CConstaterende datTexel
Koppel je AI →
Document · PDF

Adviesrapport W+B Veilig naar 80km/u op Texelse verbindingswegen tussen dorpen

Raadsvergadering met aansluitend raadscommissie 7 oktober 2026, gemeente TexelBij agendapunt: 'Schot voor de boeg' Rapport Witteveen + Bos 'Veilig naar 80km/u op Texelse verbindingswegen tussen dorpen'30.644 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Veilig naar 80 km/u op Texelse verbindingswegen tussen dorpen Adviesrapport Gemeente Texel 18 september 2026

Project Veilig naar 80 km/u op Texelse verbindingswegen tussen dorpen Opdrachtgever Gemeente Texel Document Adviesrapport Status Definitief Datum 18 september 2026 Referentie 152353/26-013.996 Classificatie W+B Projectgerelateerd Projectcode 152353 Projectleider C.L. Danckaerts MSc Projectdirecteur Dr.ir. A.S. van Beinum Auteur(s) C.L. Danckaerts MSc, O.H. van der Ploeg BSc, ir. J. Verspuij Gecontroleerd door Ir. J. Verspuij Goedgekeurd door C.L. Danckaerts MSc Paraaf Adres Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V. | Deventer Hoogoorddreef 15 Postbus 233 1100 AE Amsterdam +31 (0)20 312 55 55 www.witteveenbos.com KvK 38020751 Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. © Witteveen+Bos Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toest emming van Witteveen+Bos, noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is verva ardigd, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Tekst- en datamining van (delen van) dit document, evenals enige verwerking of reproductie ervan door middel van kunstmatige intelligentie technologieën is uitdrukkelijk niet toegestaan, behoudens schri ftelijk anders overeengekomen.

Dit document (of delen ervan) mag niet worden verveelvoudigd en/of anderszins worden gebruikt op enigerlei wijze voor het trainen van kunstmatige in telligentie technologieën, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document.

INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING 5 1 INLEIDING 6 1.1 Aanleiding 6 1.2 De vraag van de gemeenteraad 6 1.3 Onderzoeksgebied 6 1.4 Onze visie op het vraagstuk 8 1.5 Leeswijzer 8 2 VAN LANDELIJKE CONTEXT NAAR TEXELS AFWEEGKADER 9 2.1 Drie wegcategorieën: functie, inrichting en snelheid 9 2.2 De gebiedsontsluitingsweg: 80 of 60 km/u? 11 2.3 Doorslaggevende kenmerken en verschillen 12 2.4 De landelijke 80/60-discussie 14 2.5 Wetenschappelijk onderzoek naar geloofwaardige snelheden 16 2.6 Waarom de keuze op Texel niet zwart-wit is 16 2.7 Het Texels afweegkader 18 3 DE TEXELSE WEGEN: VAN METING NAAR OORDEEL 20 3.1 Hoe we elke weg hebben beoordeeld 20 3.2 Wat de metingen laten zien 21 3.3 De toets aan de voorwaarden 24 3.4 Netwerkeffecten en landbouwverkeer 25 3.5 Twee risicovolle punten nader bekeken 27 3.6 Het oordeel per weg 27 4 MAATREGELEN EN KOSTEN 33 4.1 Afscherming van het fietspad en aangepaste belijning 33 4.2 Verbreding rijbaan 35 4.3 Aanpak gevaarlijke kruispunten en oversteekplaatsen 35 4.4 Zachte maatregelen: gedrag, zichtbaarheid en communicatie 36 4.5 Maatregelen en kosten per weg 38 4.6 Beheer en onderhoud 39 4.7 Wat er verder nodig is voordat er gebouwd kan worden 39 5 JURIDISCHE ONDERBOUWING VAN HET BESLUIT 41 5.1 Opbouw en motivering van het verkeersbesluit 41 5.2 Afwijken van CROW en ERBI 42 5.3 Juridische houdbaarheid en handhaafbaarheid bij deze afwijkingen 43 6

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 45 6.1 Hoofdconclusie 45 6.2 Samenvatting per weg 46 6.3 Aanbevelingen en vervolgstappen 47 Laatste pagina 48 Bijlage(n) Aantal pagina's I Afweegkaders per wegvak 12 II Maatregelen en kosten per wegvak 4 III Gebruikte bronnen 1 IV Begrippenlijst 2 SAMENVATTING De gemeenteraad van Texel wil weten of en zo ja hoe de maximumsnelheid op elf verbindingswegen tussen de dorpen op een verkeersveilige, juridisch houdbare en uitvoerbare manier terug kan naar 80 km/u. In 2023 zijn deze wegen van 80 naar 60 km/u gegaan, zon | der dat de inrichting van de wegen wezenlijk is aangepast. Het antwoord is genuanceerd. Op geen van de elf wegen kan de snelheid zonder meer omhoog: geen enkele weg voldoet aan het volledige profiel dat de landelijke richtlijn voor een weg met 80 km/u voorschrijft. Op alle wegen ligt het fietspad te dicht op de ri | jbaan, en op tien van de elf is de rijbaan te smal. Tegelijk laten de metingen zien dat op tien van de elf wegen nu al veel harder wordt gereden dan de geldende 60 km/u, op sommige wegen zelfs rond de 80 km/u. Een limiet die niet bij het wegbeeld past, wordt slecht nageleefd; dat is niet alleen een handhavingsprobleem maar ook een veiligheidsrisico.

Om de vraag te kunnen beantwoorden of het verdedigbaar is om | - ondanks afwijkingen van landelijke richtlijnen - een hogere toegestane snelheid te accepteren, hebben wij een Texels afweegkader ontwikkeld. Dit kader gaat uit van een harde ondergrens | ten aanzien van rijbaanbreedte (6,20 m) en zoomt in op maatgevende wegkenmerken en omstandigheden om te bepalen in hoeverre een afwijking van landelijke maatvoering tot aan deze | ondergrens verdedigbaar is. De bepalende omstandigheden zijn: - | een geringe hoeveelheid verkeer, waardoor een bestuurder zelden een tegenligger tegenkomt | ; - | lange rechtstanden met voldoende stopzicht, waardoor een tegenligger al van ver zichtbaar is | ; - | een open en overzichtelijke omgeving, zonder onverwachte krappe bochten. Waar een van die omstandigheden ontbreekt, weegt de afwijking zwaarder en zijn wij terughoudender. De ondergrens van 6,20 meter is smaller dan de landelijke standaardmaat van CROW (7,50 meter) en dan de 7,00 meter uit de provinciale richtlijn. Het Texelse afweegkader leidt tot vier categorieën: - | groen, 80 km/u handhaven (1 weg): | de Pontweg is al ingericht als weg met 80 km/u en heeft met 7,00 meter de breedste rijbaan van de elf. De snelheidslimiet kan blijven.

Wij bevelen wel met nadruk aan het fietspad ook daar af te schermen, omdat het met 3,30 meter binnen de obstakelvrije zon | e ligt die bij 80 km/u hoort; - | geel, 80 km/u met maatregelen (2 wegen): | op de Nieuwlanderweg en de Waalderweg/Oosterenderweg past de gereden snelheid al bij 80 km/u en is de afwijking van het minimaal profiel beperkt. Met afscherming, aangepaste belijning, een bescheiden verbreding en een veilige inrichting van de oversteken kan de snelheidslimiet omhoog. | ; - | oranje, op termijn 80 km/u (4 wegen): | op de Postweg (zuid en noord), de Laagwaalderweg en de Ruigendijk is meer nodig, door de drukte, een fors te smalle rijbaan of te weinig zicht. Totdat die ingrepen zijn uitgevoerd, is 60 km/u hier de veiligste en meest geloofwaardige limiet | ; - | rood, 60 km/u handhaven (4 wegen): | de Schilderweg, Redoute, Hoornderweg en Westerweg zijn te smal en te bochtig of hebben te weinig zicht. Ook met forse maatregelen is 80 km/u hier niet verantwoord. De maatregelen voor de zeven wegen die naar 80 km/u kunnen of dat op termijn zouden kunnen, kosten samen ongeveer 18,8 miljoen euro aan investeringskosten, exclusief | omzetbelasting. Dat bedrag kan worden gefaseerd: circa 2,0 miljoen euro voor de groene weg (fase 1), circa 7,2 miljoen euro voor de gele wegen (fase 2) en circa 9,6 miljoen euro voor de oranje wegen (fase 3).

De kosteninschatting is opgesteld door onze kostendeskundige en is exclusief de zachte maatregelen. | Onze kernboodschap: verkeersveiligheid eerst, snelheid daarna. Voer nergens 80 km/u in zonder maatregelen, scherm op alle wegen het fietspad af, verbreed waar nodig naar ten minste 6,20 meter en leg per weg vast waarom de afwijking van de landelijke richtlijn verantwoord is. Begin bij de groene en gele wegen; behandel de oranje wegen als fase 3, afhankelijk van budget en prioriteit. 5 | 48 | Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief 6 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding In heel Nederland speelt op dit moment de vraag welke maximumsnelheid past op wegen buiten de bebouwde kom: 80 of 60 km/u. Ook op Texel speelt die vraag nadrukkelijk. Naar aanleiding van twee aangenomen moties heeft de gemeenteraad Witteveen+Bos gevraagd te onderzoeken of de snelheid, en zo ja hoe, op een aantal verbindingswegen tussen de dorpen weer op een verkeersveilig verantwoorde manier naar 80 km/u kan. De aanleiding is concreet. Op een aantal gemeentelijke wegen is de maximumsnelheid in 2023 verlaagd van 80 naar 60 km/u. Tegelijk veranderde de ‘categorie’ van de weg: van gebiedsontsluitingsweg naar erftoegangsweg. Een gebiedsontsluitingsweg (GOW) is een doorgaande weg die dorpen met elkaar verbindt en vooral bedoeld is om verkeer vlot te laten doorstromen.

Een erftoegangsweg (ETW) is een weg die vooral bedoeld is om woningen en bedrijven te bereiken, met een lagere snelheid en meer menging van verkeer. De weg zelf is bij die omzetting echter nauwelijks aangepast: alleen de belijning is op een aantal plekken gewijzigd. Grotere aanpassingen volgen pas bij groot onderhoud. De gemeenteraad ziet graag de mogelijkheid om de verbindingswegen met een vrijliggend fietspad weer als doorgaande gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 80 km/u op te nemen in het Mobiliteitsprogramma Texel 2035. 1.2 De vraag van de gemeenteraad De centrale vraag is of en zo ja hoe de maximumsnelheid op de verbindingswegen tussen de Texelse dorpen met een vrijliggend fietspad op een verkeersveilige, juridisch houdbare en uitvoerbare manier weer naar 80 km/u kan, met inzicht in de kosten die daarbij horen. Daarbij zijn enkele voorwaarden leidend, te beginnen met de verkeersveiligheid die gewaarborgd moet blijven. Ook moet de snelheid geloofwaardig zijn voor de weggebruiker: de snelheid op het bord moet aansluiten bij hoe de weg eruit ziet en wordt gebruikt. Daarnaast moet het besluit juridisch houdbaar zijn en moeten de benodigde maatregelen en kosten inzichtelijk zijn. 1.3 Onderzoeksgebied Het onderzoek gaat over elf weggedeelten (‘wegvakken'). Die zijn genummerd 1 tot en met 11; die nummers gebruiken wij in het hele rapport.

Tabel 1.1 geeft de lijst, afbeelding 1.1 laat zien waar de wegvakken op het eiland liggen. De overige gemeentelijke wegen en de weg in beheer bij de provincie vallen buiten de scope van dit onderzoek. 7 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief Tabel 1.1 De elf wegvakken in dit onderzoek Nummer Weg Opmerking 1 Nieuwlanderweg inclusief een deel van de Kogerweg 2 Postweg (zuidelijk deel) ten zuiden van Zuid-Eierland 3 Postweg (noordelijk deel) ten noorden van Zuid-Eierland 4 Waalderweg / Oosterenderweg – 5 Laagwaalderweg – 6 Schilderweg – 7 Redoute – 8 Hoornderweg inclusief Kleiweg 9 Westerweg – 10 Pontweg – 11 Ruigendijk – Afbeelding 1.1 Ligging van de elf wegen in scope op Texel (de nummers komen overeen met tabel 1.1)

8 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief 1.4 Onze visie op het vraagstuk Bij verkeersveiligheidsvraagstukken kijken wij altijd eerst naar de feiten ter plaatse: hoe de weg is ingericht, het type weggebruikers, de hoeveelheid verkeer en of de aangegeven snelheid geloofwaardig is. Die feiten combineren wij met de landelijke kennis over wegontwerp, waaronder de richtlijnen van CROW (het landelijke kennisinstituut voor verkeer en infrastructuur). Wat op voorhand opvalt, is dat de Texelse wegen niet direct in één van de twee beschreven categorieën vallen. Qua functie (doorgaande wegen tussen de dorpen) en lange rechte stukken passen ze bij de classificatie GOW. Maar door hun inrichting lijken ze juist op een ETW: smal, met veel in- en uitritten en weinig ruimte tussen de rijbaan en het fietspad. Voor zulke wegen geven de landelijke richtlijnen geen pasklaar antwoord (‘grijze wegen’). Dat maakt een zorgvuldige afweging per weg nodig, evenals een eigen, goed onderbouwd ‘Texels afweegkader’. 1.5 Leeswijzer Dit adviesrapport geeft een antwoord op de vraag welke wegen op Texel op welke manier veilig naar 80 km/u kunnen. Hoofdstuk 2 beschrijft het landelijke kader: de drie wegcategorieën, de keuze tussen 80 en 60 km/u op een gebiedsontsluitingsweg, de kenmerken die daarbij de doorslag geven, het CROW- afweegkader en het onderzoek van SWOV.

Ook lichten we in hoofdstuk 2 het Texels afweegkader toe dat hieruit voortvloeit. Hoofdstuk 3 past dat kader vervolgens toe op de elf Texelse wegen: per weg presenteren we het afweegkader met daarbij een korte toelichting. Dit op basis van een schouw op Texel, diverse metingen en analyses, waaronder een inventarisatie van de gevaarlijke kruispunten en oversteekpunten. Hoofdstuk 3 sluit af met het oordeel per weg: wel of niet veilig naar 80 km/u te brengen. Hoofdstuk 4 beschrijft welke maatregelen daarvoor nodig zijn en wat die kosten, hoofdstuk 5 de juridische onderbouwing van de adviezen, en hoofdstuk 6 de conclusies en aanbevelingen. De bijlagen bevatten de ingevulde afweegkaders per weg (I), de maatregelen en kosten per weg (II), de gebruikte bronnen (III) en een begrippenlijst (IV). 9 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief 2 VAN LANDELIJKE CONTEXT NAAR TEXELS AFWEEGKADER In dit hoofdstuk bouwen wij de afweging stap voor stap op, van het landelijke kader naar de Texelse praktijk. Wij beginnen bij het landelijke systeem van wegcategorieën: elke weg heeft daarin een eigen functie, een daarbij passende inrichting en een daarbij passende snelheid.

Vervolgens zoomen wij in op de gebiedsontsluitingsweg, de categorie waartoe alle onderzochte Texelse wegen behoren, en op de vraag die in dit onderzoek centraal staat: hoort zo’n weg bij 80 of bij 60 km/u? Daarna behandelen wij achtereenvolgens de kenmerken die de doorslag geven tussen beide limieten, de landelijke verschuiving van 80 naar 60 km/u, het afweegkader dat CROW in september 2025 voor deze keuze heeft uitgebracht en het onderzoek van kennisinstituut SWOV naar geloofwaardige snelheidslimieten. Tot slot beschrijven wij het grijze gebied waarin veel wegen vallen, leggen wij vast welke ondergrens wij in dit onderzoek hanteren, en presenteren wij het Texels afweegkader. Afbeelding 2.1 Trechtering: van breed naar smal; van landelijke richtlijnen en onderzoeken naar het Texels afweegkader 2.1 Drie wegcategorieën: functie, inrichting en snelheid De standaard inrichting van wegen buiten de bebouwde kom is vastgelegd in de landelijke richtlijnen van kennisplatform CROW en, voor deze regio, in de provinciale ontwerprichtlijn van Noord-Holland (ERBI). Beide bouwen voort op de visie Duurzaam Veilig. De kern daarvan is dat elke weg één duidelijke functie heeft, dat de inrichting bij die functie past en dat het gebruik daarmee overeenkomt. Kloppen functie,

inrichting en gebruik met elkaar, dan weet een bestuurder intuïtief wat hem te wachten staat: welke snelheid passend is, of hij tegenliggers of fietsers op de rijbaan kan verwachten en wie voorrang heeft. Dat voorspelbare wegbeeld is de basis van verkeersv | eiligheid (self explaining roads). | Om dat te bereiken kent Nederland drie wegcategorieën: de stroomweg, de gebiedsontsluitingsweg en de erftoegangsweg. Elke categorie kent eigen subtypen, met een eigen snelheid en een eigen inrichting. Tabel 2.1 zet ze op een rij. Tabel 2.1 De drie wegcategorieën en hun subtypen Wegcategorie | Subtype | Snelheid | Functie en kenmerken Stroomweg | nationale stroomweg | 100 tot 130 km/u | doorgaand nationaal en internationaal (autosnelweg) | verkeer. Gescheiden rijbanen, ongelijkvloerse aansluitingen, geen langzaam verkeer regionale stroomweg 2x2 | 100 km/u | regionale verbinding met veel verkeer. Twee gescheiden rijbanen met een fysieke scheiding ertussen en ongelijkvloerse aansluitingen regionale stroomweg 2x1 | 100 km/u | regionale verbinding met minder verkeer. Twee rijbanen van één rijstrook met een fysieke rijrichtingscheiding en ongelijkvloerse aansluitingen.

De variant zonder fysieke scheiding (groene asmarkering) is in het Handboek wegontwerp 2025 vervallen Gebieds- | type 2x1, buiten de bebouwde | 80 km/u | twee gescheiden rijbanen van één ontsluitingsweg | kom (standaard) | rijstrook, met een middenberm ertussen. Dit is in het Handboek wegontwerp 2025 het standaardtype voor een nieuwe gebiedsontsluitingsweg, omdat een rijrichtingscheiding (berm) de kans op frontale ongevallen minimaliseert. Standaardmaat rijbaan 3,65 meter per rijbaan, middenberm 3,00 meter type 2x2, buiten de bebouwde | 80 km/u | twee gescheiden rijbanen van twee kom | rijstroken, voor de drukste verbindingen. Standaardmaat rijbaan 7,25 meter per rijbaan, middenberm 6,00 meter type 1x2, buiten de bebouwde | 80 km/u | één rijbaan met een rijstrook per kom (afgepeld) | richting, zonder fysieke rijrichtingscheiding: dubbele asmarkering, vrijliggend fietspad, voorrangsweg. Dit is de afgepelde variant, bedoeld voor situaties waarin het standaardtype niet inpasbaar is. Alle elf onderzochte wegen zijn van dit type. Standaardmaat rijbaan 7,50 meter met een limiet van 60 km/u | 60 km/u | geen apart wegtype, maar een (GOW60) | gebiedsontsluitingsweg met een lagere limiet. Bedoeld voor bestaande wegen waar 80 km/u niet past.

Landelijke inrichtingskenmerken zijn nog in ontwikkeling binnen de bebouwde kom | 50 km/u (soms 70 | stedelijke hoofdweg met (standaard) | km/u) | fietsvoorziening en geconcentreerde oversteekplaatsen 10 | 48 | Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief Wegcategorie | Subtype | Snelheid | Functie en kenmerken binnen de bebouwde kom met | 30 km/u | recente variant voor drukke straten 30 km/u (GOW30) | waar 50 km/u niet past bij de omgeving. Landelijke inrichtingskenmerken zijn nog in ontwikkeling Erftoegangsweg | type I, buiten de bebouwde | 60 km/u | plattelandsweg met fietsverkeer op de kom | rijbaan: fiets- of suggestiestroken, kantmarkering maar geen asmarkering, snelheidsremmers type II, buiten de bebouwde | 60 km/u | smalle polder- of landbouwweg van ten kom | hoogste 4,50 meter, zonder markering, met volledig gemengd verkeer binnen de bebouwde kom | 30 km/u | woonstraten en 30 km-zones met gelijkwaardige kruispunten Twee dingen verdienen bij deze tabel aandacht. Ten eerste is het Handboek wegontwerp 2025 opgesteld voor nieuwe wegen en grote reconstructies. Het standaardtype dat het voorschrijft voor de gebiedsontsluitingsweg, de 2x1 met een middenberm, is in bestaande | situaties vaak niet inpasbaar: daarvoor is simpelweg de ruimte niet beschikbaar. Het handboek voorziet daar zelf in met de afgepelde variant, de 1x2.

Ten tweede: op Texel bestaat geen enkele gebiedsontsluitingsweg van het standaardtype. Alle onderzochte wegen zijn van het type 1x2. Wij zitten in dit onderzoek dus per definitie al in het afgepelde regime, en dat is belangrijk om te beseffen: de vraag is niet of de wegen aan het standaardtype voldoen (dat doen zij niet, en dat is op Texel ook niet realistisc | h), maar of zij binnen de afgepelde variant de bijbehorende (minimale) maatvoering halen. Op Texel komt de stroomweg niet voor. De erftoegangswegen op het eiland zijn de smalle polder- en landbouwwegen; die vallen buiten dit onderzoek. Alle elf onderzochte | wegen zijn gebiedsontsluitingswegen van het type 1x2, de afgepelde variant: één rijbaan met een rijstrook per richting, een vrijliggend fietspad ernaast en een doorgaande functie tussen de dorpen. Het vraagstuk in dit rapport gaat dan ook over dit ene weg | type, waarbij het vertrekpunt dus al onder de noemer ‘versoberd’ valt. 2.2 | De gebiedsontsluitingsweg: 80 of 60 km/u? Voor een gebiedsontsluitingsweg buiten de bebouwde kom is 80 km/u van oudsher de standaardlimiet. In de praktijk passen wegbeheerders op steeds meer van deze wegen 60 km/u toe; zo’n weg wordt dan een GOW60 genoemd. Het is belangrijk te zien wat dat wel en | niet betekent. De GOW60 is geen nieuwe, vierde wegcategorie naast de erftoegangsweg.

Het blijft een gebiedsontsluitingsweg, met dezelfde functie in het netwerk, maar met een (wegens dwangpunten) lagere limiet en een daarop aangepaste inrichting. Dat onderscheid is voor dit onderzoek wezenlijk. Bij de verlaging van 2023 zijn deze wegen formeel als erftoegangsweg aangeduid (paragraaf 1.1), zonder dat de inrichting daarop is aangepast; functioneel zijn het gebiedsontsluitingswegen gebleven, zonder | toepassing van snelheidsremmende maatregelen. De keuze tussen 80 en 60 km/u op de Texelse wegen is vanuit uw vraag een keuze binnen één categorie, en niet de vraag of deze wegen alsnog als erftoegangsweg moeten worden ingericht. Bij een erftoegangsweg mengt het verkeer zich immers op de rijbaan, vervalt de voorrang en verdwijnt de asmarkering; dat past niet bij wegen die de dorpen met elkaar verbinden. Tabel 2.2 zet de drie varianten naast elkaar. 11 | 48 | Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief Tabel 2.2 De drie varianten vergeleken: GOW 80 km/u, GOW 60 km/u en ETW 60 km/u Kenmerk | Gebiedsontsluitingsweg | Gebiedsontsluitingsweg | Erftoegangsweg 60 km/u 80 km/u | 60 km/u functie | doorstromen op het | doorstromen op het | erven en percelen bereiken wegvak, uitwisselen op | wegvak, uitwisselen op kruispunten | kruispunten, maar met een lagere snelheid breedte rijbaan | CROW: standaardmaat 7,50 | 6,00 tot 7,50 meter | circa 4,50 tot 6,00 meter meter.

ERBI: 7,00 meter, met 6,20 meter als absolute ondergrens voor bestaande wegen obstakelvrije ruimte | CROW: 6,00 meter, bij | ten minste 2,50 meter | ten minste 2,50 meter reconstructie ten minste 4,50 meter fietsers | altijd gescheiden: | bij voorkeur gescheiden; | op de rijbaan, op fiets- of vrijliggend fietspad of | het ontbreken daarvan is | suggestiestroken parallelweg | vaak een aanleiding voor 60 km/u markering | dubbele asmarkering, | asmarkering aanwezig; de | geen asmarkering kantstrepen, inhaalverbod | vormgeving is landelijk nog niet vastgelegd voorrang | voorrangsweg, kruispunten | voorrang past hier ook, | geen voorrangsweg, verkeer geregeld | maar het bord | van rechts gaat voor voorrangsweg mag niet bij 60 km/u; voorrang wordt per kruispunt geregeld erfaansluitingen | in beginsel niet | beperkt aanwezig; een | horen bij het wegtype verzwarende factor om te kiezen voor 60 snelheidsremmers | niet op wegvakken | terughoudend toepassen | plateaus, volgens de ERBI elke 500 meter op type 1 inrichtingsrichtlijn | handboek wegontwerp | nog niet beschikbaar; | handboek wegontwerp 2025; 2025; ERBI (provinciaal) | handreiking in | ERBI (provinciaal) voorbereiding functie | doorstromen op het | doorstromen op het | erven en percelen bereiken wegvak, uitwisselen op | wegvak, uitwisselen op kruispunten | kruispunten, maar met een lagere snelheid In de praktijk vervult een

gebiedsontsluitingsweg vaak beide functies tegelijk, doorstromen én erven en percelen bereiken, wat de afweging tussen 60 en 80 km/u juist lastig maakt. Bij het volledige profiel voor een GOW80 van het type 1x2, de afgepelde variant waartoe alle onderzochte wegen behoren, hoort volgens het Handboek wegontwerp 2025 een rijbaan van 7,50 meter, aan weerszijden een vlucht- en bergingszone van 2,45 meter een obstakelvrije zone van 6,00 meter, en een fysieke scheiding van snel en langzaam verkeer via een vrijliggend fietspad. Welke van die kenmerken op een concrete weg wel en niet worden gehaald, bepaalt hoe ver die weg van het 80-profiel af staat en hoeveel er nodig is om die afstand te overbruggen. Dat vraagt om een nauwkeurige afweging per weg, en die begint bij de kenmerken die de doorslag geven. 2.3 | Doorslaggevende kenmerken en verschillen Of een doorgaande weg veilig bij 80 km/u past, hangt volgens de landelijke richtlijnen (CROW) en de provinciale ontwerpuitgangspunten (ERBI) vooral af van drie meetbare kenmerken: hoe breed de weg is, 12 | 48 | Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief hoeveel vrije ruimte er naast de weg is en het alignement van de weg, dat wil zeggen de horizontale en verticale bochten en het zicht dat die bieden. Deze worden hieronder één voor één uitgelegd.

De breedte van de rijbaan De breedte van de rijbaan is de breedte van het verharde (geasfalteerde) deel van de weg, van rand tot rand. Hoe breder de rijbaan, hoe meer ruimte twee tegenliggers hebben om elkaar te passeren zonder naar de berm uit te hoeven wijken. Voor de rijbaanbree | dte bestaan twee kaders naast elkaar, en het is van belang ze goed uit elkaar te houden. Het landelijke kader is het Handboek wegontwerp 2025 van CROW. Dat kent sinds de herziening geen ideale en minimale maten meer, maar per ontwerpparameter één standaard | maat die bij de aanleg van een nieuwe of gereconstrueerde weg moet worden toegepast, met daarnaast versoberde maten voor bestaande wegen waar die standaardmaat bij reconstructie niet inpasbaar is. Voor de rijbaan van een gebiedsontsluitingsweg van het vers | oberde type 1x2 is die standaardmaat 7,50 meter. Een verder versoberde maat voor bestaande wegen is voor de rijbaanbreedte niet opgenomen. Waar de standaardmaat niet haalbaar is, schrijft het handboek voor dat de consequenties inzichtelijk worden gemaakt en dat waar nodig bijpassende mitigerende maatregelen worden getroffen. Het tweede kader is de ERBI, de ontwerprichtlijn van de provincie Noord | -Holland. Die gaat uit van minimaal 7,00 meter, en vanuit de minimale maatvoering van de diverse elementen is een | absolute ondergrens van 6,20 meter af te leiden.

De ERBI is daarmee de enige van beide kaders die een concrete ondergrens noemt waaronder sowieso niet mag worden gegaan. In hoeverre het gebied tussen 6,20 en 7,00 meter toepasbaar is, luistert nauw en hangt | af van de omstandigheden, omdat de maat van 6,20 meter niet expliciet wordt genoemd en stapeling van minimale maatvoering niet zonder meer tot een wenselijk samenstel leidt. Het CROW | -afweegkader uit 2025, dat specifiek over de keuze tussen 80 en 60 km/u g | aat, sluit hierop aan: 60 km/u is daarin de passende limiet bij een beschikbare breedte van 6,00 tot 7,50 meter, en 80 km/u is pas vanaf 7,50 meter geschikt en geloofwaardig. Onder die maat is volgens dat kader eerder sprake van een GOW60 of een erftoegang | sweg. De 7,50 meter uit het afweegkader is dus geen strengere lezing, maar dezelfde standaardmaat als in het Handboek wegontwerp. In paragraaf 2.6 leggen wij vast welke ondergrens wij in dit onderzoek aanhouden en onder welke voorwaarden en omstandigheden | een afwijking van de standaardmaat verdedigbaar kan zijn. De obstakelvrije ruimte naast de weg De obstakelvrije ruimte is de ruimte naast de rijbaan zonder obstakels zoals bomen, sloten, lichtmasten, taluds of een fietspad. Het is de ruimte waarin een auto die van de weg raakt veilig tot stilstand kan komen zonder iets te raken.

Bij 80 km/u bedraagt | die volgens het Handboek wegontwerp 2025 standaard 6,00 meter. Voor bestaande wegen geldt bij reconstructie een maat van ten minste 4,50 meter. Bij 60 km/u volstaat een obstakelvrije ruimte van 2,50 meter. Als onderdeel van de obstakelvrije zone ligt in h | et standaardprofiel bovendien een vlucht | - en bergingszone van 2,45 meter. Dat is de ruimte waarin een voertuig kan uitwijken of stilstaan zonder het overige verkeer te hinderen, en waarin hulpdiensten kunnen werken. Voor de onderzochte wegen is die zone ne | rgens aanwezig; het fietspad ligt daar waar in het standaardprofiel de vlucht- en bergingszone en de obstakelvrije zone liggen. De maat wordt bij een gebiedsontsluitingsweg gemeten vanaf de binnenkant van de kantstreep en bij een erftoegangsweg vanaf de rand van de verharding. Waar de ruimte niet kan worden vergroot, kan het obstakel worden verwijderd, botsvriendelijk worden uitgevoerd of worden afgeschermd, bijvoorbeeld met een geleiderail. Welke van die routes op een concrete weg passend is, hangt af van | de plaatselijke situatie; de maatregelen zelf komen in hoofdstuk 4 aan bod. Het alignement: hellingen, bochten en omgeving Het derde kenmerk is het alignement van de weg: de aan | - of afwezigheid van hellingen (verticaal) en bochten (horizontaal).

Voor Texel is het verticale alignement niet van toepassing, omdat hier vrijwel geen hellingen voorkomen. Voor het horizontale alignem | ent geldt bij 80 km/u een maat voor de rechte delen (rechtstanden) van 1.200 meter, en de stopzichtafstand (de afstand waarop je kunt zien dat er kruisend verkeer is) een maat van 100 meter. Zijn de rechte delen korter dan 1.200 meter en/of is de stopzicht | afstand kleiner dan 100 meter, dan kan 80 km/h niet veilig worden toegepast. Het alignement is daarnaast van belang voor de voorspelbaarheid van de weg; als lange rechte stukken worden afgewisseld door krappe bochten ontstaan daar onveilige punten, omdat d | at kan leiden tot gevaarlijk (inhaal)manoeuvres. Ook de openheid van de omgeving telt mee: een open landschap met lange zichtlijnen en weinig bebouwing nodigt 13 | 48 | Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief uit tot hogere snelheden, terwijl obstakels, groen en bebouwing juist afremmen. De openheid van de omgeving is daarmee een zelfstandig kenmerk in de afweging, naast de breedte en het stopzicht. 2.4 | De landelijke 80/60-discussie Genoemde kenmerken staan niet los van een bredere landelijke beweging. Er is een verschuiving gaande van 80 naar 60 km/u op gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde kom.

Waar 80 km/u niet past bij een smalle of onoverzichtelijke weg, kiezen steeds meer | wegbeheerders voor een gebiedsontsluitingsweg met een limiet van 60 km/u, omdat dat een uniformer, herkenbaarder en veiliger wegbeeld oplevert. Deze beweging loopt parallel aan de bekende 50/30 | -discussie binnen de bebouwde kom, waar op vergelijkbare gronden steeds vaker 30 km/u wordt ingevoerd. De onderliggende gedachte is in beide gevallen dezelfde. Uitgangspunt blijft dat de snelheidslimiet volgt uit de functie van de weg en dus vooraf vaststaat; de inrichting moet daar passend bij worden gemaakt. Waar da | t op een bestaande weg niet lukt, is de limiet het enige wat nog kan worden bijgesteld. De keuze voor 60 km/u is dan geen doel maar een terugvaloptie. Belangrijk daarbij is dat deze discussie over bestaande wegen gaat. Voor nieuwe wegen blijft de verwachting dat zij worden aangelegd volgens de bestaande richtlijnen voor een GOW80. De vraag op Texel is dus niet welke weg wij zouden aanleggen, maar welke l | imiet past bij de wegen die er liggen. Het landelijke afweegkader van CROW Om wegbeheerders bij deze keuze te helpen heeft CROW in september 2025 het ‘Afweegkader gebiedsontsluitingsweg 80 km/h en 60 km/h’ uitgebracht. Het geeft een stapsgewijze methodiek waarmee per bestaande weg buiten de bebouwde kom kan worden bepaald welke v | an beide limieten het meest passend is.

Het kader is opgesteld met onder meer het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het Openbaar Ministerie, de politie, SWOV, meerdere provincies en gemeenten, de openbaarvervoerautoriteiten, Veilig Verkeer Nederland, de Fietsersbond, de land- en tuinbouworganisaties en de ANWB. Die brede totstandkoming maakt het tot de meest gezaghebbende landelijke leidraad voor precies de vraag die op Texel voorligt. Het kader kent twee uitgangspunten vooraf. Ten eerste moet al vaststaan dat de weg een gebiedsontsluitende functie heeft | die vaststelling gebeurt met een netwerktoets waarin alle vervoerwijzen worden meegewogen. Het kader gaat dus niet over de vraag of een weg een gebiedsontsluitingsweg of een erftoegangsweg is, maar over de snelheid op een weg waarvan die functie al vaststa | at. Ten tweede geldt, conform Duurzaam Veilig, dat een weg met een ontsluitende functie standaard 80 km/u heeft. De bewijslast ligt dus bij het afwijken naar 60 km/u, en niet andersom. Afbeelding 2.2 vat de drie stappen samen en laat zien waar elke stap voor Texel staat. De eerste stap, de aanleiding, is hier gegeven met de twee aangenomen moties en het Mobiliteitsprogramma 2035. De tweede stap, de netwerkeffecten, komt aan de orde in pa | ragraaf 3.4.

De derde stap is de kern van dit onderzoek: kan de gekozen limiet geloofwaardig worden gerealiseerd? Alleen een ander bord plaatsen is volgens het kader vrijwel nooit geloofwaardig; een verlaging naar 60 km/u vraagt in de regel om aanpassing v | an de weginrichting. De maten waarmee die derde stap werkt, de rijbaanbreedte en de obstakelvrije zone, zijn in paragraaf 2.3 toegelicht. 14 | 48 | Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief 15 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief Afbeelding 2.2 De drie stappen van het CROW-afweegkader, met per stap waar die stap voor Texel staat. De eerste stap is in dit dossier gegeven; de derde stap is de kern van dit onderzoek Het advies dat eruit volgt Valt de afweging uit naar 80 km/u, dan gelden de inrichtingsrichtlijnen uit het Handboek wegontwerp 2025, en moet het oorspronkelijke probleem met andere maatregelen worden opgelost. Valt zij uit naar 60 km/u, dan is er een belangrijke kanttekening: voor een GOW60 bestaan nog geen landelijke inrichtingsrichtlijnen. CROW heeft ervoor gekozen eerst het afweegkader te publiceren en de inrichting later uit te werken in de ‘Handreiking inrichtingskenmerken GOW60’, en adviseert nadrukkelijk te wachten met het ontwerp van een GOW60 tot die handreiking gereed is. Effecten op het netwerk Een snelheidswijziging blijft zelden bij één wegvak.

Het afweegkader vraagt daarom om een aaneengesloten geheel van snelheidsregimes met zo min mogelijk overgangen: liggen twee kruispunten minder dan 400 meter uit elkaar, dan is één regime wenselijk, omdat een bestuurder anders in korte tijd meermaals van limiet moet wisselen en het wegbeeld zijn voorspellende waarde verliest. Daarnaast vraagt het kader naar de gevolgen voor de overige weggebruikers. Een hogere limiet maakt oversteken voor fietsers en voetgangers moeilijker, doordat zij grotere hiaten in het verkeer nodig hebben en de naderingssnelheid lastiger inschatten. Zij raakt ook de rijtijden van het openbaar vervoer en de aanrijtijden van de nood- en hulpdiensten; overleg met de concessieverlener, de vervoerder en de verkeersadviseur van de politie is om die reden voorgeschreven. Tot slot kan een verschil in limiet tussen parallelle routes verkeer verplaatsen: wordt de ene verbinding sneller en de andere niet, dan verschuift verkeer naar de snelste route. Dat is gewenst wanneer die route daarop is ingericht en ongewenst wanneer dat niet zo is. Deze effecten laten zich niet per weg beoordelen; zij vragen een blik op het netwerk als geheel. Paragraaf 3.4 werkt ze uit voor Texel. Landbouwverkeer op de rijbaan Een apart aandachtspunt bij de keuze tussen 80 en 60 km/u is landbouwverkeer op de rijbaan.

Waar parallelwegen ontbreken, rijden landbouwvoertuigen mee tussen het overige verkeer. Zij rijden in de praktijk 25 tot 40 km/u, waardoor het snelheidsverschil met het overige verkeer bij 60 km/u ongeveer 20 tot 35 km/u bedraagt en bij 80 km/u oploopt tot 40 tot 55 km/u. Dat verschil is verkeersveiligheidskundig bepalend: het vergroot de kans op een ongeval, doordat naderend verkeer de snelheid van het langzame voertuig onderschat, en het vergroot de ernst ervan, omdat de botssnelheid hoger ligt. Het verhoogt bovendien de behoefte om in te halen, en op een rijbaan met één rijstrook per richting kan dat alleen door de tegenliggende rijstrook te gebruiken; hoe smaller de rijbaan en hoe dichter het fietspad langs de weg ligt, hoe zwaarder dat weegt. Het Handboek wegontwerp 2025 kent hiervoor het instrument van een inhaalverbod met een uitzondering voor landbouwvoertuigen, en het afweegkader schrijft voor dat de land- en tuinbouworganisaties bij de afweging worden betrokken. Waar landbouwverkeer structureel meerijdt,

16 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief weegt dit dus mee in de keuze van de limiet en in de inrichting die daarbij hoort. Paragraaf 3.4 gaat in op de situatie op Texel, waar op de onderzochte wegen geen parallelwegen liggen. Het wettelijk kader Elke snelheidslimiet moet in overeenstemming zijn met het wegbeeld ter plaatse: de beoogde snelheid moet redelijkerwijs voortvloeien uit de aard en de inrichting van de weg en zijn omgeving. Voor een verlaging van 80 naar 60 km/u is een verkeersbesluit nodig, wordt een jurist betrokken en is een adviesaanvraag bij de verkeersadviseur van de politie verplicht. Hoofdstuk 5 gaat hier nader op in. Het kader benadrukt daarnaast tijdig overleg met de stakeholders: aangrenzende wegbeheerders, OV-partijen, nood- en hulpdiensten, VVN, de Fietsersbond, Cumela, LTO en TLN kennen de lokale effecten het best. Voor dit onderzoek is het vraagstuk weliswaar andersom (van 60 naar 80 km/h), maar bevestigt het kader de volgorde die wij aanhouden: eerst de functie van de weg, dan de effecten op het netwerk, dan de vraag of de gewenste snelheid geloofwaardig kan worden gemaakt, en pas daarna het besluit. 2.5 Wetenschappelijk onderzoek naar geloofwaardige snelheden Richtlijnen van het CROW en het getoonde gedrag moeten op elkaar aansluiten.

Om te onderbouwen welk effect de richtlijnen op gedrag hebben, onderzoekt de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) al jaren wat wel en niet goed werkt. Zo onderzocht SWOV onder andere of de maximumsnelheid in bepaalde gevallen wel of niet geloofwaardig is.1 SWOV ontwikkelde daarvoor de methode Veilige Snelheden, Geloofwaardige Snelheidslimieten (VSGS). Die methode bestaat uit twee delen. Het eerste deel bepaalt op basis van natuurkundige wetten welke snelheid veilig is, gegeven de inrichting van de weg; dat deel is onomstreden. Het tweede deel beoordeelt of de geldende limiet geloofwaardig is, uitgedrukt in een GS-score: een optelsom van acht wegkenmerken die elk als ‘versneller’ (+1), ‘vertrager’ (–1) of neutraal (0) meetellen, zoals de rijbaanbreedte, de lengte van de rechtstanden, de openheid van de omgeving en het type wegdek. Een score rond nul zou duiden op een geloofwaardige limiet. In 2022 heeft SWOV dat tweede deel getoetst aan werkelijk gereden snelheden, met een opvallende uitkomst: de GS-score blijkt geen goede voorspeller, noch binnen, noch buiten de bebouwde kom. Van de acht kenmerken doen er maar drie werkelijk toe: de rijbaanbreedte, de lengte van de rechtstanden en het wegbeeld dat daaruit volgt.

Uit de regressieanalyses volgt dat vooral de eerste twee de snelheid van vrij rijdend verkeer betrouwbaar verklaren, zowel de gemiddelde snelheid als de V85, de snelheid die 85 % van dat verkeer niet overschrijdt. SWOV beveelt daarom aan de geloofwaardigheid van een limiet primair te beoordelen aan de hand van de gemeten V85 van vrij rijdend verkeer, en niet aan de hand van een optelsom van kenmerken op papier. De strekking is dat een limiet vooral geloofwaardig is wanneer de inrichting van de weg daarbij past. De belangrijkste inrichtingskenmerken zijn de breedte van de weg en de aanwezigheid van lange rechtstanden. Sluit de limiet daar niet op aan, dan wordt hij slecht nageleefd; de overige wegkenmerken, zoals inbedding in het landschap, stopzichtafstand en de hoeveelheid kruispunten hebben volgens SWOV een veel beperktere invloed dan de breedte en rechtstanden. Wie de gereden snelheid wil veranderen, moet dus eerst het wegbeeld aanpassen en pas daarna leunen op handhaving en voorlichting. SWOV tekent aan dat het onderzoek zich beperkte tot de acht kenmerken uit de eigen methode; of ook andere kenmerken sterk samenhangen met het snelheidsgedrag moet nog blijken. De kennisbasis onder het begrip geloofwaardigheid is dus nog in ontwikkeling.

Dat sterkt ons in de keuze om per weg te kijken naar wat er feitelijk wordt gereden, en niet uitsluitend naar wat de richtlijnen voorschrijven. 2.6 Waarom de keuze op Texel niet zwart-wit is De kenmerken uit paragraaf 2.3 en het landelijke onderzoek geven samen een kader, maar in de praktijk leveren zij niet altijd een eenduidig antwoord. Een weg kan er precies tussenin vallen: hij functioneert als doorgaande weg, maar is smaller of heeft minder ruimte ernaast dan de richtlijn voor 80 km/u vraagt, terwijl het alignement juist wél bij 80 km/u past. Dit is het grijze gebied, en het is het gebied waarin de afweging op 1 SWOV (2022). Veilige Snelheden, Geloofwaardige Snelheidslimieten (VSGS). Hoe valide is de GS-bepaling met de VSGS methode? R-2022-5. SWOV, Den Haag. 17 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief Texel zich naar verwachting grotendeels zal afspelen. In de verkeerskunde heten wegen waarvan de functie, de inrichting en het gebruik niet met elkaar overeenkomen ‘grijze wegen’. Buiten de bebouwde kom komen die in twee gedaanten voor. De eerste is de erftoegangsweg die te druk is geworden: het gebruik past bij een gebiedsontsluitingsweg, de inrichting niet. De tweede is de gebiedsontsluitingsweg die het bijbehorende profiel nooit heeft gekregen: de weg heeft een 80-limiet, maar oogt als een erftoegangsweg.

Die tweede gedaante is verkeersveiligheidskundig de lastigste, omdat er relatief hoge snelheden worden gereden op een weg die daar niet volledig op is ingericht. De introductie van de GOW60 is feitelijk een erkenning van dit grijze gebied. Zolang de landelijke inrichtingskenmerken voor die variant ontbreken, blijft echter onbeantwoord hoe een GOW60 zich zichtbaar zou moeten onderscheiden van een erftoegangsweg en de GOW80. Een verlaging naar 60 km/u is daarmee niet vanzelf de veilige keuze: ook die keuze vraagt om een inrichting die erbij past, en die is landelijk nog niet uitgewerkt. Onze norm voor Texel: 6,20 meter als absoluut minimum en onder voorwaarden De twee kaders uit paragraaf 2.3 komen niet op dezelfde maat uit: CROW hanteert 7,50 meter als standaardmaat en de ERBI 7,00 meter, met 6,20 meter als absolute (afgeleide) ondergrens voor bestaande wegen. Voor dit onderzoek maken wij de keuze vooraf expliciet, zodat elke weg aan dezelfde meetlat wordt gelegd: wij hanteren de ERBI-ondergrens van 6,20 meter als absoluut minimum voor 80 km/u op Texel. Onder die maat adviseren wij nergens 80 km/u, ook niet met maatregelen. Daarmee wijken wij bewust af van de standaardmaat van 7,50 meter en van de 7,00 meter uit de ERBI. Die afwijking is alleen houdbaar als daar een verkeerskundige onderbouwing voor is en maatregelen worden getroffen om de verkeersveiligheid te waarborgen.

De brede rijbaan in de landelijke richtlijn is er namelijk in de eerste plaats om twee tegenliggers elkaar bij 80 km/u te laten passeren zonder dat een van beiden moet uitwijken of afremmen. Hoe vaker die ontmoeting plaatsvindt en hoe onverwachter zij komt, hoe zwaarder die eis weegt. Een smallere rijbaan is daarom naar ons oordeel te verantwoorden wanneer aan drie voorwaarden is voldaan: - de hoeveelheid verkeer is gering: waar per rijrichting slechts enkele honderden tot ruim duizend motorvoertuigen per etmaal rijden, komt een bestuurder zelden een tegenligger tegen. Hij kan het grootste deel van de rit ongehinderd rijden en hoeft slechts kort in te houden wanneer er wel iemand aankomt; - het alignement is lang en recht en het stopzicht is ruim: waar de rechtstanden langer zijn dan 1.200 meter en het stopzicht ten minste 100 meter bedraagt, is een tegenligger al van ver zichtbaar: de ontmoeting is aangekondigd in plaats van plotseling, en beide bestuurders kunnen er tijdig op anticiperen; - de inrichting is open en overzichtelijk: waar hoogteverschillen ontbreken, het zicht zelden wordt onderbroken en de weg de bestuurder niet verrast met onverwachte krappe bochten, is de situatie voorspelbaar. Deze drie voorwaarden zijn echter niet altijd en overal leidend, omdat de lokale situatie altijd beschouwd moet worden.

Stel: er zijn lange rechtstanden en een open inrichting, maar tussen de lange rechtstanden zit wel een krappe, onoverzichtelijke bocht, dan is die locatie bepalend voor de veiligheid. Waar de intensiteit hoog is, vervalt de eerste; waar het stopzicht korter is dan 100 meter of de rechtstanden kort zijn, de tweede. En waar de rijbaan ver onder de 6,20 meter blijft, valt er niets meer te onderbouwen. De onderbouwing is daarmee niet algemeen maar per weg toetsbaar, en dus ook per weg weerlegbaar. Wij passen deze voorwaarden daarom altijd in samenhang toe met de overige kenmerken uit paragraaf 2.3, zoals het stopzicht, de intensiteit en de feitelijk gereden snelheid (V85). En omdat 6,20 meter een absolute ondergrens is en geen comfortabele marge, hoort daar compensatie elders in het profiel bij, in het bijzonder de bescherming van de fietser. Hoofdstuk 3 toetst per weg of aan deze voorwaarden is voldaan en verbindt daar het oordeel aan; hoofdstuk 5 legt vast hoe deze onderbouwing in het verkeersbesluit terugkomt. Een lage limiet is daarbij niet vanzelf de veilige keuze. Zoals paragraaf 2.5 laat zien, past een bestuurder zijn snelheid aan het wegbeeld aan en niet aan het bord.

Wordt een limiet niet nageleefd, dan schatten andere weggebruikers de naderingssnelheid verkeerd in, neemt het aantal inhaalmanoeuvres toe en groeit het snelheidsverschil tussen lokaal bekende bestuurders en toeristen. De hoeveelheid verkeer werkt daarbij twee kanten op: op een rustige weg kan een bestuurder vrijwel doorlopend 80 km/u rijden en alleen bij een tegenligger kort inhouden, terwijl hij op een drukke weg vanzelf langzamer en meer rechts rijdt. Dat is precies waarom de drukte een van de drie voorwaarden hierboven is. Onze lijn voor Texel is daarom: 80 18 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief km/u waar de bestuurder onder de daar geldende omstandigheden veilig 80 km/u kan rijden, met maatregelen waar dat nodig is om de veiligheid te vergroten, en 60 km/u op plekken waar 80 km/u niet veilig is, bijvoorbeeld waar gevaar achter een krappe bocht schuilgaat. Door 60 km/u te bewaren voor die specifieke gevaarpunten en voor wegen waar 80 km/u geen passende snelheid is, ervaart de bestuurder die limiet als logisch en geloofwaardig, waardoor de bestuurder alerter zal zijn. 2.7 Het Texels afweegkader Om de wegen op een eenduidige manier te kunnen beoordelen, vatten wij de relevante gegevens per weg samen in één overzicht: het Texels afweegkader.

Dit kader is de Texelse uitwerking van stap 3 uit het CROW- afweegkader, de toets op een geloofwaardige en ruimtelijk haalbare inrichting. Het brengt de kenmerken bijeen die in dit hoofdstuk aan bod kwamen: de rijbaanbreedte, de ruimte naast de weg, het wegbeeld en de feitelijk gereden snelheid. Tabel 2.3 toont dit kader nog leeg, als sjabloon. In hoofdstuk 3 vullen wij het voor elke weg in. Twee zaken laten zich niet per wegvak beoordelen en staan daarom niet in dit kader: de samenhang van de snelheidsregimes in het netwerk en het landbouwverkeer, dat op Texel zonder parallelwegen op de rijbaan meerijdt. Beide horen bij stap 2 van het CROW-afweegkader en wegen wij in paragraaf 3.4 voor het eiland als geheel. Tabel 2.3 Het Texels afweegkader (leeg voorbeeld) [ruimte voor een foto van de weg] Weg …: [naam van de weg] Van – naar [van] – [naar] Richting Auto’s per etmaal, juli Gereden snelheid (V85) juli Auto’s per etmaal, nov. Gereden snelheid (V85) nov.

[richting 1] […] […] […] […] [richting 2] […] […] […] […] Breedte van de rijbaan [… meter] Vrije ruimte tot het fietspad [… meter] Rechte stukken korter dan 1.200 m? [ja/nee] Stopzicht ten minste 100 m? [ja/nee] Hoe de weg eruitziet [korte beschrijving] Bijzonderheden [bijzonderheden] Gevaarlijke punten [gevaarlijke punten] De regels in het kader betekenen het volgende: - auto’s per etmaal: het aantal motorvoertuigen dat in een etmaal (24 uur) over de weg rijdt. Vakliteratuur noemt dit de ‘intensiteit’ (in mvt/etm, motorvoertuigen per etmaal). Wij meten dit per rijrichting, en in twee maanden: juli (topdrukte in het toeristenseizoen) en november (een rustige maand qua toerisme); 19 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief - gereden snelheid (V85): de snelheid waar 85 van de 100 automobilisten onder blijven. Dit is een veelgebruikte maat voor hoe hard er feitelijk wordt gereden, los van wat op het bord staat; - breedte van de rijbaan: de breedte van het verharde deel van de weg (zie tabel 2.3); - vrije ruimte tot het fietspad: de afstand tussen de rand van de rijbaan en het fietspad, een maat voor de ruimte naast de weg (zie tabel 2.3); - hoe de weg eruitziet en bijzonderheden: een korte beschrijving van de omgeving en het wegverloop (rechte stukken, bochten, bebouwing) en eventuele bijzondere risicopunten.

20 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief 3 DE TEXELSE WEGEN: VAN METING NAAR OORDEEL In dit hoofdstuk passen wij het afweegkader uit hoofdstuk 2 toe op de elf wegen. Wij beschrijven eerst hoe elke weg is beoordeeld en welke gegevens daarvoor zijn verzameld. Daarna leggen wij de metingen naast de kenmerken en de voorwaarden uit hoofdstuk 2, wegen wij de effecten op het netwerk en het landbouwverkeer, en doen wij verslag van de schouw van twee risicovolle punten. Het hoofdstuk sluit af met het oordeel per weg. De volledig ingevulde afweegkaders staan, met een toelichting per weg, in bijlage I. 3.1 Hoe we elke weg hebben beoordeeld Per weg hebben wij de verkeersgegevens verzameld (verkeerstellingen voor de drukte en snelheidsmetingen voor de gereden snelheid, in juli en november) en de weg opgemeten (breedte van de rijbaan en de afstand tot het fietspad). De tellingen en de snelheidsmetingen komen uit één meetjaar: juli 2025 voor het hoogseizoen en november 2025 voor het laagseizoen. De V85-waarden in dit rapport zijn dus geen meerjarig gemiddelde, maar de waarden uit die twee meetmaanden. Daarnaast hebben wij gekeken naar hoe de weg eruitziet en overkomt: de rechte stukken en bochten, de in- en uitritten, het zicht en de omgeving.

Voor die beoordeling gebruiken wij een beknopte, landelijk erkende methode (de verkeersveiligheidsbeoordeling, in lichte vorm) die efficiënt de belangrijkste risico’s in beeld brengt. Twee plekken die er in de gegevens uitsprongen, hebben wij ter plaatse bekeken; die schouw staat in afbeelding 3.5. Afbeelding 3.1 laat zien waar op de wegvakken de metingen zijn uitgevoerd; de nummers bij de meetpunten komen overeen met de nummers van de wegvakken. Afbeelding 3.2 toont de gevaarlijke oversteekpunten op de onderzochte wegen, met labels die aangeven om welke punten het precies gaat. Afbeelding 3.1 Meetpunten voor de wegkenmerken; de nummers komen overeen met de wegvakken uit tabel 1.1 (linker figuur)

Afbeelding 3.2 Gevaarlijke kruispunten en oversteekpunten langs de onderzochte wegen (rechter figuur) 3.2 | Wat de metingen laten zien Voor elk van de elf wegvakken is een afweegkader ingevuld. Voor de Postweg zijn dat er twee, omdat die weg door de bebouwde kom van Zuid | -Eierland in twee delen uiteenvalt. De volledig ingevulde kaders, met per weg een beschrijving en een toelichting op de | toets, staan in bijlage I. Deze paragraaf vat de uitkomsten samen. Tabel 3.1 zet de gemeten waarden van alle wegvakken naast elkaar. Daarmee is in één oogopslag te zien waar de wegen van elkaar verschillen: in breedte, in de ruimte tot het fietspad, in het | wegverloop en in wat er feitelijk wordt gereden. Tabel 3.1 De gemeten waarden per wegvak. De tellingen en de snelheidsmetingen zijn uitgevoerd in juli 2025 en november 2025. De kleur geeft het oordeel uit tabel 3.3 weer; mvt/etm staat voor motorvoertuigen per etmaal, beide richtingen samen Nr | Weg | mvt/etm | mvt/etm | V85 nov. | Rijbaan | Vrije ruimte | Rechtstan | Stopzicht . | juli | nov.

| (km/u) | (m) | (m) | den 1.200 | 100 m of m of | meer langer 1 | Nieuwlanderweg | 10.780 | 6.230 | 79,4 | 6,0 | 2,45 | nee | ja 2 | Postweg (zuid) | 19.755 | 10.950 | 73,3 | 6,0 | 1,60 | ja | ja 3 | Postweg (noord) | 13.220 | 7.055 | 73,4 | 6,0 | 2,50 | nee | ja 4 | Waalderweg / | 2.515 | 1.890 | 80,8 | 6,20 | 2,20 | ja | ja Oosterenderweg 5 | Laagwaalderweg | 1.865 | 1.630 | 79,4 | 5,50 | 2,30 | ja | ja 6 | Schilderweg | 2.065 | 1.470 | 71,5 | 5,50 | 2,30 | ja | nee 7 | Redoute | 1.790 | 1.320 | 62,7 | 5,30 | 1,60 | ja | nee 8 | Hoornderweg | 1.310 | 685 | 71,7 | 5,10 | 2,80 | ja | ja 9 | Westerweg | 3.430 | 1.730 | 73,1 | 5,10 | 3,20 | ja | ja 10 | Pontweg | 11.860 | 7.095 | 78,9 | 7,0 | 3,30 | ja | ja 11 | Ruigendijk | 5.570 | 3.020 | 74,2 | 6,10 | 2,10 | ja | nee De intensiteiten per wegvak verschillen sterk, bovendien verschillen de intensiteiten sterk per seizoen. Afbeelding 3.3 laat dat zien. Op de drukste wegvakken, de Postweg en de Pontweg, rijden in juli bijna twee keer zoveel motorvoertuigen als in november; op de rustigste wegen gaat het om enkele honderden per etmaal.

Die spreiding is groot genoeg om per weg tot een ander oordeel te leiden, omdat een geringe 21 | 48 | Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief 22 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief verkeersdrukte een van de drie voorwaarden is waaronder wij een rijbaan onder de landelijke standaardmaat verantwoord achten (paragraaf 2.6). Afbeelding 3.3 Verkeersdrukte per wegvak in juli (hoogseizoen) en november (laagseizoen), beide richtingen samen. De verhouding tussen beide maanden verschilt sterk per weg. Voordat wij naar de afzonderlijke kenmerken kijken, geldt één bevinding voor alle elf wegen tegelijk: geen enkele weg haalt het volledige profiel dat de landelijke richtlijn voor een gebiedsontsluitingsweg met 80 km/u voorschrijft. Geen van de wegen haalt de standaardmaat van 7,50 meter voor de rijbaan, alleen de Pontweg haalt de 7,00 meter uit de provinciale ERBI, en op alle wegen is de ruimte tot het fietspad kleiner dan de 4,50 meter die bij reconstructie geldt. Een vlucht- en bergingszone ontbreekt overal. Nergens is 80 km/u dus een kwestie van alleen een bord; overal is het een gemotiveerde afwijking van de landelijke richtlijn, met de bijbehorende maatregelen. De vraag is daarom niet of een weg aan de richtlijn voldoet, maar hoe ver een weg ervan af staat en of die afstand met de onderbouwing uit paragraaf 2.6 en met haalbare maatregelen te overbruggen is.

De rijbaanbreedte: waar de elf wegen staan Van de drie kenmerken uit paragraaf 2.3 is de rijbaanbreedte het meest onderscheidend, omdat die als enige met een harde maat te toetsen is. Afbeelding 3.4 zet de elf wegen naast de standaardmaat van CROW en de ondergrens van de ERBI. Het beeld valt uiteen in drie groepen. Geen enkele weg haalt de standaardmaat van 7,50 meter. Twee wegen halen de ondergrens van 6,20 meter al: de Pontweg met 7,00 meter en de Waalderweg/Oosterenderweg met precies 6,20 meter. Vier wegen zitten er net onder, tussen 6,00 en 6,10 meter, waar een verbreding van 10 tot 20 centimeter volstaat. De overige vijf wegen zitten er met 5,10 tot 5,50 meter zo ver onder dat een verbreding van 70 centimeter tot ruim een meter nodig zou zijn. Die driedeling verklaart een groot deel van het oordeel verderop. De afstand tot de ondergrens bepaalt namelijk niet alleen wat een maatregel kost, maar ook of die maatregel nog in verhouding staat tot het gebruik van de weg. Een verbreding van 20 centimeter op een weg die dagelijks duizenden voertuigen verwerkt is verdedigbaar; een verbreding van ruim een meter op een weg met enkele honderden voertuigen per etmaal is dat niet.

23 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief Afbeelding 3.4 Rijbaanbreedte per weg, afgezet tegen de standaardmaat van CROW en de ondergrens van de ERBI. Geen enkele weg haalt de standaardmaat van 7,50 meter; alleen de Pontweg haalt de 7,00 meter uit de ERBI. De kleur geeft het oordeel uit tabel 3.3 weer Geloofwaardigheid: wat er feitelijk wordt gereden De bevindingen van SWOV (paragraaf 2.5) hebben voor Texel een dubbele betekenis. Enerzijds verklaren zij waarom op de lange, rechte en open wegen, zoals de Nieuwlanderweg, feitelijk al rond 80 km/u wordt gereden: het wegbeeld nodigt daartoe uit, ongeacht het bord, wat in de metingen terugkomt als een hoge V85 op juist die wegen. Anderzijds laten zij zien dat een enkele bordwissel het gedrag niet verandert; alleen een aanpassing van het wegbeeld doet dat. Wie 60 km/u geloofwaardig wil maken op een brede, rechte weg, moet die weg optisch versmallen en de rechtstanden onderbreken; wie 80 km/u veilig wil maken, moet de fietsers afschermen en de rijbaan op orde brengen. Afbeelding 3.5 laat zien hoe dat op Texel uitpakt. Op tien van de elf wegen ligt de gemeten V85 in november boven de geldende limiet van 60 km/u, op vier wegen zelfs rond of boven de 79 km/u. Alleen op de Redoute komt de gereden snelheid met 62 tot 63 km/u vrijwel overeen met de limiet.

Dat is precies de weg met de smalste rijbaan, het kortste stopzicht en de meeste bochten: het wegbeeld doet daar het werk dat het bord elders niet doet. Wat in de afbeelding opvalt, is dat de gereden snelheid niet netjes met de rijbaanbreedte meeloopt. De Laagwaalderweg is met 5,50 meter een van de smalste wegen en kent toch een V85 van bijna 80 km/u, terwijl op de bredere Postweg juist rond 73 km/u wordt gereden. De verklaring ligt in het tweede kenmerk dat SWOV aanwijst en in de drukte: de Laagwaalderweg is rustig en kaarsrecht, de Postweg is druk en vol aansluitingen. Dat onderstreept de lijn uit paragraaf 2.6: de breedte is een noodzakelijke voorwaarde, maar zij zegt op zichzelf niet alles over de veiligheid. Een smalle weg waarop hard wordt gereden is niet veilig doordat hij smal is; hij is een risico juist doordat die twee niet bij elkaar passen.

24 | 48 Witteveen+Bos | 152353/26-013.996 | Definitief Afbeelding 3.5 De hoogst gemeten V85 per weg in november 2025 (de rustige maand, waarin het verkeer het vrijst rijdt) tegenover de rijbaanbreedte. De nummers in de bollen verwijzen naar de wegvakken uit tabel 3.1; wegvak 2 en 3 vallen samen omdat beide een rijbaan van 6,00 meter en vrijwel dezelfde V85 hebben. Op tien van de elf wegen wordt ruim boven de geldende limiet van 60 km/u gereden, ook op de smalste wegen; alleen op de Redoute komt de gereden snelheid overeen met de limiet 3.3 De toets aan de voorwaarden In paragraaf 2.6 is toegelicht dat wij 6,20 meter als absoluut minimum hanteren, en dat die afwijking van de ruimere landelijke maten alleen houdbaar is wanneer aan drie voorwaarden is voldaan: een gering verkeersaanbod, lange rechtstanden met voldoende stopzicht, en een open, overzichtelijke omgeving. Die voorwaarden zijn geen vrijblijvende argumenten. Zij zijn per weg toetsbaar, en dus ook per weg weerlegbaar. Tabel 3.2 legt ze naast elkaar.

Tabel 3.2 Toets aan de ondergrens en aan de voorwaarden uit paragraaf 2.6. De kleur van de eerste twee kolommen geeft het oordeel uit tabel 3.3 weer. Het derde kenmerk uit paragraaf 2.6, een open en overzichtelijke omgeving, geldt op vrijwel alle onderzochte wegen en is daarom niet apart opgenomen Nr. | Weg | Rijbaan ten minste | Rustig | Rechtstanden | Stopzicht 100 m 6,20 m | verkeersbeeld | 1.200 m of langer | of meer (mvt/etmaal nov.) 1 | Nieuwlanderweg | nee (6,00 m) | matig druk (6.230) | nee (kort) | ja 2 | Postweg (zuid) | nee (6,00 m) | druk (10.950) | ja | ja 3 | Postweg (noord) | nee (6,00 m) | druk (7.050) | nee (kort) | ja 4 | Waalderweg / Oosterenderweg | ja (6,20 m) | rustig (1.890) | ja | ja 5 | Laagwaalderweg | nee (5,50 m) | rustig (1.630) | ja | ja 6 | Schilderweg | nee (5,50 m) | rustig (1.470) | ja | nee 7 | Redoute | nee (5,30 m) | rustig (1.320) | ja | nee 8 | Hoornderweg | nee (5,10 m) | rustig (680) | ja | ja 9 | Westerweg | nee (5,10 m) | rustig (1.730) | ja | ja 10 | Pontweg | ja (7,00 m) | druk (7.100) | ja | ja 11 | Ruigendijk | nee (6,10 m) | matig druk (3.020) | ja | nee Uit deze toets komen drie dingen naar voren. Ten eerste: alleen de Pontweg en de Waalderweg/Oosterenderweg voldoen op alle punten. Dat zijn ook de enige twee wegen waar 80 km/u zonder of met beperkte ingrepen aan de orde is.

Ten tweede: op de Nieuwlanderwe | g en het noordelijke deel van de Postweg zijn de rechtstanden korter dan 1.200 meter, wat volgens de richtlijn op 60 km/u wijst en bovendien de tweede voorwaarde verzwakt. Op de Nieuwlanderweg weegt dat minder zwaar omdat het wegbeeld daar door de open omgeving toch dat van een lange rechte weg is en het stopzicht ruim; op de Postweg noord komt het bovenop de drukte. Ten derde, en dat is het meest bepalend: de wegen waar de rijbaan het verst onder de ondergrens blijft, zijn juist de wegen waar de voorwaarde | n wél gelden. De Hoornderweg, de Westerweg, de Schilderweg en de Redoute zijn stuk voor stuk rustig. Volgens de redenering uit paragraaf 2.6 pleit dat voor souplesse. Maar die redenering heeft een bodem, en die ligt bij 6,20 meter. Onder die maat is er geen basis meer om op te bouwen: bij een ontmoeting met een tegenligger is er simpelweg te weinig ruimte, hoe zelden die ontmoeting ook plaatsvindt. Op de Schilderweg en de Redoute komt daar een stopzicht van minder dan 100 meter bij, waarmee ook de tweede vo | orwaarde wegvalt. Omgekeerd geldt op de Postweg dat de rijbaan dicht bij de ondergrens ligt, maar dat de eerste voorwaarde daar juist niet opgaat. Met bijna 20.000 motorvoertuigen per etmaal in juli op het zuidelijke deel en ruim 13.000 op het noordelijke deel komen bestuurders daar voortdurend tegenliggers tegen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://texel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/dfaf4e59-f915-4792-a303-8ccbad754da7?agendaItemId=d3d27e9e-2838-4026-9951-08501506d8ac