Bijlage 1. Advies rapport Texels Inwonersberaad

en thuis batterijen te leveren? Kun je een batterij in huis plaatsen en is dat nog te verzekeren? Wat is de maximale toegestane hoeveelheid geluid? Hoeveel last heb je van het geluid? Deze manieren van windenergie omzetten in elektrische energie kunnen bij wijze van spreken morgen al toegepast worden, mits regelgeving en vergunningen hiervoor aangepast worden. Zie het voorbeeld van de stad Alkmaar die dit soorten windturbines heeft toegestaan.

37

2.4. Windmolen kleiner dan 15m Stemmen voor 69% Met name voor boerderijen is een kleine (<15m zoals de voormalig E.A.Z. windmolen) een prima optie om voldoende energie op te wekken voor eigen gebruik. Omdat deze windmolens niet hoger zijn dan de boerderij waarnaast deze is opgesteld, vallen ze nauwelijks op in het landschap. Wat is er nodig om dit te realiseren? vergunningen voor het plaatsen bij particulieren en bedrijven moeten worden afgeschaft – Gemeente Texel en wellicht Provincie Noord Holland subsidies en/of rentevrije leningen – Gemeente Texel. Wat levert het op en wanneer? Vanaf 2025 als de gemeente en provincie vergunningen snel aanpassen of afschaffen genoeg voor één boeren bedrijf. Wat kost het? Windmolen EUR 75.000 Batterij EUR 20.000 Wat moet er nog uitgezocht worden? Is voor een thuis batterij een vergunning nodig? Hoeveel en wanneer zijn blades etc. en thuis batterijen te leveren? Wat is de maximale toegestane hoeveelheid geluid? Hoeveel last heb je van het geluid? Hoeveel last heb je van de slag schaduw? Hoeveel vogels hebben nu daadwerkelijk last van de windmolen? Deze manieren van wind energie omzetten in elektrische energie kunnen bij wijze van spreken morgen al toegepast worden, mits regelgeving en vergunningen hiervoor aangepast worden. Zie het voorbeeld van de stad Alkmaar die dit soorten windturbines heeft toegestaan.

2.5 Wind voor buurtschappen Stemmen voor 59% Naast individuele opstellingen van windturbines moet ook toegestaan worden dat buurtschappen en/of vakantieparken gezamenlijk stroom opwekken met een energie mix van wind en zon naar analogie van de postcoderoos voor zonnepanelen. Dit voorstel betreft ook een buurtbatterij voor opslag van de energie. In dit voorstel wordt uitgegaan van energie achter de meter, in een buurtschap en/of vakantiepark wordt dus ieder huis aangesloten op de buurt batterij. Bij een buurtschap is aansluiting uiteraard vrijwillig. Wat is er nodig om dit te realiseren? vergunningen voor het plaatsen– Gemeente Texel en wellicht Provincie Noord Holland vergunningen voor het plaatsen van een buurt batterij – Gemeente Texel vergunningen nodig om kabels naar huizen te leggen – Gemeente Texel subsidies en/of rentevrije leningen – Gemeente Texel 38

Wat levert het op en wanneer? van af 2030 als de gemeente en provincie vergunningen snel aanpassen of afschaffen per installatie is het afhankelijk van de grootte van de installatie en het aan huishoudens dat mee doet. Wat kost het? De kosten zijn afhankelijk van de grootte van de installatie Wat moet er nog uitgezocht worden? Welke vergunningen zijn voor een buurtbatterij nodig? Hoeveel en wanneer zijn blades etc. en buurtbatterijen te leveren? Waar kun je buurtbatterijen plaatsen en is dat te verzekeren? Wat is de maximale toegestane hoeveelheid geluid? Hoeveel last heb je van het geluid? Hoeveel last heb je van de slag schaduw? Mag een buurtschap energie producent worden? Mag het collectief kabels aanleggen van buurtbatterij naar woonhuizen of van een vakantiepark batterij naar vakantiehuizen? De prijs van deze oplossing

2.6 Grotere windmolens (tot 50 meter tiphoogte) Stemmen voor 29% Er zouden op het eiland een paar plekken kunnen worden geselecteerd waar een aantal grotere (maar niet hoger dan 50 meter (tiphoogte), zoals die in Oudeschild) windmolens geplaatst worden. Vooral in de polder van het NIOZ (zoals uit het advies van de vogelbescherming blijkt) zullen ons inziens zulke windmolens nauwelijks tot horizonvervuiling leiden. Wat is er nodig om dit te realiseren? vergunningen voor het plaatsen van de windmolens– Gemeente Texel kabel plus aansluiting op het net - Liander subsidies en/of rentevrije leningen – Gemeente Texel is een coöperatie mogelijk? Wat levert het op en wanneer? na 2030 per molen circa 5000 MWh per jaar Wat kost het? 1 molen kost EUR 1.250.000 Wat moet er nog uitgezocht worden? Wat is de maximale toegestane hoeveelheid geluid? Hoeveel last heb je van het geluid? Hoeveel last heb je van de slag schaduw? Aan wie lever je de stroom? Wanneer kan Liander windmolens aansluiten? Hoeveel vogels hebben nu daadwerkelijk last van de windmolen? Indien de molens in zee worden geplaatst: wat is er bekend over het effect van de windmolen op onderwaterleven?

39

3. Zonne-energie 3.1 Zon op bestaande (overheid)infrastructuur Stemmen voor 90% Ons advies is om in te zetten op zonne-energie op zoveel mogelijk manieren bij bestaande infrastructuur en gebouwen. Dat gaat om de infrastructuur van de gemeenten (+ andere overheden) zoals fietspaden en carports in de centra van de dorpen. Zoveel mogelijk achter de meter tot 2028. Eén randvoorwaarde is hierbij belangrijk: De oplossingen zijn met inachtneming van de kernwaarden en verstoren het landschap niet of minimaal.

3.2 Zon op en om huizen en bedrijven Stemmen voor 90% Ons advies is om naast zonne-energie bij gemeentelijke infrastructuur een strategie op te zetten voor zoveel mogelijk zonnepanelen op daken, muren en andere innovatieve manieren rondom de huizen en bedrijven op Texel. Enkele richtlijnen: Mensen die minder te besteden hebben worden (financieel) ondersteund. Tot 2028 worden bedrijven en inwoners (incl. recreatieparken) gestimuleerd om nieuwbouw en ‘upgrades’ (laadpalen etc.) achter de meter op te lossen, dit om de net congestie te verminderen. Ook wordt iedereen (woningen + bedrijven etc.) gestimuleerd om (zonne)oplossingen ‘achter de meter’ te zoeken. Iedereen kan daarbij financiële ondersteuning krijgen, waarbij financiële ondersteuning bij lagere inkomens hoger is dan bij de hogere inkomens.

3.3 Zonnepanelen bezitten en beheren vanuit collectief Stemmen voor 84% Ons advies is om parallel aan de opmaak van een strategie voor zonne-energie bij woningen, bedrijven en infrastructuur onderzoeken of collectief bezit en beheer van zonnepanelen vanuit een coöperatie als TexelEnergie of de Gemeente zelf mogelijk is. Daarmee zou voorkomen moeten worden dat iedereen ‘zelf iets bedenkt en oplost’ en het collectief mist om iedereen van voldoende energie te voorzien (bijv. bij mensen die geen panelen op het dak kunnen plaatsen). Dit collectief overstijgt de bestaande coöperaties en/of lokale initiatieven zoals Postcoderoos.

3.4 Grote zonneweide Stemmen voor 41% Ons advies is om op het landbouwareaal van Texel (bijv. in polder Eierland boven het vliegveld) een grote zonneweide te realiseren tussen de 50 en 100 hectare die, in ieder geval in combinatie met een opslag, Texel kan voorzien van 50% tot 75% van de opwek op het eiland. (100 hectare kan binnen ‘een vierkant’ boven het vliegveld tussen Post- en Hoofdweg). Door deze tegelijkertijd ook als zoetwater opslag te gebruiken voor de landbouw in de omgeving is in het landschap alleen een dijk van +/- 2,5 meter zichtbaar en kan Texel in één klap zoet water en een energietekort oplossen! Randvoorwaarden: Oplevering pas na 2028 als het net-congestie probleem is opgelost! 40

De landbouw moet financieel goed gecompenseerd worden (en bereid zijn!). De eigenaar van het land mag voor een groot aandeel meeprofiteren! Deze zonneweide is onderdeel van een aparte, nieuw gestichte coöperatie, waarvan opbrengsten ten goede komen aan Texelaars (of in een energiefonds worden gestoken). Als er nieuwe innovatieve manieren van energie opwek gerealiseerd worden dan kan de zonne-plas relatief eenvoudig weer inkrimpen en teruggegeven worden aan landbouwareaal.

4. Energie uit water 4.1 Advies Blue Energy Stemmen voor 74% Ons advies is om net als op de Afsluitdijk al gebeurt, ook bij enkele gemalen een Blue Energy-installatie neer te zetten. Bij een membraan komen zoet en zout water samen. En uit het verschil in zoutgehalte wordt energie opgewekt. Op Texel stroomt per jaar 44 miljoen kuub water weg. Dat is zonde! Wat is er nodig om dit te realiseren? Commitment van de gemeente, Rijkswaterstaat en waterschap Het voorbeeld draait reeds. Het vergunningentraject moet doorlopen worden, maar is bekend. Naast installatie in een gemaal vraagt het een unit ter grootte van een voetbalveld om de vrijkomende energie om te zetten in elektriciteit. Wat levert het op en wanneer? Tussen nu/2030 en erna Een Blue Energy installatie werkt 80% van de tijd. Alleen bij harde wind niet. De installatie op de Afsluitdijk werkt 132.000 KW op. Een unit in 1 gemaal zou in theorie genoeg stroom kunnen opwekken voor 600 a 700 gezinnen. De oppervlakte van een unit beslaat 1 voetbalveld Exacte cijfers qua oplevering zijn nog niet bekend. Wat kost het? De fabrikant van de installatie op de Afsluitdijk verwacht ene kostprijs van tussen de 10 en 15 cent per kWh Wat moet er nog uitgezocht worden? Subsidiemogelijkheden? Is het, op basis van de hoeveelheid water, op Texel rendabel?

41

4.2. Advies Getijdenenergie Stemmen voor 65% Ons advies is om voor de opwek van duurzame energie, onder meer in te zetten op getijdenenergie. Het heeft een flinke potentie aan stroom opwek en is nauwelijks zichtbaar boven water. Waarmee het past binnen onze kernwaarden. Het berust op een vlieger die door stromend water heen en weer vliegert. Een set vleugels in de vlieger zorgen voor een trekkende kracht aan de kabel van de vlieger waarmee elektriciteit opgewekt kan worden. De totale lengte van het apparaat is ongeveer 100 meter. Het apparatuur zou bij een diepte groter dan 15 meter geïnstalleerd kunnen worden. Omdat de vlieger op de heen-en terugweg op een andere hoogte vliegert is de totale hoogte van de waterkolom waar hij doorheen gaat ongeveer 20 meter. Wat is er nodig om dit te realiseren? Commitment van de gemeente, provincies, Rijk, Rijkswaterstaat, Waddenfonds. Bij grote projecten duurt een geheel traject vanaf het indienen van een complete vergunningsaanvraag ongeveer een half jaar, mits de aanvrager gedegen vooronderzoek heeft gedaan. Een dergelijk voortraject kan enkele jaren duren. Getijdenenergie vlieger is geschikt voor lage stroomsnelheden en ondiepe wateren tussen Den Helder en Texel(mars diep) / tussen Texel en Vlieland(Engelschmangat).

Wat levert het op en wanneer? Tussen nu en 2030/ na 2030 Het voordeel aan getijdenenergie is dat het, ten opzichte van andere vormen van duurzame energie opwerk, altijd aanwezig is. In de winter wel met een hogere opwekpiek dan in de zomer. De verwachting is dat Texel in 2030 ongeveer 81 GWh aan elektriciteit nodig heeft. Een deel van deze elektriciteit, ongeveer 16 GWh (20%), zal opgewekt worden door zonnestroom op Texel. Het maximale potentieel uit de Waddenzee is 40MW.Dit kan een aanzienlijke bijdrage leveren aan onze elektriciteitsopwekking. Voor getijdenenergie is het Marsdiep een interessante locatie, omdat het hier tot 40m diep is en de stroming sterk is. Een getijdenpark van 10 apparaten met een vermogen van 5 MW kan 18,5 GWh per jaar aan elektriciteit opwekken. Bij een park met meerdere apparaten liggen de apparaten in een rij en 125 meter uit elkaar. Een volgende rij apparaten kan op 500m afstand liggen. Directe invoeding van elektriciteit via elektriciteitskabels naar Texel. Via een Power Take -off Unit wordt de geproduceerde elektriciteit getransformeerd naar 10 KV, waarmee het direct in te voeden is op het middenspanningsnet. Batterijopslag kan toegepast worden om grotere projecten in te passen Wat kost het? De kosten zijn niet exact te bepalen, vooral omdat getijdenenergie nog in ontwikkeling is.

De kostprijs van getijdenenergie medio 2030 is ongeveer 25 eurocent per kWh. Er is financiële ondersteuning nodig van o.a. het Waddenfonds voor opschaling. Wat moet er nog uitgezocht worden? Veel is al uitgezocht. Zie ook het rapport van TNO uit 2024; “ Het potentieel van energie uit water in en rondom het Waddengebied”. Waar de gemeente Texel 1 van de opdrachtgevers van is geweest. Nader onderzoek dient er nog wel gedaan te worden naar: de impact van getijdenenergie op de ecologie. Eerdere onderzoeken hebben geen negatieve effecten aangetoond. de kabels die op de zeebodem liggen en in of nabij Natura 2000 gebieden liggen. De daadwerkelijke investeringskosten voor Texel/Waddenfonds/provincie/Rijk Het ruimtelijke vergunningsproces (welke instantie moet wat leveren)

42

4.3 Advies Golfenergie Stemmen voor 63% Ons advies is om, voor de opwek van duurzame energie, onder meer in te zetten op golfenergie aan de noordwestzijde van Texel in de Noordzee. Het heeft een grote potentie aan stroom opwek en is nauwelijks zichtbaar boven water. Waarmee het past binnen onze kernwaarden. Wat is er nodig om dit te realiseren? Commitment van de gemeente, provincies, Rijk, Rijkswaterstaat, Waddenfonds en mogelijk InvestNL Bij grote projecten duurt een geheel traject vanaf het indienen van een complete vergunningsaanvraag ongeveer een half jaar, mits de aanvrager gedegen vooronderzoek heeft gedaan. Er zijn daarom regeltechnische en juridische wijzigingen nodig die de netbeheerders meer ruimte geven om andere factoren mee te nemen in de afwegingen voor de volgorde waarin projecten aangesloten worden om meer ruimte te bieden aan Energie uit Waterprojecten. En er zijn standaarden nodig voor de toetsing om de vergunningverlening te versnellen. Wat levert het op en wanneer? Tussen nu en 2030 en na 2030 Het voordeel aan golfenergie is dat het, ten opzichte van andere vormen van duurzame energie opwerk, altijd aanwezig is. In de winter wel met een hogere opwekpiek dan in de zomer. De verwachting is dat Texel in 2030 ongeveer 81 GWh aan elektriciteit nodig heeft. Een deel van deze elektriciteit, ongeveer 16 GWh (20%), zal opgewekt worden door zonnestroom op Texel.

Er is voldoende potentieel aan golfenergie en voldoende ruimte op de Noordzee voor elke gewenste hoeveelheid. Dus ook voor de opwek van de overige 65 GWh (80%) De ruimte die golfenergie installaties nodig hebben is beperkt. Voor de opwek van 15 GWh (ongeveer 20% van het totaal gebruik aan elektriciteit op Texel, 4000 huishoudens) uit golfenergie is 10 hectare nodig op de Noordzee. Hier liggen dan 50 golfenergieapparaten van 100 kW. 1 apparaat is ongeveer 10 bij 10 meter. De verwachting is dat, met deze inzet en snelheid, er in 2026 alleen enkele (kleinschalige) pilotprojecten zijn gerealiseerd. Het concept opwek golfenergie kan daarna snel groeien. Afhankelijk van het tempo van opschaling van de technieken, het tempo van de vergunningverlening en de beschikbare netcapaciteit kan, rond 2030, 20 tot 40% van het elektriciteitsverbruik van Texel zelf opgewekt worden met golfenergie. Een verhoging van dit percentage na 2030 is, naar wens, mogelijk. Wat kost het? De kostprijs van golfenergie medio 2030 is ongeveer 32 eurocent per kWh. Er is financiële ondersteuning nodig van o.a. het Waddenfonds voor opschaling. Hoe meer er geïnvesteerd wordt in onderzoek, hoe minder eurocent per kWh uiteindelijk. Wat moet er nog uitgezocht worden? Veel is al uitgezocht. Zie ook het rapport van TNO uit 2024; “ Het potentieel van energie uit water in en rondom het Waddengebied”.

Waar de gemeente Texel 1 van de opdrachtgevers van is geweest. Nader onderzoek dient er nog wel gedaan te worden naar: de impact van golfenergie op de ecologie. Eerdere onderzoeken hebben geen negatieve effecten aangetoond. Er is zelfs een verwachting dat de golfenergie installaties een positieve impact kunnen hebben op de natuur/ecologie. de kabels die op de zeebodem liggen en in of nabij Natura 2000 gebieden liggen. De daadwerkelijke investeringskosten voor Texel/Waddenfonds/provincie/Rijk Het ruimtelijke vergunningsproces (welke instantie moet wat leveren).

43

5. Aardwarmte 5.1 advies aardwarmte Stemmen voor 74% Omschrijving van het advies Op Texel is in 1964 tijdens een boring nabij de Hoofdweg (noord- oosten van Texel) een waterreservoir met een temperatuur van 93 °C op ca 2800 mtr aangetoond. Bestudering van de gegevens laat zien dat de temperatuur bij nader onderzoek boven de 100 °C zal liggen. Verdere gegevens tonen aan dat het gaat om een groot, goed doorstroombaar reservoir. In de scheepvaart gebruikte technieken zetten warmte uit water vanaf 90 °C om in elektriciteit. Vanuit deze gedachte adviseren wij Texel om aanwezige aardwarmte winning te ontwikkelen en deze warmte om te zetten in elektriciteit voor gebruik op het Texelse elektriciteitsnet. Wat is er nodig om dit te realiseren? Goedkeuring door de gemeente Texel, en een investering in verder geologisch onderzoek. Voorlichting aan de Texelse gemeenschap en andere belanghebbenden. Fondsen, denk aan diverse subsidies en financieringen. Gemeentelijke en Provinciale vergunningen. Technische uitvoering: Mede gezien de wens van de regering om vergelijkbare projecten in publieke handen te houden adviseren wij uitvoering in hoofdzakelijk plaatselijke, publieke handen te houden, bijvoorbeeld door oprichting van een coöperatie welke een projectgroep aanstuurt.

Wat levert het op en wanneer? Uitvoering levert 15-20 % van de Texelse elektrische energiebehoefte per gerealiseerde unit op, welke continu, onafhankelijk van weersomstandigheden, winbaar is. De methodiek is op schaalbaar naar meerdere units. Uitvoering voldoet aan de Texelse kernwaarden, en ondersteunt de zelfvoorzienendheid van Texel ten aanzien van energie. Restwarmte uit het elektrificatie proces is inzetbaar voor plaatselijke verwarming, zoetwater productie, tuinbouw, of warmteafhankelijke productieprocessen. Het opwekken van de elektriciteit is volledig CO2-vrij en bewerkstelligt klimaat- en energieneutraliteit. Na het afronden van het vergunningstraject is de doorlooptijd van het project ongeveer anderhalf jaar, 2030 is dus uiterst haalbaar. Een unit zoals voorgesteld kent een technische levensduur van ca 30 jaar (minimaal) Wat kost het? We hebben in 2017 al een sommatie van kosten gemaakt, denk aan 23 miljoen euro per unit. Hierbij is inflatie sindsdien meegenomen, er is niet gekeken naar incidentele prijsverhogingen voor de diverse onderdelen. Het project zou regionaal een voortrekkersrol vervullen, en zal hoog subsidiabel zijn. Wellicht zijn de bespaarde kosten van een niet aangelegde tweede WadKabel in te zetten.

Uitgaande van een subsidie niveau van 50 % en een rente van 6 % op het te financieren deel komen wij uit op een kWh prijs van 0.27 €, gezien de huidige ontwikkelingen op de energiemarkt aan de onderzijde van de kWh prijzen. De winning is bij deze 0.27 € budgetneutraal. In de kWh prijs is volledige vervanging van de unit na 20 jaar mee gecalculeerd. Wat moet er nog uitgezocht worden? Voor het advies zijn de nodige datasets ingezien/onderzocht.

44

6. Lokaal opwekken en opslaan 6.1 Lokaal en gezamenlijk opwekken, verbruiken en opslaan van energie Stemmen voor 75% Werkend van/tot

: 2026 – geen einddatum

Wat is het idee? Via een Energy hub lokaal en gezamenlijk opwekken, verbruiken en opslaan van energie via een eigen stroomnet. Opwek d.m.v. eigen pv-panelen en windenergie, t.b.v. eigen en gezamenlijk verbruik. Een cluster/collectief van organisaties/particulieren die gezamenlijk aan energiebeheer doen. Bv een bedrijventerrein, nieuwbouwproject. Bv een collectief van Sporthal, Skool, OSG, Gemeentehuis, Zwembad, sportterrein. Wat is er nodig om dit te realiseren? - Wet en regelgeving aanpassen; - Ondersteuning vanuit gemeente Texel. - Inzicht krijgen in opwek en verbruik van energie van de deelnemers; - Centrale coördinatie en beheer (bv via een energie coöperatie – TexelEnergie) - Energy Management Systeem (software voor energiebeheer en onderlinge financiële verwerking); - Samenwerking met Liander; - Samenwerking met TexelEnergie; - Financiën om de businesscase sluitend te maken, onderzoek naar subsidies.

Wat levert het op en wanneer? - Opvangen van piekmomenten in energieverbruik (flatten the curve); - Efficiënter gebruik van de beschikbare capaciteit van het net; - Mogelijkheid tot meer en zwaardere aansluitingen; - Optimaal benutten van duurzaam opgewekte energie; - Voorkomen van het uitschakelen van pv-panelen; - Verminderen van netcongestie, technisch afdwingen dat de netcongestie niet wordt vergroot - Besparing op terugleverkosten, geen aanschaf en kosten voor thuisbatterij - I.v.m. verminderde afhankelijkheid wordt de weerbaarheid m.b.t. geopolitieke spanningen vergroot - Omdat gebruik wordt gemaakt van bestaande technieken en apparatuur kan dit op korte termijn gerealiseerd worden, vanaf 2026. Wat kost het? - Volgens experts is het lastig een sluitende businesscase te maken. Het concept vraagt waarschijnlijk extra financiële inspanning t.o.v. de businesscase. Wat moet er nog uitgezocht worden? - Verdieping in de businesscase - Politieke bereidheid en voortrekkersrol gemeente door deelname aan concept - Beheersbare proeftuin/voorbeelden

45

Tekening Energyhub:

6.2 TESO zelf energievoorziening oplossen Stemmen voor 71% Ons advies is om TESO te stimuleren om via innovatie zoveel mogelijk zelf op te lossen wanneer ze elektrisch willen gaan varen (bijv. met zon en opslag). Dit om het eiland te ontzien van de energievraag.

7. Energieopslag 7.1 Efficiënte Energieopslag voor een Duurzaam Texel Stemmen voor 85% Inleiding Energieopslag vormt een cruciaal onderdeel van Texels energietransitie. Het opslaan van energie zorgt ervoor dat pieken in opwekking en dalen in verbruik beter op elkaar kunnen worden afgestemd, wat leidt tot een optimale benutting van zowel lokale opwek als de capaciteit van de WadKabel. Op de korte termijn kunnen batterijen een oplossing bieden voor peakshaving en net balancerend. Op de lange termijn kan opslag in de vorm van waterstof en thermische energie helpen om overschotten van groene stroom op te slaan voor toekomstige behoeften. Situatieschets Texel heeft in de opwek ambities te maken met fluctuaties in duurzame energieopwekking (zon en wind) en een variërende energievraag door toerisme en seizoensinvloeden. De WadKabel vormt momenteel een bottleneck bij pieken in energievraag, terwijl overschotten aan lokaal opgewekte energie onbenut blijven. Opslagtechnologieën kunnen deze uitdagingen aanpakken en de energietransitie versnellen, hiermee de verdere groei van opwek mogelijk maken. 46

20 15 0-6 10

6-12

5

12-18 18-24

0 Q1

Q2

Q3

Zon

Q4

Q1

Q2

Q3

Q4

Wind

Q1

Q2

Q3

Q4

Q1

Golf

Q2

Q3

Q4

TOTAL

Illustratie: Verwachte opwek door het jaar en per tijdvak

Doelstelling Het implementeren van een geïntegreerd opslagbeleid dat op korte termijn zorgt voor verlaging netcongestie, flexibiliteit in het gebruik en opwek, en op lange termijn bijdraagt aan een veerkrachtig en onafhankelijk energiesysteem. Advies: Korte Termijn (2025-2028)

7.2 Thuisbatterijen (Lithium) Stemmen voor 78% Beschrijving: Subsidieer en promoot de installatie van lithium-thuisbatterijen bij huishoudens en daarnaast bij grootverbruikers sturen op het installeren van opslag. Deze batterijen slaan overtollige zonne- en mogelijk windenergie op voor gebruik tijdens piekuren. Daarnaast zal het ’s nachts opladen van de batterij direct een kosten besparend effect hebben. Voordeel: Directe ontlasting van de WadKabel op de piekmomenten en vermindering van afhankelijkheid van het net in het algemeen. Acties: Start een subsidieprogramma voor huishoudens. Voorzie gebruikers van slimme meters die batterijen optimaal aansturen. Grootgebruikers wijzen op de voordelen en ook bepaalde restricties opleggen. Kosten: Nog te bevestigen en zal zijn aan de hand van wens en grote, gedachten zijn tussen 3,000 en 20,000 euro

7.3 Buurtbatterijen (Lithium of Zout) Stemmen voor 79% Beschrijving: Installeer buurtbatterijen op wijkniveau om lokaal opgewekte energie op te slaan en te verdelen. Voordeel: Efficiënt gebruik van zonne-energie binnen een buurt en ondersteuning bij peakshaving. Acties: Identificeer geschikte locaties en wijkinitiatieven. Onderzoek de haalbaarheid van zoutwaterbatterijen als duurzaam alternatief. Onderzoek het concept in het algemeen waarbij de voordelen goed verdeeld worden onder de gebruikers en het duidelijk is wie wel en wie niet deelneemt. Kosten:

47

Nog te bevestigen en zal zijn aan de hand van wens en grote, gedachten zijn tussen 50,000 en 200,000 euro

7.4 Eilandbatterijen (Lithium of Zout) Stemmen voor 72% Beschrijving: Een grootschalige batterijopslag op Texel om energieoverschotten op te vangen. De vorm van containers en vlakbij de stations op het eiland, hoofd en tussen stations. Voordeel: Peakshaving op eilandniveau en optimalisatie van de WadKabel. Acties: Werk samen met TexelEnergie en Liander voor netintegratie. Verken financieringsopties via subsidies en coöperatieve modellen. Kosten: Nog te bevestigen en zal zijn aan de hand van wens en grote, gedachten zijn tussen 1,000,000 en 2,000,000 euro Terugverdientijd met flexibele tarieven, ’s nachts binnenhalen scheelt aanzienlijk. Voordelen Korte Termijn: Verbeterde stabiliteit van het lokale energienet. Lagere energiekosten voor bewoners door slimmer gebruik van goedkope daluren. Efficiënt gebruik van duurzame energiebronnen zonder verspilling. Advies: Lange Termijn (2030-2040)

7.5 Waterstofopslag Stemmen voor 59% Beschrijving: Gebruik overtollige zonne-, getijden- en windenergie om waterstof te produceren en op te slaan. Waterstof kan worden ingezet voor transport, verwarming en als brandstof voor elektriciteitsopwekking. Voordeel: Langdurige opslag en veelzijdige toepassingen. Acties: Bouw een waterstofproductiefaciliteit in samenwerking met TexelEnergie. Verken integratie van waterstof in transport (bussen, auto’s).

7.6 Thermische Opslag Stemmen voor 66% Beschrijving: Gebruik thermische buffers voor opslag van warmte-energie, vooral geschikt voor huishoudens en bedrijven met hoge warmtebehoefte. Voordeel: Balans tussen duurzame opwek en warmtevraag in de winter. Acties: Stimuleer innovatieprojecten met thermische buffers om een heel seizoen mee te overbruggen. Onderzoek koppelingen met biovergisting en andere lokale warmtebronnen. Voordelen Lange Termijn Maximale benutting van lokaal opgewekte groene energie. Creëren van een veerkrachtig energiesysteem dat bestand is tegen fluctuaties. Vermindering van CO₂-uitstoot door integratie van schone waterstof en thermische opslag.

48

Conclusie: Een veelzijdige aanpak voor energieopslag op Texel, met een mix van korte- en lange termijn oplossingen, is essentieel om de energietransitie te versnellen en een passende zelfvoorzienendheid van het eiland te waarborgen. Batterijopslag kan directe impact hebben op peakshaving, terwijl waterstof en thermische opslag op lange termijn zorgen voor een veerkrachtig energiesysteem dat klaar is voor de toekomst.

8. Organisatie en regelgeving 8.1 Regelgeving en praktische uitvoerbaarheid door de gemeente Stemmen voor 79% In het kort: Gemeente Texel is al langere tijd op de hoogte van problemen rondom de energievoorziening. Niet alleen is er sprake van een overbelast net, ook de WadKabel is binnen nu en 5 jaar ontoereikend om aan de vraag richting het eiland te voldoen. 3 juni 2022 werd het coalitieakkoord van Texels belang, PVDA Pro Texel en GroenLinks Texel bekend gemaakt. In dit coalitieakkoord kon geen consensus bereikt worden over dit onderwerp. Het werd teruggelegd bij de inwoners van het eiland, die pas nog naar de stembus getogen waren om hun keuze te laten blijken. Uit deze patstelling is het idee voor een inwonersberaad geboren, wat nu 2,5 jaar na het coalitieakkoord het advies zal uitbrengen. De rol van de gemeenteraad in deze kwestie is afwachten en hopen op een magische oplossing, het liefst uit andermans koker. Dit is een onacceptabele houding en getuigt niet van visie. Onderstaand advies is bedoeld om alle, nog volgende, sub adviezen wettelijk gezien mogelijk te maken. Wat is het advies? Ruimte in regelgeving. Ons advies is om ruimte in het omgevingsplan te creëren zodat er energieoplossingen en verduurzaming van bebouwing mogelijk gemaakt worden met een ‘binnenplanse vrijstelling’.

Het moet niet bij recht toestaan worden, maar met een OPA (Omgevingsplanactiviteit), zodat er getoetst moet worden op het overige gemeentelijk beleid zoals onder andere de Texelse kernwaarden, zodat bij elke aanvraag alle belangen worden afgewogen en er geen grond is voor beroep op deze wijziging. Energieoplossingen: Onder energieoplossingen worden de oplossingen verstaan zoals worden geadviseerd door het burgerberaad in de breedste zin van het woord, voor opslag en opwekking. Verduurzaming: Onder verduurzaming wordt onder andere verstaan, het buitenom isoleren van bebouwing, waardoor er mogelijk niet voldaan kan worden aan de toegestane nok en goothoogte, de maximale oppervlakte of het bouwen binnen het bouwvlak. Wat is er nodig? Een onafhankelijk stedenbouwkundig adviesbureau voor het opstellen van het omgevingsplan in samenwerking met de ambtenaren. Daarnaast moeten de benodigde onderzoeken gedaan worden voor het omgevingsplan, zoals bijvoorbeeld een ecologisch onderzoek. Zo’n 20 a 30.000 euro, jaarlijks beschikbaar stellen om regelmatig het omgevingsplan te herzien wanneer nieuwe energieoplossingen zijn ontwikkeld en beschikbaar komen. Deze moeten dan opgenomen worden in het omgevingsplan. 49

Wat levert het op en wanneer? Een toekomstbestendig eiland, op de korte (2-5 jaar) en langere termijn. Kaders en mogelijkheden voor particulieren, ondernemers en ontwikkelaars van energietechniek om hun eigen rol in de energietransitie en het (dreigende) tekort te kunnen spelen. Kijk ook naar andere plekken in de wereld, zoom uit. Dit zou creativiteit ten goede komen. Het zorgt bij de Texelaar voor daadkracht en draagkracht. Wat kost het? Gage voor de inhuur van een stedenbouwkundig adviesbureau of experts betrokken bij onderzoeken.

8.2 Energie ambassadeur Stemmen voor 88% Regelgeving en praktische uitvoerbaarheid door de gemeente II Het is belangrijk dat de gemeente stelling inneemt, visie ontwikkelt en zich duidelijk zichtbaar inspant voor dit onderwerp. Wat is het advies? Ons advies is om een ambassadeur/commissie in te stellen voor energie. Laat deze personen, onder andere, verantwoordelijk zijn voor de volgende zaken: • Communicatie. Tijdige, transparante en regelmatige communicatie naar burgers, stakeholders en Liander. Zorg dat men hier niet omheen kan. Meedenken in oplossingen, als iets een ‘nee’ is, hoe dan wel? Betrokkenheid bij het inrichten van nieuw beleid. Betrokken bij toetsing van vergunningen of mooier nog, bij het adviseren van de aanvragen. • Beschikbaar voor iedereen, burgers (ook minima) en bedrijven. Wat is er nodig? Kundig personeel, een team van 3-5 medewerkers. Wat kost het? Loon voor deze medewerkers in schaal 10-11 en ruimte aan de vergadertafel. Wat levert het op en wanneer? Minder wrijving, duidelijkheid voor iedereen betrokken bij het eiland. Er komen duidelijke beleidskaders. Mogelijkheden en oplossingen. Iemand die verantwoordelijk is voor de lijntjes naar Liander, die in onze ogen meer urgentie dient te geven aan de problemen. Creativiteit, daadkracht en draagkracht. Tijdspad: Binnen 2-3 jaar zou dit zijn vruchten af moeten werpen.

50

8.3 Lessen uit het verleden. Geen vooruitgang zonder terugkijken Stemmen voor 81% 1. Wat is het idee De afgelopen twintig jaar zijn er in opdracht van de gemeente meerdere rapporten over duurzame energie verschenen met de aanbevelingen uit die rapporten is onvoldoende gedaan. De belangrijkste conclusies over de afgelopen jaren 2000-2024 zijn: De na te streven doelen waren of onrealistisch of onduidelijk of allebei. De doelen werden in tijd opgeschoven. Opvolging en communicatie over het achterlopen op de planning waren niet duidelijk. Het ontbreken van voldoende ondersteuning werd al vroeg als risico onderkend. Coalitie wisselingen hielpen niet bij het bepalen van een korte en lange termijnvisie op het energievraagstuk. ACTIE Wij roepen het College en de Raad op om nog deze raadsperiode aan de slag te gaan met de lessen die uit het verleden geleerd kunnen worden en verantwoordelijkheid te nemen. 2. Wat is nodig om het te realiseren Op basis van de lessen uit het verleden stellen we de volgende beleidsverbeteringen voor Ga voor meerjarige plannen met heldere haalbare doelen voor 2035 en 2050.

Verleng de beleidsplannen en uitvoeringsplannen naar minimaal 6 jaar Richt een goede planningscyclus in met Plan/Do/Check/Act zodat er systematisch wordt gewerkt en teruggekoppeld kan worden Zorg voor regelmatige terugkoppeling en betrokkenheid ook naar de bewoners Versterk de ambtelijke capaciteit om met de adviezen van het burgerberaad aan de slag te gaan en benoem een energie-commissaris om continuïteit en samenhang te borgen. Stem de uitkomsten van het Burgerberaad af met de Taskforce Netcongestie Op basis van het rapport Haskoning en de lessen uit het bewonersberaad hebben we de volgende inhoudelijke voorstellen Tot 2033 hebben we vooral een congestieprobleem. Richt je hierbij op het oplossen van de netcongestie door te besparen, afspraken te maken over het verbruik, slimme apps om energie te delen en het beter benutten van het netwerk. In samenspraak met Liander en de Taskforce Netcongestie. Organiseer dat de WadKabel wordt ingepland en uitgevoerd voor 2035 en zorg voor goed contactmanagement met Liander. Texelse kernwaarden zijn belangrijk. Bij besluitvorming en vergunningverlening horen kernwaarden meegenomen te worden. 3.

Wat levert het op Een planmatige manier om aan de slag te gaan en terug te koppelen Creatie van betrokkenheid en urgentie Richt je voor de korte termijn zoveel als mogelijk is, op het oplossen van de net congestie zorgt voor het planmatig verdelen van schaarste

51

9. Algemeen 9.1 Texelse Ambitie: Zelfvoorzienend in de Basisbehoefte Drie opties voor zelfvoorzienend zijn: Huishoudens exclusief bedrijven. Stemmen voor 53% Huishoudens inclusief primaire bedrijven (zoals supermarkten en zorginstellingen). Stemmen voor 63% Huishoudens inclusief alle niet-toerisme-gerelateerde bedrijven, met uitzondering van toeristische bedrijven die voor hun eigen voorziening zorgen. Stemmen voor 68% Dit advies richt zich op het vaststellen van een duidelijke ambitie voor Texel om zelf te voorzien in de basisbehoefte van elektriciteit. Deze ambitie geeft een meetbaar doel en dient als basis voor andere adviezen over o.a. opwekking, opslag, distributie van energie en bewustwording van energiegebruik. De gemeenteraad wordt geadviseerd een ambitie vast te stellen, specifiek gericht op een deels zelfvoorzienende elektriciteitsinfrastructuur. Dit geeft als resultaat dat er meer capaciteit beschikbaar is op het bestaande netwerk om pieken van bijvoorbeeld toerisme en grootverbruikers op te vangen. Drie opties voor zelfvoorzienend zijn: Huishoudens exclusief bedrijven. Huishoudens inclusief primaire bedrijven (zoals supermarkten en zorginstellingen). Huishoudens inclusief alle niet-toerisme-gerelateerde bedrijven, met uitzondering van toeristische bedrijven die voor hun eigen voorziening zorgen.

Benodigde stappen: Ø Draagvlak creëren: Bewustwording bij bewoners en toeristen over hun energieverbruik. Peiling onder deelnemers van het burgerberaad toont 50% steun voor basisbehoefte, 20% voor volledige zelfvoorziening (incl. toerisme), 30% zonder specifieke inspanning. Ø Gemeentelijke ondersteuning: Gemeenteraad communiceert de gekozen ambitie naar inwoners en belanghebbenden. Gemeente faciliteert samenwerking tussen experts en andere groepen. Aanstellen van een beleidsmedewerker voor duurzame energievoorziening op Texel. Ø Data verzamelen: Inzicht in de kwantitatieve elektriciteitsbehoefte (seizoenen, maanden, weekenden). Analyse van de energievraag versus lokale opwekking. Ø Strategieontwikkeling: Opmaken van een actieplan op basis van data voor het bereiken van de gekozen ambitie. Versoepeling van het omgevingsbeleid om duurzame ambities mogelijk te maken. Vergelijken van beleid met andere gemeentes en eilanden (bijv. Alkmaar, Houten, Duitse en Deense Waddeneilanden). Wat levert het op en wanneer? Ø Korte termijn (2025-2030): Gedeelde visie op energieoplossingen voor Texel. Duidelijk plan voor verduurzaming en stabilisatie van de energievoorziening. Eerste stappen richting de gekozen ambitie van zelfvoorziening, met opwek- en opslagmogelijkheden. 52

Ø Middellange termijn (2030-2040): Lagere afhankelijkheid van externe energieleveranciers. Volledige implementatie van de ambitie, met Texel als voorbeeld van duurzame en autonome energievoorziening. Ø Wat kost het? De kosten zijn afhankelijk van de keuzes in opwekking, opslag en distributie. Een kosten-batenanalyse volgt na de vaststelling van de ambitie en strategie. Ø Wat moet er nog uitgezocht worden? Definitie van de basisbehoefte: hoeveel elektriciteit is nodig voor verschillende scenario’s (huishoudens, bedrijven)? Informatie over de energiebehoefte in de verschillende seizoenen, maanden en dagen. Potentiële bijdragen van lokale opwek- en opslagmiddelen. Technologische en juridische obstakels voor uitvoering van de ambitie.

9.2 Pas op de plaats Stemmen voor 24% Netcongestie is iets wat nu al speelt. En in de toekomst een veel groter probleem wordt zolang de nw kabel er nog niet ligt. Een oplossing daarvoor krijgen we niet voor 2035. Niet voordat er ene zwaardere kabel naar Anna-Paulowna komt te liggen. Wat kunnen we doen? Pas op de plaats maken. Dat betekend geen nieuwe aansluitingen, geen warmtepompen geen elektrische auto's, niet extra duurzame energie-opwekken, ophouden met bouwen en aanleggen, verhuur van zomerhuizen in de winter beperken. Concreet is dat de groei van gebruik van het elektriciteitsnet stoppen voor zowel afname als toevoegen. En de energietransitie even in de koelkast zetten. Pas Op De plaats: Energietransitie gefaseerd invoeren wanneer dit mogelijk is maar nu even niet. (nieuwe kabel) Juist wel nu Energiebesparende maatregelen nemen als eerste uitvoeren zoals isoleren. Voor iedereen! Niet de bedoeling om te verbieden of stilstand te kweken maar om een stuk bewustwording/advies/inzicht vanuit overheid (gemeente) te verlangen wat er nog wel mogelijk is.

53

Bijlagen Afkortingen/ definities o

Liander: Regionale Netbeheerder verantwoordelijk voor de elektriciteits- en gasinfrastructuur op Texel.

o

TESO: Texelse Eigen Stoomboot Onderneming - Veerdienst tussen Texel en Den Helder, mogelijk zelfvoorzienend in energie in de toekomst.

o

WadKabel: De elektriciteitskabel die Texel verbindt met het vasteland en zorgt voor stroomvoorziening van het eiland.

o

Energieneutraal: Een situatie waarin Texel evenveel energie opwekt als het verbruikt, door fluctuatie blijft de afhankelijkheid van externe bronnen.

o

Netcongestie: Overbelasting van het elektriciteitsnetwerk waardoor aanbod, vraag en opwek niet volledig zouden kunnen worden verwerkt.

o

Inwonersberaad: Een representatieve groep inwoners die via loting wordt geselecteerd om gezamenlijk beleidsadviezen te formuleren.

o

Zelfvoorzienendheid: Het lokaal opwekken, opslaan en gebruiken van energie zonder externe afhankelijkheid.

o

Blue Energy: Technologie die elektriciteit opwekt uit het verschil in zout- en zoetwater, met potentieel voor Texel.

o

Energy hub: Een lokaal systeem waarin bedrijven en inwoners gezamenlijk energie opwekken, opslaan en delen.

o

Thermische Opslag: Opslag van warmte-energie in buffers om pieken in vraag en aanbod te balanceren.

Gebruik van afkortingen en definities Deze termen bieden duidelijkheid over technische, organisatorische en sociale aspecten die centraal staan in de aanbevelingen van het Inwonersberaad. Begrip hiervan is cruciaal voor het succesvol realiseren van Texels energietransitie.

54