Bestuurlijk advies

Advies Zaaknummer

3465037 1

Integrale Waterveiligheidsstrategie Texel Programma 1

Veiligheid op orde

Advies Voorgesteld wordt te besluiten: 1. De integrale waterveiligheidsstrategie Texel vast te stellen 2. Te kiezen voor ambitieniveau 2 (schuilen, overleven en basis voor herstel vitale structuren 3. De aanbevelingen uit de integrale waterveiligheidsstrategie op te volgen

Toelichting In het Deltaprogramma 2021 is opgenomen dat voor alle eilanden een integrale waterveiligheidsstrategie (IWVS) zal worden opgesteld. Het is in verband met de voorziene zeespiegelstijging wenselijk om te anticiperen op het restrisico van een overstroming. Door het kiezen van een ambitieniveau beperken we de gevolgen voor de inwoners en de vitale infrastructuur en verkleinen we het beroep dat in geval van een overstroming op de crisisbeheersing gedaan moet worden.

Bijlagen 1. Integrale waterveiligheidsstrategie Texel

Consequenties

 Personeel/Organisatie  Juridisch  Beleid  Financieel

Inkoop/Aanbesteding Deregulering Majeure risico’s Beheer

   

Belanghebbenden Structuurvisie

 

Integrale Waterveiligheidsstrategie Texel Samenvatting In het Deltaprogramma 2021 is opgenomen dat een integrale waterveiligheidsstrategie (IWVS) wordt opgesteld voor ieder Waddeneiland voor hoogwater en overstromingen op basis van de principes van meerlaagsveiligheid. De focus bij de uitwerking van de IWVS ligt op de ruimtelijke inrichting waarbij het huidige preventiebeleid uitgangspunt is. De eilanden zijn in geval van overstroming enige tijd op zichzelf aangewezen. Met de ruimtelijke planvorming ligt de nadruk op de leefbaarheid, de vitale functies en het herstel na een overstroming. Een meer robuuste inrichting leidt tot minder afhankelijkheid van het vasteland en heeft positieve effecten op de crisisbeheersing in het geval van een overstroming.

Inleiding / aanleiding In het Deltaprogramma (2021) is opgenomen dat voor ieder Waddeneiland een integrale waterveiligheidsstrategie (IWVS) wordt opgesteld, op basis van meerlaagsveiligheid (1. Preventie, 2. Ruimtelijke Ordening, 3. Crisisbeheersing). Bij het opstellen van de integrale waterveiligheidsstrategie is ervan uitgegaan dat laag 1 op orde is en blijft. Omdat er landelijk nog weinig ervaring was opgedaan hoe een dergelijke strategie zou moeten worden opgesteld is eerst in 2022-2023 een pilot uitgevoerd voor het buitendijkse gebied van Vlieland en het binnendijkse gebied van Ameland. Na het succesvol afronden van de pilot hebben de afzonderlijke eilandcolleges ingestemd met een vervolg om te komen tot een (meerlaags) integrale waterveiligheidsstrategie (IWVS) per eiland. De vervolgstudie is, net als de pilot, uitgevoerd door HKV, adviesbureau op het gebied van water en veiligheid. Over de pilot en het vervolgtraject zijn de gemeenteraden geïnformeerd tijdens een gezamenlijke digitale raadsbijeenkomst op 13 juli 2023. De vervolgstudie is nu afgerond. Er is een eindrapportage opgeleverd in 5 afzonderlijke eilandrapporten. In elk rapport is een uitgebreide managementsamenvatting opgenomen. Naar deze managementsamenvatting wordt kortheidshalve verwezen. Doel / beoogd resultaat Handvaten verkrijgen om Texel in de toekomt meer klimaatrobuust in te richten.

Resultaten van deze studie zullen worden gebruikt voor de omgevingsvisies en omgevingsplannen. Daarnaast biedt de studie handvaten voor het opstellen van handelingsperspectieven bij overstroming voor de gemeente en veiligheidsregio’s. Een keuze maken voor de toekomst De gemeenteraad wordt gevraagd de ‘Integrale Waterveiligheidsstrategie Texel’ vast te stellen. Daarnaast wordt de raad gevraagd een ambitieniveau te kiezen. Voor het in de toekomst omgaan met het (rest)risico van overstroming en de stijgende zeespiegel is het van belang om te bepalen welk ambitieniveau wordt nagestreefd. Het rapport met op te volgen aanbevelingen en het bepaalde ambitieniveau vormen gezamenlijk de integrale waterveiligheidsstrategie. Aanvullend daarop zal de veiligheidsregio een handelingsperspectief bij overstroming opstellen. Op Texel zal dit mogelijk niet apart voor het

eiland gebeuren maar de Veiligheidsregio Noord-Holland Noord is betrokken geweest bij de IWVS en zal de resultaten hiervan meenemen in hun eigen handelinggsperspectief. Conclusies De rapportage leidt tot de volgende conclusies: - Op het eiland zijn er voldoende mogelijkheden voor inwoners en toeristen om tijdens en na een overstroming op het eiland te schuilen. - Voor vitale en kwetsbare objecten kunnen voorzieningen worden getroffen om de kwetsbaarheid te verkleinen zodat sneller herstel kan plaatsvinden. - De impact van zeespiegelstijging verschilt voor het binnendijks en buitendijks gebied. Binnendijks zorgen de waterkeringen voor een ondergrens in de kans van voorkomen van overstromingen. Voor het buitendijks gebied betekent zeespiegelstijging dat overstromingen vaker zullen voorkomen, tenzij het gebied meegroeit met de zeespiegel of dat waterkerende elementen ook worden versterkt. - Er is ruimte nodig om waterkeringen en buitendijks gebied op orde te houden. Deze ruimtevraag neemt toe naar mate de zeespiegel stijgt. Aanbevelingen en aandachtspunten Voor de gemeenten zijn er na afronding van deze studie nog verschillende vervolgstappen te zetten. In de rapportage worden deze geadresseerd als aanbevelingen en aandachtspunten: De belangrijkste aanbevelingen betreffen, kort samengevat: 1.

Communiceer met bewoners en toeristen over de mogelijkheden om te overleven, op basis van een door de veiligheidsregio’s vastgestelde strategie. 2. Stel het ambitieniveau vast en veranker dat in het omgevingsplan. a. Stel kaders en richtlijnen op voor o.a. ontwerphoogten en zorg voor bereikbare routes naar verschillende woonkernen b. Ga in overleg met beheerders van vitale objecten over mogelijke maatregelen 3. Bepaal aan de hand van de opgedane inzichten of er objecten zijn die acute aandacht vragen. 4. Stel de typering van vitale objecten eenduidig vast in de omgevingsplannen, en onderhoud deze gegevens in samenspraak met veiligheidsregio en waterbeheerder(s). 5. Actualiseer reserveringszones rond primaire keringen en waterkerende elementen in het buitendijks gebied, alsmede ruimte voor het meegroeien van duinen. 6. Bepaal indien nodig eisen en verantwoordelijkheden voor (onderhoud) van beschermingswerken in buitendijks gebied. Verder worden in de rapportage aandacht gevraagd voor: - De beschikbaarheid en kwaliteit van de overstromingsscenario’s, met name buitendijks. De verwachting is dat Rijkswaterstaat vanaf 2024 deze informatie actualiseert in het kader van de Europese Hoogwaterrichtlijn. HKV beveelt aan met de nieuwe scenario’s de aandachtpunten nog eens in meer detail te bekijken.

- Bij het opstellen en controleren van de database is gebleken dat de definitie van vitale en kwetsbare objecten niet altijd even eenduidig is. Aanbevolen wordt om een eenduidige lijst op te stellen die ook wordt beheerd en wordt ontsloten zodat die zowel voor ruimtelijk beleid als voor crisisbeheersing kan worden gebruikt. Ambitieniveaus

In de studie zijn drie ambitieniveaus beschouwd, waarbij voor elk ambitieniveau zichtbaar is gemaakt voor welke kwetsbare/vitale objecten bij die ambitie mogelijk maatregelen nodig zijn. In hoofdlijnen houden de ambities in: • Ambitie 1: Schuilen en overleven: Bewoners en toeristen kunnen op een droge schuilplaats worden ondergebracht. Levensmiddelen, hulpverleningsmiddelen zijn veiliggesteld en er worden beschermingsmaatregelen genomen om de continuïteit van crisiscentra en de aansluitpunten van de energievoorzieningen te waarborgen of snel te herstellen. • Ambitie 2: Schuilen, overleven en basis voor herstel vitale infrastructuur: Hoofdinfrastructuur van nutsvoorzieningen (drinkwater, waterhuishouding met stuwen en (riool)gemalen, gas, elektra en ICT) blijft functioneren. Aanlegplaatsen voor schepen zijn beschikbaar voor hulp van het vasteland inclusief ontsluiting via doorgaande wegen over het eiland. Materiaal en materieel voor herstelwerkzaamheden en noodvoorzieningen worden voorafgaand aan de overstroming veiliggesteld (aannemers, gemeentewerf etc.). • Ambitie 3: Schuilen, overleven en basis voor herstel vitale infrastructuur ++: Alle functies moeten gecontinueerd worden. Scholen en zorg, winkels etc. moeten kunnen doorgaan. Ruimtevraag meegroeien duinen en voorlanden De ambitieniveaus hebben invloed op hoe de ruimte wordt ingericht.

Daarnaast geldt een ruimtevraag voor het (natuurlijk) meegroeien van duinen en voorlanden. Er zullen versterkingen nodig zijn bij zowel harde als zachte waterkeringen. Hierin worden drie varianten onderscheiden: -variant 1: meegroeien zoals het nu gaat -variant 2: stimuleren meegroeien duinen en voorlanden -variant 3: extra stimuleren meegroeien duinen en voorlanden De waterschappen en Rijkswaterstaat zijn verantwoordelijk voor de primaire keringen. De gemeente zal m.b.t. het meegroeien een rol spelen bij de communicatie en eventuele aanpassing van het bestemmingsplan (of omgevingsplan). Dit zal een samenwerking zijn tussen waterschap/Rijkswaterstaat en gemeente en andere beheerders.

Argumenten tot advies Voorgesteld wordt om: 1. De integrale waterveiligheidsstrategie vast te stellen 2 .Te kiezen voor ambitieniveau 2 3. De aanbevelingen op te volgen

1.1 De integrale waterveiligheidsstrategie is een afspraak uit het Deltaprogramma Wadden In het Deltaprogramma (2021), is afgesproken dat voor ieder Waddeneiland een integrale waterveiligheidsstrategie wordt opgesteld. Met het afronden van deze rapportage wordt aan die afspraak voldaan. De uiteindelijke implementatie geschiedt met de opvolging van de aanbevelingen en het vaststellen van een handelingsperspectief door de Veiligheidsregio’s.

1.2 De gemeente is (mede) verantwoordelijk voor laag 2 (ruimtelijke ordening) binnen meerlaagsveiligheid Binnen het Nationaal Waterplan (2009) is het begrip meerlaagsveiligheid geïntroduceerd met daarbij behorende verantwoordlijkheden: Laag 1: preventie (bijvoorbeeld primaire keringen) Verantwoordelijk: Rijk, Rijkswaterstaat, provincies en waterschappen. Laag 2: ruimtelijke ordening (bijvoorbeeld ophogen infrastructuur, aanpassing riolering) Verantwoordelijk: Rijk, provincie en gemeenten. De integrale waterveiligheidsstrategie heeft gevolgen voor de toekomstige inrichting van Laag 2. Gemeenten moeten zorgen voor een klimaatrobuuste inrichting van hun gebied. Laag 3: crisisbeheersing (bijvoorbeeld evacuatieplannen) Verantwoordelijk: Rijk, provincie, veiligheidsregio’s en gemeenten. Op basis van het eindadvies van de Beleidstafel wateroverlast en hoogwater zijn er eind 2022 twee lagen toegevoegd, zoals ook genoemd in de Kamerbrief Water en Bodem sturend: Laag 0: Integraal onderdeel Waterbewustzijn: Nederlanders moeten zelfredzamer worden door meer bewust te zijn van de risico's. Laag 4: Herstel: Als er toch schade optreedt, wordt het snel en klimaatrobuust hersteld. Laag 0 wordt in de eindrapportage in de aanbevelingen benoemd, Laag 4 wordt geadresseerd in het vast te stellen ambitieniveau.

1.3 De conclusies en aanbevelingen geven inzicht hoe we veilig kunnen blijven wonen op Texel Uit de studie blijkt dat er voldoende schuilmogelijkheden zijn voor inwoners en toeristen. Voor vitale en kwetsbare objecten kunnen voorzieningen worden getroffen om de kwetsbaarheid te verkleinen zodat herstel kan plaatsvinden. Dit kan gebeuren bij nieuwbouw of renovatie van een object. De informatie uit de rapportage zal worden opgenomen in de omgevingsvisie en zo zorgen voor een goed afwegingskader bij het beoordelen van (nieuw)bouw van (vitale of kwetsbare) objecten. Bovendien kan de informatie uit de studie gebruikt worden in gesprekken met belangrijke partners als Rijkswaterstaat, waterschap en veiligheidsregio. 2.1 Met ambitieniveau 2 wordt een keuze gemaakt voor veiligheid én herstel Voor het in de toekomst omgaan met het (rest)risico van overstroming en de stijgende zeespiegel is het van belang om te bepalen welk ambitieniveau wordt nagestreefd. In de studie worden argumenten aangedragen die bij die keuze een rol kunnen spelen (paragraaf 2.7): - Kosten/baten Er wordt vanuit gegaan dat maatregelen pas worden genomen bij ver- of nieuwbouw. De baten worden gezien als vermeden schade bij overstroming.

De eventuele extra kosten voor een te kiezen ambitieniveau kunnen niet worden gegeven omdat het van veel verschillende omstandigheden afhangt (tijd, locatie, verantwoordelijke, etc.). Daarbij zal het steeds gaan om kosten bij verbouw, nieuwbouw of renovatie. Acute verplaatsing of verbouw van objecten is niet aan de orde. Het te kiezen ambitieniveau zal gaan gelden als extra kader bij ver- of nieuwbouw. - Verantwoordelijkheden Dit ziet m.n. op het opstellen van beleid, vergunningverlening en handhaving op het gebied van overstromingsbestendig bouwen.

- Uitvoerbaarheid Dit ziet o.a. op de benodigde capaciteit om de ambitie te vertalen naar beleid en uitvoering. - Leefbaarheid Gaat om welke betekenis het gekozen ambitieniveau heeft op de leefbaarheid. 2.2 Eilanden langer op zichzelf aangewezen Hoe groter de ruimtelijke ambitie, des te meer het mogelijk is dat de Waddeneilanden voor zichzelf kunnen zorgen bij en na een overstroming. Dit is nodig omdat in geval van een dijkdoorbraak de kans groot is dat ook op het vasteland grote schade zal zijn door overstromingen en de bijbehorende storm. In dat geval zal de hulp lastig op gang kunnen komen en zijn mensen enige tijd op zichzelf aangewezen. 2.3 Ambitieniveau 2: schuilen, overleven en basis voor herstel vitale infrastructuur Na weging van voorgaande argumenten stelt het college voor om in gezamenlijkheid (d.w.z dat alle eilanden dezelfde keuze maken) te kiezen voor ambitieniveau 2. Met dit ambitieniveau kiezen de eilanden niet alleen voor schuilen en overleven, maar zorgen we óók voor herstel van de vitale infrastructuur na een overstroming. Twee extra argumenten die deze keuze ondersteunen zijn: - Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) stelt dat Nederland in 2050 klimaat robuust moet zijn ingericht. - Met ambitie 2 wordt voldaan aan het eindadvies van de Beleidstafel wateroverlast: Als er toch schade optreedt, wordt het snel en klimaat robuust hersteld.

3.1 De aanbevelingen op te volgen Om verder invulling te geven aan het gekozen ambitieniveau is het nodig uitwerking te geven aan de aanbevelingen uit de integrale waterveiligheidsstrategie.

Vervolg proces handelingsperspectief (crisisbeheersing, laag 3) Veiligheidsregio Fryslân is vorig jaar gestart met de Pilot handelingsperspectief 'overstroming van Ameland' voor het opstellen van een handelingsperspectief en evacuatieplan voor Ameland, waarbij goed gebruik is gemaakt van de data en analyses uit de IWVS. De pilot is in de afrondende fase en zal een vervolg krijgen op de andere eilanden. Veiligheidsregio Noord-Holland Noord stelt haar eigen handelingsperspectief en evacuatieplan op maar is aangesloten bij de Pilot ‘overstroming van Ameland’ en neemt de resultaten hiervan mee. Kanttekeningen en risico’s Blijvende aandacht noodzakelijk Er zijn voldoende schuilmogelijkheden waardoor er geen directe actie vereist is. Toch is het, met het oog op de toekomst en de verwachte zeespiegelstijging, van belang de rapportage blijvend onder de aandacht te houden. Zonder directe noodzaak is er een risico voor het verslappen van de aandacht. Blijvende aandacht (ook bij partners zoals Rijkswaterstaat) is met name ook belangrijk voor buitendijkse gebieden, zoals de veerhavens die ook in de toekomst goed bereikbaar moeten blijven.

Alternatieven Door helemaal geen maatregelen te nemen m.b.t. levensmiddelen, hulpverleningsmiddelen en het waarborgen van de continuïteit van crisiscentra en de aansluitpunten van energie zullen overlevingskansen in geval van overstroming verkleint zijn. De herstelperiode zal aanzienlijk langer zijn. Ook zal niet worden voldaan aan de opgave die volgt uit het Deltaprogramma (2021) om Nederland in 2050 klimaatrobuust te hebben ingericht. Kiezen voor ambitie 1 betekent dat de vitale infrastructuur beschadigd raakt waardoor herstel langer duurt en er een groter beroep op de crisisdiensten gedaan wordt. Kiezen voor ambitie 3 daarentegen zal een grotere impact hebben en meer middelen vereisen voor wat betreft de ruimtelijke ordening en het (ver)bouwen van objecten. Alle functies moeten immers gecontinueerd worden voordat mensen terugkeren naar hun woning.

Financiële consequenties Het benodigde budget voor deze studie (destijds geschat op ca. € 50.000,-- totaal) zouden in eerste instantie worden bekostigd vanuit de gemeentelijke begrotingen, waarbij afrekening zou plaatsvinden op basis van de vastgestelde verdeelsleutel voor de 5 eilanden. Geprobeerd zou worden Cofinanciering te verkrijgen van de overige Deltaprogramma Waddengebied (DPW) partners. Bij het DPW is hiertoe een verzoek ingediend, met als uiteindelijk resultaat dat het gehele bedrag ad. € 43.875 excl. BTW, is bekostigd door het DPW. Kosten voor de eilanden zijn wel gemaakt in extra presentaties en een extra verduidelijking in het kaartmateriaal. Deze passen ruim binnen de begrote € 50.000,-- (totaal voor alle eilanden) Vaststelling van de strategie leidt niet tot directe kosten. Deze zijn pas aan de orde voor de beheerders van de objecten bij verbouw, nieuwbouw of renovatie. Acute verplaatsing of verbouw van objecten is niet aan de orde. Het te kiezen ambitieniveau zal gaan gelden als extra kader bij verof nieuwbouw. Oók bij gesprekken met andere partners. Dit vergt alertheid bij de eilanden zelf. Implementatie in omgevingsplannen zullen enige extra kosten met zich meebrengen, maar kunnen naar verwacht via bestaande budgetten en capaciteit worden opgevangen.

Communicatie Zoals eerder vermeld volgt de opdracht voor het opstellen van de waterveiligheidsstrategie uit het Deltaprogramma. Het ligt dan ook voor de hand om in de lijn van deze opdracht zowel intern als extern bekendheid te geven aan de uitkomsten van de eiland strategieën. Daarom is gekozen voor de raadsbrede informatieavond op 13 juni 2024 en daarna afzonderlijke instemming op de eilanden zelf. Extern zullen presentaties worden gegeven aan verschillende onderdelen van het Deltaprogramma en wellicht ook op het Deltacongres. Daarnaast zal er een persbericht worden verstuurd en zal er aandacht zijn in de nieuwsbrieven op de eilanden. Verdere communicatie als uitvloeisel van de IWVS volgt uit aanbeveling 1 en zal met de veiligheidsregio’s worden opgepakt.

(Concept / Voorgenomen)

Raadsbesluit Zaaknummer

3465037

Integrale Waterveiligheidsstrategie Texel Doelenboom Programma 1

Veiligheid op orde

De raad van de gemeente Texel: gelezen het advies van burgemeester en wethouders; gehoord de raadscommissie; Overwegende • •

-In het Deltaprogramma 2021 is opgenomen dat voor alle eilanden een integrale waterveiligheidsstrategie zal worden opgesteld -Het in verband met het restrisico van overstroming en de voorziene zeespiegelstijging wenselijk is hierop te anticiperen

Besluit 1. De integrale waterveiligheidsstrategie Texel vast te stellen 2. Te kiezen voor ambitieniveau 2 (schuilen, overleven en basis voor herstel vitale structuur) 3. De aanbevelingen uit de integrale waterveiligheidsstrategie op te volgen

Vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 16-10-2024, De griffier,

De voorzitter,

Bijlage 1. Integrale Waterveiligheid Strategie Texel