling in het gebied te versterken, behoren dan tot de mogelijkheden. De veerhaven is echter eigendom van de landelijke overheid. Het is van belang dat TESO en de gemeente Texel samen in dit proces blijven optrekken om de beoogde verbetering te kunnen realiseren. De gemeente Texel kan hier financieel aan bijdragen, via de BTW-compensatiegelden die door het Rijk eenmalig zijn toegekend aan de gemeente Texel, toen de btw op alle waddenveerdiensten werd ingevoerd in 2019. Zo is Texel straks het enige Waddeneiland waar je met de veerdienst echt in de duinen aankomt. Een mooie kans en straks een unique selling point!

5. Houd de basis op orde We willen bezoekers de mogelijkheden bieden om het landschap te beleven. Daarbij is het wel belangrijk dat de beleving in balans blijft met de draagkracht van het landschap. Hier horen dus ook grenzen bij. Deze kun je goed communiceren ('laat uw auto bij uw verblijf staan', 'pak buslijn ..', pak de elektrische fiets'). Om dit goed te kunnen uitvoeren, moeten de randvoorwaarden, dus infrastructuur en voorzieningen, op orde zijn. De gast op Texel moet zich gemakkelijk kunnen verplaatsen zonder veel de auto te hoeven gebruiken. Dus vooral met het openbaar vervoer en op de fiets. Parkeren moet kunnen, maar het blik van de auto's moet niet overal de ruimtelijke kwaliteiten van het eiland verstoren. Op sommige plaatsen zal daarom de auto in de toekomst ontmoedigd moeten worden. Aan de fietspaden wordt al gewerkt, voor het openbaar vervoer of andere manieren van publiek vervoer kunnen nog veel verbeteringen plaatsvinden. Ondernemers kunnen hierin ook faciliteren via oplaadpunten voor auto's of fietsen op hun terreinen. Onderweg moeten voldoende (openbare) toiletten aanwezig zijn. Verder moet de openbare ruimte veilig en schoon zijn ingericht. Een schone omgeving wordt eerder schoon achtergelaten, dan een rommelige of niet goed onderhouden omgeving.

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Stel het landschap met haar authentieke elementen centraal

2 De weg naar 2030

Pijler 2 - Houd elk Texels dorp uniek, leefbaar en vitaal Texel is uniek en authentiek. Ook de bereikbaarheid als eiland is goed. Texel heeft een fantastische ligging aan zowel de Noordzee als aan Werelderfgoed Waddenzee. Daarnaast beschikt Texel over een aantal mooie, authentieke dorpen. Inwoners wonen hier over het algemeen prettig.

Ieder dorp heeft zijn eigen charme en dat moet zo blijven Dorpscommissie Eierland

De Texelaars hebben veel te danken aan toerisme en het merendeel van de inwoners realiseert zich dat ook. Toerisme creëert banen en zorgt voor een gunstig economisch effect op het eiland. Er is een meer dan gemiddeld voorzieningenniveau: negen basisscholen, voortgezet onderwijs, een bibliotheek, bioscoop en ambulancepost. Er is een breed bestand aan winkels en horeca. Daarnaast zijn de gemeentelijke belastingen bijzonder laag te noemen, ten opzichte van vergelijkbare gemeenten van deze omvang. Toerisme zorgt ook voor gezelligheid. Evenementen als de Ronde om Texel, braderieën en weekmarkten zorgen voor reuring. Toch kan dit gevoel kantelen, omdat de drukte in de woonwijken en in natuurgebieden toeneemt, onder meer vanwege parkeerproblemen in de kernen en veel bezoekers die op gezette tijden bepaalde locaties bezoeken. De Texelaar voelt zich soms wat verdrongen in eigen dorp. Dit speelt vooral in De Koog en Den Burg, maar ook de kleinere dorpen hebben soms last van bepaalde gedragingen van gasten. Er zijn zeven mooie dorpen op het eiland, ieder met zijn eigen charme. Eigenlijk ook zeven iconen van Texel. Voor de toekomst is het belangrijk voor elk dorp om na te denken waarvoor het wenst te staan. Ieder dorp heeft een bepaald karakter en een sociale functie voor haar inwoners.

Het gaat er niet alleen om welke identiteit een dorp wil aannemen, maar vooral ook om de vraag hoe blijft elk dorp uniek en leefbaar in de toekomst? En volgens de dorpscommissies ook vooral vitaal en dynamisch. In bijlage 4 wordt dit verder toegelicht, inclusief een korte beschrijving per dorp. Aan de dorpscommissies is gevraagd hoe zij de toekomst zien in relatie met toerisme. Op de volgende pagina is dit samengevat in een aantal adviezen die ook een relatie hebben met de andere pijlers.

18

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

2 De weg naar 2030

Adviezen 1. Ga uit van de eigen kracht van elk dorp en van haar eigen inwoners en bedrijven

4. Zorg voor een nauwkeurige, eiland brede inventarisatie en registratie van de logies met ontbijtbedden

De aandacht bij verdere uitvoering van dit plan moet ook gericht zijn op de behoeften en ideeën van eigen inwoners en de gevestigde bedrijven. Waar hebben zij behoefte aan, wat missen ze nog? Hoe kunnen zij actief hun steentje bijdragen, zonder dat alleen met dorpscommissies wordt gepraat in overleggen? Te denken valt aan goede serviceverlening aan inwoners en bedrijven en het ontwikkelen van recreatieve voorzieningen waar ook de inwoner profijt van heeft (bijvoorbeeld een speelbos, meer struunpaden). Inwoners kunnen ook rondleidingen geven in eigen dorp. Tevreden en betrokken inwoners en bedrijven zijn de beste ambassadeurs voor hun dorp en kunnen ook nieuwe inwoners en bezoekers aantrekken. Zij kunnen in de marketing worden betrokken. Dit noemen we warme citymarketing. Goede marketing begint bij diegenen die al voor jouw dorp/stad gekozen hebben.

Vanuit de inwoners komt het nadrukkelijke advies om alle verhuurde slaapplaatsen bij woonadressen in kaart te brengen en hiervoor een registratieplicht in te voeren. Dit is nodig om uitwassen te voorkomen en te verbieden.

5. Zorg dat kleinschalige en goedkope verblijfsaccommodaties blijven voortbestaan Texel moet voor elke portemonnee toegankelijk blijven. De dorpscommissies en ook andere stakeholders ondersteunen dit uitgangspunt. De kracht van Texel is ook de diversiteit in het aanbod. Logies met ontbijt, kamperen op een camping of kamperen bij de boer horen hier ook bij, mits de aanbieders zich aan de gestelde voorwaarden houden.

6. Behoud goed onderwijs en breid dit verder uit 2. Zorg voor een betere spreiding van de bezoekers over het eiland Den Burg en De Koog zijn nu de grootste trekkers voor respectievelijk winkelend of uitgaand publiek. In het noorden van Texel, zoals in De Cocksdorp, worden de kernen minder bezocht en is het rustig in de winkelstraten. Hier is nog wel ontwikkeling mogelijk. In de Retail visie wordt gesproken over De Cocksdorp als waterdorp. Er zijn eerdere plannen gemaakt voor Waterrijk De Cocksdorp. Met als doel het karakter als vakantiedorp en ook de leefbaarheid van de eigen inwoners te versterken. Zo kan elk dorp zich onderscheiden met activiteiten die passen bij het dorpskarakter. Dit zorgt automatisch voor meer verspreiding over het eiland.

De jeugd heeft de toekomst en is van belang voor het voortbestaan van de dorpen en alle voorzieningen. Daarnaast zorgt de toeristische sector direct en indirect voor veel werkgelegenheid. Het is echter niet gemakkelijk om aan goed opgeleid personeel te komen. De eigen beroepsbevolking op Texel kan niet alle openstaande functies invullen. De Texel Academy is sinds haar oprichting een goede aanvulling op regulier onderwijs. Het biedt jongeren de kans om te wonen en werken op Texel. Hier liggen kansen om deze opleiding uit te breiden voor meer studenten of meer beroepen (bijvoorbeeld technische beroepen). En communiceer aan de overkant over deze unieke kans!

3. Ontmoedig bezoekers met de auto in de dorpskernen De vele auto's van bezoekers in de kernen wordt als één van de grootste ergernissen ervaren. Dorpscommissies pleiten voor een vergunningensysteem, waarbij de bezoeker niet in de centra kan parkeren. In sommige dorpen is behoefte aan meer parkeerplekken, ook voor eigen inwoners. Per kern is maatwerk nodig.

19

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

2 De weg naar 2030

Pijler 3 - Creëer bewust en waardevol bezoek Er zijn verschillende typen bezoekers benoemd, al dan niet gezien als een gewenste of juist niet gewenste doelgroep voor Texel: de dagtoerist, een toerist met een smalle beurs en de verblijfstoerist die zijn auto steeds vaker meeneemt naar het eiland. In verschillende interviews wordt aangegeven dat Texel op zoek moet gaan naar het type bezoeker die past bij het eiland, een bezoeker die zich ervan bewust is dat hij te gast is op een eiland met een natuurlijke beleving.

Kies voor bewuste bezoekers; het type mens bepaalt ook de drukte Paul Rutten - Staatsbosbeheer

De meeste inwoners op Texel zijn nog steeds blij met het toerisme op Texel, maar het begint hier en daar wel te wringen: Er ontstaat een gevoel van drukte, waarbij verkeer het hoogst scoort als negatief effect van toerisme⁷. Als we kijken naar de voorspelde groei van zowel binnenlands als buitenlands bezoek door het NBTC⁸ moeten we ervan uitgaan dat het nog drukker gaat worden op de toeristische hotspots vanaf 2030. Kustgebieden, dus ook Texel, worden specifiek genoemd. Het waarborgen van draagvlak voor toerisme onder bewoners is daarom van groot belang. NBTC adviseert ook om bezoekers aan te trekken die bijdragen aan een toekomstbestendige bestemming Nederland. Bezoekers die waarde toevoegen en geen overlast veroorzaken. NBTC noemt dit de kwaliteitstoerist, Amsterdam noemt dit de waardevolle bezoeker: de bezoeker die de bestemming bezoekt vanwege haar unieke waarden, haar karakter en identiteit en die zelf waarde toevoegt. “Er is geen ruimte voor bezoekers zonder respect voor de stad”.⁹ Het exacte profiel van de bewuste of waardevolle bezoeker verschilt per regio en moet lokaal worden bepaald. Voor Texel zal dit gaan om een bezoeker die de kernwaarden van Texel omarmt, en dan vooral de rust en ruimte in de natuurlijke omgeving respecteert en zich hier ook naar gedraagt.

Dit dient vervolgens verder vertaald te worden in beeldvorming en communicatie waarbij deze kernwaarden centraal staan. Er moet een natuurlijk evenwicht zijn tussen de toeristen, hun gewenste gedrag en de gevolgen hiervan voor de inwoners. De grote kansen die er liggen vanuit marketing oogpunt voor wat betreft profilering, segmentatie en promotie moeten zorgvuldig worden ingevuld. De focus moet liggen op de kwaliteit van bezoekers (en niet op de kwantiteit). Er moet een evenwicht zijn tussen toerisme en de gevolgen voor inwoners en bezoekers. Van bestemmingspromotie naar bezoekersmanagement.

⁷ Uit: Inwonersbelevingsonderzoek Texel – Kenniscentrum Kusttoerisme (2019) ⁸ NBTC Holland Marketing, Perspectief 2030 – Bestemming Nederland ⁹ Amsterdam & Partners, Visie 2025 - Herontwerp bezoekseconomie Amsterdam

20

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

2 De weg naar 2030

Adviezen 1. Verleg het accent in communicatie en promotie en neem iedereen hierin mee Texel heeft het geluk dat zij kan terugvallen op trouwe bezoekers. Uit cijfers van de VVV blijkt dat de meeste bezoekers al meer dan zes keer op het eiland zijn geweest. Het is dus makkelijk om met de bezoeker in contact te komen. Mensen die vaker terugkomen, zijn ook meer geïnteresseerd in andere delen van het eiland. Geef aan waar Texel voor staat: een eiland met ruimte en rust, diversiteit en een afwisselend landschap met authentieke elementen en unieke dorpen. We vragen in onze communicatie om respect voor de omgeving en benadrukken de kernwaarden ruimte en rust. We herhalen de boodschap als de bezoeker is gearriveerd - dus ook bij de logiesverstrekker- en op andere strategische punten. Deze boodschap is ook bestemd voor eigen inwoners. Hiermee worden bewustzijn en gedrag van eenieder die naar het eiland komt of er al woont, beïnvloed.

2. Verleid tot spreiding Als de bezoeker eenmaal op het eiland is, wordt hij overspoeld met mogelijke activiteiten. Zorg ervoor dat het aanbod de bezoeker verleidt om andere plekken op het eiland te ontdekken, passend bij zijn behoefte. Hier kunnen verschillende communicatiemiddelen op ingezet worden. Denk hierbij ook aan de verdere ontwikkeling van een dorp als De Cocksdorp. Of een natuurexcursie aan de Waddenkant. Bezoekers kunnen ook geattendeerd worden om bijzondere plekken in Den Helder te ontdekken, zoals de musea bij Willemsoord. De rondvaartboten uit Oudeschild bieden deze combinatie al aan. Dit kan verder doorontwikkeld worden. De verblijfssector weet de toerist al aardig te verleiden om ook in het laagseizoen te boeken via diverse promotie-aanbiedingen. Musea als Ecomare of Kaap Skil geven echter aan dat er nog voldoende ruimte is voor meer bezoekers in voor- en naseizoen. Hier zou, in samenwerking met de VVV, actiever op ingezet kunnen worden.

3. Rem op capaciteit Het wordt steeds drukker in Nederland en ook op Texel. De gemiddelde inwoner van Texel vindt dat het niet nog drukker hoeft te worden in de toekomst. Van belang is te sturen op aantallen bezoekers op bepaalde locaties en dagtoerisme niet te stimuleren. Hiervoor zullen diverse middelen ingezet moeten worden, variërend van beleid, communicatie, tot het actief inzetten van bepaalde instrumenten in het landschap. Soms is nader onderzoek nodig.

4. Zet in op de sportieve jeugd Als we het hebben over bewuste bezoekers, kunnen we het ook over jeugd en jongeren hebben. De doelgroep 12- tot 15-jarigen heeft de afgelopen periode Texel actief met hun familie bezocht. Maar er is ook een iets oudere groep tot zo'n 25 jaar. Dit zijn de bezoekers van de toekomst. Veel jongeren zijn heel bewust bezig met milieu, natuur, gezondheid en sport. Daarvoor biedt Texel volop mogelijkheden, zowel op het land als op het water. Alle uitdagende, stoere sporten die op Texel mogelijk zijn, kunnen beter uitgelicht worden. Brandingkajakken, surfen, blokarten, parachutespringen, mountainbiken. En de Ronde om Texel als aansprekend evenement. Zet hier sportieve aansprekende ambassadeurs voor in. Texel als sporteiland.

Ken je gast! Een goede website wordt steeds meer een cruciale factor Iwan Groothuis – De Krim

21

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

2 De weg naar 2030

Pijler 4 - Stimuleer gastvrij en toekomstbestendig ondernemerschap De coronapandemie heeft aangetoond hoe afhankelijk de Texelse economie is van het toerisme. Om te kunnen voortbestaan hebben ondernemers hun reserves moeten aanspreken en al hun creativiteit moeten aanwenden om overeind te blijven. Voor de komende jaren moeten toeristische en recreatieve ondernemers plannen maken om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. En de concurrentie staat ook niet stil. De bezoeker verandert mee. De tendens in Nederland is dankzij corona wel dat Nederlanders vakantievieren in eigen land weer omarmen en kiezen voor een duurzame en natuurlijke omgeving. Buiten recreëren is de allernieuwste trend sinds corona. De toerist van de toekomst wil geen enorme footprint achterlaten en zoekt steeds vaker naar duurzame accommodaties of attracties. De benodigde energiebehoefte moet dan wel op Texel aanwezig zijn. De eisen van bezoekers worden steeds hoger: meer luxe, kleinschaliger, individueler. Geen eenheidsworst meer. Een hoge kwaliteitsbeleving is belangrijk. De gast wil minimaal dezelfde luxe als thuis. Binnen de doelgroep kamperen zijn verschillende typen gasten te onderscheiden. Kampeerders boeken ook gerust een all-inclusive vakantie of maken een verre reis. Kamperen komt voor in alle varianten: van kamperen in een compleet ingerichte tent tot kamperen in een tentje op een natuurcamping.

Ook de groep die er met een camper op uittrekt wordt steeds groter. Texel wordt geroemd om haar uitgebreide voorzieningenniveau met veel horeca en een aantrekkelijk winkelaanbod. Kanttekeningen zijn er ook. Als zwakten worden onder andere genoemd: ● het middensegment in aanbod bevat veel van hetzelfde (mainstream accommodaties / horeca in De Koog) ● innovatiekracht wordt niet gestimuleerd (klant komt vanzelf) ● tekort aan gekwalificeerd personeel, hierdoor dalen kwaliteit en gastvrijheidsniveau

Zorg dat je onderscheidend en gastvrij blijft Herman Blom - TX20

Ondernemers moeten zich dus meer specialiseren. Traditionele segmentatie bestaat niet meer. Er wordt nu gesegmenteerd op lifestyle (bijvoorbeeld de natuurzoekers). Verblijfsaccommodaties op Texel uit de jaren zeventig moeten opgewaardeerd worden. Ditzelfde geldt voor een deel van de horeca en detailhandel. Upgrading is nodig om aan de eisen van bezoekers te kunnen voldoen. Onderscheidend aanbod, dat past bij de authenticiteit van Texel, hoort daarbij. Doordat de consument steeds kritischer wordt, zijn gastvrijheid en een goede prijs/kwaliteitverhouding belangrijk. Om de bedreigingen het hoofd te bieden en kansen te benutten, is het zaak dat ondernemers ook meegaan in relevante technologische ontwikkelingen. Wie online niet zichtbaar is, behoort tot de verliezers van de toekomst¹⁰. Daarnaast bieden de online-mogelijkheden veel kansen: het is makkelijk om de klant vooraf, tijdens en achteraf de reis te benaderen. NBTC¹¹ geeft daarbij ook aan dat influencers belangrijker worden. Veel mensen vertrouwen meer op deze informatiebron dan op reclame vanuit bedrijven. Nu de coronapandemie wat afneemt, gaan mensen er graag weer op uit en willen ze best wat meer besteden voor hun langverwachte uitje of vakantie. Als het maar goed zit met de kwaliteit en aandacht voor de gast. Investeren is noodzakelijk en dat vraagt lef in deze economische lastige tijd.

¹⁰ R&T Magazine (mei 2021): Quote Hans van Leeuwen, Trendwatcher en Leisure Expert ¹¹ NBTC Holland Marketing, Perspectief 2030 – Bestemming Nederland

22

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

2 De weg naar 2030

Adviezen 1. Zet in op gastvrij ondernemerschap

3. Werk samen, dan kom je verder

Uit de SWOT-analyse blijkt dat gastvrijheid belangrijker wordt, maar ook dat de consument steeds kritischer wordt. Ondernemers kunnen hier nog meer op inzetten. Denken vanuit de beleving van de gebruiker of gast wordt belangrijker. Gastvrijheid is het geven of ontvangen van persoonlijke aandacht. Door goed voor de gast te zorgen en hem/haar een ontspannen gevoel te geven. Hogeschool Saxion heeft een instrument ontwikkeld om dit te kunnen meten.

Al meerdere keren is de afgelopen tijd de uitspraak 'Wie niet kan delen, kan ook niet vermenigvuldigen' voorbij gekomen. Niet over elkaar praten, maar met elkaar. Dit moet ook de insteek zijn voor het verder uitwerken van het Toeristisch Toekomstplan. In de klankbordgroep blijkt nu al dat er veel gedeelde belangen en wensen zijn. Iedereen werkt hard, maar vanuit eigen (zakelijk) belang. Ondernemers, organisaties, belangenverenigingen en VVV weten elkaar te vinden, maar door te werken met een gezamenlijke doelenagenda kan er meer worden bereikt. Met de uitvoeringsagenda in handen kan bijvoorbeeld een regulier toeristisch overleg worden opgesteld, tussen vertegenwoordigers van diverse sectoren, wethouder en ambtenaar toerisme.

2. Stimuleer of faciliteer verblijfsaccommodaties die passen bij authentiek Texel en voldoen aan de behoeften van de toekomstige bezoeker Uit de aanbodanalyse in deel 2 blijkt dat er nog wel ruimte is voor hotelkamers in het hogere segment, op een bijzondere locatie of met een bijzonder product. Ook vraagt de markt naar bijzondere vormen van overnachten: zowel op kampeerterreinen als bijvoorbeeld op kleinschalige boutiqueachtige vakantieparken. Dit gaat niet om luxe. Juist andere vormen van overnachtingen zijn in trek: slapen in het hooi of in het bos. Van een tentje, tot een luxe ingerichte tent, trekkershut of een zelfvoorzienend houten huisje. En voor camperaars blijkt dat een groot deel graag overnacht op een (boeren)camping. Stel hierbij elke keer het landschap centraal. Daarnaast zijn er in Nederland zo'n 2,5 miljoen mensen met een beperking. Toegankelijk toerisme, een inclusieve reisindustrie, wordt steeds belangrijker. Europese regelgeving (de Europese Toegankelijkheidsakte) stelt ook eisen aan de toegankelijkheid.¹² Er moet ruimte voor ontwikkeling zijn. Dat is wezenlijk wat anders dan capaciteitsuitbreiding en blijft binnen de bestaande slaapplaatsencapaciteit. Aanbieders van verblijfsaccommodaties moeten binnen hun (planologische) plancapaciteit hun aanbod kwalitatief verbeteren.

4. Foodtrends en korte keten De samenwerking in de korte keten tussen horeca/detailhandel, de agrarische sector en de visserij kan verder versterkt worden. Veel restaurants werken al met lokale producten. Daarnaast worden Texelse producten ook al verkocht aan de overkant. Dit kan verder worden uitgebreid en beter in de etalage worden gezet.

5. Verbeter de Texels Retail duurzaam en verantwoord Ook in de Retail zijn ontwikkelingen waar te nemen. Verantwoord ondernemen wordt steeds belangrijker. Waar komt het product vandaan, waarvan is het gemaakt en hoe is de prijs tot stand gekomen. De consument zal in toenemende mate transparantie vragen en sustainability van het aanbod waarderen. Het belevingsaspect speelt ook een rol bij het winkelen. Ook het kopen van een zwembroek is een beleving en zorgt voor een blijvende herinnering. Daarnaast spelen ook in de Retail gastvrijheid, circulariteit en de relatie tussen offline en online een belangrijke rol. Op basis van deze ontwikkelingen moet de sector aan de slag om te verduurzamen. In de Retail visie staat dit nader omschreven.

¹² https://www.nritmedia.nl/kennisbank/42200/op-weg-naar-een-inclusieve-reisindustrie/?topicsid=

23

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

2 De weg naar 2030

Pijler 5. Stuur vanuit inzicht en heldere regelgeving Om te kunnen sturen op bewust en waardevol bezoek is er behoefte aan kennis en inzicht: welke bezoekers zijn gewenst voor Texel, waar bevinden ze zich en hoe kunnen we deze groep (nog beter) bereiken? En hoe kunnen we het gedrag van deze bezoekers zo sturen dat dit niet teveel impact heeft op de directe leefomgeving van de Texelaars?

Zorg voor een gelijk speelveld dat helder en duidelijk is René Jager - TOP

Ook is het belangrijk om inzicht te hebben in het toeristisch aanbod, en dan vooral in het aantal slaapplaatsen. Over het algemeen worden de concentratiegedachte en een maximum aan slaapplaatsencapaciteit als een groot goed gezien. Op andere bestemmingen wordt dit aangehaald als goed voorbeeld. Wel was er wat onduidelijkheid over het slaapplaatsenregistratiesysteem van de gemeente Texel. Dit wordt in deel 2 (hoofdstuk 4) toegelicht. Daar blijkt dat de opgenomen slaapplaatsen in dit systeem aardig overeenkomen met de werkelijkheid, op een paar uitzonderingen na. Inzicht moet vooral komen in de slaapplaatsen die nog niet planologisch geregistreerd staan. In de praktijk zien we ook dat de regelgeving soms niet eenduidig genoeg is: wat is ondergeschikt in een woning met drie slaapkamers: twee of één? Wat wordt precies verstaan onder verstening? Door deze onduidelijkheid ontstaat soms willekeur in het aanbieden van accommodaties en kan niet stringent gehandhaafd worden. Ook blijkt dat sommige definities in bestemmingsplannen toe zijn aan een nieuwe omschrijving: het kampeermiddel van nu, of dat in 2030, ziet er anders uit dan een kampeermiddel uit de jaren zeventig. Heldere regelgeving voor verblijfsaanbod zoals logies met ontbijt en een goede definiëring van begrippen als 'kampeermiddel' of 'verstening' is dus van groot belang voor zowel inwoners als ondernemers.