Agendabundel

Dit kan namelijk van invloed zijn op de valdempende eigenschappen van de ondergrond en tevens de uitstraling van de plek. Omdat zand gauw een bron van vuil vormt en een grote aantrekkingskracht op katten heeft, is het noodzakelijk dit om dit ten minste eens per jaar te verversen. Door een regelmatige visuele inspectie kan voorkomen worden dat een ondergrond te vies wordt om in te spelen. Houtsnippers (45 m2) vormen een goede ondergrond voor ongewenste kruiden. Deze dienen daarom regelmatig verwijderd te worden. Dit kan namelijk van invloed zijn op de valdempende waarde van de ondergrond en tevens de uitstraling van de plek. Omdat snippers organisch materiaal zijn, beginnen deze na verloop van tijd te composteren. Het is daarom noodzakelijk de snippers ten minste eens per 3 jaar te vervangen. Kosten per jaar: verwaarloosbare hoeveelheid/kosten

Totaaloverzicht kosten voor onderhoud Kostenpost Inspecties en registratie Onderhoud toestellen Onderhoud ondergronden Totale kosten voor onderhoud

Kosten € 6.300,-/jaar € 40.000,-/jaar € 9.200,-/jaar € 55.500,-/jaar

FTE 0,3 FTE 0,4 FTE 0 FTE 0,7 FTE

Bijlage D - Verslagen wandelingen ST

De Koog

8.11 Hoefslag

Paelwerck 8.10

Speeltuin Waddenhaven

8.31 Noordvlak

Schoudieck 8.09

29

8.12 Hoefslag

Buytengors 8.08

024 ng 2 i l e nd d erwa chil Kind Oudes vis i ru n B e D

Kinderwandelingen Speelruimteplan - gemeente Texel 2024

Commandeurssingel 4.01

Het is hier niet uitdagend.

Commandeurssingel 4.02

De schommels en glijbaan zijn hier leuk!

Hier voetballen wij graag!

De Wittstraat 4.08

4

02 ng 2 i l e and urg erw B Kind Den l koo De S

Zeebries 8.30

8.33 Duinreep

Wagemakerstraat 8.13

Op vrijdag 1 maart vertrokken Milan (10), Isa (8), Kaz (9), Sepp (10), Eddy (9), Fenna (8) , Lars (11)en Emma (11) samen met de juf, Kees van de gemeente en Arie en Marjolein van bureau Speelplan, vanaf De Bruinvis op een ontdekkingsreis langs de speelplekken in Oudeschild. 4.09 Barentszstraat

Op het basketbalveld aan de Barentszstraat spelen we veel in de zomer.

Vloedlijn 8.20 Vloedlijn 8.19 Golfslag 8.18

Kinderwandelingen Speelruimteplan - gemeente Texel 2024 8.35 Koolwitje 8.07 Duykerdam

De schommels zijn hier leuk! 8.06 Sluyscoog

8.05 Thijsselaan

8.15 Noordwester

8.14 W. van Beierenstraat

Sluyscoog 8.32

Vaargeul 8.17

Jammer dat hier de bosjes weg zijn.

8.22

0.01 Groeneplaats

8.04 Wilsterstraat

8.28

8.23

8.01 8.03 Lieuwstraat

Verzetstraat 8.34

8.02 Bernardstraat

4.03 De Bruinvis

Trompstraat 4.05

Speelplek De Ruyterstraat (4.07)

4.07 De Ruyterstraat

De Ruyterstraat 4.06

8.29 Volmolen

Schommelen vinden wij leuk, alleen de schommels zijn nu nat...

Hier komen de iets oudere kinderen. s.01 8.27

De Fontein De Hogeberg Jac. P. Thijsseschool Jozefschool Komapsschool Stella Maris

De speeltoestellen zijn hier leuk!

Speelplek Groeneplaats (0.01)

Bosjes bij De Ruyterstraat Dit draaitoestel vinden wij leuk!

Hier bouwen wij altijd onze hutten!

8.33

Laten we naar de eerste speelplek gaan!

Hier staat een leuk klimtoestel.

Dit is de plek waar de oudere kinderen komen om te spelen en chillen.

Deze toestellen zijn niet zo uitdagend.

Anne Frankstraat 8.01

Emmalaan

Op donderdag 29 februari vertrokken Odin (12), Eva (10), Mira (11), Tessel (12), Lindsey (11), Zoë (10) samen met de juf, Kees van de gemeente en Arie en Marjolein van bureau Speelplan, vanaf de Skool op een ontdekkingsreis langs de speelplekken in Den Burg.

Zwembad Molenkoog - niet gratis -

Deze glijbaan is niet uitdagend genoeg voor onze leeftijd.

Wij komen hier om te steppen en skeeleren.

Speelplek Skatebaan Emmalaan (8.27)

Ondertussen op weg naar de volgende speelplek...

WIP WAP De eerste lammetjes zijn alweer geboren! Vroeger waren hier leuke bosjes om verstoppertje in te spelen!

Via de bosjes kom je bij de volgende hutten!

Speelplek De Wittstraat (4.08)

Speelplek Commandeurssingel (4.02)

Speelplek Wilsterstraat (8.04)

Ondertussen op weg naar de volgende speelplek... De speelplek bij Golfslag (8.18) is een leuke speelplek waar wij veel komen!

Via de brug zijn we nog sneller bij de volgende speelplek!

WIP WAP Wij komen hier bijna nooit omdat het voor kleine kinderen is.

We voetballen veel buiten schooltijd. Ook op het schoolplein.

Schoolplein De Bruinvis

Conclusie Er kan goed gespeeld worden rond basisschool De Bruinvis. Naast het spelen op de speelplekken, worden er ook veel hutten gebouwd in de bosjes. De meeste kinderen wonen in Oudeschild en mogen zelfstandig naar de speelplekken toe.

En een nieuwe ondergrond voor het voetbalveld!

Tot zover de ontdekkingen tijdens deze kinderwandeling. Nu weer terug naar school

Tot speels!

Mogen jullie binnen Den Burg zelf naar alle speelplekken toe?

N ZWIER E ZWAAI

Schommelen, het duikelrek en de kabelbaan vinden wij het leukst!

Spelen met de nestschommel vinden wij leuk!

Wij zouden graag schommels willen op het schoolplein!

Op de speelplekken aan de Commandeurssingel spelen wij vaak!

Het duikelrek is altijd een favoriet.

Speelplek Lieuwstraat (8.03)

Ja, meestal lopend of met de fiets.

Speelplek Bernardstraat (8.02) Hier spelen wij niet zo vaak. Deze toestellen zijn niet zo uitdagend.

Deze schommels worden veel gebruikt!

Dit klimtoestel is leuk want hij is hoog!

Wij spelen ook op vakantiepark de Krim en bij het Stayoke, hier staan leuke toestellen!

Op het schoolplein spelen wij veel tikkertje, jachtseizoen en met de tafeltennistafel.

Conclusie Er kan goed gespeeld worden rond basisschool De Skool. Er zijn zowel grotere als kleinere plekken. Niet alle speelplekken zijn even uitdagend volgens de kinderen. De meeste kinderen spelen na schooltijd op het schoolplein of bij een speelplek dichtbij huis. Tot zover de ontdekkingen tijdens deze kinderwandeling. Tot speels!

Bijlage D - Verslagen wandelingen 024 ng 2 i l e and sdorp erw k Kind De Coc onk perh Dur

30 024 ng 2 i l e and og erw o Kind De K chool ertis Lub

Kinderwandelingen Speelruimteplan - gemeente Texel 2024

Deze speelplek is voor wat kleinere kinderen.

In dit bosje kan je leuk hutten bouwen!

1.01 Kikkertstraat

Op donderdag 29 februari vertrokken Luca (9), Esmee (10), Loïs (11), Sanne (11), Jason (9), Julia (11), Gijs (8) en Stella (9) samen met de juf, Kees van de gemeente en Arie en Marjolein van bureau Speelplan, vanaf het Durperhonk op een ontdekkingsreis langs de speelplekken in De Cocksdorp.

Wat vinden jullie van het schoolplein?

ST

Kinderwandelingen Speelruimteplan - gemeente Texel 2024

7.04 Wintergroen

Speeltuin camping

Hier spelen wij voetbal en slagbal.

Stappeland 7.06

ST

Wij voetballen heel veel op het schoolplein!

Waterspeelplaats Kikkertstraat

7.02 Plevierstraat

ST

Speeltuin vakantiepark

De duikelrekken zijn hier leuk!

Speelplek Wintergroen (7.04)

En we bedenken ook heel veel eigen spelletjes op het schoolplein.

DRAAI DRAAI

Via dit achterom weggetje komen we bij de volgende speelplek!

Spelen met water in de zomer is heel leuk!

Waterspeelplaats Kikkertstraat (1.01)

Deze wip is meer voor de kleinere kinderen.

We mogen lekker vies worden als we buitenspelen!

Hier spelen we alleen samen met onze kleinere broertjes en zusjes.

De schommels en het duikelrek zijn hier leuk!

De glijbaan is hier leuk, maar voor ons iets te laag.

Speelplek Stappeland (7.06) Hier spelen we veel voetbal!

Er ligt hier wel vaak afval rondom de speelplek.

Schommelen vinden wij leuk!

Ondertussen op weg naar de volgende speelplek...

Natuurspeelplek Klimpstraat

In deze bosjes kunnen wij leuk verstoppertje spelen en hutten bouwen!

KLIM KLAUTE

R

Speelplek Plevierstraat (7.02)

Ondertussen op weg naar de volgende speelplek...

We komen bijna nooit op deze speelplek. Er komen hier vooral vakantiegangers.

Kijk! Deze fietsenrekken kunnen we ook gebruiken als duikelrek!

Hier verderop springen wij ook wel eens slootje!

Klimmen is ook leuk!

Op dit veld spelen wij slagbal en voetbal.

Hier bouwen wij hutten in de bosjes.

WIP WAP

Hier komen wel veel toeristen in de zomer. Dan is het heel druk.

Wij mogen overal in het dorp zelf heen om te spelen.

Speeltuin vakantiepark

7.01 Lubertischool

Het schoolplein is de speelplek waar wij het meest spelen na schooltijd!

Laten we naar de eerste speelplek gaan!

Speelplek Parnassiastraat (7.03)

Speelplek schoolplein Durperhonk (X)

Deze plek is leuk om met water te spelen in de zomer!

Laten we naar de eerste speelplek gaan!

Hier kan je goed voetballen.

7.03 Parnassiastraat

1.02 Durperhonk

Op vrijdag 1 maart vertrokken Jim (11), Lente (11), Frits (9), Sanne (9), Lola (9) en Jan (12) samen de juf, Kees van de gemeente en met Arie en Marjolein van bureau Speelplan, vanaf Speeltuin vakantiepark de Lubertischool op een ST ontdekkingsreis langs de speelplekken in De Koog.

De schommels zijn hier leuk!

Dit duikelrek is leuk!

Conclusie Hier was onze boomhut, maar deze is weggehaald.

Er kan goed gespeeld worden rond basisschool Durperhonk. Vooral op het schoolplein wordt na schooltijd veel gespeeld. Ook worden er veel hutten gebouwd in de bosjes. De kinderen wonen in de buurt van De Cocksdorp en komen vaak zelf naar school.

Nu weer terug naar school.

Tot zover de ontdekkingen tijdens deze kinderwandeling. Tot speels!

Conclusie Bij vakantiepark de Bregkoog spelen wij ook veel.

Op het schoolplein spelen we veel voetbal, maar er zitten grote gaten in het veld.

Er kan goed gespeeld worden rond de Lubertischool. Er zijn zowel grote als kleine plekken waar de kinderen spelen. Ook mogen de kinderen naar de meeste plekken zelfstandig toe. De kinderen gaan vooral naar de speelplekken dichtbij huis. Tot zover de ontdekkingen tijdens deze kinderwandeling. Tot speels!

Bijlage E - Verslagen wandelingen 024 ng 2 i l e and end erw r Kind Ooste tter lieko De V

31

Kinderwandelingen Speelruimteplan - gemeente Texel 2024

Op vrijdag 1 maart vertrokken Raven (10), Melle (8), Rosje (11), Rosanina (12), Bo (11), Jawelle (11), Sophie (9), Joeri (11) en Jayden (11) samen met Kees van de gemeente en Arie en Marjolein van bureau Speelplan, vanaf de De Vliekotter op een ontdekkingsreis langs de speelplekken in Oosterend.

Hier kunnen ook kinderen met een beperking meedoen! 2.01 Kotterstraat

Mulderstraat 2.04

De toestellen zijn hier oud.

De Vliekotter 2.05

Wat vinden jullie van het schoolplein?

Schoolplein De Vliekotter (2.05) 2.02 Ankerstraat

Hier spelen wij tijdens en na schooltijd veel voetbal!

Hier voetballen wij veel. Hier bouwen wij hutten!

Wij mogen in Oosterend zelf naar de speelplekken toe.

Speelplek Mulderstraat (2.04) En hier spelen wij in de bosjes!

Dit spel is leuk, omdat iedereen mee kan doen.

DRAAI DRAAI

Deze schommel kan ook worden gebruikt door een kind met een beperking.

Ondertussen op weg naar de volgende speelplek...

Touwtje springen is leuk!

Speelplek Ankerstraat (2.02)

De oudere kinderen spelen hier niet zo vaak, maar gaan naar Den Burg.

Hier spelen we niet zo vaak, want de speeltoestellen zijn oud en vies.

SPRING SPRING Natuurspeelplek Achtertune

Binnenkort komen hier een paar leuke nieuwe toestellen.

Hier bouwen we veel hutten en spelen verstoppertje.

Bij de begraafplaats kunnen we goed skaten.

Conclusie

Soms spelen wij ook bij de speeltuin van bungalowpark De Verrassing.

Er kan goed gespeeld worden rond basisschool De Vliekotter. Het meeste wordt er na schooltijd gespeeld op het schoolplein of worden er hutten gebouwd in de bosjes. De meeste kinderen spelen elke dag buiten en zijn lid van een (sport)vereniging.

!

Tot zover de ontdekkingen tijdens deze kinderwandeling.

Nu weer terug naar school.

Tot speels!

Advies Zaaknummer

3478499 1

Beleids- en Beheersplan spelen Programma 4

Toekomst voor de jeugd

Advies Voorgesteld wordt te besluiten: 1. Het beleid- en beheerplan spelen 2024 ‘voor spelen en ontdekken’ vast te stellen en te kiezen voor de optie ‘Ambitieniveau’; 2. De financiële consequenties integraal mee te nemen bij de Programmabegroting 2025 en 3. Rekening te houden met de financiële consequenties van onderdeel D uit dit advies, waarover voor de begroting van 2026 apart wordt geadviseerd.

Toelichting De huidige Nota ‘Visie op spelen’ is vastgesteld in 2017. Ondertussen is gebleken dat de huidige financiële mogelijkheden en beschikbare menskracht niet meer voldoende zijn om de huidige speelvoorzieningen op langere termijn goed in stand te houden. De veiligheid is niet in het geding. De ambities voor spelen en bewegen zijn echter veranderd. Daarom moet het plan voor spelen en bewegen herzien worden.

Bijlagen 1. Nota “Buitenspelen op Texel”, Beleid en beheerplan gemeente Texel voor spelen en ontdekken 2024.

Consequenties

 Personeel/Organisatie  Juridisch  Beleid 

Financieel

Inkoop/Aanbesteding Deregulering Majeure risico’s Beheer

   

Belanghebbenden Structuurvisie

 

Beleids- en Beheersplan spelen Samenvatting Het college adviseert de gemeenteraad een nieuw beleid- en beheerplan voor buitenspelen op Texel vast te stellen. Het huidige plan uit 2017 is verouderd. Het voorstel houdt in om voldoende financiële middelen en formatie beschikbaar te stellen om het huidige areaal aan speelvoorzieningen, inclusief de schoollocaties, voor de komende jaren goed in stand te houden (optie ‘Ambitieniveau’). Dit voldoet in grote lijnen aan de wensen van de Texelse jeugd en belanghebbenden. Door het vaststellen van het plan wordt invulling gegeven aan voorzieningen die nodig zijn voor de jeugd van 4-18. Buiten spelen en bewegen is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen en uiteindelijk de leefbaarheid in de dorpen. Goede speelvoorzieningen dragen bij aan goed en gezond opgroeien, het ontwikkelen van een gezonde leefstijl. Ook voor volwassenen hebben speelplekken een belangrijke sociale ontmoetingsfunctie. De dorpscommissies, leerlingen uit het basisonderwijs, scholen, SIGT en Young 4 Ever hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van het nieuwe plan.

Beleids- en Beheersplan spelen Argumenten tot advies Het huidige beleid en beheer voor de gemeentelijke speelvoorzieningen ligt vast in de nota ‘Visie op spelen’ uit 2017. Deze nota is aan vernieuwing toe. Het voorstel is om deze nota te herzien en daarvoor de nota “ Buitenspelen op Texel, Beleid- en beheerplan gemeente Texel voor spelen en ontdekken 2024”, vast te stellen. Dit zijn de argumenten voor vernieuwing van de huidige nota: 1. In het coalitieakkoord ‘bouwen aan vertrouwen voor een sociaal en duurzaam Texel’ is aangegeven dat er in de dorpen voldoende speel- en hangplekken moeten zijn, inclusief een beleidsmatig kader; 2. De financiële middelen om het huidige areaal op goed en veilig niveau te houden zijn ontoereikend. Wellicht ten overvloede, de veiligheid is niet in het geding. Het handhaven van het gewenste niveau leidt regelmatig tot overschrijding van het jaarlijks beschikbare budget; 3. De formatieve capaciteit voor beheer en uitvoering is al langere tijd ontoereikend (ook in relatie tot punt 2); 4. De doelgroep is uitgebreid; van voorzieningen voor 4 t/m 12-jarigen naar 4 t/m 18-jarigen met meer accent op sport en bewegen; 5. In de afgelopen jaren is een aantal ontwikkelingen doorgevoerd of opgestart. Vanwege bovenstaande argumenten en ontwikkelingen is de noodzaak ontstaan voor een nieuw beleid- en beheerplan ‘Spelen en Bewegen’ voor de gemeente Texel.

Dit nieuw ontwikkelde plan zit in de bijlage. Het nieuwe plan: A.

In het algemeen geldt het volgende:

-

Het aantal speelplekken en de spreiding ervan in de dorpen is prima, ook in de kleine kernen. Ook het aantal toestellen -rekening houdend met de omvang van de speelplekken is prima; De ruim vijftig speelvoorzieningen van de gemeente verkeren doorgaans in prima staat. Ze zijn schoon, veilig en worden goed benut; De bereikbaarheid van de speelvoorzieningen in de dorpen is prima (uitzondering op dit moment is het aanbod van de speelplekken op de locaties van de voormalige scholen, dat aanbod is enigszins verouderd); De speelvoorzieningen die niet van de gemeente zijn en waar de Texels kinderen ook gebruik van mogen maken (veelal van toeristische aanbieder) zijn een verrijking op het aanbod; De speelplekken zijn goed toegankelijk. Ook voor minder validen kinderen/mensen.

-

-

-

B. Aandachtspunten ter verbetering: -

-

De speelplekken zijn over het algemeen ingericht met traditionele speeltoestellen. De diversiteit kan beter. Ook voor de iets oudere jeugd (12-18); Het aanbod van natuurlijke speelobjecten is beperkt; De ontmoetingsfunctie van speelplekken kan verbeterd worden. Bijvoorbeeld bankjes plaatsen voor volwassenen/ouders; Over het algemeen zijn de speelvoorzieningen voldoende ‘groen’ en ingericht in een natuurlijke omgeving. Maar op sommige plekken kan het beter. Dit aandachtspunt voor een natuurlijke omgeving voor spelen, sluit aan op de ambities uit het Groen Beheersplan dat in ontwikkeling is; veel groen, schaduw en minder verharding (klimaatbestendig inrichten). Betrek bewoners, jongeren of een vertegenwoordiging daarvan bij vernieuwing van speelplekken.

C. Nieuwe elementen die zijn meegenomen in het nieuwe plan: -

-

Speelinrichting bij De Skool: De speelomgeving van De Skool ligt in openbaar toegankelijk gebied (van de gemeente). Het speelterrein heeft een openbare functie en de toestellen zijn van de gemeente. Daarom zijn de toestellen voor beheer en onderhoud opgenomen in dit nieuwe plan en De nieuwe trimbaan in de Dennen (onderdeel uit het Lokaal Sportakkoord).

D. Onderdelen die nog niet in het nieuwe plan zijn opgenomen: -

-

De nieuwe speel- en sportvoorzieningen in het plan herinrichting IJsbaan, inclusief de Jongeren ontmoetingsplek (JOP); ten aanzien van de JOP moeten er nog afspraken gemaakt en geborgd worden over beheer, onderhoud en toezicht voor de komende jaren. Daarom zit deze voorziening nog niet in het nieuwe Speelplan. Met het voorliggend voorstel wordt sowieso invulling gegeven aan onderdeel 2 van de RIB*; De aanduidingen van de beweegroutes in de dorpen (onderdeel uit het Lokaal Sportakkoord); De beweegroute in De Tuunen en De net gerealiseerd pannakooi nabij De Skool.

*Raadsinformatiebrief “Sporten, bewegen en ontmoeten van jeugd (0-18 jaar) in de openbare ruimte Samengevat: De volgende acties voor het ‘sporten, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte voor jeugd’ zal het college ondernemen: 1. Een raadsvoorstel voor realisatie van een JOP-plek en uitvoering van een daarbij behorende plan voor beheer en handhaving (2023); 2. Een raadsvoorstel voor het ontwikkelen van een beleids- en beheerplan voor ‘sport, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte voor inwoners van 0 t/m 18 jaar’ en een eventueel investeringsvoorstel voor ontwikkeling van nieuwe voorzieningen (2023). Doel is om vervolgens een raadsvoorstel ter vaststelling hiervan in 2023 aan de raad voor te leggen.

-

-

-

Huidige situatie Dit betreft: Behoud van huidige speelplekken; 1-op-1 vervangen wanneer van (dezelfde) toestellen; Geen (aanvullende) investeringen voor verbeteringen; Behoud zelfde uitgangspunten voor de speellocaties (gedeeltelijk van scholen en gedeeltelijk gemeente) en zelfde vervangingsbudget (€ 15.000 budget gemeente per locatie); Informatieniveau: informeren.

Financieel: Formatie voor beheer en onderhoud ontoereikend 0,5 fte: Budget voor onderhoud: Budget (gemiddeld) voor vervangingen (2026-2035): Budget voor verbetervoorstellen: ambitie-schoolpleinen Totaal jaarlijks:

€ 41.750 € 55.500 € 0 € 0 € 15.000 ------------€ 112.250

Voorstel: Voorgesteld wordt om te kiezen voor de optie “Ambitieniveau”. Met deze variant intensiveert de gemeente de inzet op de schoolpleinen (is tevens advies van ‘Speelplan’). De scholen stellen hun schoolpleinen beschikbaar als speellocatie. Met name in de buitendorpen is dit waardevol, omdat de schoolpleinen een dubbelfunctie hebben: schoolplein en speellocatie voor het dorp. Dat scheelt de gemeente in minimaal 1 ingerichte speelplek per dorp in haar exploitatie. Van gemeentezijde kan hier een hogere ambitie tegenover staan. De speeltoestellen van de scholen op locatie kunnen daartoe worden “overgenomen” door deze op kosten van de gemeente op de natuurlijke vervangingsmomenten te vervangen. Zodoende ontstaat er voor de scholen en de speelplekken in de buitendorpen een gelijke situatie, zoals inmiddels is gerealiseerd voor en bij De Skool in Den Burg.

-

Optie 2: “Ambitieniveau” Benodigde extra formatie voor beheer en onderhoud 1,0 fte: Extra budget voor regulier onderhoud (boven € 55.500): Budget (gemiddeld) voor vervangingen (2026-2035): Budget voor verbetervoorstellen: Budget voor schoolpleinen: Voormalig (ex-) schoolpleinen Totaal jaarlijks:

€ 83.500 € 7.000 € 70.000 € 5.000 € 22.500 € 15.000 ------------€ 203.000

Alternatieven Naast het voorstel zijn er twee alternatieven. Die hebben met name betrekking op de schoolterreinen. De schoolterreinen hebben een belangrijke speelfunctie tijdens en buiten de schooltijden. Zeker in de buitendorpen. 1. Basisniveau 2. Ambitieniveau (=voorstel) 3. Ambitieniveau+ Optie 1. Basisniveau (minimaal benodigd om het huidige areaal in stand te houden) - Huidige situatie: Plus: - Bij vervanging en/of herinrichting betrokken partijen vooraf betrekken; - Informatievoorziening via websites; -

Benodigde extra formatie voor beheer en onderhoud: 0,5 fte: Extra budget voor regulier onderhoud: Budget (gemiddeld) voor vervangingen (2026-2035): Budget voor verbetervoorstellen: Budget voor schoolpleinen: Voormalig (ex-) schoolpleinen Totaal jaarlijks:

€ 41.750 € 0 € 70.000 € 0 € 5.000 € 15.000 ------------€ 131.750

Toelichting: Met deze optie kan het huidige areaal in stand gehouden worden waarbij de veiligheid voorop staat en wordt het huidige aanbod en de noodzakelijk capaciteit voor onderhoud en beheer op orde gebracht. Hierin zijn de nieuwe elementen -zoals eerder aangegeven- meegenomen. De situatie op de schoolpleinen (samenwerking met de scholen) blijft hetzelfde. Optie 3. Ambitieniveau+ Betreft de optie “Ambitieniveau” conform het voorstel plus extra ambitie op de schoolpleinen. -

Benodigde extra formatie voor beheer en onderhoud 1,2 fte: Extra budget voor regulier onderhoud: Budget (gemiddeld) voor vervangingen (2026-2035): Budget voor verbetervoorstellen: Budget voor schoolpleinen: Voormalig (Ex-) schoolpleinen Totaal jaarlijks:

€ 100.200 € 12.000 € 70.000 € 5.000 € 32.500 € 15.000 -------------€ 234.700

Toelichting: In deze variant ligt de ambitie voor vernieuwing en variatie van de speelvoorzieningen hoger, met name op de schoolpleinen. Als gevolg daarvan is ook meer beheer- en onderhoudscapaciteit noodzakelijk.

Consequenties van het advies •

Financieel Dekking De financiële consequentie voor beheer en onderhoud bij optie ‘Ambitieniveau’ bedraagt € 44.500 structureel. Daarnaast wordt een investeringsbudget gevraagd van € 75.000 voor het vervangen van speeltoestellen. Geadviseerd wordt om deze lasten integraal mee te nemen bij de Programmabegroting 2025.

•

Personele/Organisatorische consequenties De extra formatie voor beheer bedraagt conform het voorstel 1,0 fte. Door uitbreiding van het areaal in de afgelopen jaren (waaronder de Skool en de Trimbaan) en toegenomen werkzaamheden, is het werk met de bestaande 0,5 Fte niet mee uitvoerbaar. Per ambitieniveau is gekeken naar de benodigde personele capaciteit.

•

Beleidsmatige consequenties Voor kinderen is het belangrijk om buiten te kunnen spelen. Dat gaat niet vanzelf. Daar zijn o.a. goede speelvoorzieningen voor nodig die uitdagen, uitnodigen, veilig zijn, schoon zijn en in een goede en gezonde omgeving liggen. Het is belangrijk dat er voldoende financiële middelen, kennis en menskracht voor beschikbaar is. Onder die voorwaarden wordt bijgedragen aan een fijne jeugd voor de kinderen en jeugdigen op Texel met stimulans voor een gezonde leefstijl. In het huidige convenant met de scholen is opgenomen dat de scholen hun eigen speeltoestellen zelf onderhouden en vernieuwen. De gemeente keurt de toestellen, maar de reparaties en vervangingen gebeuren door de scholen zelf. Uitzondering is de speelgelegenheid bij de Skool. De gemeente draagt hier voor alle speelvoorzieningen de kosten van het beheer en de vervangingen. Op basis van het huidige voorstel dient het convenant met de scholen te worden aangepast.

Belanghebbenden • Scholen, dorpscommissies, sport, jeugd, Sigt Voor de het gezamenlijk gebruik van de speelvoorzieningen op de schoolpleinen (openbaar toegankelijke speelpleinen) hebben gemeente en schoolbesturen een convenant gesloten. Dat blijft naar verwachting in stand. Echter, het convenant zal op basis van de definitieve keuze (mede ten aanzien van het ambitieniveau) waar nodig aangepast moeten worden. Dat gebeurt indien nodig uiteraard in overleg met de schoolbesturen. In het plan is opgenomen dat bij de vervanging van toestellen dan wel herinrichting van speelplekken bewoners dan wel een vertegenwoordiging hiervan worden/wordt betrokken. Deze samenwerking zal als meest waarschijnlijk met/via de dorpscommissies gaan verlopen. Dit geldt ook voor zaken voor met SIGT (Stichting Integratie Gehandicapten Texel) daar waar het gaat om zaken voor minder validen en vertegenwoordiging van de sport (Sportstichting Texel) en de jeugd (Young 4 Ever).

(Concept / Voorgenomen)

Raadsbesluit Zaaknummer

3478499

Beleids- en Beheersplan spelen Doelenboom Programma 4

Toekomst voor de jeugd

De raad van de gemeente Texel: gelezen het advies van burgemeester en wethouders; gehoord de raadscommissie; Overwegende 1. Dat mogelijkheden voor buitenspelen belangrijk zijn voor de ontwikkelingen van kinderen; 2. Het daarom belangrijk is dat er voldoende goed geoutilleerde speelvoorzieningen zijn en in stand gehouden kunnen worden; 3. Dat In het coalitieakkoord ‘bouwen aan vertrouwen voor een sociaal en duurzaam Texel’ is aangegeven dat er in de dorpen voldoende speel- en hangplekken moeten zijn; 4. Dat op dit moment de financiële middelen om het huidige areaal op goed en veilig niveau te houden ontoereikend zijn en dit vrijwel jaarlijks leidt tot overschrijding van het onderhoudsbudget; 5. De veiligheid van de speeltoestellen echter niet in het geding is; 6. De formatieve capaciteit voor beheer en uitvoering ontoereikend is; 7. In de afgelopen jaren ook nieuwe ontwikkelingen zijn ontstaan en uitgevoerd waar speelen beweegvoorzieningen uit voort zijn gekomen

Besluit 1. Het beleid- en beheerplan spelen 2024 ‘voor spelen en ontdekken’ vast te stellen en te kiezen voor de optie ‘Ambitieniveau’; 2. De financiële consequenties integraal mee te nemen bij de Programmabegroting 2025 en 3. Rekening te houden met de financiële consequenties van onderdeel D uit dit advies, waarover voor de begroting van 2026 apart wordt geadviseerd. Vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 18-09-2024, De griffier,

De voorzitter,

Bijlage: 1. Buitenspelen op Texel, Beleid- en beheerplan gemeente Texel voor spelen en ontdekken 2024.

Raadscommissie Dossiernummer Extern Zaak ID Vertrouwelijk Vergaderdatum Agendapunt Titel Organisatieonderdeel Portefeuillehouder Aanleiding

1991 3472279 Nee 4 september 2024 6 Actualisatie archeologische beleidskaart Beleid & Vergunningen R. van de Belt

Bijlagen Bestuurlijk advies Bijlage 1. Beleidskaart Archeologie Gemeente Texel 2024 Bijlage 2. Toelichting Beleidskaart Texel Geagendeerd

Vergaderdatum

Raadscommissie

4 september 2024

Raadsvergadering

18 september 2024

Toelichting Archeologie West-Friesland heeft voor de gemeente Texel een geactualiseerde archeologische beleidskaart ontwikkeld. De oude beleidskaart werd in 2013 vastgesteld en is toe aan vervanging. De Omgevingswet vraagt om betere onderbouwing van archeologische waarden en verwachtingen. Op basis van nieuwe vondsten en inzichten en ander kaartmateriaal is nu een nauwkeurigere kaart vervaardigd. Delen van het oude land van Texel konden versoepeld worden, hier geldt nu veelal een vrijstelling van 1000m² in plaats van 100m². De dorpskernen zijn opnieuw begrensd, hierdoor is de nieuwe kaart preciezer. De bufferzone gaat van 50m naar een bufferzone passend bij het perceelniveau. Ook worden cultuurhistorische elementen die raakvlakken hebben met de archeologie opnieuw beschermd – eerder waren deze elementen vrijgesteld van archeologisch onderzoek.

Advies Zaaknummer

3472279 1

Actualisatie Archeologische Beleidskaart Programma 5

Samen beleven en bewegen

Advies Het college besluit de raad voor te stellen: 1. de geactualiseerde Archeologische Beleidskaart 2024 vast te stellen. 2. de oude beleidskaart Archeologische Beleidskaart 2013 in te trekken.

Toelichting Archeologie West-Friesland heeft voor de gemeente Texel een geactualiseerde archeologische beleidskaart ontwikkeld. De oude beleidskaart werd in 2013 vastgesteld en is toe aan vervanging. De Omgevingswet vraagt om betere onderbouwing van archeologische waarden en verwachtingen. Op basis van nieuwe vondsten en inzichten en ander kaartmateriaal is nu een nauwkeurigere kaart vervaardigd. Delen van het oude land van Texel konden versoepeld worden, hier geldt nu veelal een vrijstelling van 1000m² in plaats van 100m². De dorpskernen zijn opnieuw begrensd, hierdoor is de nieuwe kaart preciezer. De bufferzone gaat van 50m naar een bufferzone passend bij het perceelniveau. Ook worden cultuurhistorische elementen die raakvlakken hebben met de archeologie opnieuw beschermd – eerder waren deze elementen vrijgesteld van archeologisch onderzoek.

Bijlagen 1. 2.

Beleidskaart Archeologie Gemeente Texel 2024 Toelichting Beleidskaart Texel

Consequenties

 Personeel/Organisatie  Juridisch  Beleid  Financieel

Inkoop/Aanbesteding Deregulering Majeure risico’s Beheer

   

Belanghebbenden Structuurvisie

 

Actualisatie Archeologische Beleidskaart Samenvatting Het college heeft besloten de raad voor te stellen de geactualiseerde archeologische beleidskaart vast te stellen. Archeologie West-Friesland heeft voor de gemeente Texel een geactualiseerde archeologische beleidskaart ontwikkeld. De oude beleidskaart werd in 2012 gemaakt en in 2013 vastgesteld, deze is nu toe aan vervanging. De Omgevingswet vraagt om een solide onderbouwing van archeologische waarden en verwachtingen, iets waar de kaart uit 2013 niet aan voldoet. Op basis van nieuwe vondsten en inzichten en ander kaartmateriaal is nu een nauwkeurigere kaart vervaardigd. Delen van het oude land van Texel konden versoepeld worden, hier geldt nu veelal een vrijstelling van 1000m² in plaats van 100m². Dit betekent dat er minder archeologisch onderzoek gedaan hoeft te worden in dat gebied. De dorpskernen zijn opnieuw begrensd, dit maakt dat de nieuwe kaart preciezer is. De bufferzone gaat van 50m naar een bufferzone passend bij het perceelniveau. Ook worden cultuurhistorische elementen die raakvlakken hebben met de archeologie opnieuw beschermd, eerder waren deze elementen vrijgesteld van archeologisch onderzoek.

Actualisatie Archeologische Beleidskaart Argumenten tot advies In 2013 stelde de gemeenteraad de Archeologische Beleidskaart 2012 vast. In de tussentijd is er heel wat veranderd. Zo geldt sinds 1 januari 2024 de Omgevingswet en in 2016 is de Erfgoedwet ingevoerd. De geactualiseerde kaart neemt beide wetten in acht. Ook zijn er nieuwe opgravingen en vondsten gedaan die meer vertellen over de Texelse geschiedenis. Tenslotte zijn er voor het opstellen van deze beleidskaart andere en nauwkeurigere kaarten gebruikt. Archeologie WestFriesland, een samenwerkingsverband tussen verschillende gemeenten in Noord-Holland, heeft zich over het actualiseren van de Texelse beleidskaart gebogen. Zij zijn ook actief betrokken bij archeologisch onderzoek in de gemeente. De omgevingswet vraagt om een goede onderbouwing van de archeologische waarden en verwachtingen. Deze redengevende omschrijving ontbrak in veel gevallen op de oude kaart. Het is dus onduidelijk waarom een bepaalde waarde of verwachting aan een plek verbonden is. Tevens gaat de oude kaart zowel over de land- als de zeebodem. Voor de zeebodem zijn in 2022 de Archeologische Verwachtingskaart Waddenzee en Beheersverordening Waddenzee en Noordzee vastgesteld. De nieuwe kaart is specifieker, dit levert meer duidelijkheid voor de burger, bedrijven en de overheid op.

Door de precisie die in de nieuwe kaart naar voren komt, kunnen ook andere aanpassingen worden gedaan. Het oude land van Texel heeft niet langer de Waarde Archeologie 3 met daaraan een vrijstellingsgrens van 100m². Uit de praktijk bleek dat de vrijstellingsgrens van 100m² weinig zinvol is voor onderzoek naar de prehistorische resten die er zouden zijn. In dit gebied blijft de 100m² vrijstelling gelden wanneer er zowel op basis van kaartmateriaal als ook onderzoek en hoogtebestanden een zeer hoge verwachting is. Anders geldt een vrijstelling van 500m² tot 1000m² tenzij anders aangegeven in de kaart. Aan de andere kant zijn er ook verscherpingen op de nieuwe kaart. Een deel van het Texelse erfgoed werd namelijk niet goed beschermd. Elementen die raakvlakken hebben met zowel de cultuurhistorie als de archeologie worden in de nieuwe kaart beter gewaarborgd. In de oude kaart zijn historische dijken, fortificaties aan de Waddenzeedijk en terreinen op de cultuurhistorische waardenkaart van de provincie Noord-Holland of de Archeologische Monumentenkaart (AMK) van de Rijksdienst vrijgegeven. Dit wordt in de nieuwe kaart hersteld. Tenslotte wordt er een aanpassing gedaan voor de bufferzones in de oude dorpskernen (De Koog, Den Burg, Den Hoorn, De Waal, Oosterend en Oudeschild). In de vorige beleidskaart stond deze op 50m zoals voorgeschreven door de Rijksdienst.

Er is overgegaan op een bufferzone op perceelniveau. Dit kan omdat het gebruikte kaartmateriaal nauwkeuriger is. Tevens is er herbegrenzing toegepast in de oude dorpskernen maar ook in de andere dorpskernen, overige Archeologische Monumentenkaart-kernen en dijken.

Alternatieven De gemeenteraad stelt de geactualiseerde archeologische beleidskaart niet vast. De verouderde kaart blijft dan het uitgangspunt, hierdoor zullen bepaalde gebieden strenger gereguleerd worden dan noodzakelijk. Dit houdt in dat er zinloos onderzoek wordt gedaan, de advisering langer duurt en ook de burger op onnodige kosten wordt gejaagd. Aan de andere kant zijn er ook plekken die niet genoeg bescherming krijgen onder de huidige kaart. Een deel van het onbeschermde Texelse erfgoed zal verloren gaan. Bepaalde cultuurhistorische elementen zijn namelijk vrijgesteld van archeologisch onderzoek.

Consequenties van het advies • Juridische consequenties Als de beleidskaart in het omgevingsplan wordt opgenomen, worden de eisen uit de archeologische beleidskaart 2024 juridisch afdwingbaar. • Beleidsmatige consequenties Door het vaststellen van de archeologische beleidskaart 2024 kan in een vroeg stadium van planvorming archeologie worden meegenomen. In plaats van uitgebreid onderzoek kan er dan vooraf een QuickScan worden gedaan. Verder kan de archeologische beleidskaart samen met de cultuurhistorische elementenkaart die Archeologie West-Friesland nog aan het ontwikkelen is bijdragen aan erfgoededucatie en ontsluiting aan de burger, bezoeker en/of ondernemer, welke ook doelstellingen zijn van de Erfgoednota 2017.

Structuurvisie Het behoud van het Texels erfgoed is onderdeel van de structuurvisie.

Relevante wet- en regelgeving of jurisprudentie • • •

Omgevingswet Erfgoedwet Erfgoednota Texel 2017

(Concept / Voorgenomen)

Raadsbesluit Zaaknummer

3472279

Actualisatie Archeologische Beleidskaart Doelenboom Programma 5

Samen beleven en bewegen

De raad van de gemeente Texel: gelezen het advies van burgemeester en wethouders; gehoord de raadscommissie; Gelet op • Omgevingswet • Erfgoedwet • Erfgoednota Texel 2017 Overwegende • •

Instandhouding van Texels erfgoed een beleidsdoel is; Bescherming van Texels archeologisch erfgoed alleen mogelijk is als bekend is waar deze gebieden of elementen zijn; Een archeologische beleidskaart hiervoor essentieel is; Gedegen en doorlopend onderzoek aan deze beleidskaart ten grondslag ligt.

• •

Besluit 1. de Archeologische beleidskaart 2024 vast te stellen. 2. de oude beleidskaart Archeologische Beleidskaart 2013 in te trekken. Vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 18-09-2024, De griffier,

De voorzitter,

Bijlagen 1. 2.

Beleidskaart Archeologie Gemeente Texel 2024 Toelichting Beleidskaart Texel

West-Friese Archeologische Notities 75

Toelichting Beleidskaart Archeologie gemeente Texel

S.Y.M. Veenstra, F.C. Schinning, C.M. Soonius & A.S. de Groot

Afbeelding kaft en achtergrond: kaart van het Noord-Hollands kustgebied uit 1552 (vervaardiger: Jan van Scorel, collectie Nationaal Archief).

West-Friese Archeologische Notities 75

Toelichting Beleidskaart Archeologie gemeente Texel

S.Y.M. Veenstra F.C. Schinning C.M. Soonius A.S. de Groot Redactie: M.H. Bartels

Hoorn 2024

Colofon West-Friese Archeologische Notities 75 Titel

Toelichting Beleidskaart Archeologie gemeente Texel

Opdrachtgever

Gemeente Texel

Auteurs

S.Y.M. Veenstra (KNA archeoloog, Archeologie West-Friesland)

F.C. Schinning (KNA archeoloog, Archeologie West-Friesland)

C.M. Soonius (senior KNA archeoloog, Archeologie West-Friesland)

A.S. de Groot (KNA archeoloog, Archeologie West-Friesland

Redactie

M.H. Bartels (senior KNA archeoloog, Archeologie West-Friesland)

Opmaak

F.C. Schinning

Datum

31 juli 2024

Afb. 1. In 2019 werd in het kader van de Nationale Archeologiedagen voor de tweede maal de Dag van de Texelse Archeologie georganiseerd. Ook voor kinderen viel hier veel te zien en te doen.

© Archeologie West-Friesland 2024 Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, film, fotokopie, digitaal of geautomatiseerd systeem zonder voorafgaande toestemming van de copyrighthouders en de auteur, met uitzondering van de genoemde copyrighthouders. De uitgever heeft de inhoud met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Ondanks deze zorgvuldigheid kunnen gegevens zijn veranderd of onjuist zijn weergegeven.

West-Friese Archeologische Notities 75 - Toelichting Beleidskaart gemeente Texel

Inhoudsopgave Samenvatting7 1. Inleiding

8

2. Actualisering beleidskaart archeologie 2024

13

2.1 Inleiding

13

2.2 Verantwoording bronnen

16

2.3 Geraadpleegde bronnen

19

2.4 Bekende waarden

25

2.5 Te verwachten waarden (verwachtingen)

26

3. Toepassing van de beleidskaart

27

4. Vooruitblik

29

Literatuur30 Bijlage 1 – Beleidskader

34

Bijlage 2 – AMZ-cyclus

44

Bijlage 3 – Archeologie-vriendelijk bouwen

46

Bijlage 4 – Archeologische monumenten (AMK-terreinen) binnen de gemeente Texel

47

Bijlage 5 – Bronnen

51

Kaartbijlage 1 - Beleidskaart Archeologie Texel

5 Archeologie West-Friesland is het archeologisch samenwerkingsverband van de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer, Schagen, Stede Broec en Texel

West-Friese Archeologische Notities 75 - Toelichting Beleidskaart gemeente Texel

Afb. 2. Het werkgebied van het gemeentelijke samenwerkingsverband Archeologie West-Friesland.

6 Archeologie West-Friesland is het archeologisch samenwerkingsverband van de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer, Schagen, Stede Broec en Texel

West-Friese Archeologische Notities 75 - Toelichting Beleidskaart gemeente Texel

Samenvatting Voor u ligt de toelichting op de Beleidskaart Archeologie van de gemeente Texel. De gemeente en haar bewoners mogen trots zijn op haar rijke bodemarchief en cultuurlandschap. Een rijk bodemarchief geeft automatisch een grote verantwoordelijkheid hoe om te gaan met het archeologisch erfgoed. Sinds de invoering van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (Wamz) in 2007 (vanaf 2016 overgegaan in de Erfgoedwet en per 1 januari 2024 in de Omgevingswet) ligt deze verantwoordelijkheid bij de gemeenten. De archeologische beleidskaart heeft tot doel het archeologisch erfgoed van de gemeente Texel waar nodig te beschermen. Met het updaten van de beleidskaart wordt de advisering voor ruimtelijke ontwikkelingen vereenvoudigd, versoepeld en gepreciseerd. Kort gezegd zal dit leiden tot: •

Duidelijkheid voor burgers, bedrijven en overheden;

•

Een meer precieze advisering bij bodemingrepen;

•

Meer vrijstellingen voor archeologie;

•

Het voorkómen van zinloos onderzoek;

•

Meer behoud van archeologisch resten in situ (in de bodem, op de plaats zelf);

•

Een snellere doorlooptijd van de advisering;

•

De maatschappelijke last alleen tot het strikt noodzakelijke te beperken.

Indien de plaatsen waar archeologische waarden in de bodem aanwezig zijn niet kunnen worden ontzien, is het veiligstellen van de resten gewenst. Dit kan door middel van veranderingen in het plan, archeologie-vriendelijk bouwen of in het uiterste geval een archeologisch onderzoek. Net zoals nu liggen daarvoor ook in de gemeente Texel conform de Rijks regelgeving en het Verdrag van Malta de kosten bij de initiatiefnemer van de bouwingreep. De archeologische beleidskaart van de gemeente Texel 2024 is een product van Archeologie West-Friesland, het archeologisch samenwerkingsverband van de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hollands Kroon, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer, Schagen, Stede Broec en Texel. Sinds 2010 specialiseert de organisatie zich in de regionale archeologie. De primaire functie is het adviseren van de gemeenten bij archeologische vraagstukken. Een andere belangrijke taak is het opstellen of verbeteren van de archeologische beleidskaarten van de gemeenten.

7 Archeologie West-Friesland is het archeologisch samenwerkingsverband van de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer, Schagen, Stede Broec en Texel

West-Friese Archeologische Notities 75 - Toelichting Beleidskaart gemeente Texel

1. Inleiding De

gemeente

Texel

heeft

een

rijk

bodemarchief en divers cultuurlandschap, dat de aandacht verdient. Het beleid heeft tot doel dit archeologisch erfgoed waar nodig te beschermen als bron van het gemeenschappelijk geheugen, als middel voor geschiedkundige en wetenschappelijke studies

en

als

inspiratie

voor

(bouw)

projecten en educatie. De

gemeente

Texel

kent

verschillende

periodes in de archeologie. De geologische en paleogeografische ontwikkeling van Texel is beschreven door Woltering.1 •

Laat Paleolithicum – Mesolithicum (35.000 – 5300 voor Christus) – Aan de basis van het huidige Texel liggen pleistocene stuwwallen en afzettingen die zijn gevormd in de voorlaatste ijstijd, het Saalien, tussen 370.000 en 130.000 jaar geleden. Een eerste ijsfront

kwam

tot

stilstand

bij

het

huidige Texel en Wieringen en heeft hier

Afb. 3. Gebrandschilderd glas uit de 15de eeuw, afkomstig van het Agnietenklooster van Den Burg, wordt gepuzzeld.

stuwwallen achtergelaten. Hierna zijn in een tweede ijsstroom de stuwwallen bedekt geraakt met grondmorene en keileem.2 In het Texelse landschap zijn tegenwoordig nog keileemopduikingen van Den Hoorn en de Hoge Berg, tevens het hoogste punt van Texel op 14 m + NAP, goed herkenbaar. In de laatste ijstijd, het Weichselien is tussen 115.000 en 10.000 jaar geleden een pakket dekzand afgezet. Dit ligt op het oude land van Texel nog dicht aan de oppervlakte als een dunne laag op de kleileembulten en een dikker pakket in de dalen. Het oorspronkelijke reliëf is hierdoor aanzienlijk genivelleerd.3 Destijds was Texel nog geen eiland maar een verhoging in het droogliggende Noordzeebekken. Menselijke bewoning op het grondgebied van Texel was al mogelijk in deze periode, maar de oudste vondsten dateren vooralsnog uit het Late Paleolithicum.4 •

Neolithicum (Nieuwe Steentijd: 5300-2000 voor Christus) – Het Neolithicum wordt gekenmerkt door het voorkomen van landbouw en veeteelt en het gebruik van aardewerk. Het is opmerkelijk dat op Texel geen bekende nederzettingen uit het Neolithicum en de

1 2 3 4

Woltering 2000. De Jong 2015. De Jong 2015. Hessing et al. 2013, 22. Er is enige discussie over de datering van de paleolithische vondsten op Texel,

8 Archeologie West-Friesland is het archeologisch samenwerkingsverband van de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer, Schagen, Stede Broec en Texel

West-Friese Archeologische Notities 75 - Toelichting Beleidskaart gemeente Texel

Vroege Bronstijd zijn gevonden. Wel zijn artefacten uit deze perioden bekend. Waarschijnlijk lagen de nederzettingen op de lager gelegen delen en waren deze door erosie of afzetting van marien sediment niet langer herkenbaar tijdens de veldkarteringen van de ROB door Woltering in de jaren 1975 - 1977.5 •

Bronstijd (circa 2000 – 800 voor Christus) – Gedurende het Holoceen warmde het klimaat op en steeg de zeespiegel snel, waardoor het gebied van Texel deel werd van een marien landschap.6 Een herhalend proces van vorming van strandwallen en afzettingen van zeeklei volgde waarbij de kustlijn steeds meer opschoof naar het oosten. Veen begon vervolgens te groeien op de mariene afzettingen. Feitelijk was Texel nog niet gescheiden van het vasteland maar het bruikbare grondgebied werd vanaf de Bronstijd wel steeds kleiner, waarbij men woonde op dekzandruggen in een veenmoeras. Het totale te benutten oppervlak bedroeg in de Bronstijd ongeveer 54 km2. In de Vroege Middeleeuwen slonk dit naar 18 km2.

Afb. 4. Een bronzen bijl uit de Bronstijd, aangetroffen bij onderzoek in Den Burg (collectie Huis van Hilde).

•

IJzertijd/Romeinse Tijd (circa 800 voor Christus – 450 na Christus) – Vanaf de middenijzertijd ontstonden dikke akkers door de bemesting met zoden. Tijdens de Romeinse tijd en vooral de vroege middeleeuwen is, bijvoorbeeld in het van nature heuvelachtige gebied aan de latere Beatrixlaan is door de toenmalige bewoners, veel grond verzet voor het bouwrijp maken van huisplaatsen, de uitbreiding van erven, het opvullen van de daar aanwezige laagten en het egaliseren van hogere terreingedeelten.7 In de Romeinse Tijd werden alleen de hoogst liggende dekzandruggen en het keileemplateau bewoond.8 Zo zijn bij opgravingen in Den Burg en Oosterend sporen uit zowel de Romeinse als de IJzertijd aangetroffen.

5 6 7 8

Hessing et al. 2013, 23. Vos 2015. Woltering 2016, 11. Hessing et al. 2013, 15-17.

9 Archeologie West-Friesland is het archeologisch samenwerkingsverband van de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer, Schagen, Stede Broec en Texel

West-Friese Archeologische Notities 75 - Toelichting Beleidskaart gemeente Texel

•

Middeleeuwen

(450

–

1500

na

Christus) – Na de Romeinse Tijd raakte het veen deels bedekt onder zeeklei of erodeerde onder mariene invloed.9 Ook delen van het pleistocene dekzandgebied vielen ten prooi aan de zee. Het grootste deel van het veenmoeras ten zuiden van Texel raakte bedekt met zeeklei of

verspoelde.

Een

verbinding

met

het vaste land van Friesland bestond mogelijk nog wel via het uitgestrekte veengebied de ‘Moerwaard’.10 Door stormvloeden in de late 14de eeuw ontstond het zeegat Marsdiep. De eerste vermelding dateert al in 817,

waarschijnlijk

van

een

of

als

afwaterende

getijdengeul.

Betere

aanduiding veenstroom ontwatering

van het veen zorgde ervoor dat het Marsdiep tussen 800 en 1200 verder kon uitbreiden naar het zuiden en

Afb. 5. Een hurkgraf uit de Romeinse Tijd. Opgraving Beatrixlaan, Den Burg (foto ROB).

oosten waarbij de huidige klif bij Den Hoorn werd gevormd.11 Stormvloeden in de 13de en 14de eeuw veroorzaakten uiteindelijk een permanente open verbinding met het Almere en de Vlie, waarmee Texel een eiland is geworden.12 In de loop van de Vroege Middeleeuwen of mogelijk zelfs pas rond 1300 stabiliseerde de krimp van de beschikbare woongronden.13 Het middeleeuwse Texel was een eiland geworden met een grillige kustlijn, waar alleen de hoogste delen bij springvloed nog boven water stonden.14 Kreek de Lange Waal of Laagwaal, gelegen tussen Den Burg en De Waal, scheidde het oostelijke deel van het eiland van het westen. Hiernaast bestonden meer getijdegeulen die diep landinwaarts liepen en zich hadden ingesleten in het lager liggende dekzandgebied. In de Late Middeleeuwen werd geprobeerd om het bewoonbare land te consolideren, werden dijken opgeworpen en ‘cooghen’ (stukken buitendijks land of kwelders) ingedijkt. De oudste dijken dateren waarschijnlijk al vóór 1300 en vanaf 1350 werden systematisch de kwelders ten noorden van het oude land ingepolderd.15

9 10 11 12 13

14 15

De Jong 2015, 21. Berendsen 2005, 217. Schoorl 1999a, 25. Schoorl 1999a, 25-26; De Jong 2015. Verschillende bronnen zijn hier tegenstrijdig, Hessing 2013 meent dat in de Vroege Middeleeuwen de erosie afneemt. Kloosterhuis 1986 en Schoorl 1999 menen dat dit pas gebeurt met de eerste bedijkingen in de Late Middeleeuwen. De landschappelijke reconstructie van Woltering 2000, deel 3 laat de krimp van het beschikbare areaal ook samenvallen met de aanleg van de eerste dijken. Kloosterhuis 1986, 30-31. Schoorl 1999a, 70-77.

10 Archeologie West-Friesland is het archeologisch samenwerkingsverband van de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer, Schagen, Stede Broec en Texel

West-Friese Archeologische Notities 75 - Toelichting Beleidskaart gemeente Texel

Afb. 6. De Archeologische Werkgroep van de Historische Vereniging Texel trof in 2006 en 2008 een grote hoeveelheid materiaal aan uit de kroegen van de voormalige Jeneverbuurt (tegenwoordig Het Buurtje) in Oudeschild.

•

Nieuwe Tijd (1500 – heden) – Een geduchte poging werd gedaan om vanaf de tweede helft van de 15de eeuw de Waalenburgerpolder te bedijken en zo de ‘trechter’ te sluiten tussen De Koog en De Waal. Deze dijk brak door in 1553, waarna pas in het begin van de 17de eeuw de dijk definitief werd gesloten.16 Texel heeft dan nog niet de huidige vorm en eindigde net ten noorden van De Koog. Rond 1630 werd het duin- en kweldereiland Eierland met een zanddijk verbonden met Texel waarna, in 1835 de Eijerlandse polder werd ingedijkt.17 Verdere bedijkingen en inpolderingen volgden tot laat in de 19de eeuw, waarmee de noordzijde van Texel de huidige vorm heeft gekregen.18 In de vroegmoderne periode kende het gebied een toename in welvaart. De meeste houten huizen werden in deze periode vervangen door baksteen, de karakteristieke stolpboerderij raakte overal in gebruik en is nog steeds markant in het landschap aanwezig.

16 17 18

De Jong 2015, Kloosterhuis 1986, 33-34 Bartels & De Weerd 2021. Bartels & Leek 2019.

11 Archeologie West-Friesland is het archeologisch samenwerkingsverband van de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer, Schagen, Stede Broec en Texel