Bijlage 2. Verkenning Toekomstige Governance (haven Oudeschild), Arcadis 12-10-2023

Verkenning toekomstige governance

© Arcadis 2022

12/10/23

1

Achtergrond Het doel van dit onderzoek is dat de gemeente een

Ambitie Haven Oudeschild Het gemeenschappelijk belang van de verschillende

duidelijke en gedragen governancestructuur wil creëren voor de

partijen is dat de haven van Oudeschild een bruisende haven wordt, met zowel

gemeentelijke havens, waarin nieuwe vormen van ondernemerschap

voor de Texelaars als de toeristen een positieve uitstraling. Het gemeenschappelijk

een plek kunnen krijgen.

belang kan worden vergroot door de haven een meer recreatieve functie te geven. De consequentie van deze keuze is dat de huidige overslag verplaatst moet

Waarbij de zeggenschap van de gemeente over de gemeentelijke

worden richting de NIOZ-haven (Seaport Texel). De gemeente streeft hierbij onder

havens wel behouden blijft, maar meer op ‘afstand’ wordt gezegd in een

andere naar een betere exploitatie van de haven.

nader te bepalen organisatievorm. Dit met oog voor het financiële plaatje en de ambities op het gebied van duurzaamheid. Daarbij zijn

De vraag hierbij is welke (andere) beheer- en exploitatie/governance vorm dit doel

door Arcadis de volgende vragen verkend:

het beste kan ondersteunen.

1.

2.

3.

4.

Wat

zit

het

gemeenschappelijk

belang

voor

één

nieuwe

governance?

Ruimtelijke uitwerking gestelde ambitie

Wat zou er moeten gebeuren zodat er één gemeenschappelijk

In dit onderzoek zijn drie ruimtelijke ontwikkelmogelijkheden voor de Haven

belang ontstaat?

Oudeschild verkend. Deze varianten zijn bedoeld als gedachtegang en richten zich

Wat zijn de belangrijkste uitgangspunten voor een andere

op een haven van Oudeschild, die een duurzame, maatschappelijke en financieel

governance vorm?

gezonde toekomst tegemoet gaat. Met de juiste keuzes kan de gemeente tot een

Wat

zijn

belangrijkste

governance?

voorwaarden

voor

een

geslaagde

kostendekkende exploitatie van de haven komen. Belangrijk is en blijft dat die keuzes passen bij het lokale DNA en dat die keuze meerwaarde biedt.

Schets huidig Haven Oudeschild In de huidige situatie is de Haven Oudeschild opgedeeld in vier deelgebieden: •

Oude Havens (Zuider- en Noorderhaven, havenmond en omringdijk)

•

Jachthavens

•

Werkhaven

•

Opslagterrein

• •

Andere stakeholders zijn: Oude havens Rondvaartschippers, Watertaxi, Dienstverlener offshore, pachters van de gebouwen, bruine vloot, CIV (winkel, visserij coöperatie en zeilmakerij;

•

Werkhaven Strukton Wegen en Beton, Daamen Shipyards (DOK), RAB (zand), bieten en graan overslag.

© Arcadis 2022

12/10/23

3

Beschrijving huidige Governance

Gemeenteraad Griffie

Governance De wethouder heeft de haven in zijn portefeuille (zie organogram hiernaast). Dit betekent dat de wethouder en de afdelingsmanager Gemeentewerken verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling en het onderhoud van de haven Oudeschild. Onderdelen zijn onder andere de Havenmeesterfunctie, het beheer van de gronden, kades en gemeentelijke opstallen.

College B&W

Inkomsten kadegelden, huur en (erf)pacht Secretaris / Directeur

Publiekrechtelijke aansturing Bestemmingsplan, vergunningen, verordeningen (bijv. APV en Havenverordeningen)

Afdelingsmanager Gemeentewerken

Haven Oudeschild

1. Financieel 2. Havenontwikkeling 3. Beheer en onderhoud 4. Duurzaamheid 5. Veiligheid

6. Juridische zaken 7. Strategie 8. Personeelszaken 9. Communicatie 10. Commerciële zaken

Nautische Autoriteit (zorg voor de afwikkeling van een veilig en vlot scheepvaartverkeer) Gemeentelijke taak en verbonden aan bestuurlijk gezag Scheepvaartbegeleiding (tot aan de haven) Rijkshavenmeester/Koninklijke Marine

Nadere uitwerking governance vormen

2. Gemeenschappelijke regeling (+) Een gemeenschappelijke

Om de ambitie waar te maken ligt een verdere verzelfstandiging voor de

regeling is een besluit om tot samenwerking te komen tussen

hand. Vier varianten zijn onderzocht:

bestuursorganen van gemeenten, provincies, waterschappen,

1.

Voortzetten huidige Governance

rechtspersonen of andere openbare lichamen ter behartiging van

2.

Gemeenschappelijke regeling +

een of meer bepaalde belangen van die bestuursorganen. De

3.

NV met een gemeenschappelijke regeling

GR+ is een reguliere GR waaraan een bestuurscommissie wordt

4.

Verzelfstandiging tot een NV

toegevoegd. 3. NV met een gemeenschappelijke regeling Bedrijfsvoering in de vorm van een NV-structuur. De GR dient hierbij als vehikel

Toelichting varianten (1 t/m 4)

voor de zekerstelling van de financiering. In een optimaal

1. Voortzetten huidige Governance Voortzetten huidige

scenario ten aanzien van de exploitatie kan de functie van de GR

Governance, exploitatie van de haven blijft in het werkpakket van

vervallen, als alle kosten voor de haven vanuit de exploitatie

de afdeling Gemeentewerken, dus zowel groot onderhoud,

kunnen worden gedekt.

dagelijks onderhoud en de exploitatie worden door het ambtelijk

apparaat opgepakt

4. Verzelfstandiging tot een NV Bij verzelfstandiging gaat de huidige governance over in een NV. De inbreng levert de gemeente zeggenschap in de vorm van aandelen/aandeelhouderschap. De samenstelling en bevoegdheden zijn wettelijk verankerd. In de statuten van de NV kunnen bepalingen worden opgenomen waarmee afspraken/zeggenschap kan worden geregeld over de NV. Bijvoorbeeld over benoeming van bestuursleden of welke bestuursbesluiten (majeure beslissingen) een

bepaalde goedkeuring vergen vanuit de aandeelhouders.

Beoordeling op hoofdlijnen verschillende Governancevormen Aspect

Huidige situatie

Gemeenschappelijk regeling +

NV met gemeenschappelijke regeling

Overheids-NV

➢ Afstand tot de politiek

•

Politiek is nauw betrokken

•

Politiek staat iets meer op afstand , maar blijft betrokken

•

Politiek stelt kaders vooraf, waardoor de uitvoering op afstand komt te staan

•

Politiek stelt kaders vooraf, waardoor de uitvoering op afstand komt te staan

Afdeling gemeentewerken stuurt aan, maar B&W en gemeenteraad blijven nauw betrokken

•

Gr (+) heeft een bestuurscommissie, maar B&W en gemeenteraad blijven nauw betrokken

•

NV heeft algemeen directeur en B&W en gemeenteraad zijn beperkt betrokken

•

NV heeft algemeen directeur en B&W en gemeenteraad zijn beperkt betrokken

➢ Scheiding rollen/verantwoordelijkheden •

➢ Mate van privatisering

•

Publiek aangestuurd

•

Publiek aangestuurd

•

Privaat aangestuurd

•

Privaat aangestuurd

➢ Waarborging financiering RWS

•

Gewaarborgd

•

Gewaarborgd

•

Gewaarborgd

•

Gewaarborgd

➢ Mogelijkheden voor nieuwe inkomsten korte termijn (<10 jaar)

•

Beperkt

•

Beperkt

•

Sneller inspelen op actuele ontwikkelingen

•

Sneller inspelen op actuele ontwikkelingen

➢ Mogelijkheden voor nieuwe inkomsten lange termijn (>10 jaar)

•

Beperkt

•

Beperkt

•

Haven speelt adequaat in op inkomstenbronnen

•

Haven speelt zeer adequaat in op inkomstenbronnen

➢ Financieringsopgave gemeente naar aanleiding van afkoop bijdrage onderhoud door RWS

•

Waarborging financiering RWS vervalt, maar de mogelijkheden voor nieuwe inkomsten op de lange termijn zijn beperkt

•

Haven behoudt een publiek karakter en kan beperkt worden ingespeeld op nieuwe inkomstenbronnen. Hierdoor houdt de gemeente een financieringsopgave op de lange termijn

•

Haven krijgt een commerciëler karakter en kan nieuwe inkomstenbronnen aanboren. Hierdoor neemt de financieringsopgave van de gemeente op de lange termijn af.

•

Haven krijgt een commerciëler karakter en kan nieuwe inkomstenbronnen aanboren. Hierdoor neemt de financieringsopgave van de gemeente op de lange termijn af.

Hiervoor is de gemeenschappelijke regeling in het leven geroepen

•

Publieke partners zijn over het algemeen minder geneigd in een private onderneming te stappen, maar kunnen gebruik maken van de GR

•

Publieke partners zijn over het algemeen minder geneigd in een private onderneming te stappen

Dit is niet mogelijk

•

Andere private partijen kunnen toetreden maar gebonden aan GR

•

Andere private partijen kunnen toetreden

➢ Samenwerking met publieke partners in • regio zoals bijv. Hollands Kroon of Haven Den Oever ➢ Samenwerking met private partijen in de Haven Oudeschild, zoals Waddenhaven B.V.

•

Haven is onderdeel van de gemeentelijke • organisatie

Dit is niet mogelijk

•

Uitgangspunt is dat gemeente wel wil bijdragen aan een tekort, maar dat tekort substantieel lager moet worden (van nu € 0,9 mln./jaar naar bijv. max. € 0,4 mln./jaar).

Aandeelhouder Gemeente Texel (100%)

Gemeenteraad

Raad van Commissarissen

Beschrijving Havenbedrijf (NV) Governance Aan het hoofd van dit havenbedrijf staat een algemeen directeur. Deze persoon rapporteert aan de RvC. De gemeente Texel is enige aandeelhouder. De aandeelhouder stuurt op hoofdlijnen en geeft goedkeuring aan zwaarwegende besluiten (zie publiekrechtelijke aansturing). De algemeen directeur is verantwoordelijk voor de dagelijkse bedrijfsvoering. Dit betekent dat alle samenhangende gemeentelijke havenactiviteiten worden geclusterd en overgebracht naar een daarvoor op te zetten vennootschap. Het Havenbedrijf is verantwoordelijk voor de ontwikkeling en het onderhoud van de haven Oudeschild (zonder gedeelte Jachthavens).

College B&W

Inkomsten Havenbedrijf kadegelden, huur en (erf)pacht. Bij (erf)pacht liggen ook kansen om actviteiten te ontwikkelen op de kades die een positieve impact hebben op zowel het nautisch gebruik van de haven, als ook de exploitatie Algemeen directeur

1. Financieel 2. Havenontwikkeling 3. Beheer en onderhoud 4. Duurzaamheid 5. Veiligheid

6. Juridische zaken 7. Strategie 8. Personeelszaken 9. Communicatie 10. Commerciële zaken

Publiekrechtelijke aansturing gemeente Texel Bestemmingsplan, vergunningen, verordeningen (bijv. APV en Havenverordeningen) Nautische Autoriteit (=zorg voor de afwikkeling van een veilig en vlot scheepvaartverkeer) Gemeentelijke taak en verbonden aan bestuurlijk gezag Scheepvaartbegeleiding (tot aan de haven) Rijkshavenmeester/Koninklijke Marine