CConstaterende datTexel
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Conceptteksten - Omgevingsvisie - Texel op sien Tessels

Raadsvergadering 11 november 2026, gemeente TexelBij agendapunt: Wensen en bedenkingen Omgevingsvisie Texel 'Texel op sien Tessels’27.033 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

De landschapselementen hebben verschillende functies in het landelijk gebied. De groenblauwe dooradering vormt een belangrijke basis voor biodiversiteit en zoetwaterbeschikbaarheid. Daarmee draagt het bij aan de aanpassing aan klimaatverandering. Ook dragen landschapselementen bij aan de belevingswaarde van het landschap. We willen het areaal van het gemeentelijk bosplantsoen op Texel behouden. Als het toch nodig is om gemeentelijk bosplantsoen te verwijderen, dan wordt dit oppervlak in de directe omgeving gecompenseerd. Ook zetten we ons in voor een duurzaam natuurinclusieve aanleg en beheer van het groen. 3.4.4 Streven naar een natuurinclusieve agrarische sector De Texelse landbouw staat voor belangrijke opgaven zoals het aanpassen aan de klimaatverandering, duurzaam waterbeheer, het versterken van de biodiversiteit, het verder sluiten van kringlopen en de energietransitie. Daarvoor zijn ontwikkelingen in de agrarische sector nodig. We streven naar een natuurinclusieve, klimaatadaptieve en circulaire agrarische sector op Texel met voldoende toekomstperspectief. Natuurinclusieve landbouw Voor voldoende toekomstperspectief is het behoud van de Texelse landbouwgrond van belang. Daarbij is van belang dat de agrarische sector gestimuleerd wordt om anders te werken, waarbij een betere bodem- en waterkwaliteit en verbetering van biodiversiteit voorop staat.

De gemeente zet zich daarom samen met agrariërs en partijen zoals LTO Noord (afdeling Texel) in voor natuurinclusieve landbouw. Ook is het werken aan emissiereductie een belangrijk onderdeel. Dat geldt voor verschillende sectoren, zoals de akkerbouw, de bollenteelt en de (melk )veehouderijsector. Als gemeente willen we initiatieven die bijdragen aan deze 49 | 67 transities in de beginfase ondersteunen en faciliteren. Zo ontstaat er een duurzame toekomst voor onze karakteristieke weidelandschappen. De gemeente stimuleert korte keten landbouw, waarmee stappen gezet worden richting zelfvoorziening. In een korte keten werken voedselproducenten, -verwerkers en consumenten nauw met elkaar samen. Het aantal schakels is beperkt, de onderlinge afstand is klein en de samenwerking draagt bij aan de lokale economie. Herstel van biodiversiteit en een gezonde bodem vormen de basis voor duurzame en toekomstbestendige voedselproductie op Texel. Het is wenselijk een integrale voedselvisie te ontwikkelen waarin in wordt gegaan op het versterken van jaarrond productie en consumptie van lokaal voedsel en de verbondenheid tussen inwoners, ondernemers en landschap. Om de gewassen op de gewenste momenten voldoende water te kunnen geven – ook tijdens de droge zomers – willen agrariërs op Texel zo veel mogelijk zelfvoorzienend zijn op het gebied van zoet water.

Op verschillende locaties werken agrariërs aan wateropslag. In de polder Eierland is een ondergrondse zoetwateropslag gerealiseerd en wordt er gestreefd naar het behalen van een natuurlijk waterpeil. Hierdoor staat het water in de winter hoger, waardoor de bodem natter wordt, wat zorgt voor een betere waterbuffering. De agrarische gebieden hebben hierdoor minder last van droogte. Anders werken betekent concreet ook: minder gebruik van mest, krachtvoer en gewasbeschermings- middelen. De ontwikkeling en toepassing van innovatieve technologieën, zoals mestvergisters, en managementmaatregelen zijn daarbij belangrijk. Agrariërs kunnen hiervoor met elkaar de samenwerking opzoeken, waarbij de gemeente waar mogelijk kan ondersteunen vanuit innovatiegelden. De productie van hoogwaardige meststoffen leidt naar verwachting tot minder uitspoeling naar het oppervlaktewater en het bovenste grondwater en daarmee tot een betere waterkwaliteit. De mogelijkheid voor een collectieve mestverwerking op Texel wordt op dit moment onderzocht, met als doel een maximale verwaarding en emissiereductie. De gemeente herkent de zorgen over de toepassing van gewasbestrijdingsmiddelen voor de landbouw en de mogelijke invloed daarvan op voor de volksgezondheid. Waar mogelijk zet de gemeente zich samen met LTO en de agrariërs in voor het verminderen van het gebruik van gewasbestrijdingsmiddelen op Texel.

Schapenhouderij Het Texelse schaap is een belangrijk symbool voor het landschap, onze cultuur en het toerisme. De ambitie is om de Texelse schapenhouderij vitaal, duurzaam en toekomstgericht te maken. De gemeente spant zich in om de schapenhouderij op het eiland te behouden en te versterken. Het weiden van schapen en lammeren kenmerkt Texel als schapeneiland. Er is een plan van aanpak opgesteld door de Vereniging Schapeneiland Texel waarin wordt ingezet op het behoud van de schapenhouderij. In dit plan staan de volgende uitgangspunten centraal: - Samenwerking tussen schapenhouders, de agrarische sector en terreinbeherende organisaties om samen in het grondgebruik meer ruimte te creëren voor begrazing met schapen; - Ontwikkeling van alternatieve inkomstenstromen, zodat de sector financieel toekomstbestendig wordt. Bijvoorbeeld via de schapeneuro, waarmee toeristen en eilandbezoekers bijdragen aan het Texelse schaap; - Vestiging van een onderzoeks- en wetenschapsinstituut voor de schapenhouderij op het eiland met verbindingen met verschillende kennis-, onderwijs- en wetenschapsinstituten. 50 | 67 Afbeelding 3.3 Schapen Texel Geitenhouderij De provincie heeft sinds 12 december 2018 een verbod ingesteld op de nieuwvestiging of uitbreiding van geitenhouderijen. Aanleiding hiervoor is het mogelijke gezondheidsrisico voor omwonenden van geitenhouderijen.

Ook op Texel zijn daarom de nieuwvestiging en uitbreiding van geitenhouderijen en de (gedeeltelijke) omschakeling van een agrarisch bedrijf naar een geitenhouderij niet toegestaan. Onder uitbreiding wordt hierbij verstaan: een toename van het aantal dieren. Het vernieuwen of toevoegen van stallen, bijvoorbeeld om het dierenwelzijn te verbeteren, valt niet onder het verbod, zolang het aantal dieren niet toeneemt. 3.4.5 Ruimte voor nevenfuncties en de transformatie van vrijkomende agrarische bebouwing We gaan voor flexibiliteit in het buitengebied. Als een ontwikkeling of initiatief bij de visie van de gemeente past, dan staan we er positief tegenover. Zo bestaan er voor (agrarische) bedrijven mogelijkheden om kleinschalige ondergeschikte nevenfuncties gerelateerd aan het bedrijf te beginnen. Voor vrijkomende agrarische bebouwing bestaat er een regeling die nu is opgenomen in het (tijdelijke) omgevingsplan Texel, onderdeel bestemmingsplan Buitengebied 2013. Hierin is vastgelegd dat na bedrijfsbeëindiging de vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) kunnen worden getransformeerd naar een andere invulling. Hierbij geldt een saneringsregeling met als doel het buitengebied te ontharden. Er zijn twee mogelijkheden voor nieuwe functies: wonen of bedrijvigheid, mits aan de voorwaarden wordt voldaan.

Het is belangrijk dat de identiteit en de waarde van het landschap wordt gerespecteerd en bijdraagt aan de ambities uit de omgevingsvisie. De concrete regels komen in het nieuwe omgevingsplan van de gemeente.

51 | 67 3.5 Toekomstbestendig ondernemen Texel kenmerkt zich door een veelzijdige eilandeconomie die bestaat uit een mix van grote en kleine familiebedrijven. De traditionele sectoren toerisme, landbouw en visserij vormen nog steeds de pijlers onder de Texelse economie. Deze sectoren zijn nauw verbonden met de Texelse kernkwaliteiten: rust, ruimte, natuur en cultuurhistorie. In de meeste kernen zijn goed uitgeruste bedrijventerreinen aanwezig, waar ruimte is voor detailhandel, horeca en diverse vormen van bedrijvigheid. Een gezonde en brede economie is essentieel om Texel ook in de toekomst levendig en vitaal te houden. Daarom zet de gemeente in op een sterke economie met oog voor verduurzaming, ontwikkeling, innovatie en inclusiviteit. Dit beleid draagt bij aan talentontwikkeling, het behouden en aantrekken van jongeren en het aantrekken van (jong/nieuw) talent, zodat het eiland een toekomstbestendige arbeidsmarkt krijgt waarin zoveel mogelijk inwoners kunnen participeren, inclusief kwetsbare groepen. Levenslang leren, omscholing en nieuwe vormen van samenwerken worden actief gestimuleerd zodat inwoners zich kunnen blijven ontwikkelen en er een goede aansluiting ontstaat tussen hun vaardigheden en de werkgelegenheid op het eiland. Daarmee wordt niet alleen de lokale economie versterkt, maar ook de sociale samenhang en het welzijn van de Texelse gemeenschap.

De gemeente Texel heeft een duidelijke ambitie uitgesproken om toekomstbestendig ondernemen te faciliteren en te stimuleren. Met een integrale aanpak wil Texel zich ontwikkelen tot een sterke, duurzame en innovatieve economie die stevig geworteld is in de eigen identiteit en kernkwaliteiten. Door hierin te investeren wordt de economische vitaliteit van het eiland gewaarborgd en versterkt. Tegelijkertijd wordt de leefbaarheid en sociale samenhang geborgd, zodat Texel ook voor toekomstige generaties een aantrekkelijke plek blijft om te wonen, leven, werken en recreëren. De gemeente Texel zet zich in voor toekomstbestendig ondernemen met de volgende ambities: - Inzetten op een sterke Texelse economie; - Stimulering circulaire en duurzame bedrijvigheid; - Inzetten op kwalitatief toerisme. Deze ambities worden in dit hoofdstuk per ambitie verder uitgewerkt. 3.5.1 Inzetten op een sterke Texelse economie Texel streeft naar een stabiele en veerkrachtige economie die veranderingen kan opvangen, minder afhankelijk is van toerisme en ruimte biedt voor een duurzaam bestaan. De werkgelegenheid moet waar mogelijk worden uitgebreid, binnen de schaal en identiteit die bij Texel past. Het verder inzetten op economische diversificatie, met versterking van sectoren als duurzame energie, agrifood, creatieve industrie en zorg past in deze visie.

De haven van Oudeschild kan als platform dienen voor het integreren van havenactiviteiten met toerisme en educatie waardoor de haven een blijvende meerwaarde biedt voor de totale Texelse economie. De wens is ruimte te blijven bieden aan de culturele identiteit van de Texelse visserijvloot en deze waar mogelijk te ondersteunen. 52 | 67 Afbeelding 3.4 Oudeschild Texel De gemeente neemt de regie om initiatieven op het gebied van onderwijs en arbeidsmarkt te bundelen en werkt nauw samen met onderwijsinstellingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De focus wordt gelegd op hospitality, zorg, groen en retail. Dit gezamenlijke streven is erop gericht jongeren te behouden en nieuw talent te ontwikkelen en aan te trekken, zodat zij passende banen kunnen vinden en zich verbonden voelen met het eiland. Innovatie speelt een centrale rol in een sterke economie. Texel wil zich ontwikkelen als proeftuin voor nieuwe werkvormen gericht op natuur, energie, duurzaamheid, waterbeheer en kennisontwikkeling. Dit kan mede door het creëren van kennis- en innovatiehubs, pilots en experimenten in samenwerking met regionale en landelijke partners. Ondernemers zijn cruciaal in dit proces; hun ondernemingszin en innovatieve kracht zijn onmisbaar voor het eiland.

Daarom faciliteert de gemeente ondernemers door ruimte te bieden op het bedrijventerrein bij Oudeschild en in de kennis- en innovatiepolder ’t Horntje. Een deel van de nieuwe uitbreiding van bedrijventerrein Oudeschild 1,5 ha. zal worden ingezet als schuifruimte om gewenste bedrijfsverplaatsingen uit de kern Oudeschild te faciliteren waarmee milieuhinder voor inwoners van Oudeschild in betekenende mate wordt verminderd en het woon- en leefklimaat wordt verbeterd. Deze reservering van ruimte zal in een nader op te stellen uitgifteprotecol worden uitgewerkt. Inzet van de schuifruimte op de uitbreiding van het bedrijventerrein is pas aan de orde als de achterblijvende locatie in Oudeschild met in achtneming van de beleidsuitgangspunten uit deze visie wordt (her)ontwikkeld. Daarnaast staat de gemeente positief tegenover kleinschalige bedrijvigheid aan huis, mits deze past binnen de Texelse kernkwaliteiten en deze het woon- en leefmilieu niet verstoort. Voorbeelden hiervan zijn kantoorfuncties en (para)medische praktijken. Ook werkt de gemeente aan een goed functionerende bedrijventerreinenmarkt en een gezonde markt voor bedrijfsmatig onroerend goed. De kwaliteit van de bedrijventerreinen wordt op peil gehouden door het toevoegen van groen en het vasthouden aan uitgangspunten voor een schone, veilige leef- woon- en werkomgeving.

3.5.2 Stimulering circulaire en duurzame bedrijvigheid Texel heeft de ambitie om in 2050, net als de rest van Nederland, een circulaire gemeente te zijn. Dit betekent dat grondstoffen, inclusief voedsel en organische reststromen, hoogwaardig worden hergebruikt en dat lokale, korte ketens worden versterkt. Deze ketens dragen bij aan minder afval en versterken een

53 | 67 duurzame eilandgemeenschap. De gemeente neemt hierin een voortrekkersrol door zelf circulair in te kopen, duurzaam te handelen en actief voedselverspilling tegen te gaan. Inwoners, bedrijven en voedselproducenten worden gestimuleerd om grondstoffen en voedselstromen slim te benutten en samen te werken in ketens die lopen van agrariërs, voedselverwerkers, supermarkten tot horecagelegenheden. Door deze samenwerking ontstaat een efficiënt en duurzaam systeem met zo min mogelijk tussenstappen, wat niet alleen de lokale economie en werkgelegenheid bevordert — vooral in de reparatie- en verwerkingssector — maar ook het bewustzijn onder consumenten vergroot en agrariërs in staat stelt duurzamer te produceren. Ook zet de gemeente Texel zich ervoor in om jongeren via scholen en professionals in aanraking te brengen met kennis en vaardigheden van (oude) ambachten en andere (hedendaagse) maaktechnieken. Daarnaast stimuleert Texel het gebruik van emissiearme grondstoffen en materialen om zo de ecologische voetafdruk verder te verkleinen. Deze integrale aanpak draagt bij aan meer zelfredzaamheid en duurzaamheid op het eiland. Bovendien kunnen bedrijventerreinen worden ingezet als proeftuinen voor circulaire en duurzame bedrijfsmodellen, waar innovatieve projecten rondom energieopwekking, waterbeheer en materiaalgebruik kunnen worden gerealiseerd en getest.

Het is van groot belang dat deze bedrijventerreinen niet alleen voldoende ruimte bieden, maar ook kwalitatief worden versterkt met extra groen en voorzieningen die bijdragen aan een schone en veilige leef- en werkomgeving. 3.5.3 Inzetten op kwalitatief toerisme De toeristische sector is kenmerkend voor Texel. Onder kwalitatief toerisme verstaan wij een toekomstbestendige toeristische bedrijfstak die waarde toevoegt aan de Texelse samenleving en zoveel mogelijk in balans is met de leefomgeving. Het toerisme zorgt voor een groot deel van de werkgelegenheid en draagt daarbij aan een aantrekkelijk voorzieningenniveau. De ruimtelijke kwaliteit van het eiland is een belangrijke economische drager. Ons uitgangspunt is om een goede balans tussen toerisme, verkeer, economie, ecologie, natuur en landschap te behouden. Texel richt zich op bezoeker die bewust kiezen voor het eiland, de natuur en het landschap waarderen en zich ervan bewust zijn dat zij te gast zijn. Een bezoeker die de kernwaarden van Texel omarmt, en de rust en ruimte in de natuurlijke omgeving respecteert. Vanuit de druk op de natuur en ter bevordering van het landschap is bewuste sturing van het toerisme over het eiland, waar bepaalde gebieden moeten worden ontzien belangrijk.

Ook stimuleren we toeristen om de auto of camper bij de accommodatie te laten staan en zicht op een duurzame en gezonde manier over het eiland te verplaatsen, bijvoorbeeld te voet, met de fiets of met het openbaar vervoer. Ook in het buitengebied geven wij aandacht aan een toegankelijke natuurbeleving met zo duurzaam en gezond mogelijk vervoer. Er moet een goede balans zijn tussen toerisme en leefbaarheid voor inwoners. Daarom blijft het maximum van 45.000 recreatieve slaapplaatsen gehandhaafd. Zo zetten we ons in voor verblijfs- en belevingsmogelijkheden die passen bij de Texelse identiteit, landschappen en leefbaarheid. Het verder verduurzamen van de toeristische sector wordt aangemoedigd. Ook wil de gemeente dat de Texelse samenleving betrokken is bij en bijdraagt aan de uitvoering van toeristisch beleid. We borgen de leefbaarheid door het behouden van een zorgvuldige balans tussen bewoners en bezoekers, zodat draagvlak voor de toeristische bedrijfstak versterkt wordt. Het verder uitwerken van balansindicatoren en invulling geven aan bewonersprofijt zijn daar onderdeel van. De gemeente zal, in samenwerking met stakeholders, het Toeristisch Toekomstplan Texel evalueren en eventueel bijstellen zodat het actueel blijft. 54 | 67 3.6 Adaptief eiland Texel streeft naar een duurzame en toekomstbestendige leefomgeving.

Het doel is om in 2050 volledig klimaatrobuust, klimaatneutraal en zo veel mogelijk energieneutraal te zijn. Daarbij zetten we in op het behoud en de versterking van de biodiversiteit. De gemeente Texel zet zich in voor een adaptief eiland met de volgende ambities: - Texel is klimaatrobuust in 2050; - Texel is klimaatneutraal en zoveel mogelijk energieneutraal in 2050; - Beheersbaar maken van netcongestie; - Vergroten van de biodiversiteit. Deze ambities worden in dit hoofdstuk per ambitie verder uitgewerkt. 3.6.1 Texel is klimaatrobuust in 2050 Texel leeft al eeuwen met het water. Het unieke eilandkarakter maakt dat neerslag de enige aanvoer van zoetwater is en dat we daar zuinig mee om moeten gaan. Een balans vinden tussen overtollige neerslag in de wintermaanden en de droogte in het voorjaar en zomer is één van de grootste uitdagingen. Om de waterveiligheid en zoetwatervoorziening te garanderen, maken we ons water- en bodemsysteem toekomstbestendig. We implementeren het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. We ondersteunen de zoetwaterlens in de polders zo veel mogelijk door het stimuleren van goede bodemcondities. Dit vergroot de natuurlijke sponswerking van de bodem voor het opslaan van zoetwater. Rekening houden met water en bodem krijgt voor een groot deel vorm in de directe leefomgeving.

We versterken de natuur en beschermen Texel tegen de gevolgen van klimaatverandering door een robuust, groen en klimaatbestendig landschap. Zo is Texel in 2050 klimaatrobuust. Water- en bodem richtinggevend ontwikkelen Texel heeft een complex (grond)water- en bodemsysteem doordat het deels gevormd is tijdens verschillende glaciale perioden. Dit is belangrijk voor toekomstige (her)ontwikkelingen. Het natuurlijke systeem kan bepaalde functies op bepaalde plekken juist ondersteunen of in de weg zitten. Om het risico op grondwateroverlast te beperken, willen we functies en grondwaterstand beter op elkaar afstemmen. Bij het toewijzen van functies wordt rekening gehouden met de grondwaterstand, terwijl het grondwaterbeheer waar mogelijk wordt afgestemd op de bovengrondse functies van een gebied. We zijn als gemeente het eerste aanspreekpunt voor bewoners en bedrijven bij (grond)waterproblemen en kunnen hierin adviseren Bij ontwikkelingen zoals landbouw, woningbouw en openbare ruimte houden wij zoveel mogelijk rekening met het aanwezige water- en bodemsysteem. Door de mogelijkheden van dit systeem optimaal te benutten, kunnen functies toekomstbestendig worden ingericht en zijn minder technische aanpassingen nodig. Er liggen verschillende uitdagingen voor water. Sommige al vele decennia, andere zijn recenter van aard.

Door klimaatverandering is er onder andere een toenemend risico op verzilting en achteruitgang van de waterkwaliteit. Het grondwater op Texel is voornamelijk brak, en de verzilting van de grond neemt toe. Een belangrijk knelpunt op Texel is het vinden van een balans tussen wateraanbod en waterbehoefte. Om verzilting en schade aan hoogwaardige landbouw door droogte tegen te gaan zijn er op particulier initiatief wateropslagen gerealiseerd bij akkerbouwers. De zoetwaterbeschikbaarheid is ook voor natuur en biodiversiteit essentieel. Samenwerking op dit onderwerp is noodzakelijk vanwege versnipperde verantwoordelijkheden en het integrale karakter van het water. Daarom werkt de gemeente aan een samenwerkingsovereenkomst met een meerjarig uitvoeringsprogramma. De gemeente heeft op verschillende plekken in de dorpskernen wateropslag gerealiseerd waarmee het openbaar groen van voldoende water kan worden voorzien. In de binnenduinrand willen we in samenwerking met Staatsbosbeheer zoetwater beter vasthouden. Hiermee wordt ook ingezet op het beperken van droogtegevoeligheid en het ondersteunen van natuurwaarden. 55 | 67 Texel zet zich in voor het duurzaam omgaan met de bodem. Een duurzaam, klimaatbestendig beheer van de bodem is belangrijk voor de kwaliteit van de leefomgeving en voor de volksgezondheid. Door de energietransitie en klimaatadaptatie neemt de druk op de ondergrond toe.

Hierdoor zullen we meer dan voorheen rekening moeten houden met het ondergronds ruimtebeslag. De gemeente wil de kwaliteit en beschikbaarheid van grond- en oppervlaktewater verbeteren. Daarnaast zet de gemeente zich, samen met het waterschap, in voor de waterkwaliteit met als uitgangspunt het halen van de Kaderrichtlijn Water doelen. Aanpassingen in de leefomgeving De gemeente werkt aan een klimaatbestendige omgeving, die is voorbereid op steeds extremer weer. Hierbij worden de cultuurhistorisch waardevolle (groen- en water-)structuren en objecten (zoals schapenboeten, stolpen, tuinwallen en kolken) beschermd. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente wordt rekening gehouden met water- en bodem sturend ontwikkelen in samenhang met de landschappelijke karakteristieken. We moedigen ook particulieren aan om de eigen buitenruimte groener in te richten. Dit draagt onder andere bij aan het beperken van hittestress. Zo zijn ook kwetsbare groepen beter beschermd. Inzetten op een veilige kustverdediging We streven naar een kust die veilig én aantrekkelijk is om te verblijven en te recreëren, waarbij de waterveiligheid voorop staat. De gemeente heeft een waterveiligheidsstrategie die gebaseerd is op het principe van meerlaagsveiligheid.

De meerlaagsveiligheid bestaat uit drie lagen: 1 Preventie via waterkeringen (primaire waterkeringen en kustlijnzorg); 2 Ruimtelijke inrichting die rekening houdt met overstromingsrisico’s en die kwetsbaarheid van objecten vermindert; 3 Crisisbeheersing gericht op het voorkomen van slachtoffers en het opvangen van mensen op het eiland zelf (er wordt vanuit gegaan dat evacuatie voorafgaand aan een overstroming niet mogelijk is). Bij een overstroming zet Texel in op veilig schuilen, overleven en het zo snel mogelijk herstellen van de vitale infrastructuur. Samen met de andere Waddeneilanden stelt Texel een uitvoeringsagenda Integrale Waterveiligheid op om hier vorm aan te geven. Hiermee wil het eiland de voorwaarde creëren voor een zo snel mogelijk herstel van de vitale infrastructuur. Voor het buitendijkse gebied bij De Koog wordt een aanvullende gebiedsvisie opgesteld met als doel de waterveiligheid en gebruikswaarden toekomstbestendig met elkaar in balans te brengen. De zeespiegelstijging vraagt om een hogere en bredere kustverdediging. Aan de oostzijde staat de kwaliteit van de harde kustwering voorop. Aan de westzijde zetten we in op dynamisch kustbeheer, waarbij kerven en stuifkuilen worden aangebracht in delen van de duinen (deels ook in het noorden). Door de wind zijn werk te laten doen, kan zand van het strand de achterliggende duinen in waaien.

De duinen worden hierdoor hoger en breder en groeien mee met de zeespiegelstijging. Doordat door verstuiving een natuurlijk kalkgradiënt en eutrofiëring wordt verminderd, ontstaat een natuurlijker kustlandschap met een grotere diversiteit aan planten en dieren. Bovendien zorgt een groter duinmassief voor een grotere zoetwaterlens, wat de natuur en de landbouw in tijden van droogte beter kan beschermen. Met zandsuppleties zorgt de Rijksoverheid ervoor dat erosie en de zeespiegelstijging grotendeels gecompenseerd worden en de basiskustlijn gehandhaafd blijft. We houden oog voor ruimtereserveringen voor toekomstige versterkingen van waterkeringen en het stimuleren van natuurlijke processen zoals het meegroeien van duinen en voorlanden, met aandacht voor de ruimtelijke impact en het behoud van de identiteit van het eiland. Voor de strandpaviljoens wordt gestreefd naar een plaatsbepaling voor tien jaar, zodat investeringen in duurzaamheid en klimaatadaptatie ook voor deze ondernemers mogelijk blijft. Op de lange termijn moet de gemeente zich voorbereiden op de mogelijkheid dat bebouwing op het strand onveilig en onwenselijk wordt en daarvoor alternatieve locaties in de duinen aanwijzen. 56 | 67 3.6.2 Texel is klimaatneutraal en zoveel mogelijk energieneutraal in 2050; Texel streeft ernaar om in 2050 klimaatneutraal en zo veel mogelijk energieneutraal te zijn.

Dat vraagt iets van iedereen. Met klimaatneutraal wordt bedoeld dat de netto CO₂-uitstoot nul bedraagt. Met energieneutraal wordt bedoeld dat er even veel hernieuwbare energie wordt opgewekt als dat er energie verbruikt wordt. Dit betekent ook dat er geen fossiele brandstoffen meer worden gebruikt. Texel heeft als ambitie om de benodigde energie zoveel mogelijk op Texel op te wekken. De gemeente wil ervoor zorgen dat de warmte- en energietransitie betaalbaar blijven en wil energiearmoede tegengaan. De gemeente stimuleert alle verduurzamingsmaatregelen die passend zijn in de omgeving, het milieu en het landschap. Warmtetransitie In 2050 moet Texel volledig aardgasvrij zijn. In plaats van verwarming op aardgas krijgt een pand een verwarmingssysteem bijvoorbeeld gebruik maakt van elektriciteit, bodemwarmte en biomassa. We gaan stap voor stap over op aardgasvrij verwarmen. Door de bijmengverplichting groen gas komt een toenemend aandeel van de gaslevering vanaf 2027 uit hernieuwbare bronnen. In 2035 zijn minstens 50 % van de panden aardgasvrij, en zijn alle gemeentelijke panden aardgasvrij. De eerste stap in de warmtetransitie is het stimuleren van isolatie binnen de bebouwde omgeving. Door in te zetten op goed geïsoleerde en energiezuinige gebouwen wordt de warmtevraag beperkt en ontstaat een toekomstbestendige gebouwvoorraad.

Onder de bebouwde omgeving vallen naast woningen en bedrijfspanden ook andere objecten, zoals vakantiewoningen, kantoren en maatschappelijk vastgoed. De gemeente wil passend verduurzamingsadvies per doelgroep creëren dat bijdraagt aan een energieneutrale gebouwde omgeving. De gemeente vervult hierin een stimulerende en faciliterende rol, ondersteunt initiatieven vanuit inwoners en werkt stap voor stap toe naar een klimaatneutraal gebouwde omgeving. Hierbij is het belangrijk dat de transitie voor iedereen betaalbaar is en blijft. Zo maken we de Texelse gebouwen energiezuinig en toekomst-klaar. Energietransitie Het doel van de energietransitie is dat er zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van hernieuwbare energiebronnen. Het benutten van hernieuwbare energiebronnen, zoals zon, wind en water, is ook van belang voor het behoud van de kernwaarden: rust, ruimte, natuur, cultuur en het eilandkarakter. Voor de energieneutraliteit is het belangrijk dat de energieopwekking en -verbruik op jaarbasis in balans zijn. Dit kan door een combinatie van besparing, opslag, en het creëren van extra opwek. De gemeente onderzoekt en stimuleert de opwek van hernieuwbare energie gekoppeld aan verbruik. Grootschalige opwek van energie past niet binnen het eilandkarakter en de kernwaarden van Texel en hierop moet zeer zorgvuldig beleid gevoerd worden.

De gemeente wil dat inwoners en lokale ondernemers een groot aandeel krijgen in de lokale duurzame opwek. Dit gebeurt door het stimuleren, faciliteren en ondersteunen van projecten waarbij minimaal 50 % lokaal eigenaarschap wordt gerealiseerd. De opwek van duurzame energie gaat samen met slim omgaan met energiebesparing, -opslag, -distributie en -beheer, denk hierbij bijvoorbeeld aan energiehubs, gedeelde batterijen, slimme laadstrategieën, of vraagsturing bij bedrijven en instellingen. De gemeente neemt samen met stakeholders op het eiland de regie voor energiebesparing. Zo onderzoekt de gemeente samen met lokale stakeholders gebiedsgerichte oplossingen voor energieopslag in de vorm van batterijen. Ook onderzoekt de gemeente de mogelijkheden om ruimte in het omgevingsplan te creëren voor het verder mogelijk maken van verduurzaming en innovatieve energieoplossingen via een binnenplanse omgevingsplanactiviteit. 3.6.3 Beheersbaar maken van netcongestie Netcongestie treedt op wanneer het elektriciteitsnetwerk onvoldoende capaciteit heeft om alle vraag en aanbod van stroom te verwerken. Dit betekent dat zowel de levering van elektriciteit aan gebruikers als de teruglevering van opgewekte energie, zoals van zonnepanelen, beperkt wordt. Voor Texel is het oplossen van netcongestie een belangrijke opgave.

Als eiland is de elektriciteitsaanvoer beperkt tot twee wadkabels, 57 | 67 terwijl de vraag naar elektriciteit toeneemt door startende en uitbreidende ondernemers, woningbouw en de energietransitie. Op het eiland wordt de all-electric strategie voor alternatieven warmtebronnen gevolgd. Er zijn op Texel geen warmtenetten aanwezig. De gemeente zet in op een robuuste en toekomstbestendige energie-infrastructuur, in samenwerking met netbeheerders en andere partners. 3.6.4 Vergroten van de biodiversiteit De Texelse visie op groenbeheer ziet op het bewust creëren van ruimte voor biodiversiteit, zodat er meer diverse planten- en diersoorten kunnen leven. Bijvoorbeeld in de openbare ruimte of bij openbare gebouwen. De gemeente zet zich in om bomenlanen, bermstructuren en natuurvriendelijke oevers te versterken. Groenstructuren op Texel vormen een samenhangend netwerk, waarin de kernen en het buitengebied met elkaar verbonden zijn. Vergroening gaat hierbij hand in hand met een rijke diversiteit aan beplanting, passend bij het karakter van het eiland. Hiermee maken we ook de openbare ruimte klimaatadaptief en -robuust. Hierbij is het uitgangspunt dat bij aanplant wordt uitgegaan van gebiedseigen, autochtone inheemse soorten.

De gemeente richt zich daarnaast op ecologische groeninrichting en beheer om kwetsbare habitats en locaties met bijzondere plant- en diersoorten in hun voortbestaan te beschermen. 58 | 67 3.7 Duurzaam bereikbaar Mobiliteit is een cruciale schakel voor de leefbaarheid, bereikbaarheid en economische vitaliteit van Texel. Het eiland staat voor de uitdaging om een groeiende mobiliteitsvraag te faciliteren zonder daarbij afbreuk te doen aan de unieke rust, ruimte en natuurschoon. Daarom kiest Texel voor een duurzaam, veilig en daarmee toekomstbestendig mobiliteitsnetwerk waarbij er ruimte is voor een gezonde leefomgeving. Dit komt neer op minder reizen waar mogelijk, anders reizen door het stimuleren van duurzame en gezonde vervoerswijzen en beter reizen door het verbeteren van infrastructuur en verkeersveiligheid. Ook streven we naar voldoende kwalitatief openbare laadvoorzieningen op Texel. De vijf mobiliteitsprincipes uit het (ontwerp) Mobiliteitsprogramma Texel 2035 zijn: 1 Verkeersveiligheid op 1; 2 Leefbare dorpscentra; 3 Gezonde mobiliteit als basis; 4 Wij helpen onze bezoekers op weg; 5 Jong en oud bereikbaar op Texel. Met deze overkoepelende mobiliteitsprincipes werkt Texel aan een verkeerssysteem dat past bij de schaal, identiteit en seizoensdynamiek van het eiland.

Dit leidt tot veilige wegen, leefbare dorpen, gezonde en duurzame mobiliteitskeuzes en toegankelijke mobiliteit voor inwoners én bezoekers. De gemeente Texel zet zich in voor een duurzaam bereikbaar eiland met de volgende ambities: - Slimme mobiliteitsmaatregelen om leefbaarheid te vergroten; - Behouden, veraangenamen en stimuleren van het openbaar vervoer; - Stimuleren van fietsen en wandelen; - Inzetten op het vergroten van verkeersveiligheid en toegankelijkheid in het verkeer; - Behoud van de vaarverbinding en een toekomstbestendige veerhaven; - Aandacht voor de vitale infrastructuur. Deze ambities worden in dit hoofdstuk per ambitie verder uitgewerkt. 3.7.1 Slimme mobiliteitsmaatregelen om leefbaarheid te vergroten Op het eiland worden zowel inwoners als toeristen gestimuleerd en in staat gesteld om zo veel mogelijk de auto te laten staan en wandelend, met de fiets of het openbaar vervoer verder te gaan, gebruik te maken van deelmobiliteit of mee te rijden met iemand. Hiervoor gaat de gemeente inzetten op het vergroten van een toegankelijk publiek mobiliteitssysteem. Inzicht in de motieven en weerstanden van de diverse doelgroepen is hierbij van essentieel belang om de gewenste gedragsverandering te realiseren. Voor de verdere verbetering van de leefbaarheid in de dorpen wordt ingezet op autoluwe gebieden en worden parkeerplaatsen zoveel mogelijk aan dorpsranden geplaatst.

Binnen de dorpskern wordt juist ruimte gegeven aan groen en fietsparkeren. Bevoorradingsroutes worden gebundeld, waarmee gezorgd wordt dat zwaar en logistiek verkeer zo veel mogelijk gebruik maakt van de routes die daarop zijn ingericht. Hiermee verbetert ook de leefbaarheid in de dorpen. We onderzoeken in hoeverre we als gemeente een voorbeeldrol kunnen vervullen. Op die manier bepalen we de norm voor het gewenste gedrag. Ook gaat Texel onderzoek doen naar toekomstbestendiger omgaan met parkeren, door bijvoorbeeld flexibele parkeernormen en het actiever inzetten op alternatieven voor de auto. In het hoogseizoen stijgt de verkeersdruk, met onder andere veel verkeer naar het strand, zoekgedrag naar parkeerplaatsen in de kernen en campers die rijden of parkeren op plaatsen waar dit niet gewenst is. Er wordt onder andere gezorgd voor duidelijke en begrijpelijke bewegwijzering, informatie over verkeersregels, het stimuleren van actieve mobiliteit en een parkeerbeleid dat aansluit bij het realiseren van de bovenstaande ambities. Samen met onder meer VVV Texel zorgt de gemeente ervoor dat alternatieven voor de auto beter vindbaar en aantrekkelijk zijn, zodat bezoekers, inwoners en werknemers vaker kiezen voor 59 | 67 duurzame en gezonde mobiliteit. Per doelgroep stelt de gemeente hier specifieke gedragsinterventies voor op.

Dit draagt bij aan minder druk op de dorpen en aan een prettige verblijfsbeleving op het eiland. 3.7.2 Behouden, veraangenamen en stimuleren van het openbaar vervoer De provincie Noord-Holland is als concessieverlener verantwoordelijk voor het openbaar vervoer op Texel. De gemeente zet zich in voor kwalitatief, betrouwbaar, en toegankelijk openbaar vervoer op Texel. De aansluiting op alle veerbootdiensten is hierbij van groot belang. De gemeente vindt het van belang om het openbaar vervoer te stimuleren, zodat het een volwaardig alternatief is voor de auto. De mens staat hierbij centraal. Dit betekent dat er naast het netwerk ook aandacht is voor het gedrag van mensen. De gemeente heeft als ambitie om voorzieningen bij bushaltes te verbeteren. Het openbaar vervoer blijft betaalbaar en eilanddekkend. 3.7.3 Stimuleren van fietsen en wandelen Actieve en gezonde mobiliteit, zoals fietsen en wandelen, is de basis voor de inrichting van de openbare ruimte op Texel. We willen de wandel- en fietsinfrastructuur nog verder verbeteren, waardoor dit een aantrekkelijke keuze wordt en blijft. Ook blijft de gemeente investeren in uitnodigende fiets- en wandelroutes, voor zowel dagelijks als recreatief gebruik. Routes worden aantrekkelijk voor gebruik, logisch, comfortabel en herkenbaar vormgegeven.

In nieuwe ontwikkelingen, herontwikkelingen, en gemeentelijke infrastructuurprojecten volgen we zoveel als mogelijk het STOMP-principe, waarbij de voetganger en fietser voorrang krijgen in het ontwerp. Zoals eerder beschreven is het STOMP-principe een prioritering voor duurzame mobiliteit en staat voor Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility-as-a-Service (deelmobiliteit) en Privéauto. Dit principe zorgt ervoor dat de mens centraal wordt gesteld bij ontwikkelingen en vergroot op die manier de leefbaarheid in wijken. Er is specifieke aandacht voor het zoveel mogelijk scheiden van fietsers en voetgangers op drukke routes, het creëren van veilige oversteekplaatsen, het uitbreiden van fietsvoorzieningen bij fietsknooppunten en faciliteren van voldoende fietsparkeerplaatsen. Vrijgekomen ruimte in dorpskernen wordt, indien wenselijk gebruikt voor het realiseren van meer fietsparkeerplaatsen. 3.7.4 Inzetten op het vergroten van verkeersveiligheid en toegankelijkheid in het verkeer Verkeersveiligheid Een belangrijke prioriteit voor Texel is het verbeteren van de verkeersveiligheid. Dit doet de gemeente door de landelijke, risicogestuurde aanpak SPV (Strategisch Plan Verkeersveiligheid). Deze aanpak is gericht op het voorkomen van ongevallen door risico's (zoals weginrichting of inzet handhaving) aan te pakken voordat ze leiden tot slachtoffers.

Het verschuift de focus van reactief (ingrijpen na een ongeval) naar preventief, gebruikmakend van data en risicoindicatoren om gerichte maatregelen te nemen. Dit betekent dat we aan de slag gaan met het verkeersveiliger maken van de in kaart gebrachte hoge- en middelhoge risicolocaties binnen de gemeente. We doen dit onder andere door de infrastructuur herkenbaar en begrijpelijk te maken, zodat weggebruikers uit zichzelf het gewenste gedrag vertonen. Daarnaast zetten we in op effectieve gedragsinterventies om de verkeersveiligheid te vergroten gericht op diverse risico groepen en risicovolle rijgedrag. Wegen en kruispunten worden zo ingericht dat de functie van de weg direct duidelijk is. Ook worden de wegen ingedeeld naar functie, met bijbehorende snelheidslimieten en een daarop afgestemde fysieke inrichting. Daarbij wordt in de gehele bebouwde kom een maximum snelheid van 30 km/h in gevoerd. Toegankelijkheid Texel moet bereikbaar zijn voor iedereen, ongeacht leeftijd of beperking. Daarom zet de gemeente de komende jaren onder andere in op een inrichting van de openbare ruimte die voor iedereen toegankelijk is. Hierbij wordt aandacht gegeven voor veilige en comfortabele routes (het STOMP-principe). Ook in het 60 | 67 openbaar vervoer is toegankelijkheid een uitgangpunt, waarbij de gemeente zich inzet voor het verbeteren van het openbaar vervoer.

In samenwerking met het sociaal domein wordt aan de hand van de leefbaarheidsonderzoeken verder onderzocht welke maatregelen nog meer nodig zijn om de toegankelijkheid op het eiland te vergroten. Concrete stappen zijn onder andere het stimuleren van het gebruik van ANWB AutoMaatje, ondersteunen bij het reizen met het openbaar vervoer of mensen in staat te stellen om veilig te (blijven) fietsen op het eiland. 3.7.5 Behoud van de vaarverbinding en een toekomstbestendige veerhaven Het eilandgevoel wordt gekoesterd op Texel. Tegelijk is het eiland goed bereikbaar dankzij de TESO- bootverbinding. Het behoud van deze vaarverbinding leidt tot een goede balans tussen het eilandgevoel, de bereikbaarheid en de leefbaarheid op het eiland. Wij zetten ons in voor het behoud en de continuering van een betrouwbare verbinding van en naar Texel. Dit betekent dus proactief de wens blijven uitspreken dat er spoedig door Rijkswaterstaat aan de slag gegaan wordt met de vernieuwing van de aanlandinrichtingen. De werkzaamheden aan de TESO-veerhaven zijn daarnaast een kans om de omgeving van de veerhaven toekomstbestendig in te richten. Dit is immers de entree van het eiland. We zetten ons in voor het aantrekkelijker maken van de omgeving met veilige fiets- en wandelinfrastructuur, de mogelijkheid om je fiets of auto veilig te kunnen stallen en een prettige plek om op de boot te wachten.

3.7.6 Aandacht voor de vitale infrastructuur Onder een duurzaam bereikbaar Texel valt ook het behoud van de vitale infrastructuur. Dit vormt een belangrijk fundament waarop het eiland draait. Voorbeelden zijn elektriciteit, toegang tot internet en drinkwater. Dit is nodig voor het functioneren van de maatschappij, maar ook voor onze economie, bijvoorbeeld vanwege bedrijfsprocessen of het hybride werken. We vinden het belangrijk dat de essentiële activiteiten bij alle weersomstandigheden kunnen doorgaan. Texel en de andere Waddeneilanden hebben een unieke situatie omdat bij een overstroming of uitval van vitale infrastructuur de verbinding met het vasteland kan wegvallen. Hierdoor moeten de eilanden enige tijd zelfredzaam zijn. We houden op Texel daarom aandacht voor het behoud van onze vitale infrastructuur. Zo is de Hoge Berg aangemerkt als grondwaterbeschermingsgebied in de provinciale omgevingsverordening. Het gebied dient als noodwinning voor huishoudwater als een drinkwaterleiding (tijdelijk) niet beschikbaar is. We zorgen voor bewuste watergebruikers die voorbereid zijn op waterschaarste bij onze ondernemers, bewoners en bezoekers. Vanuit veiligheidsperspectief en ontwikkelingen op het gebied van bijvoorbeeld doelmatig agrarisch beheer, economie en zorg is het belangrijk om over een snel en betrouwbaar mobiel netwerk te beschikken.

Het uitgangspunt is dat 112 overal op Texel bereikbaar moet zijn, ook in de natuurgebieden en stranden waar veelvuldig wordt gerecreëerd en waar incidenten kunnen plaatsvinden. Mogelijke nieuwe zendmasten worden ruimtelijk en landschappelijk zo goed mogelijk ingepast met oog voor de (verkeers)veiligheid. Datacenters zijn op Texel niet wenselijk vanwege de impact op het landschap, de schaarste aan ruimte, hoge energieverbruik en het omvangrijke gebruik van water voor koeling. 3.8 Leidende principes Uit de omgevingsvisie volgen vier leidende principes. Deze leidende principes verbinden de Texelse opgaven en lopen door alle opgaven heen. De leidende principes zijn vuistregels die richting geven aan het dagelijks handelen van initiatiefnemers en de gemeentelijke organisatie. Ze helpen bij het maken van afwegingen en het integraal afstemmen van keuzes, zodat ruimtelijke ontwikkelingen bijdragen aan de ambities voor Texel. Deze principes gelden altijd en zijn de basis voor de ontwikkeling van een prettige leefomgeving. 61 | 67 1. Ontwikkelingen dragen bij aan de Texelse kernwaarden Initiatieven bouwen verder aan de landschappelijke, natuurlijke en cultuurhistorische waarden van Texel en voegen nieuwe kwaliteiten toe. Zo wordt er ontwikkeld vanuit de Texelse identiteit, de Texelse maat en schaal, het collectief bewustzijn en de zelfredzaamheid. 2.

Ontwikkelingen zijn multifunctioneel en aanpasbaar Ontwikkelingen dragen bij aan meerdere doelen, zodat er zuinig met de kostbare ruimte wordt omgesprongen. Plannen worden zo ontworpen dat ze aanpasbaar zijn als later blijkt dat een andere invulling nodig is. 3. Ontwikkelingen worden in samenspraak met de omgeving vormgegeven Door de omgeving al vroeg bij ontwikkelingen te betrekken, komen alle belangen, meningen, kennis en creativiteit in beeld, waardoor het plan beter wordt. 4. Ontwikkelingen dragen bij aan een duurzame, gezonde en veilige fysieke leefomgeving en hebben oog voor lange termijneffecten Ontwikkelingen zijn duurzaam, klimaatadaptief en voorkomen een verslechtering van de milieukwaliteit, gezondheid en (water)veiligheid, nu en in de toekomst. Afwenteling van problemen in ruimtelijke zin en op komende generaties wordt voorkomen. Water en bodem worden expliciet meegenomen in de afwegingen. 62 | 67 4 DE UITVOERING 4.1 Inleiding In deze omgevingsvisie komen de bestaande beleidskaders, kwaliteiten en belangrijkste ontwikkelingen en opgaven voor Texel samen. Daarmee ontstaat een integraal vertrekpunt voor de verdere ontwikkeling van het eiland. De omgevingsvisie die nu voorligt bevat nog niet op alle onderwerpen uitgewerkte langetermijnkeuzes. Juist die keuzes vragen om verdere verdieping, het wegen van belangen en gesprekken met de Texelse samenleving.

In dit hoofdstuk wordt de uitvoering van de omgevingsvisie beschreven en wat dit betekent voor inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen. Het document brengt Daarnaast zullen nieuwe trends en ontwikkelingen in de komende jaren invloed hebben op deze koers. Daarom is het belangrijk dat we flexibel kunnen bijsturen wanneer dat nodig en wenselijk is. Wanneer we gezamenlijk dezelfde richting uitgaan en elkaar daarbij ondersteunen, bereiken we meer dan wanneer iedereen afzonderlijk werkt. Zo wordt de omgevingsvisie zichtbaar door het samen toe te passen. 4.2 Beleidscyclus (evalueren en monitoring) De Omgevingswet gaat uit van een dynamisch systeem van plannen maken. Een van de uitgangspunten is het denken in een beleidscyclus. Deze cyclus zorgt ervoor dat we steeds aansluiten bij de wensen en uitdagingen van dat moment. De beleidscyclus bestaat uit 4 fasen: beleidsontwikkeling (kaders), beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling/monitoring. Met deze eerste omgevingsvisie voor Texel zetten we een belangrijke eerste stap in deze beleidscyclus. In de nu voorliggende omgevingsvisie is vooral ingezet op het maken van een integrale visie op basis van het bestaand vastgesteld beleid en de actuele ontwikkelingen en opgaven.

We willen zorgen dat de omgevingsvisie ook in de toekomst actueel en volledig blijft en dat nieuwe trends en ontwikkelingen hierin meegenomen worden. We zullen regelmatig moeten afvragen of we nog op koers liggen en of nieuw beleid of nieuwe ontwikkelingen aanleiding geven om onze aanpak bij te stellen. Kortom, de komende jaren gebruiken we om te kijken of de omgevingsvisie op onderdelen aangevuld of juist ingeperkt moet worden. Dit gaan we toetsen op vaste momenten: twee jaar na vaststelling en vervolgens elke vier jaar. Het kan ook voorkomen dat er onverwachte of belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen zijn die om een tussentijdse aanpassing van het beleid vragen. In dat geval kunnen we de visie en het beleid eerder bijstellen. Zo houden we grip op toekomstige ontwikkelingen en koerswijzigingen, en worden ad hoc afwegingen voor initiatieven zoveel mogelijk beperkt. De afbeelding hieronder laat de beleidscyclus en de samenhang tussen de instrumenten onder de Omgevingswet zien. De beleidscyclus start met de kaders en ambities in een omgevingsvisie. Deze vertalen 63 | 67 we waar nodig of gewenst naar programma’s en in het omgevingsplan en uiteindelijk naar de vergunningverlening. Afbeelding 4.1 Beleidscyclus onder de Omgevingswet 4.3 Inzet van verschillende instrumenten De Omgevingswet biedt verschillende instrumenten om de doelstellingen uit de Omgevingswet te realiseren.

Hieronder gaan we in op de verschillende instrumenten die bijdragen aan het uitvoeren van de omgevingsvisie. De omgevingsvisie laat zien welke ambities we op hoofdlijnen voor Texel willen bereiken. Daarnaast werken wij ook met andere instrumenten uit de Omgevingswet, zoals programma’s en het omgevingsplan. Zo zorgen we ervoor dat de omgevingsvisie wordt door vertaald en waar nodig in regels wordt geborgd. 4.3.1 Programma’s De Omgevingswet geeft de gemeente de mogelijkheid om voor specifieke gebieden of specifieke onderwerpen een programma te maken. Denk bijvoorbeeld aan een programma wonen of een programma buitengebied. Een programma vormt een verlengstuk van de omgevingsvisie. Hierin maken we onze doelen en acties concreet. In een programma staat hoe we het doel willen bereiken en wanneer en waarmee dat wordt gemeten. Programma’s worden door het college van burgemeester en wethouders opgesteld. Nieuw beleid met een relatie tot de fysieke leefomgeving, wordt altijd opgesteld binnen de kaders van de omgevingsvisie. Wanneer nieuw beleid daarvan afwijkt, kan dat leiden tot herziening van de omgevingsvisie. Op termijn willen we al het sectorale beleid van de gemeente Texel ‘Omgevingswet-proof’ maken.

Dat doen we door: - de strategische componenten uit het sectorale beleid te verwerken in de omgevingsvisie; - en de uitvoeringsaspecten uit het sectorale beleid onder te brengen in programma’s - en juridische borging via planregels in het omgevingsplan. Er wordt in de Omgevingswet onderscheid gemaakt tussen verplichte en vrijwillige programma’s.

64 | 67 Verplichte programma’s Dit type programma is verplicht op basis van de Omgevingswet. Een voorbeeld van een verplicht programma is een warmteprogramma, als opvolger van de transitievisie warmte. Een verplicht programma kan ook nodig zijn bij een (dreigende) overschrijding van een omgevingswaarde. Vrijwillige programma’s De meeste programma’s zullen vrijwillige programma’s zijn waarbij het beleid uit de omgevingsvisie verder wordt uitgewerkt. Als vervolg op deze omgevingsvisie ligt het voor de hand dat we één of meerdere programma’s opstellen. Denk daarbij aan het programma Mobiliteit, Programma Duurzaamheid, Programma Landelijk gebied, maar ook het programma Stedelijk Water en Riool. 4.3.2 Omgevingsplan De doelen die voortkomen uit de omgevingsvisie worden, mits deze betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, vastgelegd in regels in het omgevingsplan. Dit zorgt voor de juridische borging van de kaders. Het omgevingsplan is de opvolger van het bestemmingsplan. Elke gemeente in Nederland heeft één omgevingsplan. In het omgevingsplan wordt vastgelegd welke functies er op welke locaties mogelijk zijn (dit heet een ‘evenwichtige toedeling van functies aan locaties’, afgekort tot ETFAL).

Naast regels van het Rijk of de provincie die vastgelegd zijn in algemene maatregelen van bestuur (AMvB’s) of de omgevingsverordening, kan de gemeente in het omgevingsplan eigen regels vaststellen over activiteiten.. Het omgevingsplan van Texel is op dit moment nog niet volledig ontwikkeld. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2024 zijn de bestaande bestemmingsplannen samengevoegd en omgezet in een ‘tijdelijk omgevingsplan’. De gemeente heeft tot en met 2031 de tijd om een volledig omgevingsplan op te stellen dat aan alle wettelijke eisen voldoet. Dat hoeft niet in één keer: dat kan per gebied en per thema (bijvoorbeeld archeologie). Dit ‘definitieve’ omgevingsplan wordt een concrete uitwerking van de omgevingsvisie in regels. Het gaat bijvoorbeeld om vergunningplichten, het toestaan van bepaalde activiteiten in specifieke gebieden of regels waar inwoners en bedrijven zich aan moeten houden bij het uitvoeren van activiteiten. 4.4 Grondbeleid Om de in deze omgevingsvisie vastgelegde doelen te realiseren beschikt de gemeente onder andere over grondbeleidsinstrumenten. Het grondbeleid is geen doel op zich, maar een middel om de maatschappelijke doelen uit deze omgevingsvisie te verwezenlijken. Het grondbeleid bevat diverse grondbeleidsinstrumenten die kunnen worden ingezet binnen zowel actief als faciliterend grondbeleid.

Bij actief grondbeleid horen met name instrumenten die gericht zijn op het verkrijgen, transformeren en uitgeven van gronden, zoals het vestigen van voorkeursrechten en grondverwerving en -uitgifte. Bij faciliterend grondbeleid worden onder andere instrumenten ingezet voor kostenverhaal en het vragen van financiële bijdragen. De concrete toepassing van het grondbeleid en de bijbehorende instrumenten is nader uitgewerkt in de Nota Grondbeleid. Een tweetal instrumenten verdient een korte nadere toelichting in deze omgevingsvisie. 4.4.1 Toelichting op de grondbeleidsinstrumenten Kostenverhaal 65 | 67 Het kostenverhaal is vastgelegd in de Omgevingswet. Het verplicht gemeenten om bij gebiedsontwikkeling de door hen gemaakte kosten te verhalen op initiatiefnemers. In de praktijk gaat dit veelal om ontwikkelende partijen. Wanneer de gemeente ruimtelijke ontwikkelingen van initiatiefnemers mogelijk maakt, brengt dit kosten met zich mee. Deze kosten worden verhaald op de initiatiefnemer. Voor aangewezen activiteiten is dit wettelijk verplicht (zie ook artikel 13.11, lid 1 van de Omgevingswet en artikel 8.13 van het Omgevingsbesluit). Deze kosten zijn opgenomen in de kostensoortenlijst. De afspraken over het kostenverhaal worden in beginsel vastgelegd in een anterieure overeenkomst met de initiatiefnemer.

Financiële bijdragen Een nieuw instrument onder de Omgevingswet is de financiële bijdrage. Financiële bijdragen aan ruimtelijke ontwikkelingen hebben betrekking op maatschappelijk relevante functies, zoals natuur, recreatie, landschap, een evenwichtige woningvoorraad en infrastructuur. De Omgevingswet biedt gemeenten de mogelijkheid om anterieur een financiële bijdrage te vragen van initiatiefnemers, mits deze ontwikkelingen zijn opgenomen in een omgevingsvisie of omgevingsprogramma (artikel 13.22). De aangewezen ontwikkelingen waarvoor een overeenkomst kan worden gesloten, zijn opgenomen in het Omgevingsbesluit (artikel 8.20). Naast deze privaatrechtelijke mogelijkheid kent de Omgevingswet ook een publiekrechtelijk afdwingbare variant voor financiële bijdragen (artikel 13.23 en 13.24). In de omgevingsvisie worden de doelen die de gemeente wil bereiken vastgelegd. In het kader van financiële bijdragen betekent dit dat wordt bepaald aan welke bestedingsdoelen betalende ontwikkelingen moeten bijdragen. De gevraagde financiële bijdrage kan worden ingezet voor de realisatie van maatschappelijke functies en kan worden vastgelegd in een overeenkomst met de betreffende initiatiefnemer. Daarbij moet sprake zijn van een ruimtelijke en functionele samenhang tussen de betalende ontwikkeling en de ontvangende ontwikkeling.

4.5 Sturingsstijl gemeente Elke ruimtelijke ontwikkeling vraagt om een aanpak op maat. Daarnaast is gebiedsontwikkeling de afgelopen jaren steeds complexer geworden, waardoor de behoefte aan gemeentelijke sturing is toegenomen. Deze toenemende complexiteit wordt onder meer veroorzaakt door ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid, de betaalbaarheid van woningen en (inter)nationale wet- en regelgeving. Dit leidt tot de behoefte aan een flexibele benadering en, waar nodig, een grotere mate van sturing. De gemeente kiest daarom voor situationeel grondbeleid, waarbij per situatie wordt beoordeeld welke instrumenten het meest passend zijn bij de beoogde doelen. 4.6 Texel in de Regio Texel werkt op vele vlakken samen, denk daarbij aan de goede samenwerking met de gemeente Den Helder voor de vaarverbinding. Maar er zijn verschillende ontwikkelingen vanuit andere overheden, denk aan de Rijksoverheid, de Provincie Noord-Holland en ketenpartners vanuit de regio, die gemeente Texel raken en of waarin de gemeente Texel gezamenlijk optrekt, voorbeelden hiervan zijn: 4.6.1 Ruimtelijk ontwikkelperspectief De provincie Noord-Holland werkt samen met 17 gemeenten (waarvan Texel er één is), het hoogheemraadschap en het Rijk aan een Ontwikkelperspectief Noord-Holland Noord. Dit is een koersdocument voor de ruimtelijke ontwikkelingen in de regio.

Het legt de basis voor regionale samenwerking binnen Noord-Holland Noord. Met één gezamenlijk verhaal zet de regio een koers uit voor de fysieke leefomgeving en legt het een stevige basis voor de samenwerking met het Rijk. 66 | 67 4.6.2 Aanpak Landelijk Gebied De provincie en het Rijk werken samen aan de opgaven met betrekking tot natuur, landbouwperspectief, water en klimaat, onder meer via het Nationaal Programma Landelijk gebied en Provinciaal Programma Landelijk Gebied. In aansluiting hierop werken de Kopgemeenten Den Helder, Schagen, Hollands Kroon en Texel gezamenlijk aan een toekomstbestendig landelijk gebied. Dat doen we onder andere met het opstellen van een Aanpak Landelijk Gebied (ALG). Aan de ALG werkt iedere gemeente vanuit zijn eigen rol, samen met de partners in de regio: Provincie Noord-Holland, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, LTO- KAVB en natuurorganisaties om te komen tot een gedragen toekomstbeeld voor het landelijk gebied. 4.6.3 Uitvoeringsprogramma Waddengebied Het Uitvoeringsprogramma Waddengebied bevat concrete doelen en initiatieven om uitvoering te geven aan de Agenda voor het Waddengebied. In samenwerking met partijen zal het uitvoeringsprogramma verder worden uitgewerkt. Denk daarbij aan het opstellen van een beleidskader Natuur en het uitwerken van de landschappelijke kernwaarden van het Waddengebied.

4.6.4 Meerjarenprogramma Waterveiligheid Rijkswaterstaat, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Provincie Noord-Holland, Staatsbosbeheer en de gemeente Texel hebben in het najaar van 2020 een lange termijnvisie opgesteld voor het strand en het duingebied van Texel. Deze langetermijnvisie is vertaald in een concreet meerjarenprogramma. Met dit Meerjarenprogramma strand en duingebied Noordzeekust Texel, periode 2022 – 2026 zetten de organisaties gemeente Texel, Hollands Noorderkwartier, Nationaal Park Duinen van Texel, Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer, Ministerie van Defensie en Provincie Noord-Holland een stap richting het dichterbij brengen van de doelen uit de visie. 4.7 Uitgangspunten voor initiatieven Voor inwoners, ondernemers en organisaties is de omgevingsvisie ook belangrijk voor wanneer zij een plan hebben dat nu niet in het omgevingsplan past. De omgevingsvisie biedt daarvoor een eerste afwegingskader: dragen initiatiefnemers met hun plannen bij aan een gezond, duurzaam en veilig Texel? En: past het binnen de maat en schaal van ons eiland? Door de dienstverlening nog meer centraal te zetten bij de afwegingen over opgaven en initiatieven wordt dit de komende jaren doorvertaald naar de dienstverlening in het fysieke domein. Zo kan Texel beter inspelen op ontwikkelingen in de samenleving en waar mogelijk meer ruimte bieden voor passende initiatieven.

4.8 Participatie bij de uitvoering In februari 2022 is de ‘Texelse aanpak voor burgerparticipatie’ vastgesteld. In de Nota ‘participatiebeleid onder de Omgevingswet’ (vastgesteld in december 2022) staat meer over onze visie op participatie onder de Omgevingswet. Onder de Omgevingswet zijn er verschillende redenen voor participatie: 4.8.1 Participatie door initiatiefnemer of aanvrager Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning ligt de verantwoordelijkheid voor participatie bij de Initiatiefnemer. De initiatiefnemer moet bij de aanvraag aangeven of hij de omgeving bij de plannen betrokken heeft en zo ja, hoe dat is gebeurd en wat de uitkomsten hiervan zijn. Participatie is hierbij niet verplicht. Het gaat om het horen en zorgvuldig afwegen van de belangen van de betrokkenen. 67 | 67 4.8.2 Verplichte participatie door de gemeente Bij het opstellen van een omgevingsvisie, een programma en het omgevingsplan doet de gemeente onder de Omgevingswet actief aan participatie. De gemeente geeft aan hoe de participatie wordt vormgegeven (wie waarover wanneer betrokken, ook wel kennisgevingsplicht). Ook geeft de gemeente bij de vaststelling van het besluit aan hoe inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en medeoverheden zijn betrokken en wat de resultaten hiervan zijn (ook wel de motiveringsplicht).

4.9 Effecten op het milieu Om de gevolgen voor het milieu in beeld te brengen, worden zogenaamde milieueffectrapportages (MER) opgesteld. Voor deze Omgevingsvisie is geen milieueffectrapport (MER) gemaakt. De Omgevingsvisie is niet kaderstellend voor toekomstige m.e.r.-beoordelingsplichtige activiteiten. Tevens geldt dat de omgevingsvisie onvoldoende concrete uitspraken doet. Er worden geen locaties voor woningbouw of woningaantallen vastgelegd. Op deze punten is nadere studie en uitwerking nodig. Bij die uitwerking zal worden beoordeeld of een milieueffectrapport noodzakelijk is. Of er sprake is van negatieve effecten in omliggende Natura 2000-gebieden is ook afhankelijk van de precieze locatie en de aard en omvang van de ontwikkeling. Daarnaast is de omgevingsvisie voor een belangrijk deel gebaseerd op bestaande beleidsdocumenten, waarover de raad reeds een besluit heeft genomen. Bijlage(n) I BIJLAGE: BEGRIPPENLIJST I.1 Omgevingswet De Omgevingswet bundelt wetten en regelingen over onder meer ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. De Omgevingswet staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. I.2 Omgevingsvisie De omgevingsvisie is een strategische visie voor de lange termijn voor de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie wordt opgesteld door de gemeente.

Ook de Rijksoverheid en provincies hebben een omgevingsvisie voor het grondgebied. Een omgevingsvisie gaat onder andere in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed. I.3 Fysieke leefomgeving Eén van de kernbegrippen van de Omgevingswet is de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving gaat over alles wat onderdeel is van onze leefomgeving. In de Omgevingswet staat dat in artikel 1.2 dat in ieder geval deze thema’s een onderdeel van de fysieke leefomgeving zijn: a Bouwwerken; b Infrastructuur; c Watersystemen; d Water; e Bodem; f Lucht; g Landschappen; h Natuur; i Cultureel erfgoed; j Werelderfgoed. I.4 Bevoegd gezag Het bevoegd gezag kan zowel het Rijk, een provincie, een waterschap als een gemeente zijn. Onder de Omgevingswet heeft ieder instrument (zoals de omgevingsvisie) een bevoegd gezag. Dit bevoegde gezag is ook verantwoordelijk voor bijvoorbeeld de vergunningverlening, toezicht en handhaving, meldingen en het toestaan van afwijken van algemene regels. I.5 Programma onder de Omgevingswet Het programma is een veelzijdig instrument waarin de gemeente uitwerking kan geven aan het te voeren beleid. Er bestaan verplichte en vrijwillige programma’s en een programma is (multi)sectoraal of gebiedsgericht te gebruiken.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://texel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ffbc8c7d-65ef-4846-8a8f-2528afdd2762?agendaItemId=6b32b60f-5122-4cf8-aded-d9da46e87b9d