h. Bijlage 3c - Duurzaamheidsadvies - Zuid Midslandweg 8, 8891GH Midsland Terschelling
Tekst van het document
DUURZAAMHEIDS ADVIES
Gemeente Terschelling Zuid Midslandweg 8 8891GH Midsland Terschelling
1
DUURZAAMHEIDS ADVIES
Gemeente Terschelling Zuid Midslandweg 8 8891GH Midsland Terschelling Tabel 1
Algemene gegevens
Datum advies
2 augustus 2022
Bouwjaar
1974
Gebruiksoppervlakte
2.095 m²
Functie
Onderwijsfunctie, bijeenkomstfunctie, sportfunctie
Monument
Nee
Energielabel
E
EP2: Primair fossiel verbruik
307,31 kWh m²
CO2 uitstoot
123.533 kg/jaar
Bijzonderheden
EP1: Energiebehoefte EP3: Hernieuwbare energie
Geen bijzonderheden
200,12 kWh m² 4,2 %
Gasverbruik
34.585 m³
augustus 2021 t/m juli 2022 (DB-energie)
Stroomverbruik
39.687 kWh
augustus 2021 t/m juli 2022 (DB-energie)
Opdrachtgever
Gemeente Terschelling
Contactgegevens
Ecocert
Maarten den Ouden
maarten@ecocert.nl
Figuur 1 voorblad Vooraanzicht Zuid Midslandweg 8, Midsland Terschelling
2
INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE ------------------------------------------------------------------------------------------------- 3 SAMENVATTING ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 4 OBJECT-------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 5 OBJECTOMSCHRIJVING ------------------------------------------------------------------------------------------- 5 BEZETTING EN GEBRUIK ------------------------------------------------------------------------------------------ 5 THERMISCHE SCHIL ---------------------------------------------------------------------------------------------- 5 INSTALLATIES --------------------------------------------------------------------------------------------------- 6 VERLICHTING --------------------------------------------------------------------------------------------------- 7
ENERGIELABEL EN ENERGIEVERBRUIK --------------------------------------------------------------------------- 8 ENERGIELABEL -------------------------------------------------------------------------------------------------- 8 ENERGIEVERBRUIK EN VERDELING --------------------------------------------------------------------------------- 8
BESPAREN EN VERDUURZAMEN ---------------------------------------------------------------------------------- 9 OMSCHRIJVING VOORGESTELDE VERBETERMAATREGELEN ----------------------------------------------------------- 9 EFFECTEN VERBETERMAATREGELEN ----------------------------------------------------------------------------- 11 VOORGESTELDE SCENARIO’S ENERGIEBESPARING ----------------------------------------------------------------- 12 BIJLAGE I: WAARNEMINGEN ------------------------------------------------------------------------------------- 14 BIJLAGE II: UITGANGSPUNTEN & DEFINITIES ------------------------------------------------------------------- 15 BIJLAGE III: CHECKLIST VERBETERMAATREGELEN ------------------------------------------------------------- 16 BIJLAGE IV: WETTELIJKE BEPALINGEN --------------------------------------------------------------------------- 17 BIJLAGE V: VERDUURZAMEN VASTGOED ----------------------------------------------------------------------- 18
3
SAMENVATTING De ambitie van Terschelling is om het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen en om versneld van het aardgas af te komen. Het doel is om in 2023 47% minder CO2 uit te stoten dan in 2016 en om op termijn volledig aardgasvrij te zijn. De focus ligt hierbij primair op energiebesparing waarbij maatregelen voor duurzame opwekking pas worden gerealiseerd nadat het gebouw optimaal is voorzien van isolatie. In dit advies worden mogelijke bespaar- en verbetermaatregelen omschreven en toegelicht voor het object aan Zuid Midslandweg 8. Het object is door ons bezocht en de constructies, installaties, tekeningen, installatieschema’s en energiegegevens zijn geanalyseerd. De basis voor het advies zijn feitelijke waarnemingen op locatie waarbij de huidige staat van het gebouw is geïnventariseerd. Dit geldt voor zowel de bouwkundige staat, de aanwezige isolatie en de installaties. Momenteel beschikt het pand over energielabel E. Hierbij staat een A+++++ (5 plusjes) label voor een zeer energiezuinig gebouw en een G label voor een zeer onzuinig gebouw. Om de energetische staat van het object te verbeteren zijn er zijn er vier duurzaamheidsscenario’s bepaald en doorgerekend: 1.
Scenario energielabel C: Maatregelenpakket om minimaal tot energielabel C te komen door onder andere
2.
Scenario energielabel: Maatregelenpakket om minimaal tot energielabel A te komen door onder andere
3.
Scenario aardgasvrij: Maatregelenpakket voor een aardgasvrij gebouw.
isolatie en ledverlichting, zonder duurzame opwekking.
isolatie en ledverlichting, zonder duurzame opwekking.
4.
Scenario aardgasvrij en energieneutraal: Maatregelenpakket voor een aardgasvrij gebouw en een (voor zover als mogelijk) energieneutraal gebouw, in dit scenario is duurzame opwekking meegenomen.
Deze scenario’s zijn hieronder uiteengezet. Alle scenario’s en prijzen zijn doorgerekend exclusief BTW en geven een goede richting. Voor de daadwerkelijke uitvoering dienen er aanvullende doorrekeningen te worden gemaakt, deze kunnen afwijken van de bedragen welke door ons zijn begroot. Tabel 2
Samenvatting scenario’s energiebesparing
Scenario’s energiebesparing 1. 2. 3. 4.
Scenario energielabel C Scenario energielabel A Scenario aardgasvrij Scenario aardgasvrij en energieneutraal*
Label
Besparing
CO2 Besparing
[A t/m G]
[€]
[kg/jaar]
C
€ 5.628
13.510
A+
€ 24.246
48.810
A++
€ 17.456
59.233
A++++
€ 69.773
130.541
*Bij een energieneutraal gebouw wordt er voldoende energie opgewekt om in de energiebehoefte van al het gebouw gebonden
verbruik te voorzien. Een energieneutrale situatie is hier niet mogelijk, het ontbreekt aan ruimte om voldoende zonnepanelen te plaatsen. In theorie zouden er 110 zonnepanelen extra geplaatst moeten worden, deze zijn niet meegenomen in de berekening. 4
OBJECT Objectomschrijving Het object is gebouwd in 1974 en is opgetrokken uit merendeels ongeïsoleerde gevels. De kozijnen zijn voorzien
van enkele, dubbele en HR++ beglazing. Het platte dak is voorzien van isolatie met een onbekende dikte omdat we deze niet hebben kunnen achterhalen. Er kan een dak insnijding worden gemaakt om de exacte isolatiedikte te achterhalen. De vloer welke grenst aan kruipruimte is niet voorzien van isolatie.
Bezetting en gebruik Het object is 5 dagen per week in gebruik. Op werkdagen tussen 8.00 uur en 17.00 uur wordt het object het meest intensief gebruikt. We zijn uitgegaan van maximaal 40 personen bij volledig gebruik.
Thermische schil Hieronder staan de thermische eigenschappen van de aanwezige bouwkundige constructies. De Rc-waarde wordt
gebruikt voor dichte constructies: hoe hoger de Rc-waarde, hoe hoger de isolatiegraad. Voor ramen wordt de Uwaarde gehanteerd: hoe lager de U-waarde, hoe hoger de isolatiegraad. De ZTA-waarde staat voor het percentage
zonlicht dat door een raam naar binnen kan komen. Voor zover mogelijk worden de isolatiewaarden bepaald aan de hand van de constateringen ter plaatse, van tekeningen of op basis van het bouwjaar. Tabel 3
Bouwkundige constructies in het gebouw
Constructie
Type
Rc [m2k/w]
U [m2k/w]
ZTA [%]
Gevel ongeïsoleerd
Gevel
0,35
Gevel Trespa 100 mm
Gevel
2,58
Paneel in kozijn isolatie onbekend
Paneel
3,70
Raam Enkel glas (hout)
Raam
5,10
0,85
Raam HR++ glas (hout/kunststof)
Raam
1,80
0,60
Deur ongeïsoleerd
Deur
3,40
Dak plat isolatiedikte onbekend
Dak plat
0,86
Vloer ongeïsoleerd
Vloer
0,15
Gevel paneel
Gevel
0,43
Raam Enkel glas (metaal)
Raam
6,20
0,85
Raam Dubbel glas (kunststof)
Raam
2,90
0,75
5
Figuur 2 De gevel heeft een spouw van 70 mm. De
Figuur 3 In het gebouw is HR++ glas aanwezig.
spouw kan geïsoleerd worden voor een hogere Rcwaarde. Een andere optie is het na isoleren van de gevel aan de binnenzijde.
Installaties Het object wordt verwarmd door in cascade opgestelde HR107% verwarmingsketels. De warmte wordt afgegeven
door plaatradiatoren. In de onderwijs- en bijeenkomstfunctie wordt de lucht mechanisch afgezogen. In de overige delen van het gebouw zijn er natuurlijke ventilatievoorzieningen. Het warm tapwater voor de sportfunctie wordt
bereid door middel van een gasgestookte boiler. Het overige warm tapwater wordt bereid met lokaal opgestelde elektrische
boilers.
Op
het
platte
luchtbehandelingssysteem aanwezig.
dak
Figuur 4 Het gebouw wordt verwarmd middels in
cascade opgestelde HR107 ketels en het tapwater wordt bereid middels HR gestookte boilers.
zijn
96
PV-panelen
aanwezig.
Er
is
geen
koeling-
of
Figuur 5 De warmte wordt afgegeven door plaatradiatoren.
6
Verlichting Het geïnstalleerd vermogen van de aanwezige verlichting is van invloed op het energielabel en op het
energieverbruik. We focussen ons hierbij op de verlichtingsintensiteit van de aanwezige hoofdverlichting. Het gaat hier om de gebouw gebonden verlichting, accentverlichting is niet meegenomen. Het verlichtingspercentage is uitgedrukt in Watt per m². Wanneer er overal conventionele tl-verlichting aanwezig is dan ligt het geïnstalleerd
vermogen voor verlichting op ca. 20 Watt per m². Wanneer er overal zuinige ledverlichting aanwezig is dan ligt het vermogen op ca. 6 Watt per m². Tabel 4
Verlichting in de energiesectoren
Energiesector
%
Vermogen
Regeling
Leslokalen
100%
5,90 W/m
Vertrekschakeling
Bijeenkomstruimten en kantoren
100%
11,13 W/m2
Centraal aan/uit
Sportzaal
100%
2,53 W/m2
Vertrekschakeling
2
Figuur 6 Er is deels ledverlichting aanwezig. De
Figuur 7 De verlichting wordt geregeld via een
door led verlichting.
vervangen kan er voor aanwezigheidsdetectie met
resterende TL verlichting kan worden vervangen
vertrekschakeling. Wanneer de verlichting wordt daglichtregeling worden gekozen om energie te besparen.
7
ENERGIELABEL EN ENERGIEVERBRUIK Energielabel De Europese richtlijn EPBD (Energy Performance of Buildings Directive) stelt dat voor elk gebouw bij verandering van huurder of eigenaar helderheid over de energetische kwaliteit gegeven moet worden. Het energielabel geeft de energetische kwaliteit van het gebouw weer met de energie-index en de bijbehorende labelklasse. A+++++ (5 plusjes) staat voor zeer energiezuinig, G staat voor zeer energie onzuinig. Het energielabel is 10 jaar geldig. Tabel 5
Het energielabel van het gebouw
Energielabel
E
EP1: Energiebehoefte
200,12 kWh m²
EP2: Primair fossiel verbruik
307,31 kWh m²
EP3: Hernieuwbare energie
4,2 %
Gasverbruik (2020)
34.585 m³
augustus 2021 t/m juli 2022 (DB-energie)
Stroomverbruik (2020)
39.687 kWh
augustus 2021 t/m juli 2022 (DB-energie)
Energieverbruik en verdeling We hebben de beschikking over het daadwerkelijk gas- en stroomverbruik. In onderstaand overzicht is het theoretisch verbruik onderverdeeld in het gebouw gebonden energieverbruik per deelpost. Tabel 6
Berekend energieverbruik
Deelpost
Verbruik in kWh [totaal kWh/jaar]
Totaal (minus eigen opwekking)
609.542 kWh
Ventilatie
47.386 kWh
Verwarming
500.833 kWh
Tapwater
37.994 kWh
Koeling
000 kWh
Bevochtiging
000 kWh
Ontvochtiging
000 kWh
Verlichting
34.037 kWh
Hulpenergie
8.954 kWh
Opwekking
19.662 kWh
8
BESPAREN EN VERDUURZAMEN Omschrijving voorgestelde verbetermaatregelen Tabel 7
Voorgestelde verbetermaatregelen
Maatregel
Omschrijving De spouwmuren voorzien van na isolatie met thermoparels of minerale wol isolatie.
Spouwmuren voorzien van na isolatie, Rc. 1,9
We
hebben
steekproefsgewijs
de
spouw
endoscopisch
onderzocht. De spouw van 70 mm is leeg en voor zover wij hebben waar
kunnen nemen kan deze goed worden nageïsoleerd. Er wordt dan een isolatiewaarde van Rc. 1,9 behaald. Dit is inclusief opslag voor eventueel steigerwerk. Om
Mechanische balansventilatie met
WTW en CO2 sturing plaatsen
een
gezond
binnenklimaat
te
creëren
dienen
er
extra
ventilatievoorzieningen te worden getroffen. Wij zijn in dit geval uitgegaan van een mechanisch balansventilatiesysteem met warmteterugwinning en CO2 sturing. Dit heeft een positieve bijdragen aan het comfort maar leidt in
de meeste gevallen tot een toename van het energieverbruik. Daarnaast is rekening gehouden met de Frisse Scholen norm. Het platte dak aan de bovenzijde vernieuwen en voorzien van een laag
drukvast isolatiemateriaal met een totale isolatiewaarde van Rc. 6,0. Het dak en de dakconstructie worden onderzocht op asbesthoudende materialen, er wordt bouwfysisch onderzoek uitgevoerd en er wordt gekeken naar de Plat dak vernieuwen en voorzien van isolatie (buitenzijde), Rc. 6,0
aanwezige isolatie voordat er verdere maatregelen worden doorgevoerd.
Ook wordt er gekeken naar het afschot. Wanneer er zonnepanelen geplaatst gaan worden is het raadzaam om eerst het dak te voorzien van isolatie en om
de dakbedekking te vernieuwen. Hou er rekening mee dat bepaalde verzekeraars voorwaarden stellen voor de combinatie van dakisolatie en
zonnepanelen in verband met brandveiligheid. In een aantal gevallen is dakisolatie met steenwol vereist.
De verlichtingsarmaturen in de sportfunctie vervangen door led armaturen Verlichting vervangen
door ledverlichting met zuinige schakelingen
CV installatie vervangen door warmtepomp met LTV verwarming
met aanwezigheidsdetectie en daglichtafhankelijke regeling. We zijn uitgegaan van één op één vervanging van de bestaande armaturen door led
armaturen zonder dat er een nieuw verlichtingsplan wordt opgesteld en met hergebruik van de aanwezige bekabeling. Het vermogen voor verlichting wordt hiermee met ca. 70% verlaagd.
Het plaatsen van een elektrische lucht-water warmtepomp voor het
verwarmen van het object. Dit werkt echter alleen wanneer alle voorgestelde
isolerende
verbetermaatregelen
worden
doorgevoerd.
Wanneer dit pakket als totaal wordt doorgevoerd kan de gasaansluiting 9
Maatregel
Omschrijving worden verwijderd en wordt een mooie stap gemaakt richting een gasloos en (bijna) energieneutraal object. Het gehele warmte afgiftesysteem dient te worden
vernieuwd
en
temperatuurverwarming,
gereed
te
bijvoorbeeld
worden lage
gemaakt
voor
lage-
temperatuurconvectoren
eventueel gecombineerd met vloerverwarming. Het kan zijn dat de elektriciteitsaansluiting verzwaard moet worden voor de plaatsing van de warmtepomp, dit dient nader te worden onderzocht.
Elektrische boiler plaatsen
Het plaatsen van een elektrische boiler voor de warm tapwaterbehoefte.
Momenteel wordt warm tapwater opgewekt door middel van een HR-107 ketel.
Het plaatsen van 90 extra zonnepanelen voor het opwekken van zonnestroom om in combinatie met de overige maatregelen het scenario
(bijna) energieneutraal (BENG) te behalen. Met 90 panelen van 375WP wordt ca. 28.500 kWh per jaar opgewekt. We zijn er van uit gegaan dat er panelen
worden gebruikt met een gecontroleerde kwaliteitsverklaring met een
opbrengst van 230 WP/m² paneel en dat de panelen in een hoek van 15° zuid
georiënteerd worden geplaatst. Er dient nader te worden onderzocht of de dakconstructie de belasting van de zonnepanelen inclusief ballast aankan. Het kan zijn dat de elektriciteitsaansluiting verzwaard moet worden, dit
dient nader te worden onderzocht. Het ontbreekt aan ruimte om voldoende zonnepanelen te plaatsen. Een volledig energieneutraal scenario is daarom
niet haalbaar. In theorie zouden er 200 zonnepanelen geplaatst moeten worden, 110 extra naast de voorgestelde 90. Zonnepanelen plaatsen 90 stuks, 375WP per
De omlijning geeft aan welke delen van het dak geschikt zijn voor extra zonnepanelen.
paneel
10
Maatregel
Omschrijving De begane grond vloer aan de onderzijde voorzien van isolatie met een isolatiewaarde van Rc. 4,5. Voor zover wij waar hebben kunnen nemen is er voldoende hoogte in de kruipruimte om de vloer na te kunnen isoleren. We
Vloer aan onderzijde na
zijn uitgegaan van Icynene isolatiespray. Icynene is water gedragen en is het
spuitisolatie, Rc. 4,5
is kan er voor na-isolatie met PIR-plaat worden gekozen, dit zal iets duurder
isoleren met Icynene
duurzame alternatief voor purisolatie. Wanneer spray isolatie niet gewenst zijn. Het uitvoeren van verkennend bouwfysisch onderzoek wordt aanbevolen.
Effecten verbetermaatregelen Tabel 8
Individuele gevolgen van de voorgestelde verbetermaatregelen
Maatregel Spouwmuren voorzien van na isolatie, Rc. 1,9
Vloer aan onderzijde na isoleren
met Icynene spuitisolatie, Rc. 4,5
Plat dak vernieuwen en voorzien van isolatie (buitenzijde), Rc. 6,0 Verlichting vervangen door ledverlichting met zuinige schakelingen* Mechanische balansventilatie met WTW en CO2 sturing plaatsen CV installatie vervangen door warmtepomp met LTV verwarming Elektrische
boiler plaatsen Zonnepanelen plaatsen
90 stuks, 375WP per paneel
Label
Energie
CO2 Besparing
C
€ 5.628
13.510
D
€ 1.528
3.674
C
€ 6.956
16.690
D
€ 2.152
2.741
A+
€ 24.246
48.810
A+
€ 22.065
36.928
D
-€ 90
-1.181
D
€ 7.288
9.369
[A t/m G]
besparing [€]
[kg/jaar]
*Alleen de verlichting in rekenzone 2 (sportfunctie) hoeft te worden vervangen door ledverlichting. Aanwezigheidsdetectie en een daglichtafhankelijke regeling wordt in het hele gebouw toegepast.
11
Voorgestelde scenario’s energiebesparing De maatregelen uit het eerste scenario zorgen voor ten minste energielabel C zonder duurzame opwekking, de
maatregelen uit scenario twee zorgen voor energielabel A zonder duurzame opwekking en de maatregelen uit het derde scenario zorgen voor een aardgasvrij gebouw. De maatregelen uit het vierde scenario zorgen voor een aardgasvrij en voor zover als mogelijk energieneutraal gebouw. Hierbij is duurzame opwekking wel meegenomen.
Onder energieneutraal wordt verstaan dat er voldoende energie wordt opgewekt om in de energiebehoefte van het gebouw en de gebouwgebonden installaties te kunnen voorzien. Dus energie voor verwarming, koeling, ventilatie en verlichting. Het gebruikersdeel, bijvoorbeeld de energie voor Tv’s computers, valt hier buiten. Tabel 9
Overzicht van voorgestelde verbetermaatregelen per scenario
Scenario 1. 2.
Scenario
energielabel C Scenario
energielabel A
Maatregelen • Spouwmuren voorzien van na isolatie, Rc. 1,9 • Mechanische balansventilatie met WTW en CO2 sturing plaatsen • Spouwmuren voorzien van na isolatie, Rc. 1,9
• Vloer aan onderzijde na isoleren met Icynene spuitisolatie, Rc. 4,5 3.
Scenario
aardgasvrij
• Plat dak vernieuwen en voorzien van isolatie (buitenzijde), Rc. 6,0
• Verlichting vervangen door ledverlichting met zuinige schakelingen • CV installatie vervangen door warmtepomp met LTV verwarming • Elektrische boiler plaatsen • Spouwmuren voorzien van na isolatie, Rc. 1,9
• Vloer aan onderzijde na isoleren met Icynene spuitisolatie, Rc. 4,5 • Plat dak vernieuwen en voorzien van isolatie (buitenzijde), Rc. 6,0 4.
Scenario aardgasvrij en energieneutraal
• Verlichting vervangen door ledverlichting met zuinige schakelingen • Mechanische balansventilatie met WTW en CO2 sturing plaatsen
• CV installatie vervangen door warmtepomp met LTV verwarming • Elektrische boiler plaatsen
• Zonnepanelen plaatsen 90 stuks, 375WP per paneel
12
Tabel 10
Gevolgen van de maatregelenpakketten
Scenario’s energiebesparing 1. 2. 3. 4.
Scenario energielabel C Scenario energielabel A Scenario aardgasvrij Scenario aardgasvrij en energieneutraal*
Label
Besparing
CO2 Besparing
C
€ 5.628
13.510
A+
€ 24.246
48.810
A++
€ 17.456
59.233
A++++
€ 69.773
130.541
[A t/m G]
[€]
[kg/jaar]
*Bij een energieneutraal gebouw wordt er voldoende energie opgewekt om in de energiebehoefte van al het gebouw gebonden verbruik te voorzien. Een energieneutrale situatie is hier niet mogelijk, het ontbreekt aan ruimte om voldoende zonnepanelen te plaatsen. In theorie zouden er 110 zonnepanelen extra geplaatst moeten worden, deze zijn niet meegenomen in de berekening. Het maximaal haalbare op deze locatie is hiermee bereikt.
13
BIJLAGE I: WAARNEMINGEN
Figuur 8
Er is nog een bovenraam aanwezig van enkel glas, er
kan worden overwogen om deze te vervangen. Dit is niet noodzakelijk om aan een van de genoemde scenario’s te voldoen.
Figuur 9
Er is deels ledverlichting aanwezig.
Figuur 10
Warm tapwater wordt bereid door elektrische boilers.
Figuur 11
Op het platte dak kunnen extra zonnepanelen worden geplaatst.
14
BIJLAGE II: UITGANGSPUNTEN & DEFINITIES Indexering voor (energie-) prijzen, inflatie en rentelasten: 0%.
BTW-tarief is overal exclusief voor zowel energiekosten als investeringskosten. We gaan uit van het berekende energieverbruik tenzij het daadwerkelijke energieverbruik bekend is.
Energietarieven worden opgenomen op basis van de energienota of de inkooptarieven 2021 inclusief transportkosten, ODE, vast recht en energiebelasting, exclusief BTW.
Voor het energielabel worden hoeveelheden van bouw- en installatiedelen bepaald. De aanwezige installaties worden bepaald en er wordt een onderverdeling gemaakt in functies en sectoren. Op basis hiervan wordt het verlies in kWh per m² gebruiksoppervlakte berekend. Dit leidt tot de energielabelklasse van het object.
De terugverdientijd van de scenario’s wordt lineair berekend. Er wordt geen rekening gehouden met een verandering in de onderhoudskosten in de scenario’s, bijvoorbeeld voor dagelijks onderhoud of kort cyclisch onderhoud.
De genoemde investeringskosten zijn gebaseerd op kengetallen, door marktwerking en andere factoren kunnen de werkelijke kosten afwijken van de door ons geprognotiseerde investeringskosten.
Er wordt geen rekening gehouden met onvoorziene zaken, welke gedurende de inspectie niet vastgesteld konden worden. Hier kunnen geen rechten aan worden ontleend.
De berekeningen zijn uitgevoerd op basis van de BRL-richtlijnen, de NTA8800 en de ISSO-publicaties 75.1 en 75.2.
De energielabel klassen lopen van G t/m A+++++ (5 plusjes). De EP1 geeft de berekende energiebehoefte per jaar weer in kWh per m² gebruiksoppervlakte. De EP2 is het
berekende primair fossiele energieverbruik per jaar in kWh per m² gebruiksoppervlakte. De EP3 is het berekende aandeel hernieuwbare energie in procenten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de energie welke wordt opgewekt door zonnepanelen. De EP1, EP2 en EP3 bepalen onder andere het energielabel. Tabel 11
Onderliggende waarden
Basiswaarden Gasprijs incl. heffingen en transport
€ 0,247 (basis 2023) + € 0,520 (opslagen)
€ 0,760 per m³
Stroomprijs incl. heffingen en transport
€ 0,082 (basis 2023) + € 0,164 (opslagen)
€ 0,246 per kWh
Prijsstijging energie, rentelasten, inflatie
0% per jaar
Jaarlijkse CO2 uitstoot per kWh stroom
0,37 kg
Jaarlijkse CO2 uitstoot per GJ gas
56,40 kg
Jaarlijkse CO2 uitstoot per GJ warmtenet
28,50 kg
Bij bepaalde verbetermaatregelen kan er gebruik worden gemaakt van producten met een gecontroleerde
kwaliteitsverklaring. Dit zijn producten waarbij de isolatiewaarde of het vermogen is getoetst en gecertificeerd. Er kan dan een hogere rekenwaarde worden gebruikt bij de bepaling van het energielabel.
De investeringskosten van de voorgestelde verbetermaatregelen bevatten de kosten inclusief basis afwerkingskosten welke als gebruikelijk kunnen worden beschouwd.
15
BIJLAGE III: CHECKLIST VERBETERMAATREGELEN Tabel 12
Checklist verbetermaatregelen
3
4
5
6
7
Gevels en/of panelen isoleren aan binnen- of buitenzijde, Rc. 5,0
✓
Spouwmuren voorzien van na-isolatie, Rc. 1,8
✓
Dak voorzien van isolatie met een minimale isolatiewaarde van Rc. 6,0
✓
Vloeren voorzien van isolatie minimale isolatiewaarde Rc. 4,5
✓
Warmtepomp / WKO met lage temperatuur afgiftesysteem
✓
HR107 ketel met radiatoren en/of luchtverhitters en/of LBK
✓
Stooklijn optimaliseren (lagere temperatuur instellen)
✓
Isolatie leidingen en appendages
✓
Weersafhankelijke- of optimaliserende regeling
✓
Tijdschakelaar met weekendschakeling en overwerktimer
✓
Recirculeren ventilatiedebiet
✓
Warmteterugwinning (WTW)
✓
LED verlichting in bestaande of nieuwe armaturen
✓
Bewegingsdetectie
✓
Daglichtafhankelijke regeling
✓
Standby schakeling op liftbesturing
✓
Aanwezigheidsdetectie personen
✓
Zonnepanelen plaatsen voor stroomopwekking
✓
Zonnecollectoren plaatsen voor tap en/of verwarmingswater
✓
Onbenutte ruimten niet koelen en/of verwarmen
✓
Periodiek schoonmaken en onderhouden installaties
✓
Instellingen regelinstallatie optimaliseren en bijhouden
✓
Verbruiken monitoren
✓
Installaties voor koeling en verwarming
Ventilatievoorzieningen
Ruimte- en buitenverlichting
Liftinstallatie
GD1 en GD2
GC1 t/m GC5
GE1 t/m GE7
FD1 en FD2
Zonne-energie
Gedrag en beheer
GA1
16
toepassing
van
GB1
Gebouwschil
Niet
Niet
1
onhaalbaar
Aanbevolen
✓
Code RVO EML checklist
uitvoerbaar
Al gedaan
Glas vervangen door HR++ glas of triple glas
Maatregel
2
Economisch
Checklist verbetermaatregelen
BIJLAGE IV: WETTELIJKE BEPALINGEN Energielabel bij verkoop en verhuur
Het energielabel is verplicht bij verkoop en nieuwe verhuur van alle utiliteitsobjecten. Wanneer een gebouw van
eigenaar of huurder wisselt zonder geregistreerd energielabel dan kan de boete voor de verkopende- of verhurende partij oplopen tot € 20.250. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) voert hier controles op uit. Energielabel C in 2023 en energielabel A mogelijk in 2030 Per 1 januari 2023 dienen alle gebouwen in Nederland met een kantoorfunctie over minimaal energielabel C te beschikken. Is het energielabel slechter dan C, dan mag het gebouw per 2023 niet meer worden gebruikt. Wanneer de terugverdientijd van de maatregelen om het gebouw op energielabel C te brengen aantoonbaar hoger is dan 10
jaar dan komt de energielabel C verplichting te vervallen. Aansluitend gaat mogelijk de verplichting gelden dat alle kantoren in 2030 over energielabel A dienen te beschikken, dit is echter nog geen wet. Energielabel bevestigen
Bij publiekstoegankelijke gebouwen en overheidsgebouwen groter dan 250 m² moet het energielabel zichtbaar worden bevestigd. Dit geldt voor onder andere winkels, sportscholen, banken, gemeentehuizen, cafés, restaurants, theaters, gemeentehuizen, scholen e.d. Ook hierop wordt gecontroleerd door de ILT. Voor welke gebouwen is het energielabel verplicht? Woningen.
Kantoorgebouwen.
Gezondheidszorggebouwen. Gebouwen met een logiesfuncties. Bedrijfsverzamelgebouwen.
Bijeenkomstgebouwen (restaurants, cafés e.d.). Onderwijsgebouwen. Sportgebouwen. Winkels.
Woonboten. Voor welke gebouwen is het energielabel niet verplicht? Gebouwen waar geen verwarmingsenergie wordt gebruikt. Gemeentelijke monumenten en Rijksmonumenten. Kerken en moskeeën.
Gebouwen met een industriefunctie.
Gebouwen met een tijdelijke functie (<2 jaar). Vrijstaande gebouwen kleiner dan 50 m².
Gebouwen waarbij het labelplichtige deel kleiner is dan 10% van het geheel.
17
BIJLAGE V: VERDUURZAMEN VASTGOED Focus niet alleen op economische aspecten als terugverdientijden maar kijk ook naar andere zaken zoals duurzaamheid, circulariteit, comfortverbetering, hogere arbeidsproductiviteit en een lager ziekteverzuim. Gedrag van gebruikers is moeilijk beïnvloedbaar, kijk daarom ook naar maatregelen zoals sensoren.
Neem voorgestelde maatregelen uit de duurzaamheidsadviezen op in de meerjaren onderhoudsplanning
(MJOP). De MJOP is een goed hulpmiddel voor een integrale keuze van deze maatregelen zowel in geld als tijd.
Verduurzamen via onderhoudsplannen kan via natuurlijke afschrijvingstermijnen eventueel gecombineerd met duurzame versnelling.
Ga voor minimaal energielabel C (2023) en heb het streven om voor energielabel A (+++++) te gaan. Pas de Trias Energetica toe: eerst de schil aanpakken, dan de installaties en tot slot de toepassing van duurzame energie.
Gebruik bij vervanging van installaties de laatste en meest duurzame installaties. Hou bij verhuur rekening met de mogelijkheden voor ‘split incentive’. Neem vooraf contact op met de huurder
om de mogelijkheden te bespreken. Dit kan interessant zijn wanneer huurcontracten hun eindtermijn naderen. Neem garanties op in de uitvraag en formuleer scherpe, duidelijke en meetbare doelstellingen in het energiebeleidsplan en leg de middelen, taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden vast. Vraag voor alle gebouwen een energielabel aan, dit is een goed- en meetbaar vertrekpunt.
Maak concrete stappen die haalbaar zijn en communiceer daarover voor meer intern draagvlak.
Terugverdientijd relateren aan de exploitatieperiode van het gebouw i.p.v. aan de gehele vastgoedportefeuille. Energiebudget voor meerdere jaren opnemen zorgt ervoor dat de opbrengsten uit de lagere energierekening(en) revolverend kunnen worden geïnvesteerd en niet terugvloeien naar de algemene middelen.
Zet alle gerealiseerde besparingen in voor nieuwe verduurzamingsmaatregelen.
18