Presentatie Rekenkamer Terschelling 16 september 2026 - online
Tekst van het document
“Hoeveel geld is er eigenlijk?" Onderzoek rekenkamer De Waddeneilanden Gemeentefinanciën Rekenkamer de Waddeneilanden
Even voorstellen • Uw rekenkamer • Esther Fogl • Jouke van Dijk • Engbert Boneschansker • Instrument van en voor de raad • gemeenteraden stellen de rekenkamer in en benoemen leden … • college van B&W heeft eigen instrumenten • … maar rekenkamer is onafhankelijk (Wet) • kiest zelf onderwerpen o.b.v. criteria …maar luistert daarbij nadrukkelijk naar ideeën van raden Rekenkamer de Waddeneilanden 2 https://www.rekenkamers.nl/animatie-rekenkamerwerk/ https://www.texel.nl/rekenkamer-de-waddeneilanden/ Doel en rol • Op basis van Wet versterking decentrale rekenkamers • Bijdrage leveren aan het versterken van het lokale bestuur • Ondersteunen kaderstellende en controlerende taak raden • Ingesteld door raden: verordening + samenwerkingsovereenkomst • Voor alle 5 Waddeneilanden + personele unie • Onze visie: instrument voor de raad • Geen afrekenkamer • Gericht op helpen/ondersteunen (‘hulptroepen’) • Praktische aanbevelingen voor raden én colleges • Gebruik maken van kennis van elders • Vereniging van rekenkamers • Samenwerking (Rekenkamers Boven ‘t Ij + Platform Friese rekenkamers Rekenkamer de Waddeneilanden 3 Begeleidingscommissie = raadsleden 3-4 keer per jaar Waddentweedaagse https://www.texel.nl/rekenkamer-de-waddeneilanden/ Wat we doen • Onderzoek voor de gemeenteraden • Onderzoek voor alle eilanden samen: gezamenlijk budget • 1x per anderhalf/twee jaar (groot) onderzoek •
Onderzoek voor afzonderlijke gemeente (extra eigen budget raad) • bijvoorbeeld Ameland: evaluatie SSCWA (2022) / Vlieland Gasvrij Duinwijck (2025) • Rapporten en briefadviezen • Quick scan OF diepgravend(er) onderzoek • Briefadvies • Openbaar (web site): • Plan van Aanpak, rapporten, briefadviezen, jaarplan en jaarverslag, nieuwsbrief • Verslag opvolging aanbevelingen door college Rekenkamer de Waddeneilanden 4 Hoe we het doen 1. Onderwerpkeuze • Rekenkamer kiest zelf onderwerpen (bespreken met begeleidingscommissie) • Raad/raden kunnen onderwerp aandragen, maar rekenkamer maakt afweging o.b.v. criteria en of het onderwerp zinvol te onderzoeken is • Vaak via een voorgesprek 2. Beslissing om onderzoek uit te (laten) voeren door rekenkamer 3. Plan van Aanpak • Budget 4. Uitvoering 5. Vaste procedure ‘wederhoor’ bij rapport • Ambtelijk wederhoor bevindingenrapport (feitencheck) • Bestuurlijk wederhoor (op conclusies en aanbevelingen) Rekenkamer de Waddeneilanden 5 Onderzoek financiën Vragen rond gemeentefinanciën: • Hoe moet je financiële kengetallen beoordelen? • Hoe zit het met het ravijnjaar? • Hoe zit het met onderbouwing reserves? • Staan reserves in verhouding tot de risico´s? • Doe Mee onderzoek onderbesteding Vereniging van Rekenkamers/Radboud Universiteit Nijmegen • Rapport + Briefadvies Rekenkamer de Waddeneilanden 6
Financiële positie Rekenkamer de Waddeneilanden 7 Algemeen • Toename algemene en bestemmingsreserves • Meestal ruim boven vastgestelde minimum • Weerstandsratio meestal ‘uitstekend’ volgens normen • Aandachtspunt/vraag: hoe en waarom normen voor reserves? • Ravijnjaar: afname algemene uitkering Gemeentefonds in 2028 Terschelling • Saldo fluctueert: positief door toename algemene uitkering; 2025 negatief • Algemene reserve: ca. 4 mln • Reserve recreatie: 0,3 mln vrij besteedbaar • Bestemmingsreserves van 5 naar 8 mln - Havenfront en Waddenprogramma (regiodeal) • Net boven minimum • Nota reserves en voorzieningen • Verhouding beschikbare/noodzakelijke capaciteit vastgesteld op 1,0 • Weerstandvermogen 3,8 mln (elk jaar +1,5%) • Onderbouwingen niet altijd duidelijk • Toevoegen saldo is automatisme • Ravijnjaar? Vaak geen indexering Aandachtspunten sturing en budgetrecht Rekenkamer de Waddeneilanden 8 Algemeen • BBV-kengetallen: normen voor kengetallen zijn niet altijd duidelijk • Besluit Begroting en Verantwoording • Investeringsprojecten beïnvloeden financiële kengetallen sterk en kunnen leiden tot grote schommelingen in kengetallen • Verschil rekening/begroting door o.a.
• wijziging uitkering Gemeentefonds • projecten met vertraging • vacatures Daardoor verschillen saldo, kengetallen en reservepositie Terschelling • Schuldquote was gedaald en relatief laag, maar 2028 sterk stijgend • Solvabiliteit was redelijk goed (>20%), maar 2028 sterk stijgend • Belastingcapaciteit geeft ruimte (exclusief toeristenbelasting) • Oorzaak stijging 2028: leningen grote projecten • Ontwikkeling schuldquote en solvabiliteit Risicoanalyse Rekenkamer de Waddeneilanden 9 Algemeen • Risicoanalyses worden door alle gemeenten gedaan • Onderbouwing van gehanteerde systematiek niet altijd duidelijk • Risicoanalyses zijn niet altijd up-to-date Terschelling • Financiële gevolgen risico’s berekend via ‘model’ (software) • Omvang + kans • Mee-/tegenvallers personeel/externe inhuur • Risico’s wisselen door de jaren • Onderbouwing niet altijd duidelijk • Terugloop toerisme kleine kans, groot bedrag • In tabel Weerstandcapaciteit (Begroting 2026: berekening klopt niet altijd • … en dus niet correcte kengetallen Toeristen- en forensenbelasting • Omvangrijke baten (waar ook kosten tegenover staan) • Opbrengsten verschillen tussen eilanden • Tarieven toeristenbelasting liggen dicht bij elkaar, maar systematiek verschilt • Systematiek en tarieven forensenbelasting verschillen Rekenkamer de Waddeneilanden 10
Briefadvies • Radboud Universiteit • Benchmark BDO • Gemeentefonds Rekenkamer de Waddeneilanden 11 • Meeste gemeenten kennen meevallers = onderbesteding • Onderbezetting eigen personeel, dus veel externe inhuur • Planningsoptimisme • Specifieke uitkeringen worden vaak niet direct besteed • (Ook) planningoptimisme • Komende jaren negatiever beeld: financiële risico’s, zoals bij jeugdzorg + wijziging Gemeentefonds • Complex model met verdeelmaatstaven • Wadden hebben eigen maatstaven, maar effect niet altijd duidelijk • Nieuwe maatstaven veranderen verdeling • Toeristenbelasting en forensenbelasting vooralsnog gehandhaafd UITSTEL!!! … maar wel onderdeel van nieuw onderzoekWaddentoets Waddentweedaagse Aanbevelingen Rekenkamer de Waddeneilanden 12 1. Zorg voor verbetering van de informatie in de begroting en jaarrekening (aanbeveling aan college) 2. Duidelijke en actuele normen voor de algemene reserve (aanbeveling aan raad) 3. Duidelijke spelregels voor bestemmingsreserves (aanbeveling aan raad) 4. Verbeter de meerjareninvesterings- programma’s zodat die actueel zijn en blijven (aanbeveling aan college) 5. Duidelijke informatie over weerbaarheid en risico’s, inclusief normen (aanbeveling aan raad). 6 Laat toeristen- en forensenbelasting voor de eilanden onderzoeken (aanbeveling aan raad)