JR 2024 Terschelling def - gewaarmerkt

De doordecentralisatie van Beschermd wonen is opnieuw uitgesteld en het is nog onzeker of de decentralisatie in de toekomst doorgaat. Voor 2024 verwachten we geen financiële risico’s. De afgelopen jaren is er geen overschrijding geweest op dit onderdeel. De afgelopen jaren hebben we op rekeningbasis steeds geld terug ontvangen voor Beschermd wonen. We schatten de risico’s voor 2024 daarom in als gering. Omdat

75 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024 Beschermd wonen trajecten duur zijn, is de financiële impact van een traject voor Terschelling best groot. Tegelijkertijd is de invloed die je op de indicatie kan uitoefenen nihil. We zijn op regionaal niveau bezig om Beschermd wonen zoveel mogelijk thuis of in de eigen omgeving aan te bieden, zodat inwoners gebruik kunnen blijven maken van hun eigen sociale netwerk. Deze ontwikkeling kan in de toekomst tot gevolg hebben dat er meer gebruik gemaakt gaat worden van Ambulant Beschermd wonen op het eiland, waar dat nu nog niet mogelijk is. Via de Dienst SoZaWe (sociale zaken en werkgelegenheid) Noardwest Fryslân zijn we daarom ook voorbereidingen aan het treffen voor de inkoop van (intensieve) ambulante begeleiding en dagactiviteiten. Hiermee willen we het gat tussen ambulante (intensieve) begeleiding en beschermd wonen verkleinen, zodat inwoners zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven participeren in de samenleving. Ziekteverzuim Als gevolg van de Wet Verlenging Loondoorbetalingverplichting Bij Ziekte (WVLBZ) is de loondoorbetalingperiode bij ziekte verlengd van één naar twee jaar. Het totale loon over deze periode mag niet meer bedragen dan 170% van het laatstverdiende loon. In de CAO gemeenten is bepaald dat een zieke medewerker gedurende de eerste 52 weken recht heeft op 100% doorbetaling. In het tweede ziektejaar is dit 70%.

Hierna komt een zieke medewerker mogelijk in aanmerking voor een uitkering op grond van de Wet Werk en Inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) – voorheen WAO. Voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten geldt met ingang van 1 januari 2024 geen 'derde ziektejaar' meer. Als gemeentelijke werkgever wordt een actief preventief verzuimbeleid gevoerd. Dat betekent dat wij een gezonde leefstijl stimuleren en er preventief medisch onderzoek (periodiek) aangeboden wordt. Om dit ziekteverzuim financieel op te kunnen vangen, is er in de begroting een bedrag opgenomen voor de lasten voor eventuele vervanging bij ziekte. In extreme situaties kunnen de werkelijke kosten de geraamde budgetten overstijgen. De ziektekosten ingeval van payroll zijn verzekerd. In dat geval is er dus geen sprake van extra lasten en kan budgetneutraal voorzien worden in vervanging. WW en bovenwettelijke WW Werkgevers in de sector Overheid en Onderwijs zijn verplicht eigenrisicodrager voor de Werkloosheidswet (WW). De gemeente is in geval van ontslag eigen risicodrager als het aankomt op WW en WW gerelateerde uitkeringen, ook wel bovenwettelijke en nawettelijke werkloosheidsuitkeringen genoemd. Ook is de gemeente eigenrisicodrager in geval van ziekte en reintegratie van medewerkers. In het bedrijfsleven, waar de premie betaald wordt aan het UWV, vangt het UWV dergelijke lasten op.

Bij de overheid factureert het UWV (of een andere uitvoerende instantie voor het bovenwettelijke deel bij ontslag) de maandelijkse kosten van de uitkering van de werknemer aan de werkgever. Voor een overheidswerkgever of onderwijsinstelling kunnen aanzienlijke financiële kosten gepaard gaan met een ontslag- of ziektetraject, dat recht geeft op een werkloosheids- of ziekte-uitkering. Verbonden partijen Gemeente Terschelling neemt deel in een aantal verbonden partijen (zie paragraaf 6). Deze partijen voeren vaak gemeentelijke taken uit in opdracht van gemeente Terschelling. Deelname aan deze verbonden partijen brengt een aantal risico’s mee voor gemeenten. Voorbeelden van risico’s zijn:

76 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024 • • •

Financiële tekorten bij verbonden partijen; Taken, doelstellingen en prestaties worden niet gerealiseerd; Er zijn onvoldoende sturingsmogelijkheden door de organisatievorm (verschil in inzicht door de verschillende deelnemers) Mochten deze risico’s zich voordoen, dan worden deze in de paragraaf verbonden partijen benoemd en eventueel toegelicht. Duidelijke afspraken en frequente rapportering met en door de verbonden partijen kan bijdragen aan het verkleinen van dit risico.

77 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit In onderstaande tabel is de totale financiële impact van alle gekwantificeerde risico’s weergeven. Deze financiële impact ligt iets onder de door de Raad eerder gestelde minimale weerstandscapaciteit, zoals we die al een aantal jaren hanteren. Benodigde weerstandscapaciteit Risico

Maximaal financieel risico

In € 1.000 Kosten sociaal domein Campus (Martiem Instituut) Complex voormalig dancing Dellewal Gewaarborgde leningen Onderhoud kapitaalgoederen Bestemmingsplannen Terugloop toerisme Versterkte geldleningen Masterplan haven Totaal

Kans

Financiële impact

250 2.900

Gemiddeld Zeer klein

125 145

2.200

Zeer klein

110

5.100

Zeer klein

255

1.000

Klein

250

500 4.700 874

Klein Klein Zeer klein

125 1.175 44

15.000 32.524

Zeer klein

750 2.979

We verwachten dat de gestelde weerstandscapaciteit voldoende is om de hierboven geschetste risico’s te kunnen ondervangen als deze zich voordoen. Ratio weerstandsvermogen In de volgende tabel is te zien dat de ratio weerstandsvermogen als voldoende kan worden beschouwd. Ratio weerstandsvermogen In € 1.000 Beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve) Benodigde weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen

2023

2024 3.541

3.890

3.603

3.603

0,98

1,08

78 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Financiële kengetallen In onderstaande tabel staan de financiële kengetallen weergegeven. De kengetallen in dit overzicht zijn beoordeeld aan de hand van de in het ‘GTK 2020 Gemeenten’ opgenomen signaleringswaarden. Hieronder lichten we de berekening en beoordeling per kengetal toe. Overzicht kengetallen Kengetal

Jaarrekening 2023

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Begroting 2024

Jaarrekening 2024

21% 24%

72% 72%

8% 7%

32% 7%

25% 7%

34% 0%

3%

3%

7%

80%

89%

88%

Netto schuldquote Netto Schuldquote Jaarrekening 2023

In € 1.000 Vaste schulden Netto vlottende schulden Overlopende passiva Financiële vaste activa Uitzettingen met looptijd korter dan 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Saldo

Begroting 2024

Jaarrekening 2024

9.356 1.485

21.924 -

8.338 1.387

8.855 - 790 - 2.459

148 - 634 -

8.654 -209 -2.671

- 6.382 - 3.572 6.493

21.438

-8.740 -4.044 2.716

Totaal baten

29.715

29.923

35.317

Netto schuldquote per 31 december

22%

72%

8%

Door minder vaste schulden en meer baten is de netto schuldquote lager dan begroot. De vaste schulden zijn lager doordat er geen nieuwe leningen zijn afgesloten om investeringen te financieren. De baten zijn hoger door hogere Rijksbijdragen uit het gemeentefonds en voor opvang van vluchtelingen.

79 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024 De netto schuldquote geeft aan of we investeringsruimte hebben of juist niet. De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • Schuldquote onder de 90%: Minst risicovol • Schuldquote tussen de 90% en 130%: Neutraal • Schuldquote boven de 130%: Meest risicovol Gemeente Terschelling heeft volgens deze cijfers dus ruim voldoende investeringsruimte. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen In € 1.000 Vaste schulden Netto vlottende schulden Overlopende passiva Financiële vaste activa Uitzettingen met looptijd korter dan 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Saldo

Jaarrekening 2023

Begroting 2024

Jaarrekening 2024

9.356 1.485

21.924 -

8.338 1.387

8.856 - 790 - 2.459

148 - 634 -

8.654 - 593 -2.671

- 6.382 - 3.572 6.493

21.438

-8.740 -4.044 2.332

Totaal baten

29.715

29.923

35.317

Netto schuldquote

22%

72%

7%

De genoemde criteria bij de netto schuldquote gelden ook voor dit kengetal. In dit kengetal zijn leningen aan woningbouwcorporaties en overige langlopende geldleningen meegenomen onder de financiële vaste activa.

Solvabiliteitsratio Solvabiliteitsratio In € 1.000 Eigen vermogen Totaal vermogen

Jaarrekening 2023 11.371 35.892 32%

Begroting 2024 8.760 35.248 25%

Jaarrekening 2024 13.268 38.701 34%

De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen.

80 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024 De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • Solvabiliteitsratio van 50% en hoger: Minst risicovol • Solvabiliteitsratio tussen de 20% en 50%: Neutraal • Solvabiliteitsratio van kleiner dan 20%: Meest risicovol De solvabiliteitsratio van gemeente Terschelling kan worden bestempeld als neutraal.

Grondexploitatie De boekwaarde van de voorraden gronden moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Grondexploitatie In € 1.000 Niet In exploitatie genomen gronden Bouwgronden in exploitatie Totaal baten

Jaarrekening 2023

Begroting 2024 -

Jaarrekening 2024 -

-

-

-

-

29.715

29.923

35.317

0%

0%

0%

De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • Grondexploitatie onder de 20%: Minst risicovol • Grondexploitatie tussen de 20% en 35%: Neutraal • Grondexploitatie boven de 35%: Meest risicovol Onder de signaleringswaarde vanuit provinciaal toezicht wordt de grondexploitatie als minst risicovol gezien ten opzichte van de totale baten.

Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije exploitatieruimte is. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen en of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Structurele exploitatieruimte In € 1.000 Totaal structurele lasten Totaal structurele baten

Jaarrekening 2023

Begroting 2024

Jaarrekening 2024

-27.418

-27.759

-28.966

28.222

28.701

31.704

81 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024 Structurele exploitatieruimte Structurele toevoeging aan reserves Structurele onttrekking aan reserves Saldo Totaal baten

0

0

-354

0

0

0

804

942

2.384

29.715

29.923

35.317

3%

3%

7%

Gemeente Terschelling scoort met deze ratio in het jaar 2024 voldoende. Dit wil zeggen dat de structurele financiële positie op 31 december 2024 voldoende was.

Gemeentelijke belastingcapaciteit Belastingcapaciteit Hoe lager, hoe beter

Jaarrekening 2023

Begroting 2024

Jaarrekening 2024

OZB lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ waarde Rioolheffing voor gezin Afvalstoffenheffing voor gezin Eventuele heffingskorting Totale woonlasten voor gezin

362

444

440

180 215

191 242

190 242

757

877

872

Landelijk gemiddelde woonlasten meerpersoonshuishouden

944

982

994

80%

89%

88%

Dit kengetal laat de belastingdruk in de gemeente zien ten opzichte van de landelijke belastingdruk. De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • Belastingcapaciteit onder de 95%: Minst risicovol • Belastingcapaciteit tussen de 95% en 105%: Neutraal • Belastingcapaciteit boven de 105%: Meest risicovol De belastingcapaciteit van de gemeente Terschelling voor 2024 valt dus onder minst risicovol.

82 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

3.3 Onderhoud kapitaalgoederen

83 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Openbaar groen Exotenbestrijding In 2024 zijn de in onze openbare ruimte voorkomende soorten op gangbare wijze bestreden door zowel een externe partij als onze eigen buitendienst. In samenwerking met het Waterschap en Staatsbosbeheer is in 2024 een plan van aanpak opgesteld door een externe partij voor de bestrijding van invasieve exoten op Terschelling. Middels een keuzematrix is inzichtelijk gemaakt wat de beste bestrijdingsmethodiek is per soort en locatie. Afhankelijk van de omvang van de besmetting is nu inzichtelijk hoe we bijvoorbeeld de Japanse duizendknoop het beste kunnen bestrijden. In de komende jaren wordt dit advies gefaseerd uitgevoerd.

Boomveiligheid In 2024 is een Boomveiligheidscontrole (BVC) uitgevoerd voor ons gehele bomenbestand in de openbare ruimte (3024 bomen). De meest urgente (onveilige) bomen zijn geveld of gesnoeid. De overige geadviseerde werkzaamheden op gebied van veiligheid die uit de controle naar voren kwamen, worden gefaseerd uitgevoerd. De gecontroleerde bomen hebben een paspoort gekregen in het beheerprogramma. De gemeente voldoet hiermee aan de landelijke eisen voor boomveiligheid.

Soortenrijkdom Aan het bevorderen van de soortenrijkdom in ons openbaar groen, ofwel de biodiversiteit, is in 2024 aandacht besteed middels; • • • •

Implementatie van ecologisch (maai)beheer in West-Terschelling, Midsland, langs de Hoofdweg en een deel van de polderwegen; Inzaaien van een klein deel van de wegbermen met kruidenrijk bloemenmengsel. Het inzaaien van deze bermen is uitgevoerd als onderdeel van de integrale aanpak ten behoeve van verbreden van het fietspad en het verbeteren van de afwatering van de Hoofdweg; Aanplant van bomen in de openbare ruimte; De verdere uitwerking van het thema biodiversiteit (soortenrijkdom) en biomassa (aantal individuen per soort) is terug te vinden in het Groenbeheerplan.

Opstellen groenbeheerplan In 2024 is een nieuw Groenbeheerplan voor de periode 2025 tot 2029 opgesteld. Begin 2025 wordt het plan, inclusief de onderbouwing van de beheerbegroting, voorgelegd aan de Raad.

Hieronder volgt een financieel overzicht van het saldo per kostenplaats van het taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie:

84 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

In € 1.000 Eiland Griend Beheer en onderhoud openbaar groen Strandvoorzieningen Totaal

Begroting na wijziging

Werkelijke lasten

Werkelijke baten

Saldo

Afwijking

2 163

0 311

0 0

0 311

2 -148

25 190

0 311

0 0

0 311

25 -121

85 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Beheer en onderhoud wegen Wegenbeheerplan In 2024 is gestart met het opstellen van het wegenbeheerplan voor de periode 2026 tot 2030. De wegtypes en de gewenste kwaliteitsniveaus zijn bepaald en vervolgens door de raad vastgesteld.

Regulier wegenonderhoud In 2024 is op verschillende locaties wegonderhoud uitgevoerd (onder andere op/bij Nieuw schoolpad, Akkersweg, West Alettalaan, fietspad polder, voetpad Heereweg). Daarbij zijn op diverse plekken doorgroeistenen in de bermen langs de wegen geplaatst (onder andere op/bij Noordlandweg en Heester Kooiweg). Daarnaast is de belijning opgenomen in het beheerprogramma Brutis en is door middel van visuele inspectie de kwaliteit van de wegen en paden beoordeeld met het oog op herstel in 2025.

Verkeersveiligheid Samen met de provincie is een campagne opgezet om de fietsveiligheid op Terschelling te verbeteren, met extra aandacht voor het gedrag van de fietser. Daarnaast hebben we deelgenomen aan het landelijke project Doortrappen, dat zich richt op het stimuleren van veilig en langer fietsen onder ouderen.

Openbare verlichting In 2024 is een concept uitvoeringsplan voor het verduurzamen van de openbare verlichting opgesteld. Het plan is, in het kader van participatie, besproken met alle buren. In 2025 worden als vervolgstap inspreekavonden voor bewoners georganiseerd en wordt het plan afgerond.

Mobiliteitsvisie Op basis van de bestaande beleidsdoelen en ambities in het coalitieakkoord is een eerste verkenning opgestart als basis voor een startdocument voor de mobiliteitsvisie.

Parkeren Oud-West In 2024 is 'optie 3' van het parkeeronderzoek verder uitgewerkt. We hebben in kaart gebracht welke stappen er nog gezet moeten worden om tot uitvoering over te kunnen gaan. Hieronder volgt een financieel overzicht van het saldo per kostenplaats van het taakveld 2.1 Verkeer en vervoer:

In € 1.000 Elektrisch rijden Onderhoud bermen

Begroting na wijziging

Werkelijke lasten

Werkelijke baten

4 44

2 25

0 0

Saldo

Afwijking

2 25

2 19

86 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Beheer onderhoud wegen/straten/pleinen Straatreiniging Gladheidsbestrijding Openbare verlichting Totaal

Begroting na wijziging

Werkelijke lasten

Werkelijke baten

Saldo

Afwijking

763

947

-267

680

83

82 7 84 984

123 6 88 1.191

-37 0 0 -304

86 6 88 887

-4 1 -4 97

De mutaties en stand van de onderhoudsvoorziening wegen en paden ziet er als volgt uit (in € 1.000): Stand per 1 januari 2024 Vermeerderingen: Dotatie op basis van het beheersplan Verminderingen: Onttrekking in verband met uitgevoerd onderhoud Stand per 31 december 2024

463 465 264 664

87 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Riolering Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp) Het water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp) is opgesteld. Hierin staat hoe Terschelling de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater invult. Voor het opstellen van het Wrp zijn de volgende activiteiten uitgevoerd: • • • • • •

Een evaluatie van het VGRP 2019-2023; Het opstellen van een langetermijnvisie; Het opstellen van doelen voor de planperiode; Een inventarisatie van de aanwezige rioleringsinfrastructuur; Een analyse van de benodigde reguliere beheeractiviteiten; Het opstellen van een raming van de benodigde financiële en personele middelen.

Onderhoud riolering Door onderhoud aan de riolering uit te voeren, blijft deze goed functioneren. Het onderhoud omvat zowel preventief als storingsgestuurd onderhoud en wordt uitgevoerd door de buitendienst, in samenwerking met externe aannemers. Door onder andere het zuigen van de kolken, het inspecteren en onderhouden van de (mini)gemalen, en het herstellen van kleine gebreken, zijn storingen voorkomen. Op locaties waar storingen, met name verstoppingen, zijn opgetreden, zijn deze opgelost, zodat de burgers hun afvalwater weer kunnen afvoeren.

Voorbereiding inspectie en reiniging Voor het beheren van de riolering moeten we weten wat we beheren, hoe het functioneert en wat de kwaliteit is. Op basis van archieftekeningen, revisietekeningen en inspecties is het beheersysteem bijgewerkt. Op basis van het geactualiseerde beheersysteem is eind 2024 gestart met het opstellen van een bestek voor het inspecteren en reinigen van de riolering. De uitkomsten van de inspecties worden in 2026 gebruikt voor het opstellen van een systeemoverzicht stedelijk water.

Overgang 2G naar 4G drukrioleringsgemalen In het vierde kwartaal van 2024 is gestart met het vervangen van de besturingssystemen van 29 drukrioleringsgemalen. Dit is noodzakelijk omdat het mobiele 2G-netwerk in 2025 wordt uitgefaseerd. Zonder aanpassingen wordt de communicatie tussen de gemalen en de hoofdpost verbroken. De benodigde onderdelen voor de vervanging van de besturingssystemen zijn ingekocht en er is een start gemaakt met de daadwerkelijk ombouw van de systemen. De werkzaamheden worden uitgevoerd door de buitendienst.

Hieronder volgt een financieel overzicht van het saldo per kostenplaats van het taakveld 7.2 Riolering:

88 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024 Begroting na wijziging In € 1.000 Beheer en onderhoud riolering Heffing rioolbelasting Totaal

Werkelijke lasten

Werkelijke baten

Saldo

Afwijking

799

822

0

822

-23

-940

17

-952

-935

-5

-141

839

-952

-113

-28

De mutaties en stand van de onderhoudsvoorziening riolering ziet er als volgt uit (in € 1.000): Stand per 1 januari 2024 Vermeerderingen: Stand per 31 december 2024

953 25 978

89 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Gebouwen In 2024 is het Gebouwenbeheerplan 2024-2028 vastgesteld door de raad. In dat plan zijn de onderhouds- en investeringsplannen voor die periode opgenomen. Qua uitvoering van dat plan is groot onderhoud voor de voormalig Reddingbootschuur in West en de voormalig strandvonderijschuur in Hoorn voorbereid en aanbesteed. De werkzaamheden worden in 2025 uitgevoerd. In 2024 is een toiletgroep in het gemeentehuis vernieuwd en zijn problemen met de warmtepomp en de zonnepanelen van de ambtswoning opgelost door die te vervangen. Daarnaast hebben we contracten- en klachtenonderhoud uitgevoerd.

Hieronder volgt een overzicht van de onderhoudsvoorziening gemeentelijke gebouwen (in € 1.000): Stand per 1 januari 2024 Vermeerdering conform MJOP 2024 Vermindering op basis van gerealiseerd onderhoud Stand per 31 december 2024

815 431 216 1.030

90 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Haven Terschelling is een prachtig eiland om te wonen, werken en recreëren. Om ervoor te zorgen dat dit zo blijft, is het belangrijk om de infrastructuur en het water goed te onderhouden. Om grip te krijgen op de uitdagingen, moeten we in sommige gevallen groot denken en groot doen. Zo ligt de focus de komende jaren op de aanpak van het havengebied: de levensader van ons eiland. Daarnaast besteden we veel aandacht aan de groeiende parkeerbehoefte en zorgen we voor de aanleg en het onderhoud van wegen en (fiets)paden.

Consolidatie havens Het project 'Consolidatie Havens' is afgerond. Er is deelgenomen aan overleggen en bijgedragen aan de volgende documenten: • • •

De statutenwijziging; De beheerovereenkomst; De huurovereenkomst.

Uitgevoerd regulier onderhoud Naast het project Havenfront is regulier onderhoud noodzakelijk om de haven operationeel te houden. In samenwerking met Rijkswaterstaat is de haven gebaggerd. Er is een bestek opgesteld, een aannemer geselecteerd en de werkzaamheden zijn uitgevoerd en opgeleverd. Daarnaast zijn herstelwerkzaamheden en regulier onderhoud uitgevoerd aan de water- en elektriciteitsvoorzieningen en de steigers.

Operationele haven De haven is beheerd door de havenmeesters. Zij hebben ervoor gezorgd dat schepen konden aanmeren en vertrekken. Hiermee leveren ze een belangrijke bijdrage aan het transport van goederen en personen tussen Terschelling en Harlingen. Om de werkzaamheden efficiënt uit te voeren, is er een Gemini WR 505 RIB aangeschaft ter vervanging van een van de bestaande boten.

Hieronder volgt een financieel overzicht van het saldo per kostenplaats van het taakveld 2.4 Economische havens en waterwegen: Begroting na wijziging In € 1.000 Beheer en onderhoud binnenhavens Masterplan haven Waterwegen Totaal

Werkelijke lasten

Werkelijke baten

Saldo

Afwijking

519

2.007

194

1.813

-1.294

1.025

419

0

419

606

35 1.579

39 2.465

11 205

28 2.260

7 -681

91 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Het verloop van de Reserve havenbedrijf was in 2024 als volgt (in € 1.000): Stand per 1 januari 2024 Vermeerdering conform begroting 2024 Vermindering dekking uit exploitatie havenbedrijf Stand per 31 december 2024

998 354 - 430 922

92 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

3.4 Financiering Inleiding Financiering gaat over de manier waarop de gemeente benodigde geldmiddelen aantrekt en (tijdelijke) overtollige geldmiddelen belegt. Treasury is het proces waarmee de financiering en het kasstroommanagement (de cashflow) geoptimaliseerd wordt. Het zorgt er ook voor dat we voldoen aan de verplichtingen richting schuldeisers. De uitvoering van Treasury vindt plaats volgens het door de raad in december 2022 vastgestelde Treasurystatuut. Deze financieringsparagraaf is samen met het Treasurystatuut een belangrijk instrument voor het transparant maken, sturen en beheersen van de financieringsfunctie.

93 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Wet FIDO & Kasgeldlimiet Wet FIDO De Wet FIDO (Financiering Decentrale Overheden) geeft verplichte richtlijnen voor de bewaking en beheersing van renterisico’s: •

Kasgeldlimiet: hoeveel geld mag de gemeente lenen voor een periode van maximaal één jaar; • Renterisiconorm: hoeveel geld mag de gemeente maximaal lenen voor een periode langer dan één jaar; • Schatkistbankieren: het verplicht onderbrengen van overtollige geldmiddelen bij het Rijk; • Financieringspositie. Onder renterisico verstaan we de mate waarin het saldo van rentelasten en -baten verandert door wijzigingen in het rentepercentage, voor zowel de korte als voor de lange financiering. Het is de bedoeling grote fluctuaties in de rentelasten, die mogelijk consequenties hebben voor de financiële positie, te vermijden.

Kasgeldlimiet Juist voor korte financiering (tijdelijke liquiditeitstekorten voor lopende uitgaven opvangen) geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn. Fluctuaties in de korte rente hebben direct een relatief grote impact op de rentelasten. Door middel van de kasgeldlimiet wordt een grens gesteld aan de mogelijkheid om lopende uitgaven kort te financieren, en daarmee wordt dan het risico beperkt. De kasgeldlimiet wordt bepaald op basis van een door het Rijk vastgesteld percentage (8,5%) van het begrotingstotaal. De kasgeldlimiet voor 2024 bedraagt € 2,5 miljoen. Kasgeldlimiet en opgenomen kasgeld In € 1.000 Kasgeldlimiet Opgenomen kasgeld Ruimte onder kasgeldlimiet

2023

2024

2.155 0 2.155

2.524 0 2.524

94 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Renterisiconorm & leningenportefeuille Lange financiering vormt een integraal onderdeel van het investeringsbeleid voor de lange termijn. Renterisico’s zijn van tevoren in te schatten en daarmee goed beheersbaar. Dit bereiken we door informatie over rente en leningen actueel en transparant te krijgen. Verder is het van groot belang om een spreiding van looptijden in de lening portefeuille te realiseren. Het renterisico vanwege renteherzieningen en herfinancieringen van leningen wordt dan voldoende beperkt. Het volgende overzicht geeft inzicht in de samenstelling, grootte en rentegevoeligheid van de opgenomen geldleningen. Leningenportefeuille In € 1.000 Stand per 1 januari 2024 Reguliere aflossingen Nieuwe leningen Reguliere opname Wegens rente aanpassingen Stand per 31 december 2024 Rentelast Gemiddelde rentevoet

9.356 1.018 8.338 93 0,69%

De leningenportefeuille bestaat uit verschillende leningen, die allemaal een verschillende rentevaste periode hebben.

In het volgende overzicht worden de risico’s van renteherzieningen en herfinanciering van leningen afgezet tegen de risiconorm van de vaste schuld. Het renterisico op de vaste schuld mag de renterisiconorm niet overschrijden. Door het Rijk is een renterisiconorm van 20% (van het begrotingstotaal) vastgesteld. Dat wil zeggen dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Het uitgangspunt van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op langlopende schulden. Hoe meer de looptijd van schuld gespreid wordt, hoe minder gevoelig de begroting wordt voor renteschokken bij herfinanciering. Uit het onderstaande overzicht blijkt dat gemeente Terschelling ruim binnen de renterisiconorm blijft. Renterisiconorm

2024

In € 1.000 1. Begrotingstotaal 2. Wettelijk percentage 3. Renterisiconorm 4. Renteherziening 5. Aflossing 6. Renterisico 7. Rente versus de norm

28.612 20% 5.722 0 1.018 1.018 4.704

95 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Schatkistbankieren In 2014 is het verplichte schatkistbankieren ingevoerd voor decentrale overheden. Schatkistbankieren houdt in dat tegoeden (liquide middelen) worden aangehouden in de Nederlandse schatkist. Over deze tegoeden wordt een rente vergoed die gelijk is aan de rentes die de Nederlandse Staat betaalt op leningen die ze op de markt aangaat. Het drempelbedrag voor schatkistbankieren voor overheidsinstellingen met een begrotingstotaal kleiner of gelijk aan € 500 miljoen bedraagt 0,75% van dit begrotingstotaal, met een minimum van € 250.000. Deelname aan schatkistbankieren draagt bij aan een lagere EMU-schuld van de collectieve sector (Rijk en decentrale overheden samen). Schatkistbankieren vermindert de externe financieringsbehoefte van het Rijk. Dit vertaalt zich in een lagere staatsschuld. Dagelijks worden de saldi van onze bankrekeningen geraadpleegd. Alle tegoeden boven het drempelbedrag worden afgestort in de schatkist bij het ministerie van Financiën. Deze afroming wordt automatisch door de BNG bank geregeld. Indien de stand van de liquide middelen het toelaat, worden deze tegoeden weer teruggehaald. Blijft ons liquiditeitssaldo beneden het drempelbedrag, dan hoeft er geen bedrag gestort te worden in de schatkist. Eind 2024 bedragen onze liquide middelen € 8,7 miljoen, dus meer dan het drempelbedrag.

96 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

Financieringspositie Bij de berekening van de financieringspositie wordt de boekwaarde van de vaste activa en voorraad gronden afgezet tegen de beschikbare financieringsmiddelen (reserves, voorzieningen en langlopende leningen). Bij een financieringsoverschot zet de gemeente middelen weg. Bij een financieringstekort heeft de gemeente onvoldoende eigen financieringsmiddelen, waardoor de gemeente geld moet aantrekken bij de Bank Nederlandse Gemeenten. In onderstaande tabel wordt het jaarlijkse financieringstekort of -overschot berekend. Eind 2024 is er sprake van een financieringsoverschot.

Financieringspositie 2024 In € 1.000 Te financieren Lopende en voorgenomen investeringen Bouwgronden en panden in exploitatie Totale boekwaarde Financieringsmiddelen Stand van de reserves Saldo van de jaarrekening Saldo van de voorzieningen Stand lang vreemd vermogen Totaal vermogen Financieringsoverschot (+) of tekort (-)

01-01-2024

31-12-2024

17.518

18.994

5.171

3.119

22.689

22.113

11.020 351 4.826 9.356 25.552

12.103 1.165 7.053 8.338 28.659

2.862

6.546

97 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024

3.5 Bedrijfsvoering Het takenpakket binnen bedrijfsvoering bestaat uit de opdrachten die voortvloeien uit: • Het coalitieakkoord 'Koers naar de toekomst: Meedenken, Meepraten, Meedoen'; • De wettelijke- en niet wettelijke taken; • De going-concern taken; • De Regiodeal. De bedrijfsvoering heeft als reikwijdte de gemeentelijke organisatie. Het gaat niet alleen om de ambtelijke organisatie, maar ook om de bestuurlijke organisatie. De werkzaamheden van de gemeentelijke organisatie vallen onder (publieks)dienstverlening. De uitvoeringsagenda en langetermijnplanning Om de ambities van de coalitie uit te voeren, is het coalitieakkoord omgezet in een uitvoeringsagenda. De uitvoeringsagenda is een dynamisch werkdocument. Deze is niet in beton gegoten, maar helpt om het gesprek over acties en planning gaande te houden. In 2024 is de balans opgemaakt met betrekking tot de uitvoeringsagenda. Het is mooi om te zien dat veel zaken al opgepakt of gerealiseerd zijn. De onderwerpen uit de uitvoeringsagenda en alle andere ambities zijn opgenomen in de Lange Termijn Planning (LTP). Zowel de uitvoeringsagenda als de LTP maakt duidelijk welke zaken eerst opgepakt worden, en welke hierna volgen. Dat maakt de LTP is hét planningsinstrument voor de raad. Ook deze planning heeft in 2024, op basis van een evaluatie, een ontwikkeling doorgemaakt.

Daardoor is er inzicht in wanneer welke onderwerpen op de planning staan en is het goed inzichtelijk of de planning realistisch en haalbaar is. Dit heeft ervoor gezorgd dat er in 2024 geconcludeerd kon worden dat de ambities in relatie tot de beschikbare formatie niet haalbaar bleken. Hierop heeft de Raad een handreiking gedaan aan de organisatie, om aan te geven wat er nodig was om de ambities die nog staan voor deze bestuurlijke periode te realiseren. Dit heeft geresulteerd in een prioritering in onderwerpen door het college van burgemeester en wethouders en het ontstaan van het project Talent Lokaal Centraal (TLC). Dit project is eind 2024 opgestart en wordt uitgevoerd in 2025. Aantrekkelijk werkgeverschap Niet alleen voor de coalitie is het belangrijk om als werkgever aantrekkelijk te zijn. Alleen met goede medewerkers kunnen we de ambities uit het coalitieakkoord vervullen en onze zelfstandigheid behouden. Daarnaast is het coalitieakkoord helder over onze rol: 'De gemeente profileert zich als een aantrekkelijke werkgever’. De huidige arbeidsmarkt staat zwaar onder druk. Dit zal de komende jaren alleen nog maar toenemen. Pas na 2053 is de uitstroom van de babyboomgeneratie achter de rug. Voor een kleine werkgever als gemeente Terschelling is het belangrijk om zich in de tussentijd goed te kunnen profileren op de arbeidsmarkt.

Door onze nieuwe aanpak in arbeidsmarktcommunicatie lukt het ons om nieuwe collega’s te vinden. Nieuwe lokale talenten passen vaak goed bij de functie, maar in veel gevallen hebben zij extra kennis nodig om de functie goed uit te kunnen voeren. Zij worden op basis van hun talenten met het programma ‘Talent Centraal’ klaargestoomd voor een andere functie binnen de organisatie. Dus om deze medewerkers goede opleidingen te kunnen bieden, om goede kwaliteit te blijven leveren, en om medewerkers aan ons te blijven binden, is het belangrijk om te investeren in opleiding en ontwikkelingen.

98 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024 Het werken op afstand, ook wel hybride werken genoemd, is een belangrijke voorwaarde die eraan bijdraagt dat we bij gemeente Terschelling ook in deze arbeidsmarkt talenten kunnen werven. Ook dat blijkt uit de top 3 arbeidsvoorwaarden (1. pensioenregeling, 2. reiskostenvergoeding, 3. scholings- en studiefaciliteiten). Het betekent dat medewerkers kunnen blijven waar zij wonen, en dat als dat nodig is, zij naar Terschelling reizen. Verhuizen naar Terschelling kan alleen als iemand daar de mogelijkheden en de middelen voor heeft en dat ook wil. Omdat het geen noodzaak is, en men dus kan reizen, wordt het gezien als aanvullende arbeidsvoorwaarde. Dat maakt het werken voor Terschelling en haar inwoners extra aantrekkelijk. Op de post reis- en verblijfkosten worden op dit moment zowel de reiskosten geboekt van medewerkers die op het eiland wonen, als van medewerkers die aan de wal wonen maar regelmatig reizen en overnachten op Terschelling om hun werk te kunnen doen. De boot- en hotelkosten zijn de laatste jaren aanzienlijk gestegen, mede als gevolg van de Covid-19 pandemie en de daarmee toegenomen aantrekkelijkheid van Terschelling als vakantieoord en ten gevolge van de oorlog in Oekraïne.

Rechtmatigheidsverantwoording van het college Vanaf 2023 moet het college van gemeente Terschelling expliciet verantwoording afleggen over de naleving van regels die belangrijk zijn voor de financiële situatie van de gemeente. Dit wordt de rechtmatigheidsverantwoording genoemd. Het college is al verantwoordelijk voor de naleving van deze regels, maar vanaf 2023 moet ze hier zelf ook verslag van doen. Dit betekent dat er een uitspraak wordt gedaan of de drie hiervoor geldende rechtmatigheidscriteria zijn nageleefd: •

Voorwaardencriterium: de naleving van wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader dat op 22 januari 2025 door de raad is vastgesteld; • Begrotingscriterium: het handelen binnen de budgettaire kaders die de raad stelt in de begroting en begrotingswijzigingen; • Misbruik & Oneigenlijk gebruik criterium: het voeren van een beleid om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsmiddelen te voorkomen. Voor de uitvoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft de gemeenteraad een zogenaamde verantwoordingsgrens en rapporteringsgrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens is de grens die bepaalt waarbinnen het niet naleven van de hierboven genoemde criteria akkoord is. Deze grens dient tussen de 0% en de 3% te zijn. In de raadsvergadering van 22 januari 2025 heeft de gemeenteraad deze vastgesteld op 3% van de totale lasten inclusief dotatie aan de reserves. Voor de jaarrekening 2024 betreft dit (afgerond) € 1.054.000. De rapporteringsgrens is de grens van fouten waarboven de raad geïnformeerd wil worden. De rapporteringsgrens is vastgesteld op 1% van de totale lasten inclusief dotatie aan de reserves. Voor de jaarrekening 2024 betreft dit (afgerond) € 351.000. Hieronder hebben we per criterium de bevindingen gerapporteerd in lijn met de door de raad vastgestelde grens. Voor 2024 komen we tot de volgende bevindingen die hierna per criterium nader toegelicht worden.

Onderdeel A. Begrotingscriterium 1A

Toelichting Overschrijding lasten programma's begroot versus werkelijke

Bedrag € 2.432.000

99 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden

Jaarrekening 2024 Onderdeel 1B

2 3

4

5

Toelichting Overschrijding investeringsbudgetten (kredieten) Ongeautoriseerde reserve mutaties Onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of hogere of lagere baten dan begroot die niet tijdig met begrotingswijzigingen zijn aangepast. Totaal begrotingsonrechtmatigheden Totaal van begrotingsonrechtmatigheden (van onderdeel 1 t/m 2) dat past binnen het vooraf gestelde beleid en daarmee als acceptabel is geduid onder verwijzing naar dit vooraf vastgestelde beleid. Resterende saldo aan begrotingsonrechtmatigheden

Bedrag € 4.000

€0 €0

€ 2.436.000 € 2.436.000

€0

B. Voorwaardencriterium Inkopen ten onrechte niet EU aanbesteed Overige bevindingen voorwaardencriterium Totaal voorwaardencriterium

€ 704.563 € 1.814 € 706.377

C. M&O criterium Geen bevindingen Totaal

€0 € 3.142.377

Begrotingscriterium Er is bij vier programma’s een onrechtmatigheid geconstateerd, namelijk: programma 1. Veiligheid, programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat, programma 4 Onderwijs en programma 5. Sport, Cultuur en Recreatie. Voor de nadere toelichting van de overschrijdingen verwijzen we naar de programmaverantwoording. In de financiële verordening heeft de raad aangegeven welke begrotingsonrechtmatigheden acceptabel zijn. Voor alle begrotingsonrechtmatigheden bij de programma’s is sprake van een acceptabele overschrijding. De overschrijding van investeringskredieten heeft betrekking op een tweetal kredieten en zijn ook acceptabel. Voorwaardencriterium Ten aanzien van het voorwaardencriterium zijn onrechtmatigheden geconstateerd ten aanzien van de naleving van de Europese aanbestedingsregels. In totaal gaat het om een onrechtmatigheid van € 706.377. De onrechtmatigheden zien toe op:

100 Gewaarmerkt voor verificatiedoeleinden