CConstaterende datTexel
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Conceptteksten - Omgevingsvisie - Texel op sien Tessels

Raadsvergadering 21 oktober 2026, gemeente TexelBij agendapunt: Wensen en bedenkingen Omgevingsvisie Texel 'Texel op sien Tessels’27.033 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Samenvatting landschappelijke kwaliteit en ambitie op hoofdlijnen: - Balans vinden tussen beleving, ecologie en rust; - Versterken en herbergen van de biodiversiteit en het dynamisch karakter van de duinen; - Behouden en versterken van natuurlijke processen; - Vasthouden en beheren van zoet grondwater; - Nieuwe ontwikkelingen worden zorgvuldig afgestemd op het behoud van het natuurlijk landschapsbeeld, de natuurlijke dynamiek en de ecologie. Het Buitendijks land Het Buitendijks land op Texel bestaat uit laaggelegen gebieden buiten de primaire waterkeringen. Deze gebieden verdienen koestering. Veel van de gebieden hebben een grote ecologische waarde als leefgebied voor zee- en kustvogels, vissen en andere watergebonden soorten. Tegelijkertijd speelt het een rol in de waterveiligheid en het kustbeheer van Texel. In de buitendijkse gebieden zijn vijf verschillende gebieden te onderscheiden: De Schorren, De Slufter, de buitendijkse polder de Zandkes, de Mokbaai en de haven van Oudeschild. Elk van deze gebieden ligt niet binnen de bescherming van de primaire waterkering. Desondanks heeft elk gebied een kenmerkende eigen identiteit. Afbeelding 2.15 Kaart van het Buitendijks land

30 | 67 De Schorren De Schorren vormen een dynamisch gebied dat sterk wordt beïnvloed door de getijden en de wisselwerking tussen land en zee. Het natuurgebied is ongeveer 6.800 hectare groot en biedt een hoogwatervluchtplaats en geeft broedgelegenheid aan de lepelaar, de eidereend en de scholekster. De Slufter De Slufter is een uniek gebied dat in open verbinding staat met de Noordzee. Na een aantal mislukte pogingen om er een landbouwpolder van te maken, werd aan het begin van de 20e eeuw besloten het zeegat open te laten. Het Sluftergebied bestaat uit een krekenstelsel dat soms na een storm onder water staat. Je vindt er zouttolerante planten als zoutmelde, zeekraal, de geurige zeealsem en lamsoor, waarvan de bloemen in de zomer het hele gebied paars kleuren. Het grootste deel van De Slufter wordt als vogelbroed en -rustgebied beheerd. De Zandkes Het landschap van de buitendijkse polder, de Zandkes is meer getemd. Hier is de invloed van de zee door de inpoldering beperkt. Het gebied heeft een grote waarde als leefgebied voor verschillende zee- en kustvogels. De ondiepe waterplassen maken het natuurgebied geliefd bij steltlopers en eenden. De meest noordelijke plas ontstond bij een dijkdoorbraak in 1595, terwijl de middelste plas speciaal voor de vogels is gegraven. De Mokbaai Ook de Mokbaai is minder dynamisch dan voorheen.

De baai bestaat tegenwoordig voornamelijk uit kwelders en valt met eb bijna volledig droog. De Mokbaai is een van de eerste landschappen die bezoekers vanaf de veerboot zien en geldt daarmee ook als een soort visitekaartje voor het eiland. De Mokbaai kent daarnaast een lange militaire geschiedenis. Begin 20e eeuw was de baai in gebruik als marinevliegkamp voor de watervliegtuigen. Tegenwoordig vindt zich hier de Joost Dourleinkazerne en worden er nog steeds met regelmaat amfibische oefeningen gehouden. Haven Oudeschild De haven van Oudeschild is de meest bekende haven van het eiland en een belangrijk onderdeel van Oudeschild. Het is de thuishaven van de Texelse vissersvloot en biedt daarnaast onderdak aan tientallen botters, rondvaartboten, bruinevlootschepen en toeristische motorboten en zeiljachten. De Oudeschilder haven is vanaf het eind van de 19e eeuw fors gegroeid. Voor die tijd meerden de oester- en wiervissers hun boten vooral af in het haventje bij de IJzeren Kaap. Dat raakte echter rond 1860 in verval en werd onbruikbaar, waardoor de schepen moesten uitwijken naar Oudeschild. Alhoewel er in het verleden is gesproken om de haven af te schermen doormiddel van een coupure is het gebied vooralsnog buitendijks. Het Buitendijks land wordt gezien als een essentieel gebied voor natuurontwikkeling en kustbescherming.

Het versterken van natuurlijke processen zoals sedimentatie, verstuiving en de ontwikkeling van Schorren draagt bij aan de veerkracht van de kustlijn en de natuurwaarden. Het gebied dient als eerste buffer tegen stormvloeden en helpt de waterstanden te beperken en golven te dempen voordat deze de dijken bereiken. Ruimtelijke ontwikkelingen in het Buitendijks land zijn beperkt en worden alleen toegestaan wanneer deze bijdragen aan de versterking van de waterveiligheid en ecologische waarden. Samenvatting landschappelijke kwaliteit en ambitie op hoofdlijnen: - De primaire waterkeringen; - Versterken van natuurlijke processen; - Waterveiligheid en gebruikswaarden toekomstbestemming met elkaar in balans brengen; - Nieuwe ontwikkelingen enkel voor het versterken van de ecologische waarden en de waterveiligheid; - Behouden van openheid en weidsheid van het gebied. 31 | 67 2.2.3 Texelse kernwaarden In 2002 heeft de gemeenteraad de ‘structuurvisie 2020: De toekomst van Texel’ vastgesteld. Na vijf jaar is deze geactualiseerd en vastgesteld in de ‘structuurvisie 2020: Texel op Koers’. De Texelse kernwaarden zijn hierin beschreven en uitgewerkt in het Beeldkwaliteitsplan ‘Texel in ontwikkeling’ (2007), dat onderdeel is van het tijdelijk deel van het omgevingsplan (Bestemmingsplan Buitengebied 2013). Ook in deze omgevingsvisie worden de kernwaarden als bouwsteen gebruikt.

De rust en ruimte Ruimte is de drager van de landschappelijke identiteit van het eiland en vindt zijn vertaling in open landschap, zichtlijnen en vergezichten. Rust is enerzijds een afgeleide van de kernwaarde ruimte, immers hoe meer ruimte hoe meer rust. Anderzijds wordt rust ook beïnvloed door infrastructuur en activiteiten. De rijkdom aan natuur en cultuurlandschappen Het Texelse landschap is de neerslag van de ontstaansgeschiedenis en is uniek door haar verscheidenheid en kwaliteiten. De rijkdom van de natuurgebieden en van het cultuurland vormt een belangrijke aantrekkingskracht voor toeristen en bewoners. De cultuurhistorische waarden zijn van belang om de belevingswaarde van Texel te waarborgen. De grote afwisseling in landschappen en landgebruiksvormen Als eenheden van landschappelijke identiteit zijn er zes landschappen onderscheiden. Ze vertonen een samenhang in historie en traditie, schaal, bebouwing, structuur en sfeer, en in grondgebruik. Het is van groot belang dat de landschappen in zichzelf samenhangend blijven en onderling verschillend. Alleen dan blijven de verschillende landschappen leesbaar. De Texelse identiteit Texelaars zijn trots op hun eiland en hun eigen identiteit. De Texelse identiteit wordt in sterke mate bepaald door haar cultuurlandschap, het grasland, de oude buitendorpen, de dijken, kerkjes, tuinwallen, stolpen en schapenboeten.

De verbondenheid van Texelaars met hun eiland en met elkaar, de eilandeconomie met zijn vele, gevarieerde kleinschalige bedrijven, de gastvrijheid, de hoge mate van dienstverlening en veiligheid maken Texel tot een uniek eiland. Om zich blijvend te onderscheiden is het Texels eigene van grote waarde, bijvoorbeeld de van het eiland afkomstige producten. Het specifieke eilandkarakter De Texelaars zijn echte eilanders. Ze hebben een eigen cultuur, mentaliteit en identiteit en onderscheiden zich daardoor van de ‘overkanters’. Door de eilandpositie hebben de Texelaars een grote mate van zelfstandigheid ontwikkeld, en willen vooral autonoom blijven. Het eilandgevoel wordt gevoed door rust, ruimte en verbondenheid met de natuur, maar ook door de rijke historie van de eilanden. De nachtelijke duisternis Het aanschouwen van een donkere heldere sterrenhemel bij nacht, liefst met de daarbij behorende stilte zoals die in de natuur is te vinden. De aandacht voor duisternis als kwaliteit van de leefomgeving wordt in grote mate ingegeven door ontwikkelingen die een bedreiging vormen voor donkere nachten. De inzet is het terugdringen van overbodig en hinderlijk kunstlicht. De maritieme monumenten Het maritieme verleden van Texel is een belangrijk cultureel erfgoed.

Op het land en in het water zijn overal nog sporen te vinden van deze boeiende geschiedenis - de visserij, de Reede van Texel, de Schans, loodswezen, walvisvaart, WOII en de jutterij. Vanuit het maritieme verleden, heden en de toekomst ontwikkelt Texel zich als (inter)nationaal kenniscentrum op het gebied van zee-beheer, onderwaterarcheologie, onderzoek en aanverwante activiteiten. 32 | 67 2.2.4 Texel Principes De Texelse kernwaarden beschrijven de waarde van Texel. De Texel Principes zijn actiever: deze principes zeggen iets over de houding, de blik en de inspiratie waarmee mensen aan de toekomst van Texel werken. De principes zijn geen toetsingskader maar vormen een leidraad en inspiratiebron voor toekomstig Texel. De Texel Principes zijn voortgekomen uit het project Planet Texel (2015). De principes moeten ertoe leiden dat het initiatiefnemers stimuleert om echt bij te dragen aan het verhogen van de kwaliteiten van Texel op het gebied van natuur, toerisme, economie, landschap, architectuur en/of cultuur. De Texel principes zijn: Vertrek vanuit natuur en landschap Natuur en landschap zijn zó prominent aanwezig op Texel en daardoor zó belangrijk voor bewoners en bezoekers en de hele Texelse economie, dat het de basis voor alle economische ontwikkelingen zou moeten zijn.

Of andersom: een ontwikkeling die geen rekening houdt met natuur en landschap ter plaatse, draagt niet bij aan een mooier eiland. Die past niet. Ga voor echt Texels en Texels eigen Ontwikkelingen moeten zich niet alleen bewust zijn van de plaats, maar ook van de cultuur op de plek waar ze zijn bedacht. En gaan voor echt en authentiek. Dat versterkt de cultuur en identiteit van (de verschillende delen) van het eiland en maakt het nog meer bijzonder en daarmee aantrekkelijk. Koester eenheid in diversiteit Texel wordt ook wel ‘Nederland in het klein’ genoemd: het is een duidelijke eenheid en toch is er een grote verscheidenheid aan landschappen, dorpen, activiteiten en (sub)culturen. Dat maakt dat iedereen zich er thuis kan voelen en tegelijk verschillen kan ervaren. Die grote waarde moet gekoesterd worden en het liefst versterkt. Geen eenheidsworst maar diversiteit. Beweeg mee met de seizoenen Alles op het eiland wordt beïnvloed door beweging: de natuur, het getij en het ritme van de bootdienst zijn bepalend. Bij alles dat wordt bedacht moet die beweging een belangrijke rol spelen. Elk ‘seizoen’ heeft voor- en nadelen. Door daar bewust mee om te gaan, zijn de voordelen bruikbaar en nadelen leefbaar. Blijf jutten, pionieren en innoveren Het eiland kent een lange traditie van ‘gebruiken wat aanspoelt’. Letterlijk, maar ook figuurlijk.

Maar alleen als het bruikbaar is voor het eiland. Meer dan anderen zijn eilanders op zichzelf aangewezen. Dat maakt ze innovatiever, creatiever en meer oplossingsgericht. Daarom is Texel een prima proeftuin voor veel duurzame ontwikkelingen. Voor de wereld van morgen. Koppel schoonheid aan schoonheid Duurzaamheid, schoonheid van het milieu, is op een plaats met zo’n unieke natuur en landschap eigenlijk logisch. Bovendien is de stijgende zeespiegel heel dichtbij en worden de gevolgen van klimaatverandering directer en vaak heftiger ervaren dan elders. Een forse ambitie op duurzaamheid past bij het eiland, maar de uitvoering moet wel op een mooie (schone) en passende manier plaatsvinden. Ruim op en revitaliseer Niet alles is helemaal goed gegaan in het verleden. Of onze blik, mening en ideeën van nu passen niet meer bij die van een tijd geleden. In elk geval zijn er bouwwerken en zelfs beplantingen die niet (meer) passen bij wat we nu mooi of nodig vinden. Wees niet bang om die op te ruimen. Dat geeft ruimte en kan in veel gevallen ook de kwaliteit van een plaats weer tot haar recht laten komen. 33 | 67 2.3 Trends Er zijn verschillende trends die invloed hebben op Texel. Een trend is een ontwikkeling die zich op de lange(re) termijn voordoet. Deze trends bieden kansen, maar ook uitdagingen.

De trends zijn niet nieuw, maar zorgen er wel voor dat er keuzes gemaakt moeten worden in de ruimtelijke inrichting van het eiland. De keuzes die de gemeente maakt, komen terug in deze omgevingsvisie. De trends laten zien dat er vijf opgaven zijn waar Texel mee te maken heeft. Deze opgaven zijn: Goed wonen en leven, Waardevol buitengebied, Toekomstbestendig ondernemen, Adaptief eiland en Duurzaam bereikbaar. Op de afbeelding hieronder zijn de integrale opgaven weergeven. Onderstaand wordt per opgave een korte toelichting gegeven en deze opgaven worden verder uitgewerkt in hoofdstuk 3. Afbeelding 2.16 Integrale opgaven 2.3.1 Goed wonen en leven Daling van het aantal inwoners De demografische prognoses laten zien dat het aantal inwoners op Texel in 2050 ongeveer 3,8 % is gedaald ten opzichte van 2024. Hiermee wijkt Texel af van het Nederlands gemiddelde, waar de bevolking naar verwachting met 9,1 % zal gaan groeien ten opzichte van 2024. Deze prognose kan worden beïnvloed door externe ontwikkelingen (zoals migratie). Daarnaast krijgt Texel te maken met een toenemende vergrijzing, waar in 2050 ongeveer 20 procent van de Texelse bevolking 75 jaar of ouder zal zijn (ABF-Primos, 2025). Het aantal potentiële arbeidskrachten neemt af, wat kan leiden tot een personeelstekort, vooral in de zorgsector, maar ook in toerisme, bouw en andere vitale sectoren.

De demografische ontwikkelingen worden gemonitord voor een goede leefbaarheid van het eiland. Vraag naar voorzieningen Door deze demografische ontwikkeling verandert niet alleen de vraag naar het type woning of woonconcept, maar ook de vraag naar verschillende type voorzieningen. Naast het hebben van een passende woning is een goede leefbaarheid op Texel ook van belang. Er is op Texel een toenemende vraag naar ruimte voor bewegen, spelen en ontmoeting. Dit past in de landelijke trend om de openbare ruimte voor deze doeleinden in te richten en zodoende sport en bewegen te verbinden met wonen en gezond leven. Door de vergrijzing moet er meer aandacht zijn voor vitaal oud worden met passende en goed bereikbare voorzieningen (zoals zorg).

34 | 67 2.3.2 Waardevol buitengebied Natuur, landbouw en cultureel en maritiem erfgoed Texel heeft een uniek eilandkarakter. Het eiland wordt gekarakteriseerd door haar natuurgebieden (zoals De Slufter), bijzondere landschappen (bijvoorbeeld rondom de Hoge Berg) en het cultureel en maritiem erfgoed. Er zijn nieuwe vormen van landbouw in opkomst, zoals natuurinclusieve landbouw. Lokaal voedsel is een essentieel onderdeel van de Texelse identiteit en draagt bij aan de leefbaarheid van het buitengebied. Ook schapenhouders zijn belangrijk voor het behoud van het eilandkarakter en het imago van schapeneiland Texel. Klimaatverandering en toerisme kunnen van invloed zijn op de unieke Texelse kenmerken. De zeespiegelstijging kan bijvoorbeeld de opbouw van het strand en de duinen beïnvloeden. Daarnaast vergroten bezoekers de druk op de stranden, duinen en natuurgebieden. Deze trends vragen om ruimte. Het is van belang om met passend beleid en goede samenwerkingen de unieke kenmerken te behouden. 2.3.3 Toekomstbestendig ondernemen Texelse Economie en werkgelegenheid Door de toenemende vergrijzing wordt het op Texel steeds lastiger om vacatures te blijven in te vullen. In veel sectoren is nu al sprake van personeelstekorten. Deze ontwikkeling is zorgelijk en vraagt om aandacht voor een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Ook binnen het toerisme speelt deze opgave.

Tegelijkertijd groeit de aandacht voor duurzaam toerisme, waarbij het maximum van 45.000 recreatieve slaapplaatsen op Texel gehandhaafd blijft. Overstappen naar een circulaire economie Een van de beleidsdoelen van de Ontwerp-Nota Ruimte (2025) is het realiseren van een circulaire economie in Nederland in 2050. In een circulaire economie verschuift de focus van eenmalig (lineair) gebruik naar meervoudig gebruik (hergebruiken, delen en repareren) van bijvoorbeeld energie, water, voeding, afvalstromen en producten. Voor voeding is dit bijvoorbeeld te realiseren door een korte voedselketen en natuurinclusieve landbouw. Deze verschuiving van lineair naar circulair heeft effect op de fysieke leefomgeving en de manier waarop de gemeente Texel omgaat met afval en recycling. Er is meer ruimte nodig voor de verwerking van materialen in reparatie, refurbishment en recyclinginstallaties. Het aantal circulaire banen, bijvoorbeeld in reparatie, inzameling of verkoop, neemt hierdoor naar verwachting in de komende jaren toe. Een circulaire economie versterkt ook de zelfredzaamheid van Texel. 2.3.4 Adaptief eiland Klimaatverandering Het klimaat verandert en de temperatuur stijgt. Dit heeft grote gevolgen voor mens, natuur en milieu. Ook op Texel zorgt dit (nu al) voor effecten.

Texel zal steeds vaker last hebben van extremere weersomstandigheden, zoals hevige buien en stormen, nattere winters en hetere, drogere zomers. De openbare ruimte moet hier beter op worden ingericht. Ook is de zeespiegel volgens het KNMI in de 20e eeuw al 20 centimeter gestegen. Deze stijging zet ook de komende tijd door. Door de zeespiegelstijging kan er een zwaardere golfoploop tegen de kustbescherming komen, ontstaat er verzilting en kunnen duinvalleien verdrinken. Daarom is het extra belangrijk om hier goed op voorbereid te zijn. Energietransitie In 2050 wil Nederland een klimaatneutrale samenleving zijn. Dit betekent dat de netto uitstoot van broeikasgassen nul zal zijn. Dit is vastgelegd in het Nederlandse Klimaatakkoord. Hiervoor moeten we overstappen op hernieuwbare energiebronnen, zowel voor verwarming als voor elektriciteit. De energietransitie vraagt om aanpassingen aan de bestaande energie-infrastructuur en om ruimte voor hernieuwbare energiebronnen. Ook de opslag van de hernieuwbare energie vraagt om ruimte. 35 | 67 Een risico op Texel (en in heel Nederland) is de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk, zowel nu als in de toekomst. Nieuwe woningen en zonnepanelen kunnen soms niet aangesloten worden en bedrijven kunnen vaak geen grotere aansluiting krijgen. De gemeente werkt hiervoor samen met netbeheerder Liander en andere Texelse partijen.

2.3.5 Duurzaam bereikbaar Mobiliteit De TESO houdt het aantal vervoerde voertuigen en personen bij. De gemeente voert ook metingen uit naar intensiteiten van verkeer op het eiland zelf. Uit de prognose van TESO komt naar voren dat het aantal voertuigen structureel blijft groeien, gedreven door een stijging van het toerisme in de kop van Noord- Holland en door veranderingen in mobiliteit. Op basis van de prognose zal in 2035 ongeveer 50 % van het aantal voertuigen elektrisch gedreven zijn. Naar verwachting neemt dit percentage na 2035 verder toe. Daarnaast is het toeristische seizoen op Texel verbreed, wat effect heeft op recreatieve reisbewegingen. Drukte op het wegennet komt voor tussen maart en oktober, met pieken in de zomer. Duurzame bereikbaarheid speelt een rol in het bereikbaar houden van Texel, zowel naar het eiland toe als op het eiland zelf. Vitale infrastructuur Duurzame bereikbaarheid gaat ook over de vitale infrastructuur. Onder vitale infrastructuur vallen bijvoorbeeld het drinkwatersysteem, het elektriciteitsnet en toegang tot het internet. Afhankelijkheid van technologieën maakt ons ook kwetsbaar. Het is belangrijk dat de vitale infrastructuur goed beschermd en uitgebreid wordt, zo blijft Texel goed bereikbaar en waar mogelijk zelfredzaam.

36 | 67 3 ONZE VISIE 3.1 Inleiding De omgevingsvisie gaat over de ontwikkelingen, opgaven en ambities van de gemeente Texel voor de lange termijn. In dit hoofdstuk worden de ambities van de gemeente voor elke Texelse opgave beschreven. Deze Texelse opgaven zijn: - Goed wonen en leven (paragraaf 3.3); - Waardevol buitengebied (paragraaf 3.4); - Toekomstbestendig ondernemen (paragraaf 3.5); - Adaptief eiland (paragraaf 3.6); - Duurzaam bereikbaar (paragraaf 3.7). Op de visiekaart, opgenomen in paragraaf 3.2 zijn de ambities voor Texel - voor zo ver dat mogelijk is - visueel weergegeven. Zoals eerder aangegeven schetsen we de kaders zo helder mogelijk, maar door de verre tijdshorizon is het onmogelijk en ook niet wenselijk om nu alles tot in detail vast te leggen. In dit hoofdstuk worden de bestaande beleidskaders, kwaliteiten en belangrijkste ontwikkelingen en opgaven voor Texel samengebracht. Daarmee ontstaat een integraal vertrekpunt voor de verdere ontwikkeling van het eiland. De omgevingsvisie bevat nog niet op alle onderwerpen uitgewerkte langetermijnkeuzes. Juist die keuzes vragen om verdere verdieping, het wegen van belangen en gesprekken met de Texelse samenleving. 37 | 67 3.2 Visiekaart omgevingsvisie Afbeelding 3.1 Visiekaart omgevingsvisie Texel

38 | 67 3.3 Goed wonen en leven We willen dat Texel voor alle inwoners een aantrekkelijke, fijne, gezonde sociale en veilige plek is om te wonen en te leven. Dit realiseren we door voldoende en passende woning-, voorzieningen- en activiteiten aanbod. Maar het gaat ook om een veilige, gezonde, stimulerende en klimaatadaptieve leefomgeving waarin mensen zich vrij en gelukkig voelen. Het eilandgevoel en de Texelse samenleving vormen het uitgangspunt. Dit koesteren we door de verschillende kernen op het eiland te blijven versterken. De gemeente Texel zet zich in voor goed wonen en leven met de volgende ambities: - Inzetten op een gevarieerd woningaanbod; - Uitbreiden van de (betaalbare) woningvoorraad conform behoefte; - Inzetten op een duurzame woningvoorraad; - Creëren van een klimaatadaptieve openbare ruimte; - Zorgen voor een passend en bereikbaar voorzieningenaanbod; - Faciliteren van een doorgaande leerlijn op het eiland; - Ondersteunen van een inclusieve samenleving; - Behoud van erfgoed en monumentale gebouwen in de kernen; - Stimuleren van (mentale) gezondheid; - Realiseren van een beweegvriendelijke leefomgeving; - Inzetten op een aanvaardbaar woon- en leefklimaat; - Behoud van een veilige leefomgeving. Deze ambities worden in dit hoofdstuk per ambitie verder uitgewerkt.

3.3.1 Inzetten op een gevarieerd woningaanbod Passende woningen voor onze inwoners De gemeente Texel zet zich in voor een evenwichtige, toekomstbestendige woonomgeving waar voldoende passende woningen beschikbaar zijn voor alle inwoners. De kernen bieden verschillende woonmilieus, en dit willen we graag zo houden. De gemeente zet zich in voor starters en ouderen, waardoor de doorstroming kan worden bevorderd. Deze groepen hebben verschillende woonwensen. Betaalbare huisvesting en passende werkgelegenheid zijn belangrijke voorwaarden om jongeren (terug) naar het eiland te trekken. We streven naar een woonsituatie voor ouderen die past bij de (zorg)behoefte om zo lang mogelijk thuis vitaal oud te worden. Om te voorzien in betaalbare woningen voor Texelse starters, gezinnen en ouderen met een zorgbehoefte worden er tot 2034 in totaal 775 extra woningen verspreid over de kernen gerealiseerd. Dit aantal geldt ten opzichte van de peildatum 1 januari 2024. Er zijn op Texel in de periode 2022 - 2025 al veel woningbouwprojecten gestart en een deel is inmiddels gerealiseerd. In totaal gaat dit om ruim 500 woningen. Voor de periode na 2034 blijft de gemeente inspelen op de veranderende demografie (vergrijzing en kleiner worden van huishoudens) en de samenhangende ontwikkelingen voor werkgelegenheid en het voorzieningenaanbod.

Ook is er een groeiende vraag naar kwalitatief goede huisvesting voor (seizoen)personeel. Dit is noodzakelijk vanwege de vergrijzing, het belang van voldoende arbeidskrachten om maatschappelijke functies op het eiland in te vullen, en de toenemende economische activiteit op Texel, waarbij het seizoen langer wordt en de vraag naar huisvesting van personeel stijgt. Een deel van de vaste arbeidskrachten op Texel werkt wel op het eiland maar vestigt zich hier niet permanent. Zij hebben behoefte aan kwalitatief goede tijdelijke huisvesting. De gemeente wil daarom het toevoegen van woningen die specifiek zijn toegespitst op het tijdelijk verblijf van personeel faciliteren. Het gaat bij wonen vooral om de kwaliteit en de leefbaarheid. Daarom werkt de gemeente samen met bijvoorbeeld grondeigenaren, ondernemers en dorpscommissies aan de uitwerking van de dorpsagenda’s voor de verschillende kernen. 39 | 67 Betaalbaarheid en bescherming van de woningmarkt Het is belangrijk dat er voor iedere inwoner een passende en betaalbare woning beschikbaar is. Door het toevoegen van de juiste mix van woningen brengen we dynamiek in de woningmarkt waardoor zoveel mogelijk mensen terecht een passende woning vinden. Ook gaan we instrumenten inzetten om betaalbaar wonen echt te garanderen, onder meer voor sociale huur, middenhuur en koopwoningen.

Bijvoorbeeld met regels tegen illegaal recreatief gebruik en een regeling voor betaalbaarheid om zo prijsopdrijving tegen te gaan. Verder zet de gemeente zich in met huisvestingsvergunningen om woningen te reserveren voor mensen die een maatschappelijke of economische binding met Texel hebben. Zo bereiken we balans voor alle mensen die graag onderdeel zijn van de unieke woonomgeving op Texel. De ambities voor wonen zijn verder uitgewerkt in de woonvisie (2024) van Texel. 3.3.2 Uitbreiden van de (betaalbare) woningvoorraad Om te voorzien in een gevarieerd woningaanbod is het doel dat er tot 2034 in totaal 775 extra woningen ten opzichte van de peildatum 1 januari 2024 worden gerealiseerd. Dit zorgt ervoor dat voldoende woningen beschikbaar zijn voor mensen met een maatschappelijke of economische binding met Texel, inclusief nieuwkomers die op het eiland gaan werken. Er zijn hiervoor al op verschillende uitleglocaties woningen gerealiseerd of in planvoorbereiding. De gemeente streeft naar een geografische spreiding van woningbouw met een dorpsgerichte aanpak om de leefbaarheid in alle kernen te bevorderen, met oog voor de identiteit en karakter. Ook willen we herontwikkelingslocaties die dicht bij de voorzieningen liggen benutten voor het realiseren van woningen geschikt voor ouderen. De uitbreidingen mogen niet ten koste gaan van de Texelse omgevingskwaliteit.

Voor het versnellen van de woningbouwprojecten wordt gebruik gemaakt van versnellingsgelden van de provincie, waarbij de focus ligt op de bovengenoemde locaties. Deze zijn onderdeel van het Woningbouwprogramma Texel 2020 - 2030 en de prestatieafspraken met woningcorporatie Woontij, waarbij de gemeente regie voert over de fasering en invulling van het woningaanbod. In de periode na 2034 wordt ingezet op een uitbreiding van de woningvoorraad passend bij de woonbehoefte. Inbreiding heeft de voorkeur, maar we onderzoeken ook de mogelijkheden aan de randen van de kernen. We zetten niet in op uitbreiding van woningen op bedrijventerreinen. 3.3.3 Inzetten op een duurzame woningvoorraad De gemeente Texel zet in op een duurzame woningvoorraad. Er wordt vanuit de gemeente ingezet op de verduurzaming van bestaande huur- en koopwoningen. Zo stimuleert de gemeente woningeigenaren en eigenaren van andere bestaande panden om hun gebouwen te verduurzamen. De Rijksoverheid wil een volledig aardgasvrij Nederland in 2050, wat ook betekent dat Texel in 2050 aardgasvrij moet zijn. Daarom zet de gemeente in op het voorbereiden van woningeigenaren, huurders en gebouweigenaren op een aardgasvrije toekomst. Het nemen van no-regret maatregelen wordt gestimuleerd en gefaciliteerd door de gemeente. Hierbij is het streven dat het betaalbaar voor iedereen is en blijft.

Sinds 1 juli 2018 geldt dat nieuwe woningen aardgasvrij gebouwd moeten worden. Nieuwbouw en renovatie worden duurzaam en zorgvuldig ingericht, passend bij het karakter van de dorpen en met aandacht voor energiezuinigheid en klimaatadaptatie. Om dit te realiseren werkt de gemeente ook samen met de woningbouwcorporatie en streeft de gemeente naar circulaire bouw. Om waterveiligheid te garanderen worden nieuwbouw en vervangingsopgaven benut om de kwetsbaarheid en overstromingsrisico’s te verkleinen via locatiekeuze, ontwerp en lokale beschermingsmaatregelen. Het bouwen gebeurt vanuit de omgeving, met aandacht voor beleid op duurzaamheid en de landelijke doelen. 40 | 67 3.3.4 Creëren van een klimaatadaptieve openbare ruimte Het klimaat verandert, ook op Texel. Het wordt warmer en er valt meer neerslag. Dit zorgt voor hitte, langdurige droogte, of juist wateroverlast. Klimaatadaptatie betekent dat we ons aanpassen aan het veranderende klimaat. De gemeente zet zich in om Texel voor te bereiden om mee te bewegen en weerbaar te maken tegen extreme neerslag, droogte en hitte. Dat gaan we doen door middel van vergroening, het realiseren van waterberging, het herstellen van natuurlijke waterlopen en het slim inrichten van de openbare ruimte. De gemeente geeft de voorkeur aan groene oplossingen boven ‘grijze’ oplossingen bij het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen.

Vergroening De gemeente wil in de kernen meer groen toevoegen, met name in versteende buurten. Het groen draagt bij aan klimaatadaptatie door de verkoeling tijdens warme periodes en vertraagde waterafvoer tijdens hevige neerslag. Daarnaast verhoogt het ook de biodiversiteit en de omgevingskwaliteit in het algemeen. Hiermee zet de gemeente ook in op het beperken van de maximale gevoelstemperatuur en verminderen van gezondheidsschade door hitte. Binnen de bebouwde kom streven we naar het voldoen aan de 3-30-300 regel, wat staat voor: - 3 bomen: iedereen kan vanuit zijn woning, werkplek, leeromgeving of zorginstelling minstens drie grote bomen zien; - 30 %: in elke buurt is minimaal 30 % van het grondoppervlak bedekt met boomkronen; - 300 meter: iedereen moet lopend binnen 300 meter toegang hebben tot hoogwaardig openbaar groen van minstens 0,5 hectare. De gemeente streeft naar minimaal 30 % schaduw op openbare verblijfsplekken in stedelijke gebieden en dorpen. Ook zet de gemeente in op het stimuleren van groene daken en het ontharden van grond. Verharding zonder functie wordt omgezet in groen. Daarnaast wordt er ingezet op de bewustwording en gedragsverandering van pand- en grondeigenaren over hoe zij zelf op hun eigen terrein bij kunnen dragen aan een klimaatadaptieve omgeving, bijvoorbeeld door het aanplanten van groen.

Waterberging Hevige en langdurige neerslag kan zorgen voor wateroverlast. Dit kan leiden tot schade aan gebouwen of onbegaanbare wegen. Terwijl in droge periodes een tekort aan water kan leiden tot meer verzilting en uitdroging van beplanting. Om de gevolgen van wateroverlast te verminderen en water op te slaan voor drogere periodes, is de aanleg van waterberging belangrijk. In zowel bebouwd als onbebouwd gebied wordt ruimte geboden aan water, passend bij een klimaatbestendige inrichting. Door verharding te beperken wordt overlast van water tegengegaan en kan regenwater infiltreren in de ondergrond. Rioleringen worden klimaat robuust ingericht. Texel stimuleert particulieren in het actief afkoppelen van regenwater op eigen terrein, waardoor het water niet afstroomt. We verwerken regenwater bij voorkeur zoveel mogelijk lokaal en bergen het overtollige regenwater eerst voordat we het uiteindelijk vertraagd afvoeren. Als gemeente Texel spannen we ons in om grote wateroverlast en schade te voorkomen, maar doen we ook een beroep op particulieren en bedrijven om maatregelen te treffen die de kans op waterschade beperken. Als gemeente willen we particuliere grondeigenaren graag helpen en faciliteren om ook klimaatbestendige maatregelen te treffen. Hiertoe geven we in elk geval zelf het goede voorbeeld en zorgen voor meer bewustwording rondom dit thema.

3.3.5 Zorgen voor een passend en bereikbaar voorzieningenaanbod De demografische ontwikkeling op Texel laat een vergrijzing zien. Dit zal in de komende jaren naar verwachting verder toenemen. Deze vergrijzing zorgt voor veranderingen in het voorzieningenniveau. Scholen, winkels, maatschappelijke en culturele organisaties staan voor uitdagingen als gevolg van deze demografische veranderingen, veranderende behoeften en ontwikkelingen zoals de groei van e-commerce. Het voorzieningenaanbod is belangrijk voor goed wonen en leven op Texel. De veranderingen zijn daarom 41 | 67 een risico voor de eilandgemeenschap. Dit vraagt om gerichte acties om de leefbaarheid en sociale samenhang op het eiland te behouden. De gemeente erkent deze opgave en zet in op het behoud en waar mogelijk het versterken van voorzieningen. De gemeente wil dat het op Texel plezierig is om te wonen, leven, verblijven en recreëren. Zowel voor bewoners als voor bezoekers. Het is daarbij van groot belang dat de leefbaarheid, de Texelse identiteit en het Texels erfgoed behouden blijft. Voorzieningen in bijvoorbeeld kunst en cultuur, winkels, horeca en recreatie dragen hieraan bij. Texel gaat voor een kwalitatief goed, passend en toegankelijk voorzieningenniveau. Dit betekent dat voorzieningen zo worden georganiseerd dat zij ook bij een krimpende bevolking economisch en sociaal duurzaam kunnen blijven functioneren.

Zolang het draagvlak het toelaat, wordt ervoor gezorgd dat de basisvoorzieningen in iedere kern aanwezig zijn. Ook wil de gemeente in ieder geval het middelbaar beroepsonderwijs, de bibliotheek, het cultuurhuis, de sportvoorzieningen, de musea en de dorpshuizen behouden. De gemeente stimuleert initiatieven op het gebied van kunst en cultuur om zo het culturele klimaat te verbeteren. Door diensten te bundelen en flexibel aan te bieden, kunnen inwoners van alle leeftijden goed worden bediend, ook in de kleinere kernen. De gemeente draagt hieraan bij door te zorgen voor een goede bereikbaarheid. Goed openbaar vervoer, veilige en comfortabele fiets- en wandelroutes, en voldoende parkeergelegenheid zorgen ervoor dat inwoners gemakkelijk toegang houden tot basisvoorzieningen in hun eigen dorp of het centrum van het eiland. Daarnaast wordt gekeken naar innovatieve oplossingen, zoals digitale dienstverlening en zorg op afstand, die kunnen bijdragen aan het toegankelijk houden van diensten voor ouderen en andere kwetsbare groepen. 3.3.6 Faciliteren van een doorgaande leerlijn op het eiland Texel heeft verschillende basisscholen en een middelbare school, waar kinderen tot en met het Atheneum terecht kunnen. Het streven is dat de kinderen op Texel kwalitatief goed onderwijs op maat krijgen. De gemeente wil de doorgaande leerlijn van 0 tot 19 jaar daarom blijven faciliteren op het eiland.

Ook helpt de gemeente scholen om extra cultuurlessen te geven, zoals muziek, dans, theater, kunst en erfgoed. Dat doet zij samen met verschillende aanbieders zoals Artex en Stichting Texels Museum. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs, en hebben ambities ten aanzien van samenwerking en kwaliteitsverbetering. De verantwoordelijkheid van de gemeente richt zich op realisatie en tussentijdse renovatie van de gebouwen en het preventie-aanbod. Het aanbod van de beroepsopleidingen wordt verbreed, zodat we kennis en kunde op het eiland halen en behouden. Dit doen we in combinatie met het stimuleren van passende huisvesting en werkgelegenheid. Hierdoor kunnen meer jongeren hun toekomst vormgeven op Texel. De verbreding vindt zo veel mogelijk plaats op basis van de behoefte van de lokale sectoren, zoals groen, retail, zorg en techniek. Ook liggen er kansen op het gebied van duurzaam toerisme, innovatieve landbouw en de voorlopende rol van Texel in onderzoek naar waterveiligheid. 3.3.7 Ondersteunen van een inclusieve samenleving De kleinschaligheid van Texel is een kracht die de gemeente in stand wil houden. Alle inwoners moeten kunnen meedoen in de samenleving wat bijdraagt aan de algehele gezondheid. Texel zet in op een samenleving waarin inwoners zich verbonden voelen met elkaar en met het eiland.

Sociale cohesie en gemeenschapszin zijn essentieel voor een veerkrachtige en inclusieve gemeenschap. Daarom worden initiatieven voor (culturele) ontmoetingen gestimuleerd. De fysieke leefomgeving wordt zo ingericht dat deze voor iedereen toegankelijk, veilig en uitnodigend is, ongeacht leeftijd, beperking of achtergrond. De gemeente wil goed luisteren naar de wensen van inwoners, effectiever samenwerken en zo veel mogelijk initiatieven ondersteunen. Preventie en vroegtijdige ondersteuning zijn pijlers om welzijn en zelfredzaamheid te bevorderen. We gaan uit van positieve gezondheid: dat is de verbinding tussen fysiek, mentaal en sociaal welbevinden. Mantelzorgers en vrijwilligers worden erkend en ondersteund als onmisbare krachten binnen 42 | 67 de Texelse samenleving. Daarnaast worden ook organisatoren en initiatiefnemers van (culturele) ontmoetingen gewaardeerd voor hun inzet en eventueel financieel ondersteund met een subsidie voor hun activiteiten. Zo dragen we bij aan een gezonde, veilige en leefbare omgeving voor alle Texelaars. De gemeente heeft de volgende uitgangspunten: - Gelijke kansen voor iedereen: iedere inwoner van Texel - ongeacht leeftijd, achtergrond, genderidentiteit, beperking, et cetera - heeft vanaf geboorte gelijke kansen. Gelijkwaardigheid staat op Texel voorop.

Voor inwoners in alle levensfasen is Texel een sociale, gezonde en veilige plek om te leven; - Texelaars zijn zelfredzaam en staan voor elkaar klaar: inwoners zijn zoveel mogelijk zelfredzaam en nemen de verantwoordelijkheid voor hun eigen leven en gezondheid. Vragen en knelpunten in het leven zijn bespreekbaar. Voor mensen die zich (tijdelijk) niet zelfstandig redden in de samenleving is er in elk dorp een informeel netwerk dat daarbij kan helpen. Inwoners zorgen voor en denken om elkaar; - Waar nodig biedt de gemeente een vangnet: de gemeente biedt een vangnet als er geen netwerk is of de ondersteuning van het netwerk niet voldoende is. Hierbij is het voor inwoners duidelijk wat ze van de gemeente mogen verwachten. Om kwalitatief goede zorg en ondersteuning te kunnen bieden, heeft de gemeente afspraken met voldoende lokale en lokaal werkende partners. De gemeente stuurt op deze afspraken via contracten of subsidies; - Iedereen die mee wil doen, kan ook meedoen: we willen een divers aanbod aan werk voor praktisch en theoretisch opgeleiden verspreid over verschillende sectoren. Inwoners die moeite hebben om in een reguliere baan te werken doen mee naar vermogen via passend (vrijwilligers)werk, met begeleiding waar nodig. Leer-werkbedrijf De Bolder is hierbij een krachtige partner op het eiland.

Werkgevers ervaren geen drempels om Texelaars met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen. Inburgeraars worden gestimuleerd en begeleid om mee te doen in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Ook mensen die minder (digi)taalvaardig zijn worden ondersteund bij gerichte hulpvragen of met (korte) cursussen of opleidingen. De bibliotheek of het Huis van Ontwikkeling zijn plekken waar de mensen kunnen aankloppen. - Het terugdringen van schuldenproblematiek en een toename van de arbeidsparticipatie heeft ertoe geleid dat steeds minder Texelaars een financiële belemmering ervaren om mee te doen; - Inzetten op het voorkomen en verminderen van armoede en financiële problemen. Dit doen we door vroegsignalering, begeleiding en samenwerking met maatschappelijke partners. Zo voorkomen we sociale uitsluiting en bevorderen we dat iedereen mee kan doen aan de samenleving. Ook op andere vlakken van het sociaal domein is de gemeente actief. Zo willen we dat Texelse ouderen zo lang mogelijk zelfredzaam en vitaal zijn, en een betekenisvol bestaan hebben. Een actieve aanpak van gezondheidsachterstanden is van belang, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen, zoals de ouderen, mensen met een migratieachtergrond, maar ook de jeugd en mantelzorgers. Mantelzorgers ondersteunt de gemeente met informatie en advies.

Ook investeren we in een fijne gezonde, veilige en uitdagende omgeving voor kinderen en jongeren. Preventieve jeugdhulp, kwalitatief goed onderwijs, actieve betrokkenheid van jongeren bij beleid, een divers en aansprekend vrijetijdsaanbod en ook een veilig en gecontroleerd vakantie/bij-baantje dragen bij aan hun welzijn en toekomst. Om iedereen mee te kunnen laten doen in de samenleving, zetten we in op goede toegankelijkheid van gebouwen, het openbaar vervoer, en de openbare ruimte. Ook zorgen we ervoor dat iedereen zich zoveel mogelijk zelfstandig en veilig kan verplaatsen, te voet of met de fiets. Daarbij benutten en ondersteunen we de kracht en de initiatieven uit de samenleving. De ambities voor het sociaal domein worden concreter uitgewerkt in de uitvoeringsprogramma’s. 3.3.8 Behoud van erfgoed en monumentale gebouwen in de kernen Op Texel zijn veel monumentale gebouwen te vinden. Deze gebouwen zijn vaak verbonden aan de historie van Texel, zoals de visserij of de scheepsvaart. Daarnaast zijn er twee buitendorpen -Oosterend en Den Hoorn- met een Rijksbeschermd dorpsgezicht. We willen het erfgoed in de kernen behouden en beter beleefbaar maken, bijvoorbeeld door goede informatievoorziening en een passende inrichting van de openbare ruimte. Voor het verduurzamen van monumenten is er sprake van maatwerk.

Bij elk monument is 43 | 67 het van belang de balans te bewaken tussen verduurzaming en cultuurhistorische en/of monumentale waarden. Voor rijksmonumenten wordt aangesloten op het rijksbeleid. Daarnaast ondersteunt de gemeente het behoud van monumentale kerkgebouwen binnen hun landschappelijke en bebouwde context. De gebouwen moeten als leefomgevingselementen mee worden genomen in het ruimtelijk en maatschappelijk beleid van het eiland. In de Kerkenvisie (2023) is opgenomen dat de gemeente beter wil inspelen op trends zoals leegstand, verduurzaming en het energievraagstuk in kerken. Dit kan onder andere door middel van herbestemming, door de bevordering van het maatschappelijk gebruik en de beleving van de gebouwen. Ook geeft de gemeente aandacht aan kerktorens en begraafplaatsen. 3.3.9 Stimuleren van (mentale) gezondheid Gezondheid is een integraal onderdeel van de fysieke en sociale leefomgeving op Texel. We gaan uit van gezondheidsbevordering (bijvoorbeeld een groene leefomgeving en uitnodigen tot bewegen en ontmoeten) en gezondheidsbescherming (zoals de geluid- en luchtkwaliteit). Bij gezondheidsbevordering denken we ook aan het uitnodigen tot sport, spel, deelname aan actieve en passieve cultuurbeoefening en ontmoeting. Maar ook aan het positieve effect van een gezonde, fysieke leefomgeving (natuur, rust, ruimte) op de (mentale) gezondheid.

Het doel is dat mensen weten hoe ze gezond kunnen blijven en gezond kunnen omgaan met uitdagingen op lichamelijk, emotioneel en sociaal gebied. We willen dat kinderen op Texel gezond en veilig kunnen opgroeien. Er is dan ook een expliciete focus op een gezonde leefstijl, mentale gezondheid en sociale participatie. Ook zet de gemeente zich in voor gezond en vitaal ouder worden, waarin vroeg signalering, valpreventie en een passend activiteiten- en beweegaanbod speerpunten zijn voor de gemeente. Mentale gezondheid en het voorkomen van eenzaamheid zijn ook belangrijke aandachtspunten. We stimuleren (culturele) ontmoetingen, ontmoetingssplekken en sociale netwerken en zorgen voor laagdrempelige hulp zodat iedereen zich verbonden en ondersteund voelt. Ook gezonde voeding is een kernprincipe voor een vitale en toekomstbestendige samenleving op Texel. Inwoners, gemeente, zorg- en welzijnsaanbieders, maatschappelijke partners, scholen, sport- en cultuuraanbieders, verenigingen, ondernemers en werkgevers dragen gezamenlijk bij aan de ambitie om de (mentale) gezondheid van alle inwoners te stimuleren. Met betrekking tot de wettelijke taken op het gebied van gezondheid werkt de gemeente samen met de GGD. In samenwerking met de GGD wordt gezondheid in alle beleidsdomeinen geïntegreerd en werkt de gemeente samen aan de wettelijke taken.

3.3.10 Realiseren van een beweegvriendelijke leefomgeving Voldoende beweging draagt bij aan de fysieke en mentale gezondheid. Texel biedt een gezonde leefomgeving waarin gezond gedrag en een gezonde leefstijl van inwoners worden gestimuleerd. Het is een gezamenlijke opgave van sportverenigingen, het bedrijfsleven en de gemeente om de sportdeelname op Texel hoog te houden. Sporten kan in verenigingsverband, individueel of bij commerciële aanbieders. Sport wordt daarom niet enkel als maatschappelijke activiteit beschouwd, maar kan ook bedrijfsmatig worden georganiseerd. We ontwikkelen Texel zo verder als actief en sportief eiland, met faciliteiten die uitdagen tot een gezonde levensstijl. Texel kent al meerdere beweegroutes die door en om de kernen van Texel lopen. We willen waar mogelijk extra beweegroutes aanleggen. De herinrichting van de voormalige ijsbaan in Den Burg als beweeg- en natuurpark is daar een voorbeeld van. Ook wil de gemeente het aantal ontmoetingsplekken uitbreiden. Door de toevoeging van meer groen in de kernen ontstaat er meer ruimte om te bewegen en te ontmoeten. Deze ambities dragen bij aan een leefomgeving die uitnodigt tot sporten, spelen, bewegen, ontmoeting en welzijn, en vormen daarmee een belangrijke bouwsteen voor een toekomstbestendig Texel.

44 | 67 Daarnaast wil de gemeente de openbare ruimte zoveel als mogelijk verder gaan inrichten volgens het STOMP-principe. Het STOMP-principe is een prioritering voor duurzame mobiliteit, waarbij Stappen (lopen) en Trappen (fietsen) de hoogste prioriteit krijgen, gevolgd door Openbaar Vervoer, Mobility-as-a-Service (deelmobiliteit), en als laatste de Privéauto. Het doel is om de mens centraal te stellen in de openbare ruimte, waardoor meer ruimte ontstaat voor gezonde, duurzame en ruimte-efficiënte verplaatsingen. Dit principe is het uitgangspunt bij de uitvoering van gemeentelijke infraprojecten en (her)ontwikkelingen in onze gemeente. 3.3.11 Inzetten op een aanvaardbaar woon- en leefklimaat Geluid Geluid is een belangrijk onderdeel van de kwaliteit van de leefomgeving. Vanuit de opgave ‘Goed wonen en leven’ zet de gemeente in op het beperken van geluidsoverlast, het beschermen van stille gebieden en het vinden van een goede balans tussen levendigheid (zoals recreatie en sport), bedrijvigheid en rust (zoals natuur en wonen). De gemeente streeft ernaar de geluidbelasting zoveel mogelijk binnen de standaardwaarden te houden. Per gebied wordt een zorgvuldige afweging gemaakt tussen de gewenste ontwikkeling en de geluidruimte die daarvoor nodig is. In sommige situaties kan het wenselijk of noodzakelijk zijn om hogere waarden toe te staan, tot maximaal de grenswaarde.

Dit gebeurt alleen wanneer dit goed gemotiveerd is en wanneer maatregelen zijn onderzocht om geluidhinder te beperken. Lucht In het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) staan rijksomgevingswaarden voor luchtkwaliteit. De Europese richtlijnen Luchtkwaliteit en Gevaarlijke stoffen in de lucht stellen grenswaarden en streefwaarden voor stoffen die de kwaliteit van de buitenlucht beïnvloeden. De gemeente Texel is niet aangewezen als aandachtsgebied voor luchtkwaliteit zoals opgenomen in de Omgevingsregeling Omgevingswet en overschrijdt de omgevingswaarden zoals opgenomen in het Bkl niet. We stimuleren groene ruimtes om de luchtkwaliteit te verbeteren. De gemeente zet zich in voor het beschermen van luchtkwaliteit en dit wordt verder uitgewerkt in het omgevingsplan. Indien hiertoe aanleiding is worden hiervoor lokale omgevingswaarden vastgesteld in het omgevingsplan. De gemeente wil ook aandacht besteden aan de negatieve effecten op het gebied van gezondheid, uitstoot van stikstof en luchtverontreiniging als gevolg van houtstook in de bestaande bouw (waaronder recreatiewoningen). Dit willen we doen door middel van communicatie. Hittestress De gemeente zet zich in om hittestress tegen te gaan. Door de klimaatveranderingen nemen hittegolven toe en daarmee ook de gezondheidsrisico’s, vooral voor kwetsbare groepen.

Hoewel er een nationaal Hitteplan bestaat is 26 juni 2026 een lokaal hitteplan Texel vastgesteld, bedoeld als aanvulling daarop met specifieke maatregel en afspraken. We blijven jaarlijks monitoren of het lokale hitteplan bijgesteld moet worden. Stikstof - Natuur (PAS-melders) De provincie Noord-Holland voert sinds 2024 een pilot op Texel uit, samen met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord en met ondersteuning van de gemeente en LTO Noord. De pilot heeft betrekking op PAS-melders, dit zijn agrarische en industriële bedrijven die buiten hun schuld om niet de juiste natuurvergunning hebben. De pilot heeft als uitgangspunt: maatwerk in elk gebied en voor elke ondernemer, gericht op het legaliseren van PAS-melders, met respect voor natuurbelangen. Omgevingsveiligheid De gemeente Texel wil risico’s die voortkomen uit het gebruik, de opslag en het vervoer van gevaarlijke stoffen zoveel mogelijk voorkomen, zodat mensen die op Texel wonen of werken, voldoende beschermd zijn bij een mogelijk ongeval. Met ontwikkelingen op bijvoorbeeld het gebied van waterstof, bijvoorbeeld in het kader van duurzaamheid en mobiliteit kunnen hebben voor de externe veiligheid. Dit soort ontwikkelingen 45 | 67 kunnen niet zomaar overal plaatsvinden.

De bestaande situatie (aandachtsgebieden, kwetsbare gebouwen en -locaties) is leidend voor de afweging van gewenste ontwikkelingen. De uitwerking van de ambitie vindt plaats in het programma Externe Veiligheid. Een gebiedsgerichte aanpak zorgt voor een evenwichtige ontwikkeling van Texel, waarbij veiligheid, leefbaarheid, weerbaarheid en economische mogelijkheden op elkaar zijn afgestemd. Bodemkwaliteit Bij het bouwen van huizen, het aanleggen van speelplaatsen en andere gevoelige functies controleren we of de bodemkwaliteit geen onacceptabele gezondheidsrisico’s oplevert. We gebruiken zoveel mogelijk grond van het eiland. Grond die van elders wordt gehaald om te gebruiken moet minimaal de kwaliteit hebben van de ontvangstlocatie om zo de basiskwaliteit van de bodem – die momenteel geen belemmering vormt voor het beoogde gebruik – te behouden. In de Nota bodembeheer zijn regels opgenomen om de activiteiten grondverzet en bodemsanering zo eenduidig mogelijk te beoordelen. De Nota bodembeheer en de daarbij behorende bodemfunctieklassenkaart is al opgenomen als onderdeel van het (tijdelijk deel van het) omgevingsplan, evenals de nadere uitwerking van dit aspect.

Gemeentelijke watertaken De gemeente zet zich samen met de samenwerkingsregio Noordkop in voor het verbeteren van de toestand en het functioneren van de waterketen, waarbij volksgezondheid en dus goed afvalwaterbeheer voorop staan. We brengen het afvalwatersysteem beter in balans en sturen op een goed gebruik van riolering en de omgeving. Het is van belang dat het ontstaan van afvalwater zoveel mogelijk wordt beperkt. We houden afvalwaterstromen zoveel mogelijk gescheiden en voeren uiteindelijk het huishoudelijk afvalwater of afvalwater dat daarop lijkt af naar de zuivering. Voor bedrijfsmatig afvalwater wil de gemeente dat bedrijven dit bij de bron zuiveren om het vervolgens opnieuw te gebruiken of ter plekke in het milieu te brengen. In het buitengebied maakt de gemeente een doelmatigheidsafweging over waar verwerken en op welke wijze het afvalwater wordt verwerkt. Daarnaast zet de gemeente in op het verlagen van de kwetsbaarheid van de organisaties in de waterketen. Met de invulling van de wettelijke zorgplichten riolering beperken we de kans op structurele (grond)wateroverlast, beschermen we de omgeving en het milieu, en bevorderen we een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving op Texel. 3.3.12 Behoud van een veilige leefomgeving We willen graag dat onze leefomgeving schoon, heel en veilig is. De gemeente zet daarom in op verschillende aspecten.

Zo wil de gemeente jeugdoverlast verminderen door in te zetten op het vermijden van vandalisme, het aanpakken van hangplekken en het stimuleren van veilig uitgaan. Ook zet de gemeente in op het aanpakken van pesten en overlast en op het beschermen en inlichten van de jeugd over alcohol en drugs (inclusief dealen). Daarnaast wil de gemeente dat hulpdiensten altijd bereikbaar zijn, ook op het strand en in de duinen van Texel. Ten slotte zet de gemeente zich in voor het beschermen van de vitale infrastructuur, de TESO-verbinding, het vergroten van de verkeers- en waterveiligheid en het voorkomen van ondermijnende criminaliteit. 46 | 67 3.4 Waardevol buitengebied Texel wordt gekenmerkt door haar unieke natuur en landschap. Deze waarden staan beschreven in hoofdstuk 2. De cultuurhistorische waarden zijn nog steeds te herkennen in de verschillende landschappen die Texel rijk is. Kenmerkend voor Texel zijn onder meer het agrarisch gebied, de duinen, stranden, stolpen, schapenboeten, tuinwallen en kolken. We willen dit graag behouden. De gemeente zet in op een duurzame en gezonde natuurbeleving die voor iedereen zo toegankelijk mogelijk is.

De gemeente Texel zet zich in voor een waardevol buitengebied met de volgende ambities: - Behoud van het Texelse landschap; - Behoud van cultuurhistorie en erfgoed in het buitengebied; - Inzetten op de versterking van de groene infrastructuur; - Streven naar een natuurinclusieve agrarische sector; - Ruimte voor nevenfuncties en de transformatie van vrijkomende agrarische bebouwing. Deze ambities worden in dit hoofdstuk per ambitie verder uitgewerkt. 3.4.1 Behoud van Texelse landschap De landschappelijke diversiteit op Texel is groot: hier komen het keileemlandschap, het aandijkingenlandschap, het strandwallen- en strandvlaktenlandschap, het jonge duinlandschap en het kwelderlandschap samen. Daarnaast zijn landschappelijke en ecologische structuren zoals bomenlanen en windsingels kenmerkend voor het Texelse landschap. Het behoud van het Texelse landschap is belangrijk voor het behoud van onze identiteit. Ook het grasland is bepalend voor het beeld van Texel. Naast de beleving van het landschap is het grasland ook belangrijk voor de Texelse koeien en schapen. De gemeente gaat onderzoeken of het mogelijk is om grasland te beschermen en/of bepaalde plekken aan te wijzen als cultuurhistorisch landschap. We willen de diversiteit benadrukken en mensen de landschappelijke karakteristiek nog beter laten beleven.

Als er nieuwe ontwikkelingen komen moeten deze daarom bijdragen aan de ruimtelijke identiteit en moeten deze passen binnen de samenhang van de omgeving. Beeldkwaliteitssturing is maatwerk, waarbij we plannen toetsen aan de bijdrage aan de Texelse identiteit en landschap. 3.4.2 Behoud van cultuurhistorie en erfgoed in het buitengebied Op Texel vind je een schat aan cultuurhistorische elementen en erfgoed. Deze elementen zijn verbonden met de historie van het eiland, zoals de landbouw en de visserij. De archeologische en cultuurhistorische waarden zijn onlosmakelijk verbonden met de identiteit en het karakter van het eiland. De gemeente zet zich in voor het beschermen en waar mogelijk versterken van deze waarden. We zetten de cultuurhistorische waarden in als drager bij nieuwe ontwikkelingen. Zo maken we de historische waarden zichtbaar en beleefbaar voor bewoners en bezoekers. Er wordt onder de Omgevingswet integraal gekeken naar ontwikkelingen in relatie tot de omgeving, ook wel omgevingskwaliteit genoemd. Dit gaat bijvoorbeeld om welstand, cultuurhistorie en erfgoed. Om deze omgevingskwaliteit te waarborgen stelt de gemeente een Nota Omgevingskwaliteit op en wordt er een inventarisatie gedaan voor de cultuurhistorische elementenkaart. De criteria landen uiteindelijk in het omgevingsplan.

47 | 67 Schapenboeten Afbeelding 3.2 Schapenboet Texel Schapenboeten vormen een essentieel onderdeel van het Texelse landschap en de cultuur. De gemeente zet zich in voor het behoud en de versterking van de kwaliteit en kwantiteit van de monumentale schapenboeten, waaronder de circa 42 gemeentelijke- en rijksmonumenten. Veel schapenboeten zijn in verval geraakt door het ontbreken van economische functie. De gemeente heeft een collectieve onderhoudsregeling en een subsidieregeling om de bestaande monumentale schapenboeten te kunnen behouden. Ook staat de gemeente open voor herbestemming of verplaatsing van boeten, mits passend binnen de cultuurhistorische context en met behoud van het Texelse karakter. De gemeente onderschrijft het creëren van meer aandacht voor de schapenboeten, zoals door het opzetten van initiatieven als schapenboetenpaspoorten, wandel- en fietstochten en een jaarlijkse open boetendag. Hiermee wil de gemeente ook de trots en motivatie van schapenboeteigenaren vergroten. Het beleid is gericht op het duurzaam beschermen van de schapenboeten als onmisbaar onderdeel van het Texelse erfgoed en landschap, waarbij de lasten eerlijk worden verdeeld en het behoud van deze iconische gebouwen wordt geborgd voor de toekomst. Stolpen De stolpboerderij is een unieke Noord-Hollandse verschijningsvorm die ook op Texel veel voorkomt.

De Texelse stolpboerderij is anders dan de ‘overkantse’ stolpboerderij. In Texelse stolpboerderijen zien we dat hier ook de jutterscultuur, met het hergebruik van scheepshout veelvuldig terugkomt in oude stolpen. Ook de indeling van het erf van een stolpboerderij is karakteristiek. De gemeente zet erop zoveel mogelijk in op behoud van de stolpboerderij. Tuinwallen en kolken Tuinwallen en kolken zijn karakteristieke landschapselementen die verbonden zijn met de agrarische geschiedenis van het eiland. Ze dragen bij aan de ruimtelijke structuur, biodiversiteit en beleving van het landschap. Voor de tuinwallen en kolken zetten we ons in op verschillende punten, zodat zij blijven bijdragen aan de identiteit en leefomgeving van Texel: - Het behouden van bestaande tuinwallen en kolken en het herstellen van verwaarloosde of verdwenen elementen volgens historische patronen en ecologische criteria; - Het toepassen van ecologisch verantwoord beheer dat de biodiversiteit bevordert en de natuurlijke waarden versterkt; - Het intensiveren van samenwerking met agrariërs, natuurorganisaties en andere partners om het beheer en behoud effectief vorm te geven; - Het versterken van de recreatieve en educatieve waarde van tuinwallen en kolken door ontwikkeling van wandel- en fietsroutes en informatievoorziening; - Het toevoegen van nieuwe tuinwallen, mits op een gepaste locatie.

Met deze inzet wil Texel haar groene en cultuurhistorische erfgoed behouden voor toekomstige generaties en bijdragen aan een aantrekkelijk, herkenbaar en vitaal landschap dat de kwaliteit van leven voor bewoners en bezoekers verhoogt. Archeologie Op het Texelse land en in de zee zijn er gebieden waar de kans op het aantreffen van archeologische resten groot is. Op de gemeentelijke archeologische beleidskaart staat hoe we op Texel omgaan met archeologie. Afhankelijk van de archeologische verwachtingswaarde van een gebied worden eisen gesteld. In het beleid is een overzicht opgenomen van de normen die bepalen of archeologisch onderzoek nodig is.

48 | 67 Voor de gemeente Texel is daarnaast ook een archeologische verwachtingenkaart voor de waterbodem opgesteld. Het is van groot belang om het maritiem archeologisch erfgoed te beschermen, waaronder scheepswrakken en samenhangende ensembles op de Reede van Texel en in omliggende gebieden zoals Oudeschild, Burgzand en Scheurrak. Het kan naast scheepswrakken gaan om vliegtuigwrakken, delen van de scheepsinventaris en lading. Op de waterbodem van de gemeente Texel ligt een aantal wrakken waarvan de positie is geverifieerd en waarvan de staat wordt gecontroleerd. Daarnaast zijn er honderden meldingen van ‘objecten’, waarvan het niet duidelijk is wat het zijn en of ze archeologische waarde hebben. Het doel van de archeologische verwachtingenkaart voor de waterbodem is het beschermen van de archeologisch relevante en waardevolle wrakresten en objecten. Naast het beschermen van bekende wrakken, moeten ook locaties waar nog archeologische waarden in de bodem aanwezig zijn, worden gevrijwaard van verstorende ingrepen als mosselzaadinvanginstallaties, schelpen- en zandwinning. De gemeente zet ook stevig in op de samenwerking met buurgemeenten, provincie en Rijksoverheid rondom het watererfgoed. De natuurlijke erosie van de Waddenzee bedreigt het maritiem erfgoed, wat vraagt om een gerichte en acute aanpak.

Dit beleid is gericht op het duurzaam beschermen en het beleefbaar maken van dit unieke erfgoed voor de huidige en toekomstige generaties, waarbij archeologie, cultuurhistorie en toerisme hand in hand gaan. 3.4.3 Inzetten op de versterking van de groene infrastructuur Groen maakt Texel een aantrekkelijke gemeente om te wonen, werken en recreëren. Groene infrastructuur is noodzakelijk voor de aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering en draagt bij aan de gezondheid, biodiversiteit en de toeristische aantrekkelijkheid. De gemeente wil de groene hoofdstructuur van het eiland daarom versterken. Dit draagt bij aan de verbinding tussen de kernen en het omliggende landschap. We koesteren het netwerk van landschapselementen (bomenrijen, tuinwallen, sloten en natuurlijke waterlopen) in het buitengebied. Dit netwerk van landschapselementen vormt de zogenoemde ‘groenblauwe dooradering’. Waar schakels in het netwerk ontbreken, worden deze aangevuld. Hiermee dragen wij bij aan de verbinding tussen verschillende habitats. We moedigen grondeigenaren aan tot de aanleg en het beheer van wandelpaden en landschaps- en waterelementen over het boerenland. Daarnaast creëren we, in nauwe samenspraak met de huidige bewoners, een overgangszone tussen de duinen en de polder, waarbij we de landschappen versterken en het natuurgebied toegankelijk houden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://texel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ffbc8c7d-65ef-4846-8a8f-2528afdd2762?agendaItemId=21860c30-5510-4633-9d29-d4ed1d114b0d