j. Bijlage 3e - Duurzaamheidsadvies - Duinweg 1, 8896HK Hoorn Terschelling
Tekst van het document
DUURZAAMHEIDS ADVIES
Gemeente Terschelling Duinweg 1 8896KK Hoorn Terschelling
1
DUURZAAMHEIDS ADVIES
Gemeente Terschelling Duinweg 1 8896KK Hoorn Terschelling Tabel 1
Algemene gegevens
Datum advies
2 augustus 2022
Bouwjaar
1976
Gebruiksoppervlakte
404 m²
Functie
Onderwijsfunctie
Monument
Nee
Energielabel
D
EP2: Primair fossiel verbruik
324,11 kWh m²
CO2 uitstoot
24.259 kg/jaar
Bijzonderheden
EP1: Energiebehoefte EP3: Hernieuwbare energie
Geen bijzonderheden
256,76 kWh m² 11,3 %
Gasverbruik
8.170 m³
augustus 2021 t/m juli 2022 (DB-energie)
Stroomverbruik
3.810 kWh
berekend verbruik
In de portal van DB energie staat een stroomverbruik van -4.878 kWh over dezelfde periode, dit heeft vermoedelijk te maken met het naastgelegen object wat gebruik maakt van dezelfde installaties. Om een goed vergelijk te kunnen maken zijn we hier uitgegaan van het berekende theoretisch verbruik.
Opdrachtgever
Contactgegevens
Gemeente Terschelling Ecocert
Maarten den Ouden
maarten@ecocert.nl Figuur 1 voorblad Vooraanzicht Duinweg 1, Hoorn Terschelling 2
INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE ------------------------------------------------------------------------------------------------- 3 SAMENVATTING ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 4 OBJECT-------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 5 OBJECTOMSCHRIJVING ------------------------------------------------------------------------------------------- 5 BEZETTING EN GEBRUIK ------------------------------------------------------------------------------------------ 5 THERMISCHE SCHIL ---------------------------------------------------------------------------------------------- 5 INSTALLATIES --------------------------------------------------------------------------------------------------- 6 VERLICHTING --------------------------------------------------------------------------------------------------- 7
ENERGIELABEL EN ENERGIEVERBRUIK --------------------------------------------------------------------------- 8 ENERGIELABEL -------------------------------------------------------------------------------------------------- 8 ENERGIEVERBRUIK EN VERDELING --------------------------------------------------------------------------------- 8
BESPAREN EN VERDUURZAMEN ---------------------------------------------------------------------------------- 9 OMSCHRIJVING VOORGESTELDE VERBETERMAATREGELEN ----------------------------------------------------------- 9 EFFECTEN VERBETERMAATREGELEN ----------------------------------------------------------------------------- 11 VOORGESTELDE SCENARIO’S ENERGIEBESPARING ----------------------------------------------------------------- 12 BIJLAGE I: WAARNEMINGEN ------------------------------------------------------------------------------------- 14 BIJLAGE II: UITGANGSPUNTEN & DEFINITIES ------------------------------------------------------------------- 15 BIJLAGE III: CHECKLIST VERBETERMAATREGELEN ------------------------------------------------------------- 16 BIJLAGE IV: WETTELIJKE BEPALINGEN --------------------------------------------------------------------------- 17 BIJLAGE V: VERDUURZAMEN VASTGOED ----------------------------------------------------------------------- 18
3
SAMENVATTING De ambitie van Terschelling is om het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen en om versneld van het aardgas af te komen. Het doel is om in 2023 47% minder CO2 uit te stoten dan in 2016 en om op termijn volledig aardgasvrij te zijn. De focus ligt hierbij primair op energiebesparing waarbij maatregelen voor duurzame opwekking pas worden gerealiseerd nadat het gebouw optimaal is voorzien van isolatie. In dit advies worden mogelijke bespaar- en verbetermaatregelen omschreven en toegelicht voor het object aan Duinweg 1. Het object is door ons bezocht en de constructies, installaties, tekeningen, installatieschema’s en
energiegegevens zijn geanalyseerd. De basis voor het advies zijn feitelijke waarnemingen op locatie waarbij de
huidige staat van het gebouw is geïnventariseerd. Dit geldt voor zowel de bouwkundige staat, de aanwezige isolatie en de installaties. Momenteel beschikt het pand over energielabel D. Hierbij staat een A+++++ (5 plusjes) label voor een zeer energiezuinig gebouw en een G label voor een zeer onzuinig gebouw. Om de energetische staat van het object te verbeteren zijn er zijn er vier duurzaamheidsscenario’s bepaald en doorgerekend: 1.
Scenario energielabel C: Maatregelenpakket om minimaal tot energielabel C te komen door onder andere
2.
Scenario energielabel: Maatregelenpakket om minimaal tot energielabel A te komen door onder andere
3.
Scenario aardgasvrij: Maatregelenpakket voor een aardgasvrij gebouw.
4.
isolatie en ledverlichting, zonder duurzame opwekking.
isolatie en ledverlichting, zonder duurzame opwekking.
Scenario aardgasvrij en energieneutraal: Maatregelenpakket voor een aardgasvrij gebouw en een (voor zover als mogelijk) energieneutraal gebouw, in dit scenario is duurzame opwekking meegenomen.
Deze scenario’s zijn hieronder uiteengezet. Alle scenario’s en prijzen zijn doorgerekend exclusief BTW en geven een goede richting. Voor de daadwerkelijke uitvoering dienen er aanvullende doorrekeningen te worden gemaakt, deze kunnen afwijken van de bedragen welke door ons zijn begroot. Tabel 2
Samenvatting scenario’s energiebesparing
Scenario’s energiebesparing 1. 2. 3. 4.
Scenario energielabel C Scenario energielabel A Scenario aardgasvrij Scenario aardgasvrij en energieneutraal
Label
Besparing
CO2
Besparing
[A t/m G]
[€ jaar]
[kg/jaar]
C
€ 2.415
3.546
A
€ 3.220
8.622
A++
€ 3.068
14.210
A++++
€ 10.010
27.654
*Bij een energieneutraal gebouw wordt er voldoende energie opgewekt om in de energiebehoefte van al het gebouw gebonden
verbruik te voorzien. Een energieneutrale situatie is hier niet mogelijk, het ontbreekt aan ruimte om voldoende zonnepanelen te plaatsen. In theorie zouden er 60 zonnepanelen extra geplaatst moeten worden, deze zijn niet meegenomen in de berekening. 4
OBJECT Objectomschrijving Het object is gebouwd in 1976 en is opgetrokken uit geïsoleerde en ongeïsoleerde gevels. De kozijnen zijn
voorzien van HR+ en HR++ beglazing. Het platte dak is voorzien van een respectievelijk 100 mm isolatie en een deel waarvan we de isolatiedikte niet hebben kunnen achterhalen. De vloer welke grenst aan kruipruimte is niet voorzien van isolatie.
Bezetting en gebruik Het object is 5 dagen per week in gebruik. Op werkdagen tussen 8.00 uur en 17.00 uur wordt het object het meest intensief gebruikt. We zijn uitgegaan van een maximale bezetting van 26 personen per groepsruimte.
Thermische schil Hieronder staan de thermische eigenschappen van de aanwezige bouwkundige constructies. De Rc-waarde wordt
gebruikt voor dichte constructies: hoe hoger de Rc-waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Voor ramen wordt de Uwaarde gehanteerd: hoe lager de U-waarde, hoe hoger de isolatiegraad. De ZTA-waarde staat voor het percentage zonlicht dat door een raam naar binnen kan komen. Voor zover mogelijk worden de isolatiewaarden bepaald aan de hand van de constateringen ter plaatse, van tekeningen of op basis van het bouwjaar. Tabel 3
Bouwkundige constructies in het gebouw
Constructie
Type
Rc [m2k/w]
U [m2k/w]
ZTA [%]
Gevel 30 mm isolatie
Gevel
1,03
Gevel 50 mm isolatie
Gevel
1,47
Gevel ongeïsoleerd
Gevel
0,35
Raam HR++ glas (hout/kunststof)
Raam
1,80
0,60
Raam HR++ (metaal)
Raam
2,30
0,60
Raam Dubbel glas (hout/kunststof)
Raam
2,90
0,75
Raam HR+ glas (hout/kunststof)
Raam
2,00
0,60
Deur ongeïsoleerd
Deur
3,40
Vloer ongeïsoleerd
Vloer
0,15
Dak plat isolatie onbekend
Dak plat
1,30
Dak plat 100 mm isolatie
Dak plat
2,44
Raam Enkel glas (hout/kunststof)
Raam
5,10
Paneel in kozijn ongeïsoleerd
Paneel
3,70
0,85
5
Figuur 2 De gevel is deels voorzien van 50 mm isolatie.
Figuur 3 In het gebouw is HR++ glas aanwezig.
Installaties Het object wordt verwarmd door twee in cascade opgestelde HR107% verwarmingsketels. Het systeem werkt ook voor Duinweg 1a. De warmte wordt afgegeven door paneelradiatoren. Er zijn natuurlijke ventilatievoorzieningen.
Warm tapwater wordt bereid met een elektrische boiler. Er is geen koeling- of luchtbehandelingssysteem
aanwezig. Op het hellende dak zijn 47 PV-panelen aanwezig, deze hebben een hellingshoek van 35° en zijn zuid georiënteerd.
Figuur 4 De warmte wordt afgegeven door plaatradiatoren.
Figuur 5 Het object wordt verwarmd door twee in cascade opgestelde HR107% verwarmingsketels.
6
Verlichting Het geïnstalleerd vermogen van de aanwezige verlichting is van invloed op het energielabel en op het
energieverbruik. We focussen ons hierbij op de verlichtingsintensiteit van de aanwezige hoofdverlichting. Het gaat hier om de gebouw gebonden verlichting, accentverlichting is niet meegenomen. Het verlichtingspercentage is uitgedrukt in Watt per m². Wanneer er overal conventionele tl-verlichting aanwezig is dan ligt het geïnstalleerd
vermogen voor verlichting op ca. 20 Watt per m². Wanneer er overal zuinige ledverlichting aanwezig is dan ligt het vermogen op ca. 6 Watt per m². Tabel 4
Verlichting in de energiesectoren
Energiesector
Groep
%
Vermogen
Regeling
Energiesector 1
Volledige gebouw
100%
16,96 W/m
Automatisch
Figuur 6 Overal is nog conventionele tl-verlichting aanwezig, deze kan goed worden vervangen door ledverlichting.
2
Figuur 7 De verlichting wordt geregeld via aanwezigheidsdetectie.
7
ENERGIELABEL EN ENERGIEVERBRUIK Energielabel De Europese richtlijn EPBD (Energy Performance of Buildings Directive) stelt dat voor elk gebouw bij verandering van huurder of eigenaar helderheid over de energetische kwaliteit gegeven moet worden. Het energielabel geeft de energetische kwaliteit van het gebouw weer met de energie-index en de bijbehorende labelklasse. A+++++ (5 plusjes) staat voor zeer energiezuinig, G staat voor zeer energie onzuinig. Het energielabel is 10 jaar geldig. Tabel 5
Het energielabel van het gebouw
Energielabel
D
EP1: Energiebehoefte
265,76 kWh m²
EP2: Primair fossiel verbruik
324,11 kWh m²
EP3: Hernieuwbare energie
11,3 %
Gasverbruik (2020)
8.170 m³
augustus 2021 t/m juli 2022 (DB-energie)
Stroomverbruik (2020)
3.810 kWh
berekend verbruik
In de portal van DB energie staat een stroomverbruik van -4.878 kWh over dezelfde periode, dit heeft vermoedelijk te maken met het naastgelegen object
wat gebruik maakt van dezelfde installaties. Om een goed vergelijk te kunnen maken zijn we hier uitgegaan van het berekende theoretisch verbruik.
Energieverbruik en verdeling We hebben niet de beschikking over realistische verbruiksgegevens. In onderstaand overzicht is het theoretisch verbruik onderverdeeld in het gebouw gebonden energieverbruik per deelpost. Tabel 6
Berekend energieverbruik
Deelpost
Verbruik in kWh [totaal kWh/jaar]
Totaal (minus opwekking)
129.295 kWh
Ventilatie
000 kWh
Verwarming
125.485 kWh
Tapwater
1.960 kWh
Koeling
000 kWh
Bevochtiging
000 kWh
Ontvochtiging
000 kWh
Verlichting
13.016 kWh
Hulpenergie
410 kWh
Opwekking
11.576 kWh
8
BESPAREN EN VERDUURZAMEN Omschrijving voorgestelde verbetermaatregelen Tabel 7
Voorgestelde verbetermaatregelen
Maatregel
Omschrijving De begane grond vloer aan de onderzijde voorzien van isolatie met een
isolatiewaarde van Rc. 4,5. Voor zover wij waar hebben kunnen nemen is Vloer aan onderzijde na isoleren met Icynene spuitisolatie, Rc. 4,5
er voldoende hoogte in de kruipruimte om de vloer na te kunnen
isoleren. We zijn uitgegaan van Icynene isolatiespray. Icynene is water
gedragen en is het duurzame alternatief voor purisolatie. Wanneer spray isolatie niet gewenst is kan er voor na-isolatie met PIR-plaat worden
gekozen, dit zal iets duurder zijn. Het uitvoeren van verkennend bouwfysisch onderzoek wordt aanbevolen. De verlichtingsarmaturen vervangen door led armaturen. We zijn
Verlichting vervangen door ledverlichting
uitgegaan van één op één vervanging van de bestaande armaturen door
led armaturen zonder dat er een nieuw verlichtingsplan wordt opgesteld en met hergebruik van de aanwezige bekabeling. Het vermogen voor verlichting wordt hiermee met ca. 70% verlaagd.
Het platte dak aan de bovenzijde vernieuwen en voorzien van een laag drukvast isolatiemateriaal met een totale isolatiewaarde van Rc. 6,0. Het dak en de dakconstructie worden onderzocht op asbesthoudende materialen, er wordt bouwfysisch onderzoek uitgevoerd en er wordt
gekeken naar de aanwezige isolatie voordat er verdere maatregelen Plat dak vernieuwen en
worden doorgevoerd. Ook wordt er gekeken naar het afschot. Wanneer
(buitenzijde), Rc. 6,0
te voorzien van isolatie en om de dakbedekking te vernieuwen. Hou er
voorzien van isolatie
er zonnepanelen geplaatst gaan worden is het raadzaam om eerst het dak rekening mee dat bepaalde verzekeraars voorwaarden stellen voor de combinatie
van
dakisolatie
en
zonnepanelen
in
verband
met
brandveiligheid. In een aantal gevallen is dakisolatie met steenwol vereist. Om
een
gezond
binnenklimaat
te
creëren
dienen
er
extra
balansventilatiesysteem
met
ventilatievoorzieningen te worden getroffen. Wij zijn in dit geval Mechanische
balansventilatie met WTW en CO2 sturing plaatsen
uitgegaan
van
een
mechanisch
warmteterugwinning en CO2 sturing.
Dit heeft een positieve bijdragen aan het comfort maar leidt in de meeste
gevallen tot een toename van het energieverbruik. Daarnaast is rekening gehouden met de Frisse Scholen norm.
9
Maatregel
Omschrijving Het plaatsen van een elektrische lucht-water warmtepomp voor het verwarmen van het object. Dit werkt echter alleen wanneer alle voorgestelde isolerende verbetermaatregelen worden doorgevoerd.
Wanneer dit pakket als totaal wordt doorgevoerd kan de gasaansluiting CV installatie vervangen
door warmtepomp met LTV verwarming
worden verwijderd en wordt een mooie stap gemaakt richting een gasloos
en
(bijna)
energieneutraal
object.
Het
gehele
warmte
afgiftesysteem dient te worden vernieuwd en gereed te worden gemaakt
voor lage-temperatuurverwarming, bijvoorbeeld lage temperatuurconvectoren. Het kan zijn dat de elektriciteitsaansluiting verzwaard moet
worden voor de plaatsing van de warmtepomp, dit dient nader te worden onderzocht.
Het plaatsen van een warmtepomp boiler voor de warm Elektrische boiler vervangen door warmtepomp boiler
tapwaterbehoefte. Momenteel wordt warm tapwater opgewekt door middel van een elektrische boiler. Het vervangen van de huidige oude boiler (50 liter) bespaart energie.
Het plaatsen van 42 zonnepanelen voor het opwekken van zonnestroom om in combinatie met de overige maatregelen het scenario (bijna)
energieneutraal (BENG) te behalen. Met 42 panelen van 375WP wordt ca. 13.000 kWh per jaar opgewekt. We zijn er van uit gegaan dat er panelen worden gebruikt met een gecontroleerde kwaliteitsverklaring met een
opbrengst van 230 WP/m² paneel en dat de panelen in een hoek van 35° oost georiënteerd worden geplaatst. Er dient nader te worden Zonnepanelen plaatsen 42 stuks, 375WP per paneel
onderzocht of de dakconstructie de belasting van de zonnepanelen
inclusief ballast aankan. Het kan zijn dat de elektriciteitsaansluiting verzwaard moet worden, dit dient nader te worden onderzocht.
Het ontbreekt aan ruimte om voldoende zonnepanelen te plaatsen. Een volledig energieneutraal scenario is daarom niet haalbaar. In theorie zouden er 60 zonnepanelen extra geplaatst moeten worden.
De omlijning geeft aan welke delen van het dak geschikt zijn voor extra zonnepanelen.
10
Maatregel
Omschrijving
Effecten verbetermaatregelen Tabel 8
Individuele gevolgen van de voorgestelde verbetermaatregelen
Maatregel Vloer aan onderzijde na isoleren met Icynene spuitisolatie, Rc. 4,5
Verlichting vervangen door ledverlichting Plat dak vernieuwen en voorzien van isolatie (buitenzijde), Rc. 6,0 Mechanische balansventilatie met WTW en CO2 sturing plaatsen CV installatie vervangen door warmtepomp met LTV verwarming Elektrische boiler vervangen door warmtepomp boiler
Zonnepanelen plaatsen 42 stuks, 340WP per paneel
Label
Energie
CO2
D
€ 653
1.573
D
€ 1.762
1.949
D
€ 392
945
A
€ 3.220
8.622
A++
€ 261
10.433
D
€ 317
369
C
€ 3.405
3.763
[A t/m G]
besparing [€]
Besparing
[kg/jaar]
11
Voorgestelde scenario’s energiebesparing De maatregelen uit het eerste scenario zorgen voor ten minste energielabel C zonder duurzame opwekking, de
maatregelen uit scenario twee zorgen voor energielabel A zonder duurzame opwekking en de maatregelen uit het derde scenario zorgen voor een aardgasvrij gebouw. De maatregelen uit het vierde scenario zorgen voor een aardgasvrij en voor zover als mogelijk energieneutraal gebouw. Hierbij is duurzame opwekking wel meegenomen.
Onder energieneutraal wordt verstaan dat er voldoende energie wordt opgewekt om in de energiebehoefte van het gebouw en de gebouwgebonden installaties te kunnen voorzien. Dus energie voor verwarming, koeling, ventilatie en verlichting. Het gebruikersdeel, bijvoorbeeld de energie voor Tv’s computers, valt hier buiten. Tabel 9
Overzicht van voorgestelde verbetermaatregelen per scenario
Scenario 1. 2.
Scenario
energielabel C Scenario
energielabel A
Maatregelen • Vloer aan onderzijde na isoleren met Icynene spuitisolatie, Rc. 4,5 • Verlichting vervangen door ledverlichting
• Mechanische balansventilatie met WTW en CO2 sturing plaatsen • Vloer aan onderzijde na isoleren met Icynene spuitisolatie, Rc. 4,5
3.
Scenario aardgasvrij
• Verlichting vervangen door ledverlichting
• Plat dak vernieuwen en voorzien van isolatie (buitenzijde), Rc. 6,0
• CV installatie vervangen door warmtepomp met LTV verwarming • Vloer aan onderzijde na isoleren met Icynene spuitisolatie, Rc. 4,5 • Verlichting vervangen door ledverlichting
4.
Scenario aardgasvrij en energieneutraal
• Plat dak vernieuwen en voorzien van isolatie (buitenzijde), Rc. 6,0 • Mechanische balansventilatie met WTW en CO2 sturing plaatsen
• CV installatie vervangen door warmtepomp met LTV verwarming • Elektrische boiler vervangen door warmtepomp boiler • Zonnepanelen plaatsen 42 stuks, 375WP per paneel
12
Tabel 10
Gevolgen van de maatregelenpakketten
Scenario’s energiebesparing 1. 2. 3. 4.
Scenario energielabel C Scenario energielabel A Scenario aardgasvrij Scenario aardgasvrij en energieneutraal
Label
Besparing
CO2
C
€ 2.415
3.546
A
€ 3.220
8.622
A++
€ 3.068
14.210
A++++
€ 10.010
27.654
[A t/m G]
[€ jaar]
Besparing
[kg/jaar]
*Bij een energieneutraal gebouw wordt er voldoende energie opgewekt om in de energiebehoefte van al het gebouw gebonden verbruik te voorzien. Een energieneutrale situatie is hier niet mogelijk, het ontbreekt aan ruimte om voldoende zonnepanelen te plaatsen. In theorie zouden er 60 zonnepanelen extra geplaatst moeten worden, deze zijn niet meegenomen in de berekening. Hiermee is het maximaal haalbare op deze locatie bereikt.
13
BIJLAGE I: WAARNEMINGEN
Figuur 8
De vloer is niet voorzien van isolatie en kan goed worden nageïsoleerd.
Figuur 9
De zuid georiënteerde hellende daken zijn voorzien van zonnepanelen.
Figuur 10
Warm tapwater wordt bereid met een elektrische boiler.
Figuur 11
De verdiepingsvloer is voorzien van 100 mm isolatie.
14
BIJLAGE II: UITGANGSPUNTEN & DEFINITIES Indexering voor (energie-) prijzen, inflatie en rentelasten: 0%.
BTW-tarief is overal exclusief voor zowel energiekosten als investeringskosten. We gaan uit van het berekende energieverbruik tenzij het daadwerkelijke energieverbruik bekend is.
Energietarieven worden opgenomen op basis van de energienota of de inkooptarieven 2021 inclusief transportkosten, ODE, vast recht en energiebelasting, exclusief BTW.
Voor het energielabel worden hoeveelheden van bouw- en installatiedelen bepaald. De aanwezige installaties worden bepaald en er wordt een onderverdeling gemaakt in functies en sectoren. Op basis hiervan wordt het verlies in kWh per m² gebruiksoppervlakte berekend. Dit leidt tot de energielabelklasse van het object.
De terugverdientijd van de scenario’s wordt lineair berekend. Er wordt geen rekening gehouden met een
verandering in de onderhoudskosten in de scenario’s, bijvoorbeeld voor dagelijks onderhoud of kort cyclisch onderhoud.
De genoemde investeringskosten zijn gebaseerd op kengetallen, door marktwerking en andere factoren kunnen de werkelijke kosten afwijken van de door ons geprognotiseerde investeringskosten.
Er wordt geen rekening gehouden met onvoorziene zaken, welke gedurende de inspectie niet vastgesteld konden worden. Hier kunnen geen rechten aan worden ontleend.
De berekeningen zijn uitgevoerd op basis van de BRL-richtlijnen, de NTA8800 en de ISSO-publicaties 75.1 en 75.2.
De energielabel klassen lopen van G t/m A+++++ (5 plusjes). De EP1 geeft de berekende energiebehoefte per jaar weer in kWh per m² gebruiksoppervlakte. De EP2 is het
berekende primair fossiele energieverbruik per jaar in kWh per m² gebruiksoppervlakte. De EP3 is het berekende aandeel hernieuwbare energie in procenten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de energie welke wordt opgewekt door zonnepanelen. De EP1, EP2 en EP3 bepalen onder andere het energielabel. Tabel 11
Onderliggende waarden
Basiswaarden Gasprijs incl. heffingen en transport
€ 0,247 (basis 2023) + € 0,520 (opslagen)
€ 0,760 per m³
Stroomprijs incl. heffingen en transport
€ 0,082 (basis 2023) + € 0,164 (opslagen)
€ 0,246 per kWh
Prijsstijging energie, rentelasten, inflatie
0% per jaar
Jaarlijkse CO2 uitstoot per kWh stroom
0,37 kg
Jaarlijkse CO2 uitstoot per GJ gas
56,40 kg
Jaarlijkse CO2 uitstoot per GJ warmtenet
28,50 kg
Bij bepaalde verbetermaatregelen kan er gebruik worden gemaakt van producten met een gecontroleerde
kwaliteitsverklaring. Dit zijn producten waarbij de isolatiewaarde of het vermogen is getoetst en gecertificeerd. Er kan dan een hogere rekenwaarde worden gebruikt bij de bepaling van het energielabel.
De investeringskosten van de voorgestelde verbetermaatregelen bevatten de kosten inclusief basis afwerkingskosten welke als gebruikelijk kunnen worden beschouwd.
15
BIJLAGE III: CHECKLIST VERBETERMAATREGELEN Tabel 12
Checklist verbetermaatregelen
Gevels en/of panelen isoleren aan binnen- of buitenzijde, Rc. 5,0
✓
Spouwmuren voorzien van na-isolatie, Rc. 1,8
✓
Dak voorzien van isolatie met een minimale isolatiewaarde van Rc. 6,0
✓
Vloeren voorzien van isolatie minimale isolatiewaarde Rc. 4,5
✓
Warmtepomp / WKO met lage temperatuur afgiftesysteem
✓
HR107 ketel met radiatoren en/of luchtverhitters en/of LBK
✓
Stooklijn optimaliseren (lagere temperatuur instellen)
✓
Isolatie leidingen en appendages
✓
Weersafhankelijke- of optimaliserende regeling
✓
3
Tijdschakelaar met weekendschakeling en overwerktimer
✓
Recirculeren ventilatiedebiet
✓
Warmteterugwinning (WTW)
✓
4
LED verlichting in bestaande of nieuwe armaturen
✓
Bewegingsdetectie
✓
Daglichtafhankelijke regeling
✓
5
Standby schakeling op liftbesturing
✓
Aanwezigheidsdetectie personen
✓
6
Zonnepanelen plaatsen voor stroomopwekking
✓
✓
Zonnecollectoren plaatsen voor tap en/of verwarmingswater
7
✓
Onbenutte ruimten niet koelen en/of verwarmen
✓
Periodiek schoonmaken en onderhouden installaties
✓
Instellingen regelinstallatie optimaliseren en bijhouden
✓
Verbruiken monitoren
✓
Installaties voor koeling en verwarming
Ventilatievoorzieningen
Ruimte- en buitenverlichting
Liftinstallatie
toepassing
GB1
Gebouwschil
Niet van
Niet
1
onhaalbaar
Aanbevolen
✓
Code RVO EML checklist
uitvoerbaar
Al gedaan
Glas vervangen door HR++ glas of triple glas
Maatregel
2
Economisch
Checklist verbetermaatregelen
GD1 en GD2
GC1 t/m GC5
GE1 t/m GE7
FD1 en FD2
Zonne-energie
Gedrag en beheer
GA1
16
BIJLAGE IV: WETTELIJKE BEPALINGEN Energielabel bij verkoop en verhuur
Het energielabel is verplicht bij verkoop en nieuwe verhuur van alle utiliteitsobjecten. Wanneer een gebouw van
eigenaar of huurder wisselt zonder geregistreerd energielabel dan kan de boete voor de verkopende- of verhurende partij oplopen tot € 20.250. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) voert hier controles op uit. Energielabel C in 2023 en energielabel A mogelijk in 2030 Per 1 januari 2023 dienen alle gebouwen in Nederland met een kantoorfunctie over minimaal energielabel C te beschikken. Is het energielabel slechter dan C, dan mag het gebouw per 2023 niet meer worden gebruikt. Wanneer de terugverdientijd van de maatregelen om het gebouw op energielabel C te brengen aantoonbaar hoger is dan 10
jaar dan komt de energielabel C verplichting te vervallen. Aansluitend gaat mogelijk de verplichting gelden dat alle kantoren in 2030 over energielabel A dienen te beschikken, dit is echter nog geen wet. Energielabel bevestigen
Bij publiekstoegankelijke gebouwen en overheidsgebouwen groter dan 250 m² moet het energielabel zichtbaar worden bevestigd. Dit geldt voor onder andere winkels, sportscholen, banken, gemeentehuizen, cafés, restaurants, theaters, gemeentehuizen, scholen e.d. Ook hierop wordt gecontroleerd door de ILT. Voor welke gebouwen is het energielabel verplicht? Woningen.
Kantoorgebouwen.
Gezondheidszorggebouwen. Gebouwen met een logiesfuncties. Bedrijfsverzamelgebouwen.
Bijeenkomstgebouwen (restaurants, cafés e.d.). Onderwijsgebouwen. Sportgebouwen. Winkels.
Woonboten. Voor welke gebouwen is het energielabel niet verplicht? Gebouwen waar geen verwarmingsenergie wordt gebruikt. Gemeentelijke monumenten en Rijksmonumenten. Kerken en moskeeën.
Gebouwen met een industriefunctie.
Gebouwen met een tijdelijke functie (<2 jaar). Vrijstaande gebouwen kleiner dan 50 m².
Gebouwen waarbij het labelplichtige deel kleiner is dan 10% van het geheel.
17
BIJLAGE V: VERDUURZAMEN VASTGOED Focus niet alleen op economische aspecten als terugverdientijden maar kijk ook naar andere zaken zoals duurzaamheid, circulariteit, comfortverbetering, hogere arbeidsproductiviteit en een lager ziekteverzuim. Gedrag van gebruikers is moeilijk beïnvloedbaar, kijk daarom ook naar maatregelen zoals sensoren.
Neem voorgestelde maatregelen uit de duurzaamheidsadviezen op in de meerjaren onderhoudsplanning
(MJOP). De MJOP is een goed hulpmiddel voor een integrale keuze van deze maatregelen zowel in geld als tijd. Verduurzamen via onderhoudsplannen kan via natuurlijke afschrijvingstermijnen eventueel gecombineerd met duurzame versnelling.
Ga voor minimaal energielabel C (2023) en heb het streven om voor energielabel A (+++++) te gaan. Pas de Trias Energetica toe: eerst de schil aanpakken, dan de installaties en tot slot de toepassing van duurzame energie.
Gebruik bij vervanging van installaties de laatste en meest duurzame installaties. Hou bij verhuur rekening met de mogelijkheden voor ‘split incentive’. Neem vooraf contact op met de huurder
om de mogelijkheden te bespreken. Dit kan interessant zijn wanneer huurcontracten hun eindtermijn naderen.
Neem garanties op in de uitvraag en formuleer scherpe, duidelijke en meetbare doelstellingen in het energiebeleidsplan en leg de middelen, taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden vast. Vraag voor alle gebouwen een energielabel aan, dit is een goed- en meetbaar vertrekpunt.
Maak concrete stappen die haalbaar zijn en communiceer daarover voor meer intern draagvlak.
Terugverdientijd relateren aan de exploitatieperiode van het gebouw i.p.v. aan de gehele vastgoedportefeuille. Energiebudget voor meerdere jaren opnemen zorgt ervoor dat de opbrengsten uit de lagere
energierekening(en) revolverend kunnen worden geïnvesteerd en niet terugvloeien naar de algemene middelen.
Zet alle gerealiseerde besparingen in voor nieuwe verduurzamingsmaatregelen.
18