Bijlage 3 VRF Jaarverslag en Jaarrekening 2023 21.03.24

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 Veiligheidsregio Fryslân

Voorwoord In de jaarstukken kijken we terug op de bijdrage die Veiligheidsregio Fryslân het afgelopen jaar heeft geleverd aan een veilig en gezond Fryslân. Daarnaast leggen we in deze stukken verantwoording af over het gevoerde beleid en de financiën. Vizier weer terug De afgelopen jaren stonden vooral in het teken van de diverse crisistaken. Inmiddels zijn deze taken in een nieuwe, veelal afrondende, fase beland. Zo is onze coördinerende rol met betrekking tot de opvang van ontheemden uit Oekraïne en het inrichten van crisisnoodopvanglocaties ultimo 2023 beëindigd. Ook is onze rol in de COVID-19- bestrijding in 2023 afgebouwd. Hoewel de crisistaken in 2023 nog steeds onderdeel waren van onze dagelijkse werkzaamheden, hebben we de reguliere taken van Veiligheidsregio Fryslân weer in het vizier. Uitdagingen Bij de uitvoering van deze reguliere taken worden we geconfronteerd met een aantal uitdagingen. Vanwege een tekort aan materieel en materiaal kunnen leveranciers niet aan de afgesproken levertijden voldoen. Hierdoor vertraagt een deel van onze geplande investeringen. De krappe arbeidsmarkt maakt het daarnaast uitdagend om voldoende en geschikte medewerkers te werven voor het realiseren van onze doelstellingen. Ook hebben we te maken met de gevolgen van inflatie: de stijgingen van bouw-, personeels-, huur- en energiekosten zijn fors.

Voordelige contracten lopen af en nieuwe contractonder-handelingen moeten plaatsvinden. Kwaliteit dienstverlening op orde Ondanks deze lastige omstandigheden is de kwaliteit van onze dienstverlening op orde en hebben we diverse successen behaald. Zo heeft de GGD, in opdracht van de bestuurscommissie Gezondheid, ingezet op de ontwikkelingen die voortkomen uit het ‘Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)’ en het ‘Integraal Zorgakkoord (IZA)’. Ook werkte de GGD binnen het programma ‘Jeugdgezondheidszorg 3.0 (JGZ 3.0)’ aan een flexibel en integraal JGZ-dienstverleningsaanbod voor kinderen van -9 maanden tot 18 jaar. Daarnaast gaf het onderdeel Veiligheid invulling aan de landelijke opdracht om de crisisbeheersing en de regionale en landelijke informatiepositie te versterken. Verder is de eerste tranche van de bouwagenda hervat. We rondden de aanbestedingen voor de locaties Langweer, Makkum en Drachten af en we begonnen met het (ver)bouwen van deze kazernes. Samen met Planbureau Fryslân en diverse samenwerkingspartners startten de afdeling Crisisbeheersing en Brandweer Fryslân in 2023 het volgende project: de landelijke toekomstverkenning van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) en de vertaling hiervan naar de situatie in Fryslân. Medewerkerswaarderingsonderzoek De afgelopen jaren hebben we veel van onze organisatie gevraagd.

De zorg voor onze medewerkers is dan ook een voortdurend aandachtspunt geweest van directie en managementteams. Daarom keken we met veel interesse uit naar de uitkomsten van het medewerkerswaarderingsonderzoek ‘Great Place To Work’. Dit onafhankelijke onderzoek geeft een goede indicatie van de tevredenheid van onze medewerkers. De bevindingen van dit onderzoek waren positief. En dit betekent dat we wederom het predicaat ‘Great Place to Work’ mogen dragen. De behaalde resultaten geven in deze dynamische tijden veel vertrouwen voor de toekomst. Wij kijken dan ook met trots terug op de wijze waarop het personeel van Veiligheidsregio Fryslân op een daadkrachtige en vindingrijke manier invulling heeft gegeven aan een veilig en gezond Fryslân.

2

Leeswijzer Voor u liggen de jaarstukken van 2023. Deze bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag vindt u de programmaverantwoording en de paragrafen. De programmaverantwoording is het hart van de jaarstukken. Hierin leggen wij verantwoording af over het gevoerde beleid. In de lijn van de begroting 2023 presenteren wij de vier programma’s aan de hand van twee vragen: • •

Wat hebben wij gedaan? Wat heeft dit gekost?

De paragrafen geven betekenis aan de financiële aspecten van de jaarstukken. Risicobeheersing en resultaatafspraken zijn belangrijke uitgangspunten. Een apart deel is de jaarrekening. In dit onderdeel bevinden zich de balans, inclusief toelichting, de programmarekening met toelichting, de bijlage met verantwoordingsinformatie over de specifieke uitkeringen (SISA) en de taakvelden. Bij de overige gegevens staan onder andere de controleverklaring van de accountant en de voorgestelde resultaatbestemming.

3

Inhoudsopgave Deel I Jaarverslag 2023................................................................................ 5 1. Resultaat 2023. ......................................................................................... 6 2. Programmaverantwoording Gezondheid. ................................................ 8 2.1. Algemeen. ..................................................................................................................8 2.2. Wat hebben wij bereikt in 2023?. .............................................................................10 2.3. Wat heeft dit gekost?................................................................................................18 2.4. Feiten en cijfers programma Gezondheid. ...............................................................19

3. Programmaverantwoording Crisisbeheersing......................................... 20 3.1. Algemeen. ................................................................................................................20 3.2. Wat hebben wij bereikt in 2023?. .............................................................................20 3.3. Wat heeft dit gekost?................................................................................................24 3.4. Feiten en cijfers programma Crisisbeheersing..........................................................25

4. Programmaverantwoording Brandweer.................................................. 26 4.1. Algemeen. ................................................................................................................26 4.2. Wat hebben wij bereikt in 2023?. .............................................................................26 4.3. Repressie...................................................................................................................30 4.4. Wat heeft dit gekost?................................................................................................31 4.5. Feiten en cijfers programma Brandweer .................................................................32

5. Paragrafen............................................................................................... 33 5.1. Financiering...............................................................................................................33 5.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing...............................................................35 5.3. Onderhoud kapitaalgoederen. .................................................................................39 5.4. Bedrijfsvoering..........................................................................................................40

5.4.1. Inleiding. ........................................................................................................................ 40 5.4.2. Visitatie VRF . ................................................................................................................. 40 5.4.3. Organisatiethema’s 2023-2026 . .................................................................................... 41 5.4.3.1. Passend personeel bij onze adaptieve opgave . .............................................. 41 5.4.3.2. Duurzaamheid................................................................................................... 41 5.4.3.3. Procesgericht werken........................................................................................ 42 5.4.4. VRF-brede projecten...................................................................................................... 42 5.4.5. Bedrijfscontinuïteitsplan................................................................................................. 42 5.4.6. Privacy & security . ......................................................................................................... 42 5.4.7. Integriteitsbeleid en gedragscode................................................................................. 43 5.4.8. Opbouw personeel.

....................................................................................................... 43 5.4.9. Verzuim .......................................................................................................................... 43

5.5. Verbonden partijen. ..................................................................................................44

Deel II Jaarrekening 2023. ......................................................................... 45 6. Jaarrekening. .......................................................................................... 46 6.1. Balans per 31 december 2023..................................................................................46 6.2. Overzicht baten en lasten 2023 - deel 1...................................................................47 6.2. Overzicht baten en lasten 2023 - deel 2...................................................................48 6.3. Toelichtingen ............................................................................................................50

6.3.1. Waarderings- en resultaatbepalingsgrondslagen. ......................................................... 50 6.3.2. Toelichting op de balans................................................................................................ 53 6.3.3. Toelichting op de programmarekening.......................................................................... 60 6.3.4. Analyse begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid....................................... 70

6.4. SiSa-bijlage bij de jaarrekening. ...............................................................................72 6.5. Bijlage Taakvelden. ...................................................................................................75

Deel III Overig............................................................................................ 76 7. Overige gegevens. ................................................................................. 77 7.1. Controleverklaring. ...................................................................................................78 7.2. Voorgestelde resultaatbestemming..........................................................................83 7.3. Vaststelling................................................................................................................84 Bijlagen.............................................................................................................................85 7.4. Investeringskredieten 2023.......................................................................................85 7.5. Samenstelling bestuur en commissies. .....................................................................86 7.6. Analyse van taken. ....................................................................................................88 4

Deel I Jaarverslag 2023 Veiligheidsregio Fryslân

5

1. Resultaat 2023 Algemene inleiding resultaat Per programma is het gerealiseerd resultaat als volgt (bedragen in € 1.000). Resultaat tweede Programma bestuursrapportage

Gerealiseerd resultaat

Gezondheid

0

170

Crisisbeheersing

0

141

Brandweer

0

251

Totaal

0

562

Totaal voorstel resultaatbestemming

562

Het verschil wordt verklaard door: Lagere rentekosten Minder personeelsgerelateerde kosten Vertraging in IM- projecten

€ 100.000 € 300.000 € 162.000

De afwijkingen van de operationele resultaten per programma zijn toegelicht in de desbetreffende programmaparagrafen. Wij hebben een aantal ontwikkelingen geconstateerd, waarop we verwachten extra inzet te moeten plegen. Bij de resultaatbestemming hebben we dan ook voorstellen gedaan voor het reserveren van middelen voor deze ontwikkelingen. Hieronder worden de voorstellen tot bestemming toegelicht. Functiewaardering (FUWA) 1. Het lopende onderzoek naar de FUWA van verpleegkundigen. De FUWA uit zich in twee elementen: a. Impact 2023 (terugwerkende kracht) € 263.000} b. Structurele impact € 700.000 - € 800.000 per jaar 2. Nieuw functiesysteem (onderzoek en implementatie) Dit systeem is nodig om “alles te onderhouden, minder reactief te hoeven reageren en weer passend te maken bij de huidige situatie.” Het huidige functieboek is gebaseerd op een systeem van de jaren 90. De incidentele kosten worden geraamd op € 500.000. Het voorstel is daarom om het resultaat volledig te bestemmen voor een brede doelstelling die verband houdt met functiewaardering. Kortom: een ‘reserve functiewaardering’. Aanpassing bestemmingsreserves Het risico waarvoor de volgende bestemmingsreserves zijn gevormd, is niet langer aan de orde: Wnra € 100.000. Bestemmingsreserve FLO € 800.000. In te halen werkzaamheden brandweer, onderdeel omgevingswet € 135.000.

Wij stellen het bestuur voor om deze reserves in te zetten voor de fuwa en de bestemming per 01.01.2024 te wijzigen.

6

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Het verloop in de balans is op hoofdlijnen als volgt (x € 1.000): 31-12-2023

31-12-2022

31-12-2023 31-12-2022

Materiële vaste activa

69.200

67.215

Eigen vermogen

8.868

9.527

Vorderingen

15.650

12.992

Voorzieningen

10.952

10.714

Liquide middelen

469

467

Langlopende schulden

50.187

55.775

Overlopende activa

5.997

9.897

Kortlopende schulden

10.081

9.405

Overlopende passiva

11.228

5.150

91.316

90.571

91.316

90.571

Voor een toelichting op de balans wordt verwezen naar paragraaf 6.3.2.

7

2. Programmaverantwoording

Gezondheid 2.1. Algemeen

Na een lange periode die in het teken stond van de coronapandemie, was 2023 een jaar waarin dit naar de achtergrond verdween. Wel dienden er zich andere vraagstukken aan en zijn we gestart met het uitvoeren van de ‘Agenda Publieke Gezondheid 2023-2026'. Vanuit deze agenda dragen wij als gemeenschappelijke en gemeentelijke dienst publieke gezondheid van alle Friese gemeenten bij aan: • • • •

de aanpak van ongelijke verdeling van gezondheid. preventie als stevige basis in Fryslân. Hierbij hebben we extra aandacht voor groepen die gezondheidswinst verdienen. sturing en regie op een integrale preventieve aanpak, zowel lokaal als provinciaal. de transformatie van zorg naar gezondheid.

Meer samenwerking met onze partners De veranderende samenleving en complexe maatschappelijke opgaven vragen in toenemende mate om intensievere samenwerking tussen GGD Fryslân, gemeenten en andere (maatschappelijke) partners. Het Integraal Zorgakkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zijn hiervan goede voorbeelden. Zo gaven we vanuit het IZA samen met partners in de regio vorm aan het regioplan en waren we trekker voor twee van de vier opgaven vanuit de Friese Preventieaanpak (FPA). We hebben deze opgaven in 2023 verder uitgewerkt en in december 2023 leverden we het regioplan ‘Fries Integraal Zorgakkoord (FrIZA)’ op. Voor specifiek het GALA hebben we gemeenten ondersteund en geadviseerd bij het maken van hun plannen. We worden steeds vaker gevraagd om de rol van regisseur bij vraagstukken en opgaven te vervullen. We bewegen ons steeds meer richting de rol van een ‘netwerkorganisatie’. Om deze rol goed te vervullen, hopen we dat gemeenten hiervoor ook in de toekomst voldoende financiële middelen ontvangen. Ketensamenwerking steeds belangrijker Voor de jeugdgezondheidszorg (JGZ) hebben we in 2023 mooie stappen gezet richting een toekomstbestendige JGZ. Zo hebben we met het programma JGZ 3.0 ingezet op een flexibel aanbod dat aansluit bij de behoeften van onze doelgroepen: minder zorg waar dat verantwoord kan en meer waar dat nodig is.

Ook hier zien we dat jongeren steeds kwetsbaarder worden. Dit komt door het veranderende maatschappelijke landschap, sociale media en hoge werk- en schooldruk. Ketensamenwerking wordt steeds belangrijker. Algemene gezondheidszorg De algemene gezondheidzorg (AGZ) is op alle domeinen volop in ontwikkeling. Zo heeft het coronavirus laten zien hoe belangrijk de infectieziektebestrijding (IZB) is. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) stelde hiervoor dan ook een beleidsagenda op. Deze voerden we uit. Daarnaast hebben we voor de forensische geneeskunde de basis gelegd voor een toekomstbestendige inrichting van de dienstverlening. Ook hebben we ons verder voorbereid op de inwerkingtreding van de Omgevingswet door het professionaliseren en versterken van ons adviesteam ‘Gezonde leefomgeving’. We hebben te maken met veel inhoudelijke en organisatorische ontwikkelingen en uitdagingen binnen AGZ. Daarom hebben we de samenwerking tussen de noordelijke GGD’en in 2023 op deze gebieden verder verstevigd en geïntensiveerd: infectieziektebestrijding, milieu en gezondheid, forensische geneeskunde, seksuele gezondheid en TBC. We dragen als netwerkorganisatie samen met onze partners bij aan onze hoofdambitie zoals vastgesteld in het meerjarenbeleidsplan 2023-2026, onderverdeeld in de volgende vier pijlers:

8

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

9

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

2.2. Wat hebben wij bereikt in 2023? Twee grote akkoorden gesloten en doorontwikkeling Friese Preventieaanpak In 2023 zijn landelijk twee grote akkoorden gesloten op het gebied van zorg en gezondheid: • •

Integraal Zorgakkoord (IZA) Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

Integraal Zorgakkoord Het IZA is een belangrijk landelijk akkoord van de Rijksoverheid, zorgverzekeraars, de belangrijkste grote zorgpartijen en gemeenten. Aanleiding voor het akkoord is dat de zorg onder druk staat en dat oplossingen alleen mogelijk zijn als we met elkaar samenwerken. Daarover staan in het akkoord afspraken. Het doel van het akkoord is: passende zorg en ondersteuning, samen met de patiënt, op de juiste plek en met de nadruk op gezondheid. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft het IZA namens de gemeenten ondertekend. Daarom was het akkoord voor GGD Fryslân als gemeentelijke dienst ook een belangrijke taak in 2023. Rol van de GGD om te komen tot een mandaatgemeente en invulling regioplan De bestuurscommissie Gezondheid heeft GGD Fryslân in februari 2023 gevraagd om het volgende te verkennen: • •

De stappen die genomen moeten worden om te komen tot een mandaatgemeente. Een stappenplan voor het opstellen van een regiobeeld en –plan.

Naar aanleiding van deze vragen, hebben wij met alle achttien Friese gemeenten gesproken. De gemeente Smallingerland is in de bestuurscommissie Gezondheid van 6 april 2023 als mandaatgemeente aangewezen voor het FrIZA. De mandaatgemeente en zorgverzekeraars de Friesland en Zilveren Kruis hebben vervolgens een initiërende rol vervuld. Samen met de partners van de regionale bestuurstafel Seker & Sûn hebben zij het regioplan vormgegeven. Denk hierbij aan het maken van de selectie van opgaven en fundamenten voor het plan en het benoemen van bestuurlijke trekkers om nader uit te werken.

10

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Ambitie regioplan De ambitie van het regioplan hebben we inzichtelijk gemaakt in onderstaande afbeelding. Deze richt zich met ‘een sterke sociale basis’ en ‘passende en toegankelijke zorg’ op het versterken van de Fryske Mienskip.

Om deze ambitie te realiseren richt de regio Fryslân zich op de volgende vier prioritaire opgaven:

Samen met de Friese Preventieaanpak (FPA) waren wij in 2023 trekker van twee van de vier opgaven: ‘Kansrijk opgroeien & gezond leven’ en ‘Versterken sociale basis’. Deze opgaven werkten wij verder uit en in december 2023 is het regioplan FrIZA opgeleverd. GGD Fryslân en de FPA zijn belangrijke kennis- en uitvoeringspartners in het realiseren van de ambitie en opgaven van het FrIZA.

11

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het GALA is een akkoord tussen Rijk, gemeenten, zorgverzekeraars en GGD GHOR Nederland. De partijen van het akkoord hebben met elkaar afgesproken om zich samen in te zetten voor een gezonde generatie in 2040. Het GALA legt een fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak. Alle partijen ondertekenden het akkoord eind 2022. Begin 2023 ontvingen de gemeenten financiële middelen voor de uitvoering via een brede Specifieke uitkering (SPUK). Het GALA voorziet ook in (deels nieuwe) taken voor GGD Fryslân. De gemeenten ontvingen naast de SPUK een tijdelijk ondersteuningsbudget. Dit budget was bedoeld voor het maken van een goed GALA-uitvoeringsplan. In februari heeft de bestuurscommissie Gezondheid besloten om twee derde van dit ondersteuningsbudget aan ons beschikbaar te stellen. Dankzij dit budget konden we een ondersteuningsteam inrichten. Daarnaast hadden onze regionale beleidsadviseurs de ruimte om hun gemeenten te ondersteunen bij het opstellen van een plan van aanpak. De volgende werkzaamheden zijn uitgevoerd: •

De gemeenten die dat wilden, hebben van ons op maat extra ondersteuning gekregen bij het maken van een goedgekeurd plan van aanpak GALA/SPUK. • We stelden ‘bouwstenen voor het GALA-plan van aanpak van gemeenten’ op voor alle GALA-opgaven. We hebben hierbij samengewerkt met de coalities van de FPA en met Sport Fryslân. • Tijdens diverse ambtelijke bijeenkomsten en presentaties in de bestuurscommissie zijn met name de opgaven besproken waar de gemeenten gezamenlijk (provinciaal) een verantwoordelijkheid voor hebben (zie ook hieronder). • We maakten een analyse van de regionale opgaven van GALA en gaven hierover advies: - Verkenning van de stand van zaken met betrekking tot de regionale ketenregie met de huidige trekkers in Friesland (ROS Friesland en GGD Fryslân) en met zorgverzekeraar De Friesland. - Opstellen van een opdracht voor de regionale ketenregie en het profiel van ketenregisseurs. - Bespreking met FPA over de integratie van de ketenregie in de FPA-coalities. - Aanvragen subsidie SPUK-IZA voor de regionale ketenregie. • We kozen ervoor om de GALA-middelen in te zetten voor de versterking van de kennisfunctie van de GGD. In 2023 organiseerden we daarom preventieactiviteiten voor ouderen zoals onder ander het ontwikkelen van een toolbox.

Voor 2024 en 2025 kiezen we er, in overleg met gemeenten, voor om de focus te leggen op de integrale aanpak voor het terugdringen van de gezondheidsachterstand. • We brachten de overige impact van GALA in beeld. Sommige gemeentelijke opgaven vragen namelijk meer van onze lokale inzet. Denk bijvoorbeeld aan lokale projectleiders voor (één van) de vijf ketenaanpakken. Of aan een centrale zorgverlener voor de ketenaanpak ‘Kind naar Gezond Gewicht’. De omvang van deze verwachte extra dienstverlening weten we nog niet. De verwachting is wel dat gemeenten de komende periode op basis van het aanvullend pakket opdrachten aan ons geven. Uitvoering kennis- en adviesfunctie GGD (SPUK 14) Het expertteam ‘Vitaal ouder worden’ heeft gemeenten geadviseerd over hoe we ouderen integraal kunnen meenemen in de GALA-plannen. Daarnaast adviseerde dit team over het volgende: de manier waarop we de specifieke doelen en de ketenaanpak ‘Preventie’ integraal kunnen benaderen om aan de bredere doelen van ‘Vitaal ouder worden’ te voldoen.

12

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Specifiek binnen de uitvoering van de kennis- en adviesfunctie GGD (SPUK 14) hebben we hierop ingezet: • •

Het versterken van de kennisfunctie van de GGD op het thema ‘Vitaal ouder worden’. Het ontwikkelen en delen van kennis in de communicatie met en over ouderen.

We namen een specialist ‘Vitaal ouder worden’ aan. Deze specialist is onder andere betrokken geweest bij het opstellen van het regioplan en concretiseerde de visie van het expertteam. De specialist zorgde daarnaast voor verdieping en aansluiting op thema’s in de programma’s ‘Wonen’ en ‘Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO)’. Verder is de specialist ingezet als trekker van de coalitie ‘Fitaal Wiis’, onderdeel van de FPA. Tot slot hebben we middelen van SPUK 14 gebruikt voor het creëren van een online toolbox ‘Fitaal Wiis’. Met de inrichting van deze toolbox hebben in- en externe professionals voor de doelgroep ouderen toegang tot kennis over preventie. Friese Preventieaanpak (FPA) In het kader van het IZA en het GALA ligt er een opdracht om te werken aan een regionale preventie-infrastructuur. De eerste drie jaren is de FPA gefinancierd vanuit de subsidieregeling ‘Preventiecoalities VWS’. Hiermee stimuleert het ministerie van VWS een structurele samenwerking op preventie tussen gemeenten en zorgverzekeraars. In 2023 werkten we samen met gemeenten, de zorgverzekeraar en partners aan de doorontwikkeling van de FPA. Met als doel: realiseren van een duurzame regionale Friese Preventie-aanpak en daarmee een Friese preventie-infrastructuur.

Op 23 november 2023 heeft de bestuurscommissie Gezondheid ingestemd met de inhoudelijke doorontwikkeling van de FPA en de bijbehorende begroting voor de komende drie jaren. Daarmee is de FPA de preventie-infrastructuur voor Fryslân. De FPA heeft input geleverd voor het regioplan FrIZA. De opgaven ‘Kansrijk opgroeien & gezond leven’, ’Mentale gezondheid & veerkracht’ en ‘Gezond ouder worden’ sluiten aan bij de koers en opgaven van de FPA. Een belangrijk fundament voor alle opgaven - het versterken van de sociale basis - brachten we vanuit de FPA verder. De vijf verplichte ketenaanpakken vanuit GALA hebben we in 2023 ondergebracht en geborgd binnen de coalities van de FPA. De coalitie ‘Gezond leven’ omvat de programma’s ‘Nuchtere Fries’, ‘Rookvrije generatie Fryslân’ en ‘Nuchter over gewicht’. Valpreventie In februari 2023 hebben we via een ZonMw-subsidie een provinciale projectleider valpreventie aan kunnen nemen. Deze ZonMw-subsidie had als doel het versterken van de kennis- en adviesfunctie van de GGD, in dit geval over valpreventie. Deze functie is in de loop van het jaar ontwikkeld naar een ketenregisseur valpreventie. Inmiddels valt deze functie onder de FPA. Jeugdgezondheidszorg JGZ levert een belangrijke bijdrage aan de preventieve gezondheidszorg van kinderen en jongeren tussen de -9 maanden en 18 jaar.

Door gezondheidsonderzoeken signaleerden we vroegtijdige gezondheidsrisico’s en anticipeerden we hierop met voorlichting en advies. Uit de uitgevoerde Jeugdgezondheidsmonitor in 2023 komen op een aantal punten zorgwekkende signalen naar voren, bijvoorbeeld als het gaat om de mentale gezondheid. Een veranderend maatschappelijk landschap, sociale media, hoge werk- en schooldruk maken dat jongeren steeds kwetsbaarder worden. De druk die dit oplevert in de jeugdhulpketen heeft ook invloed op de JGZ. De vragen nemen toe, evenals de complexiteit en het belang van ketensamenwerking. Daarnaast verhoogt de krapte op de arbeidsmarkt de druk op de JGZ.

13

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

In 2023 hebben we daarom stevige stappen gezet om onze jeugdgezondheidszorg toekomstbestendig te houden. Zo hebben we met het programma ‘JGZ 3.0’ ingezet op een flexibel aanbod dat aansluit bij de behoefte van onze doelgroepen: minder zorg waar dat verantwoord kan en meer waar dat nodig is. Daarnaast hebben we stappen gemaakt als het gaat om taakdifferentiatie en collectieve preventie. Ook hebben we gewerkt aan verdere digitalisering, onder andere met de invoering van het digitale Mijn Kinddossier (MKD). Verder implementeerden we een methode voor gespreksvoering. Deze methode helpt professionals om - samen met (aanstaande) ouders, jongeren en andere professionals - de sterke kanten en ontwikkel- en zorgbehoeften van een kind of gezin in kaart te brengen. Prenataal huisbezoek De Wet Publieke Gezondheid verplicht gemeenten per 1 juli 2022 om zwangeren in een kwetsbare situatie een prenataal huisbezoek (PHB) aan te bieden. In 2023 heeft onze JGZ ingezet op het verder inbedden van het PHB in het bestaande ‘Zorgpad Kwetsbare zwangeren’ in elke regio. Dit heeft geleid tot uniforme afspraken met ruimte voor regionale en lokale verschillen. Kansrijke Start Sinds 2019 werken de Friese gemeenten samen aan de aanpak ‘Kansrijke Start’ voor de Fryske bern. Hiermee is Fryslân landelijk één van de koplopers. GGD Fryslân heeft de provinciale aanpak ‘Kansrijke Start’ als aanjager vormgegeven.

Inmiddels is de aanpak opgenomen in het GALA en het IZA. Eind 2023 besloot de bestuurscommissie daarom dat de aanpak ‘Kansrijke Start’, inclusief de ketenaanpak en het lerend netwerk, vanaf 1 januari 2024 formeel valt onder de FPA (coalitie ‘Ouderschap’). Wij leveren de coalitietrekker en de ketenregisseur. De financiering vanuit de gemeenten loopt vanaf 1 januari 2024 via de Specifieke uitkering voor het IZA (SPUK IZA). Nu Niet Zwanger Nu Niet Zwanger (NNZ) is een programma dat professionals in het sociaal domein scholing en middelen biedt om met cliënten te praten over de onderwerpen kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Doel van dit programma is het voorkomen van onbedoelde zwangerschappen. NNZ is een belangrijk onderdeel van de aanpak ‘Kansrijke Start’ (coalitie ‘Ouderschap’ van de FPA). Het programma heeft in 2023 een vaste plek gekregen in de dagelijkse werkprocessen. Het ministerie van VWS financiert de landelijke uitrol en heeft NNZ ondergebracht bij GGD GHOR Nederland. Rijksvaccinatieprogramma GGD Fryslân voerde alle activiteiten met betrekking tot het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) in 2023 uit. In het voor- en najaar deden we de groepsvaccinaties. We hebben de jongeren hiervoor individueel uitgenodigd. Tijdens deze groepsvaccinaties voerden we ook de inhaalcampagne voor de HPV-vaccinatie 10-18 jaar uit.

Daarnaast troffen we voorbereidingen voor de uitvoering van de Rota-vaccinatie voor zuigelingen vanaf 2024. Vaccinatiegraadcijfers en Informed consent De vaccinatiegraad daalt landelijk en dit geldt ook voor Fryslân. De gemiddelde vaccinatiegraad in Fryslân zit wel boven het landelijke gemiddelde. Verdere interpretatie van deze data is lastig gelet op de invoering van het ‘Informed consent’ in 2022. ‘Informed consent’ betekent dat ouders en/of jongeren toestemming moeten geven voor het delen van gepersonaliseerde vaccinatiegegevens. In 2023 is in 3% van onze dossiers deze toestemming niet verleend. Het landelijke gemiddelde was 4,9%. In die gevallen verwerken we de gegevens dan ook anoniem en nemen we deze niet mee in de bepaling van de vaccinatiegraad van de RVP-vaccinaties. Het ministerie van VWS startte naar aanleiding van de dalende vaccinatiegraad en vaccinatiebereidheid een onderzoek (SocioVax). De resultaten komen naar verwachting in de loop van 2024.

14

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Maternale griepvaccinatie We hebben vanaf 15 oktober 2023 de maternale griepvaccinatie, zonder medische indicatie, overgenomen van de huisarts. We hebben deze vaccinatie succesvol geïmplementeerd en evalueren dit medio 2024. Adviesteam gezonde leefomgeving / Invoering Omgevingswet In 2019 hebben we de lijn ingezet om onze adviesrol voor de gezonde leefomgeving te versterken. Met die lijn zijn we in 2023 doorgegaan. Ons adviesteam heeft zowel pro- als reactief advies gegeven over gemeentelijke visies, beleid, programma’s en plannen. Ook is het team betrokken bij ruimtelijke omgevingsvraagstukken. Daarnaast heeft het adviesteam gewerkt aan kennis en opleiding, het opstellen van interne werkprocessen en zorgde het voor systeemaanpassingen. Verder werkte het team aan meer integrale advisering en maakte het regionale samenwerkingsafspraken in de provincie. Tot slot zette het adviesteam in op de in- en externe profilering van onze rol. Dit krijgt in 2024 een vervolg als de Omgevingswet ook daadwerkelijk ingaat. We verwachten dat het adviesteam hierbij een belangrijke rol krijgt. In 2023 is de adviesrol van de GGD geëvalueerd. Hieruit zijn verschillende ontwikkel- en verbeterpunten naar voren gekomen. Deze nemen we mee in de doorontwikkeling van onze adviesrol. Verder is ‘Gezonde leefomgeving’ een belangrijke pijler geworden binnen het GALA.

Wij zijn vanuit de doorontwikkeling van de FPA verantwoordelijk geworden voor de coalitie ‘Gezonde leefomgeving’. Maatschappelijke zorg (voorheen Zorg en Veiligheid) Juridische grondslag voor gegevensdeling Bij problemen rond personen met onbegrepen gedrag gelden vaak meerdere sociaaldomeinwetten. De juridische grondslag voor gegevensuitwisseling tussen deze wetten is nog niet voldoende wettelijk verankerd. De ‘Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams)’ gaat dat hiaat vullen. De Wams is echter in 2023 met het vallen van het kabinet controversieel verklaard. Naar verwachting treedt deze wet pas in 2025 in werking. Gemeenten hebben landelijk en lokaal aangegeven dat ze de voorgestelde werkwijze van de Wams al wel willen invoeren. Hier gaan we in 2024 samen aan werken. Maatschappelijke zorg begeleidt dit proces voor gemeenten. Op die manier zorgen we voor een uniform en wettelijk correcte werkwijze. We hebben de dienstverleningsovereenkomsten ‘Meldpunt Zorgwekkend gedrag’ en ‘Collectieve taken Wet verplichte ggz’ in 2023 positief geëvalueerd. Zowel de verwerking van de meldingen bij het meldpunt ‘Zorgwekkend gedrag’ als de uitvoering van de taken ‘Wet verplichte ggz’ gebeuren naar behoren. Gemeenten zien ook meerwaarde in het beleggen van deze taken bij één overkoepelende regionale partij.

De opdrachtgevers hebben, na wederzijds goedkeuren, beide dienstverleningsovereenkomsten in januari 2024 verlengd en ondertekend. Zodra we meer weten over de inwerkingtreding van de Wams, waardoor een taak voor het meldpunt ‘Zorgwekkend gedrag’ wettelijk wordt verankerd, overwegen we de taak van het meldpunt in de gemeenschappelijke regeling op te nemen. Stip op de horizon Gemeenten ervaren de laatste jaren steeds meer problemen rond personen met onbegrepen gedrag. GGD Fryslân is zich bewust van de maatschappelijke en bestuurlijke druk op dit onderwerp bij gemeenten. Om die reden besteedden wij tijdens onze bestuurlijke themasessie in december 2023 aandacht aan dit onderwerp. We bespraken in het bijzonder de vraag waar gemeenten hun prioriteiten stellen bij het oplossen van de problematiek. In 2024 organiseren wij meer van dit soort bijeenkomsten en besteden wij per bijeenkomst gerichter aandacht aan één specifiek deelonderwerp.

15

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Aanvullend krijgen gemeenten in 2024 te maken met een aanvulling op de ‘Wet Publieke Gezondheid (WPG)’ als het gaat om suïcidepreventie. Dit wetsvoorstel verplicht gemeenten om meer beleid te maken op suïcidepreventie. Dit beleid moet dan ook beter aansluiten op landelijke initiatieven en adviezen. Friese gemeenten organiseren zelfstandig al veel activiteiten in het kader van suïcidepreventie. In 2024 benaderen en bevragen wij gemeenten hier meer over. Tot slot let Maatschappelijke zorg nauwlettend op de ontwikkelingen in de uitwerking van de bouwstenen in het IZA. Wij verbinden de uitvoering van onze taken met die van het IZA. De uitwerking van de bouwstenen rond ‘Mentale gezondheid’, een onderwerp dat veel raakvlakken heeft met Maatschappelijke Zorg, gebeurt in de FPA. We maken daarin de verbinding door deel te nemen in de coalitie ‘Mentale gezondheid’. Infectieziektebestrijding Het Ministerie van VWS heeft in 2023 via een SPUK incidentele middelen beschikbaar gesteld voor de versterking van de infectieziektebestrijding (IZB) 2023-2024. Deze middelen hebben wij ingezet voor personele capaciteit om zo de uitvoerende taken te versterken en de inrichting van IZB te optimaliseren. De schaarse artsencapaciteit blijft hierbij punt van aandacht. We geven hier in 2024 een vervolg aan. Daarnaast leverden we het rapport voor de formatienormering op.

De nieuwe norm leidt tot een stijging in de formatie. De ingezette versterking kan hier niet in voorzien. In 2024 praten we verder over het handelingsperspectief naar aanleiding van de uitkomsten van het rapport. In opdracht van het ministerie van VWS voerden wij de maatregelen voor de coronabestrijding uit. Zo hebben we de werkzaamheden voor het vaccineren ingebed bij reizigers, beroepsvaccinaties en infectieziektebestrijding. Hiermee is een einde gekomen aan de coronauitvoeringsorganisatie van GGD Fryslân. Integraal GGD-crisisplan en pandemische paraatheid We startten met het opstellen van het integraal crisisplan. Dit plan richt zich op: • optimalisatie van de (deel)planvorming; • herziening van de crisismanagementorganisatie; • invulling van de sleutelfunctionarissen (is nu onvoldoende). Voor specifiek de opgeschaalde medisch milieukundige zorg organiseerden we het piket voor de ‘Geneeskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen (GAGS)’ samen met GGD Groningen en GGD Drenthe. We hebben voor dit piket onvoldoende functionarissen beschikbaar. We zijn begonnen met gesprekken over en onderzoek naar het opleiden van meer GAGS. Het RIVM richtte in november de nieuwe ‘Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI)’ op. De LFI voert regie op de voorbereiding van en geeft sturing aan de opschaling tijdens een pandemie. De LFI werkt hierbij nauw samen met de GGD’en.

Wij volgen de ontwikkelingen, leveren input aan de LFI en bereiden ons voor op de aansluiting. Herinrichting forensische geneeskunde Niet alleen het takenpakket van de forensische geneeskunde veranderde in de afgelopen jaren, er is ook sprake van personele schaarste. Daarnaast was de wachtdienstregeling van 1999 niet meer passend. Daarom besloot het bestuur om deze regeling te vervangen door een passende structuur en beloning(systematiek). Met deze herinrichting hebben we een grote stap gezet richting een situatie die recht doet aan het werk binnen de forensische geneeskunde. De nieuwe situatie zorgde voor meer (sociale) zekerheid, een gezondere werkomgeving en een aantrekkelijk werkklimaat. Dit is noodzakelijk om de continuïteit en kwaliteit van de forensische zorg te garanderen.

16

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Noord-Nederlandse samenwerking Binnen de domeinen van de AGZ verstevigden en intensiveerden we de samenwerking met de noordelijke GGD’en op het gebied van: infectieziektebestrijding, milieu en gezondheid, forensische geneeskunde, seksuele gezondheid en TBC. We deden dit op zowel beleids- als uitvoeringsniveau. Specifiek binnen de forensische geneeskunde startten we met het toewerken naar een gezamenlijke forensische geneeskunde Noord-Nederland. Hiervoor stelden we een projectleider aan en actualiseerden we de inrichting van onze eigen forensische geneeskunde. Ook op het gebied van seksuele gezondheid regelde één noordelijke coördinator het samenbrengen van de werkprocessen van de drie GGD’en. Voor de TBC-zorg hebben we eind 2022 het samenvoegen van de noordelijke TBC-teams tot één functionele eenheid in gang gezet. In 2023 hebben we een coördinator aangesteld om hier concreet invulling aan te geven. Publieke Gezondheidszorg Asielzoekers GGD GHOR Nederland is sinds 2009 in opdracht van het ‘Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA)’ verantwoordelijk voor het (laten) uitvoeren van de ‘Publieke Gezondheidszorg Asielzoekers (PGA)’ op alle COA-opvanglocaties in Nederland. Regionale GGD’en en JGZorganisaties voeren deze zorg uit. Binnen Fryslân waren er in 2023 zes AZC-locaties, twee noodopvanglocaties en drie crisisnoodpvanglocaties.

Het is een roerig jaar geweest met het op- en afschalen van die opvanglocaties. Het aantal hulpvragen en de complexiteit van de problematiek neemt toe. De onvoorspelbaarheid van het aantal (tijdelijke) opvanglocaties en de aanwezige doelgroep maakt dat het uitdagend is om in de pas te blijven met de personele bezetting. We hebben een start gemaakt met de uitvoering van de business case ‘Toekomstbestendige PGA-JGZ'. Met als doel: ook de komende jaren goede jeugdgezondheidszorg blijven leveren aan een kwetsbare groep kinderen en hun ouders. We hebben binnen de huidige mogelijkheden zo goed mogelijk voldaan aan de opdracht en veel kinderen gezien, alleen niet altijd binnen de normtijd. Gezondheidsvoorlichtingen voerden we op praktisch alle locaties maximaal uit. Op het gebied van IZB hebben we extra ingezet op de aanpak van scabiës en implementeerden we de nieuwe landelijke ketenaanpak. Inspecties kinderopvang, Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), en technische hygiënezorg In 2023 begonnen we steekproefsgewijs met de intensivering van de inspecties Gastouderopvang. We hebben de geplande inspecties Gastouderopvang uitgevoerd. We borgden hierbij de kwaliteit en tijdigheid in goede samenwerking met de gemeenten. We voerden de geplande inspecties voor de Kinderopvang door personele omstandigheden voor 90% uit.

De locaties waar we niet zijn geweest, bezoeken we in het eerste kwartaal van 2024. We hebben hierover tijdig met gemeenten en de onderwijsinspectie gecommuniceerd. De overige toezichttaken – Wmo, tattoo/piercing, AZC’s, schepen en seksbedrijven – hebben we conform contract of afspraak gedaan.

17

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

2.3. Wat heeft dit gekost? Begroting na 2e wijziging Lasten Programma Gezondheid Pijler 1 Pijler 2 Pijler 3 Pijler 4 Doorbelasting tweede begrotingswijziging

Baten

Realisatie 2023 Saldo

Lasten

Baten

Saldo

Reservemutaties gezondheid

16.525.237 14.530 16.510.707 20.915.494 4.745.157 16.170.337 10.870.611 3.372.945 7.497.666 13.537.400 6.322.026 7.215.374 1.675.443 1.016.515 658.928 8.632.563 7.909.847 722.716 1.822.278 1.822.278 2.008.745 1.823.179 185.566 181.645 -181.645 6.857.975 189.052 6.668.922 6.616.241 313.301 6.302.940 37.751.544 6.596.965 31.154.578 51.710.443 21.113.510 30.596.933 28.352.577 -28.352.577 28.352.577 -28.352.577 28.352.577 -28.352.577 28.352.577 -28.352.577 37.751.544 34.949.542 2.802.002 51.710.443 49.466.087 2.244.357 541.157 3.343.159 -2.802.002 570.838 2.985.146 -2.414.308

Gerealiseerd resultaat gezondheid

38.292.701

Toegerekende organisatiekosten

Dekkingsmiddelen gezondheid Gemeentelijke bijdrage

Totaal saldo van baten en lasten

38.292.701

-

52.281.282

52.451.233

-169.951

Voor een toelichting op de verschillen wordt verwezen naar bladzijde 60.

18

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

2.4. Feiten en cijfers programma Gezondheid Cijfers medewerkers 2023

19

3. Programmaverantwoording Crisisbeheersing

3.1. Algemeen De afdeling Crisisbeheersing1 speelde een grote rol in uiteenlopende typen crises. In 2023 zijn we onder andere betrokken geweest bij de coördinatie van een vogelgriepuitbraak in Fryslân en de opvang van vluchtelingen. Daarnaast was de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) in het eerste kwartaal van 2023, door een aanwijzing van de minister, nog verantwoordelijk voor maatregelen om de coronacrisis te bestrijden. Verder is onze crisisorganisatie ingezet bij kortdurende crises. Denk aan de stroomuitval op Vlieland een aantal grote branden. Crisisbeheersing is als werk- en vakgebied continu in beweging. In 2023 is de Veiligheidsstrategie van het Koninkrijk der Nederlanden 2023-2029 opgeleverd. Daarin staat dat de kans relatief groot is dat er de komende jaren gebeurtenissen plaatsvinden die de nationale veiligheid raken. Volgens het Rijk vraagt dit om versterking van crisisbeheersing, een hogere paraatheid en een weerbare samenleving. Voor het borgen en professionaliseren van crisisbeheersing ontvangen de 25 Veiligheidsregio’s daarom met ingang van 2023 structureel extra BDUR-middelen (Brede DoelUitkering Rampenbestrijding). Dit is een grote impuls voor het versterken en toekomstbestendig maken van de afdeling Crisisbeheersing en de crisisorganisatie in Fryslân.

Het jaar 2023 stond voor ons in het teken van het werven, selecteren en verwelkomen van veel nieuwe collega’s. Gelet op de huidige krappe arbeidsmarkt, zijn we blij met dit mooie resultaat. Aan de andere kant zien we ook een groot verloop in de crisisorganisatie. Het lukt ons nog steeds om de piketten te bezetten, maar dit biedt geen garanties voor de toekomst. Uiteraard doen we er alles aan om onze crisisfunctionarissen aan ons te binden. De extra toegekende BDUR-middelen zijn ook bedoeld voor het versterken van de informatiepositie van Veiligheidsregio’s. Rampen en crises hebben namelijk laten zien dat een goede informatiepositie belangrijk is, inclusief een goede bovenregionale en landelijke informatiepositie. In 2023 startten we daarom een project met als doel: het inrichten van een 24/7 Veiligheidsinformatieknooppunt Fryslân (VIK Fryslân). Dit knooppunt is in het derde kwartaal van 2024 operationeel. In de ‘Meerjarenkoers 2023-2026' werken we met vijf speerpunten. Hieronder vertellen we per speerpunt wat we in 2023 hebben bereikt. We leggen eerst nog verantwoording af over de versterking van de afdeling Crisisbeheersing met de extra BDUR-middelen, op basis van de eerste begrotingswijziging.

3.2. Wat hebben wij bereikt in 2023? Versterking afdeling Crisisbeheersing met extra BDUR-middelen Formatie afdeling Crisisbeheersing uitgebreid In 2023 hebben de 25 Veiligheidsregio’s extra gelden van het Rijk ontvangen voor het verster-ken van de (boven)regionale en landelijke crisisbeheersing en informatiepositie. Wij hebben dit extra geld gebruikt voor het versterken van onze afdeling Crisisbeheersing en voor het borgen van onze informatiepositie (inrichten VIK). Hierdoor zijn we regionaal robuuster gewor-den en dragen we actief bij aan bovenregionale en landelijke crisisbeheersing.

1

Inclusief de taken voor bevolkingszorg en Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR).

20

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Wij zijn 24/7 alert en paraat Wij beschikken over een robuuste crisisorganisatie en voldoende personeel. Daarmee staan we 24/7 paraat. Bezetting en vakbekwaamheid crisisorganisatie Net als voorgaande jaren kende de crisisorganisatie in 2023 een groot verloop. Desondanks lukte het ons de piketgroepen te bezetten met passend personeel. De crisisorganisatie was daardoor ook in 2023 weer 24/7 paraat. We hechten veel waarde aan voortdurende professionele ontwikkeling. Daarom investeren we in opleiding en training van onze crisisfunctionarissen. Tijdens de coronacrisis kwamen de vakbekwaamheidsactiviteiten voor de crisisfunctionarissen onder druk te staan. In 2023 voerden we weer een volledig vakbekwaamheidsprogramma uit. We organiseerden onder andere vier grote vaartuigoefeningen voor het jaarthema ‘incidentbestrijding op het water’. Inzetten van de crisisorganisatie De crisisorganisatie is zeven keer ingezet bij een GRIP 1 situatie. Het ging in die gevallen om zeer grote branden, uitval van stroom en een groot verkeersongeval. De crisisorganisatie kwam ook in actie bij situaties die geen GRIP zijn, maar wel om afstemming vragen. Denk aan de storm Poly en de brand aan boord van het autoschip Fremantle Highway op de Noordzee, ter hoogte van Ameland.

Taken Veiligheidsregio Fryslân voor crisisnoodopvang en Oekraïne De afdeling Crisisbeheersing heeft in 2023 de crisisnoodopvang (CNO) voor asielzoekers (Harlingen en Drachten) geëxploiteerd en de coördinatie voor ontheemden uit Oekraïne (HUB: coördinatie cijfers) verzorgd. De CNO’s in Harlingen en Drachten droegen we respectievelijk op 15 en 31 december 2023 over aan het COA. Per 31 december 2023 hebben we de coördinatie voor ontheemden uit Oekraïne overgedragen aan de gemeente Heerenveen. We vervullen per die data geen taken meer voor de CNO’s en Oekraïne. VRF voldoet bij crisisopschaling aan toetsingskader Inspectie JenV Naar aanleiding van een verzoek van de Inspectie Justitie en Veiligheid hebben wij ‘rode draden-analyses' aangeleverd over de jaren 2019 tot en met 2022. De Inspectie heeft ons laten weten dat VRF bij crisisopschaling aan alle vereisten uit het toetsingskader van de Inspectie voldoet. Wij dragen bij aan het voorkomen van crisis Wij adviseren en informeren inwoners, gemeenten, instellingen en andere partijen in ons netwerk. Met als doel: meer veiligheid en bewustzijn. Het opstellen en actualiseren van planvorming Het bestuur stelde de deelplannen ‘Bevolkingszorg’ en ‘Crisiscommunicatie‘ vast. Met deze plannen hebben we een belangrijke stap gezet in het verhogen van de kwaliteit van de crisisorganisatie. Crisiscommunicatie is nu een eigenstandig proces.

Op die manier sluiten we beter aan én kunnen we efficiënter en effectiever inspelen op de maatschappelijke ontwikkelingen met betrekking tot informatie en communicatie tijdens een crisis. Daarnaast stelden we een nieuw deelplan ‘Geneeskundige zorg’ op. In dit plan staat waar de crisisfunctionarissen, die werken voor de GHOR, verantwoordelijk voor zijn. Dit plan was vertraagd door de coronacrisis. Het Bestuurlijk Waddenzee Overleg (BWO) heeft een nieuw digitaal Incidentbestrijdingsplan (IBP) vastgesteld. Het BWO heeft het risicoprofiel voor de Waddenzee uit 2019 gebruikt als input voor dit nieuwe plan. Ook zijn de aanbevelingen uit de evaluatie van de calamiteit met de MSC Zoë in het plan verwerkt. Daarnaast legden we de verbinding met de bestrijdingsplannen Noordzee en IJsselmeergebied. Het nieuwe IBP vervangt het oude plan uit 2016.

21

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Mobiliteits- en crowdmanagementplan Elfstedentocht per schaats De burgemeesters van de Elfstedentochtgemeenten hebben opdracht gegeven om in 2023 een eenduidig en uniform mobiliteits- en crowdmanagementplan op te stellen voor iedere Elfstedentochtgemeente. De betrokken gemeenten voeren deze opdracht uit onder onze regie. Het proces is iets vertraagd, maar we verwachten het plan af te ronden in het derde kwartaal van 2024. Aansluitend aan deze afronding organiseren we een bestuurlijke doorloopsessie met de betrokken burgemeesters. Risicocommunicatie aan inwoners In 2023 communiceerden wij regelmatig met Friese inwoners over risico’s uit ons ‘Regionaal Risicoprofiel’ en naar aanleiding van urgente onderwerpen en actualiteiten. Hierbij hebben wij gebruik gemaakt van diverse online campagnes. Steeds meer inwoners bekijken onze website www.vrfryslan.nl/laatjenietverrassen en onze social mediakanalen. Wij werken duurzaam en omgevingsbewust Wij zijn een wendbare organisatie die alert is op landelijke en maatschappelijke ontwikkelingen, die inspeelt op nieuwe risico’s en trends en die deze toepast in de praktijk en in de bedrijfsvoering. Project hoogwater en evacuatie: evacuatiestrategieën en handelingsperspectieven Het bestuur heeft eerder de impactanalyse hoogwater vastgesteld.

Deze impactanalyse vormt nu de input voor het uitwerken van evacuatiestrategieën en handelingsperspectieven. Als eerste doen we dit voor Ameland en de kustzone van de Waddenzee. Het resultaat hiervan gebruiken we als input voor de andere Friese gemeenten. Daarnaast werken we met de ‘Integrale waterveiligheidsstrategie Waddeneilanden (Deltaprogramma)’. In het Deltaprogramma 2021 staat dat we voor elk Waddeneiland een integrale waterveiligheidsstrategie moeten opstellen voor hoogwater en overstromingen. Inmiddels ligt er, naar aanleiding van uitgevoerde pilots, rapportage voor een binnendijks gebied (Ameland) en voor een buitendijks gebied (Vlieland). Toekomstverkenning crisisbeheersing in Fryslân Samen met Planbureau Fryslân en diverse samenwerkingspartners startten de afdeling Crisisbeheersing en Brandweer Fryslân in 2023 het volgende project: de landelijke toekomstverkenning van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) vertalen naar de situatie in Fryslân. Dit sluit aan bij onze intrinsieke motivatie om voor onze organisatieonderdelen: • • •

strategisch vooruit te kijken; vroegtijdig veranderingen te signaleren; en daarop in te spelen.

Gezamenlijk hebben we helder gekregen welke trends specifiek voor Fryslân relevant zijn en daarmee het meest relevant voor de toekomst van VRF. We hebben uiteindelijk vier scenario’s geschetst die op 4 oktober met de bestuurscommissie Veiligheid zijn gedeeld. In 2024 gaan we verder met deze vier scenario’s aan de slag om zo de focus voor crisisbeheersing in Fryslân voor de komende jaren te bepalen. Wij zetten de netwerksamenleving centraal Wij verbinden burgers, gemeenten, bedrijven en instellingen, werken met hen samen en benutten elkaars kennis en expertise voor, tijdens en na een incident of crisis.

22

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

Samenwerken in netwerken Recente crises zijn steeds vaker langdurig en grensoverschrijdend. En vereisen meer netwerk-samenwerking tussen de vele publieke en private partners. Netwerksamenwerking komt ook als prioritair thema naar voren in het eindrapport van de ‘Evaluatiecommissie Wet Veiligheidsregio’s’ en het ‘Beleidsplan VRF 2023-2026', maar ook in de nieuwe landelijke ‘Agenda Crisisbeheersing 2024-2029'. Voor VRF is deze rol niet nieuw. We willen hier structureel in investeren nu er veel meer crisispartners zijn. Daarom maakten we in 2023 de vele netwerken waarin VRF zich begeeft inzichtelijk en stelden we de nieuwe “Netwerkstrategie en netwerkanalyse” op. Deze strategie gaat ons helpen om prioriteiten te stellen en sturing te geven aan onze netwerksamenwerking. Wij werken informatiegestuurd met betrouwbare data Wij ontwikkelen ons tot een informatieknooppunt en werken zoveel mogelijk met betrouwbare data. Eerste stappen gezet op weg naar operationeel Veiligheidsinformatieknooppunt 2024 In de ‘Meerjarenkoers 2023-2026' van VRF is als ambitie opgenomen dat we een Veiligheidsinformatieknooppunt (VIK) inrichten dat 24/7 operationeel is. Dit VIK wordt aangesloten op het - ook nog te ontwikkelen - landelijke Knooppunt Coördinatie Regio’s en Rijk (KCR-2). Met als doel dat we aan het einde van deze beleidsperiode bij een crisis werken vanuit een centraal informatiebeeld.

In 2023 hebben we de eerste stappen gezet op weg naar een operationeel VIK. We hebben passend personeel geworven en een plan van aanpak opgesteld. Ook hebben we meegedaan aan een landelijke pilot rond de jaarwisseling.

23

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

3.3. Wat heeft dit gekost?

Begroting na 2e wijziging

Realisatie 2023

Lasten

Baten

Saldo

Lasten

Baten

Saldo

6.657.572

216.401

6.441.171

32.490.243

26.921.459

5.568.784

-

585.969

-585.969

-

Programma Crisisbeheersing Producten Crisisbeheersing Doorbelasting tweede begrotingswijziging

Toegerekende organisatiekosten 1.033.149 28.481 1.004.669 1.288.023 47.199 1.240.825

7.690.722 830.851 6.859.871 33.778.266 26.968.657 6.809.609 Dekkingsmiddelen crisisbeheersing Rijksbijdrage BDUR

4.651.387

-4.651.387

4.760.109

-4.760.109

Gemeentelijke bijdrage

2.794.979

-2.794.979

2.794.979

-2.794.979

Totaal saldo van baten en lasten Reservemutaties crisisbeheersing Gerealiseerd resultaat crisisbeheersing

7.446.366 -7.446.366 7.555.088 -7.555.088 7.690.722 8.277.216 -586.495 33.778.266 34.523.745 -745.479 919.208

332.713

586.495

923.679

318.839

604.841

8.609.930

8.609.929

-

34.701.945

34.842.584

-140.638

24

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

3.4. Feiten en cijfers programma Crisisbeheersing Cijfers medewerkers 2023

Activiteiten 2023 Feiten en cijfers programma Crisisbeheersing GRIP-inzetten Niet GRIP-inzetten

Aantal 7 3

25

4. Programmaverantwoording Brandweer

4.1. Algemeen Brandweer Fryslân had in 2023 qua aantal incidenten een vergelijkbaar druk jaar ten opzichte van het jaar ervoor. Bij meerdere grote en complexe incidenten is veel van onze organisatie gevraagd. Denk aan de brand bij een voedselproductiebedrijf in Oosterwolde en de brand in een appartementencomplex op Vlieland. De inzet en betrokkenheid van onze vrijwilligers verdient wederom een groot compliment. Het werven van nieuwe vrijwilligers en repressieve beroepsmedewerkers verliep op regionaal niveau voorspoedig. In het licht van de huidige krappe arbeidsmarkt is dat een mooi resultaat waar we trots op zijn. Desondanks kan de bezetting op lokaal niveau fluctueren en biedt het geen garantie. Onze kerntaken - advisering in het kader van brandveiligheid, evenementen en omgevingsveiligheid en toezicht in het kader van brandveiligheid - laten een vergelijkbare vraag met het jaar ervoor zien. We waren goed in staat aan deze vraag te voldoen.

4.2. Wat hebben wij bereikt in 2023? Urgentie natuurbrandbeheersing Landelijk is de urgentie van natuurbrandbeheersing erkend. De krachten zijn gebundeld om de weerbaarheid tegen natuurbranden te vergroten. Dit resulteerde in een landelijke visie. Wij hebben vervolgens bijgedragen aan het landelijke uitvoeringsplan hiervan. In juni hebben we het convenant ‘Natuurbrandbeheersing Fryslân’ ondertekend. Dit hebben we samen gedaan met vijf natuurbeheerorganisaties, Provincie Fryslân en de twaalf Friese gemeenten met een hoog risico op natuurbranden. Door dit convenant te ondertekenen, benadrukken de betrokken partijen het belang van gezamenlijke inspanningen om natuurbranden te voorkomen en te bestrijden. Daarnaast stemde het bestuur in oktober in met onze voorstellen om de repressieve slagkracht en de kennisontwikkeling van natuurbrandbeheersing te versterken. Eerder maakten we al kaders en met dit besluit konden we in 2023 in totaal acht natuurbrandbestrijdingsvoertuigen bestellen. Ook besloot het bestuur om piketfuncties voor de functies adviseur en informatiemanager in te stellen. Deze functionarissen leveren bij natuurbranden ondersteuning bij de bestrijding. Tot slot voerden we de gebiedsgerichte aanpak, bijvoorbeeld in Gaasterland en het Drents-Friese Wold, conform planning verder uit.

Verdere voorbereiding op energietransitie De overgang van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare bronnen levert meerdere nieuwe vraagstukken op. Ook brengt het nieuwe veiligheidsrisico’s met zich mee. Hier hebben we ons als volgt verder op voorbereid: • • • • •

We namen deel aan de Vergunning-Toezicht- Handhaving (VTH)-overleggen van gemeenten, onder andere om te bespreken hoe we eerder betrokken raken bij energietransitie-gerelateerde onderwerpen. De repressieve dienst heeft uitleg gekregen over initiatieven met nieuwe energievormen en over hoe we dit type incidenten zo veilig mogelijk kunnen bestrijden. Collega’s zijn als trainers energietransitie opgeleid om brandweerposten te ondersteunen bij hun oefeningen op dit gebied. Bevelvoerders hebben training gekregen in het herkennen van de risico’s bij het transport van waterstof over de weg. In 3Noord-verband startten we met voorbereidingen om het thema ‘waterstof’ in woonwijken in onze adviestaak te integreren.

26

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 • Veiligheidsregio Fryslân

We hebben de eerste energietransitie-gerelateerde incidenten al achter de rug en dat onderstreept het belang van deze inspanningen. We hebben bijvoorbeeld te maken gehad met brand en ongevallen met elektrische auto’s en andere vaar- en voertuigen. Verder hebben we in 2023 gereflecteerd op het landelijke programmaplan voor een veilige energietransitie. Dit zijn de acties die daaruit voortkomen: • • •

Het beter betrokken raken in de voorfase van energie-gerelateerde initiatieven. Het breder integreren van energietransitie in onze eigen vakbekwaamheids- en voorlichtingsactiviteiten. Het afstemmen van materialen die horen bij het bestrijden van een energietransitiegerelateerd incident.

In 2024 starten we met de uitvoering van deze acties. Project Toekomstverkenning Veiligheid van start Samen met Planbureau Fryslân startten Crisisbeheersing en Brandweer Fryslân in 2023 het project ‘Toekomstverkenning Veiligheid’. Met als doel: landelijke toekomstverkenningen vertalen naar de situatie in Fryslân. De eerste fase bestond uit onderzoek. Welke trends zijn specifiek voor Fryslân relevant en tot welke extreme toekomstscenario’s kunnen die leiden? Hierna hebben we deze toekomstscenario’s gebruikt om concrete acties te formuleren. Acties die nodig zijn om de brandweer- en crisisorganisatie beter voor te bereiden op de toekomst. Dit tweede deel van het project loopt door in 2024. Samenleving bewust maken van brandveiligheid met Brandveilig Leven Met het uitvoeringsprogramma ‘Brandveilig Leven (BVL)’ willen we de Friese samenleving bewuster maken van brandveiligheid. In 2023 hebben we dan ook volop voorlichting gegeven aan diverse doelgroepen, van jong tot oud. In totaal zijn zo’n negentienduizend mensen bereikt. Verder hebben we een aantal specifieke activiteiten afgerond. Zo hebben we bijvoorbeeld in een pop-up-store in Heerenveen brandgevaarlijke situaties in een huiselijke omgeving laten zien. Bezoekers konden ter plekke in gesprek met de aanwezige brandweermensen over hun eigen brandveiligheid thuis. Daarnaast was er de finale van de ‘Technasium Brandweer Award’.