Bijlage 1 jaarrekening incl sisa en excl accountantsverklaring

Leefbaarheid Vanuit diverse subsidiebudgetten, zoals het budget voor cofinanciering en de welzijnsbudgetten, heeft de gemeente Terschelling bijgedragen aan diverse lokale projecten op het gebied van leefbaarheid, sport, cultuur, educatie en welzijn.

't Behouden Huys ’t Behouden Huys bestaat sinds 2023 uit drie ‘zuilen’: Museum, Historisch Centrum & Erfgoed Terschelling (Digitaliseringsproject). Naast de jaarlijks terugkerende werkzaamheden en kerntaken, staan er unieke ambities op het programma om de komende jaren zoveel mogelijk mensen in aanraking te laten komen met de Terschellinger cultuur en historie. Nieuwe en Eigentijdse Museumtentoonstellingen In 2023 richtten we de tentoonstelling ‘KNRM 200 jaar’ opnieuw in voor het herdenkingsjaar 2024. De ontwikkelde expositie over de schilder Van Rappard en zijn correspondentie met Van Gogh is een groot succes en blijft op veler verzoek staan tot het najaar van 2024. Het Rijksmuseum en ’t Behouden Huys zijn gedurende het jaar 2023 in contact met elkaar gebleven over een langdurige bruikleen. In 2023 kwam de verouderde belichting van de exposities ‘aan het licht‘. Op advies van deskundigen moesten we een snelle inhaalslag maken om onherstelbare schade te voorkomen. Een deel van de kosten is in 2023 betaald. Zichtbaarheid & Vindbaarheid van het Museum en het Historisch Centrum Op de boot van Harlingen naar Terschelling was ’t Behouden Huys goed zichtbaar met twee advertenties. Ook de website en de social media templates kregen een update. Onder andere de bijzondere Brandarisschildering heeft sinds de zomer van 2023 voor veel aandacht op sociale media gezorgd.

We kregen veel positieve reacties (online en live) en ontvingen in 2023 ruim 15% meer bezoekers dan het jaar ervoor.

39

Jaarrekening 2023 Digitalisering In 2023 heeft ’t Behouden Huys alle unieke, handgeschreven manuscripten van het Historisch Centrum en de meest geraadpleegde literatuur eind 2023 laten digitaliseren in het Digitaliseringprogramma Erfgoed Terschelling, zodat deze bewaard zijn voor de toekomst en tevens raadpleegbaar voor het grote publiek.

Erfgoed Terschelling Dit jaar schreven opnieuw veel verenigingen en stichtingen zich in voor het digitaliseringsprogramma Erfgoed Terschelling. In totaal zijn er nu 38 partijen aangesloten. We gaven de deelnemers een cursus en begeleiding bij het inscannen en inschrijven van het archiefmateriaal. We voerden oriënterende gespreken met het voorgezet onderwijs om samenwerking te bespreken. Daarnaast starten we met ‘crowdsourcing’. Hiermee krijgen inwoners van Terschelling en andere belangstellenden de mogelijkheid om foto’s op Erfgoed Terschelling te beschrijven. Technisch hebben we de website en de software van het inschrijfprogramma verbeterd. De inventarislijsten van het gemeentearchief zijn in het archiefprogramma geïmporteerd. Erfgoed Terschelling neemt sinds 2023 deel aan ‘Erfgoed komt tot leven!’, een samenwerkingsproject tussen de Friese Waddeneilanden onder leiding van Stichting Erfgoed & Publiek / Museumfederatie Fryslân. Er worden op alle eilanden podcasts gemaakt welke zowel op de website van Erfgoed Terschelling als op de gezamenlijke projectsite te beluisteren zullen zijn.

Beleidsindicatoren Sport, cultuur en recreatie Niet sporters (in %) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

40

2022

2021

54,5

52,8

Jaarrekening 2023

Financiën Realisatie progr. 5 - Sport, cultuur en recreatie Bedragen in € 1.000

Taakveld

Exploitatie Lasten 5.2 5.3

5.4 5.5 5.6 5.7

Baten 5.2 5.3

5.4 5.6 5.7

Sportaccomm odaties Cultuurpresen tatie, cultuurproduc tie en cultuurpartici patie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie

Sportaccomm odaties Cultuurpresen tatie, cultuurproduc tie en cultuurpartici patie Musea Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie

Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Afwijking 2023

-717

-780

-724

-56

-163

-163

-154

-9

-557 0

-614 -56

-646 -42

32 -14

-285 -144

-290 -169

-270 -153

-20 -16

-1.866

-2.072

-1.988

-84

182

207

167

40

0

0

3

-3

63 94 2

63 99 2

178 112 2

-115 -13 0

341 -1.525

371 -1.701

462 -1.526

-91 -175

Mutaties reserves Toevoeginge n

41

Jaarrekening 2023 Taakveld

5.10

Onttrekkinge n 5.10

Mutaties reserves

Primitieve begroting 2023 0

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Afwijking 2023

0

-26

26

0

0

-26

26

0

176

24

152

0 0 -1.525

176 176 -1.525

24 -2 -1.528

152 178 3

Mutaties reserves

Totaal Taakveld 5.4 Musea

Het taakveld 5.4 laat een voordeel zien van € 83.000. Dit voordeel wordt veroorzaakt doordat voor het Centrum voor Natuur en Landschap geen opbrengsten waren begroot. De daadwerkelijke opbrengsten bedragen € 90.000. Taakveld 5.6 Media Het voordeel op het taakveld 5.6 bedraagt € 33.000 en bestaat uit meerdere voor en nadelen, deze wordt onder andere veroorzaakt doordat in 2023 meer huuropbrengsten zijn gerealiseerd van € 35.000.

Begroting rechtmatigheid Het verschil tussen de begroting (na wijziging) en het werkelijk saldo van baten en lasten is € 174.000 (voordelig). De belangrijkste afwijkingen zijn: Begrotingsrechtmatigheid € € 83.000

Voordeel/Nadeel Voordeel

€ 33.000

Voordeel

42

Toelichting Zie toelichting taakveld 5.4 Musea Zie toelichting taakveld 5.6 Media

Jaarrekening 2023

2.6 Sociaal Domein Participatie & Re-integratie •

• • • •

Bijna een derde van het aantal inwoners met een gemeentelijke uitkering is jonger dan 27. Dat is - in vergelijking tot andere gemeenten - een groot aandeel. Het aandeel is ten opzichte van 2023 gelijk gebleven. Vanwege de kleine aantallen in absolute zin, kunnen we hier geen algemene conclusies verbinden. De dienst NWF heeft uiteraard aandacht voor deze groep. Alle jongeren met een bijstandsuitkering maken gebruik van een re-integratievoorziening in het kader van de Participatiewet. Al deze jongeren worden begeleid naar zorg, werk of school. Het aantal mensen dat werkt met een loonkostensubsidie is ongewijzigd gebleven. Het aantal uitkeringsgerechtigden op Terschelling is niet gestegen. De gemeenteraad en college hebben ingestemd met de verordening Breed Offensief resp. de beleidsregels Werknemersvoorzieningen en Persoonlijke ondersteuning.

Armoedebeleid Dit jaar starten we met een participatietraject voor het opstellen van het beleid Bestaanszekerheid 2024-2028. We voerden gesprekken met inwoners, partners, professionals, raadsleden en ervaringsdeskundigen. We spraken ook met jongeren; zij worden in het nieuwe beleid specifiek benoemd. Onder andere Vroegsignalering maakt onderdeel uit van het nieuwe beleid. We onderzochten de doeltreffendheid en toegankelijkheid van onze regeling. Alle bevindingen nemen we mee in het omzetten van het Armoedebeleid 2023 – 2027 naar het beleid Bestaanszekerheid. Ook dit jaar is de energietoeslag uitgekeerd aan inwoners die dit nodig hebben. Daarbij zijn er via de bijzondere bijstand extra middelen beschikbaar gesteld voor energiekosten.

Jeugd We voerden nieuw traject in voor inkoop. Uitgangspunt voor nieuwe inkoop is vertrouwen en partnerschap. Bij een besluit en indicatie door het Eilandteam wordt er bepaald of er bepaalde zorg moet worden ingezet voor een jeugdige. Er is structureel overleg met de zorgaanbieders om signalen (in data) beter te kunnen volgen. De ondersteuning in de directe omgeving van een kind baseert zich op het principe van ‘normaliseren’. Dit betekent voor het onderwijs dat leerlingen die behoefte hebben aan zorg, zoveel als dat mogelijk is in de klas worden opgevangen. In 2023 legden we de basis om de onderwijs-zorg arrangementen te herzien.

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) •

•

We startten met verschillende focusgroepen voor Mantelzorg. In deze focusgroepen dragen ketenpartners met hun expertise bij aan de ontwikkeling, versterking en ondersteuning van het huidige aanbod aan basiszorg. We werkten daarnaast aan de Uitvoeringsagenda Mantelzorg. Ons beleid is gericht op flexibel maatwerk, wij we constant kijken naar de behoefte van onze inwoners. We startten met het project Toekomstbestendige Wmo, voorheen bekend als Grip op de Wmo. In het najaar van 2023 startten we met een onderzoek naar de huidige

43

Jaarrekening 2023

• •

maatwerkvoorzieningen voor begeleiding en dagactiviteiten, en de huidige inkoopstrategieën. We droegen bij aan de afspraken met de woningcorporatie over de leefbaarheid van de omgeving en het waarborgen van voldoende woningaanbod voor diverse doelgroepen. De werkwijze van de Aanpak Voorkoming Escalatie (AVE) is formeel vastgesteld en geïmplementeerd.

Opvang Oekraïne De gemeente vangt samen met de Stichting Opvang Oekraïne tussen de 35 en 50 personen uit Oekraïne op. Het gaat om vrouwen en kinderen. De opvang vindt op verschillende locaties op het eiland plaats. De kinderen gaan naar school en de meeste volwassenen vinden na verloop van tijd allemaal werk op het eiland. Voor wie niet aan het werk kan is er de mogelijkheid tot het ontvangen van leefgeld. Alle kosten die de gemeente maakt worden door het Rijk vergoed.

Beleidsindicatoren Sociaal Domein Banen (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-74 jaar) Jongeren met een delict voor de rechter (% 12 t/m 23 jarigen) Kinderen in uitkeringsgezin (% kinderen tot 18 jaar) Netto arbeidsparticipatie (% van de werkzame beroepsbevolking tov de beroepsbevolking) Werkloze jongeren (% 16 t/m 22 jarigen) Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 1.000 inwoners) Lopende reintegratievoorzieningen (aantal per 1.000 inwoners van 15-64 jaar) Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar) Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (aantal per 1.000 inwoners) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

44

2023

2022

onbekend

718,4

onbekend

onbekend

onbekend

onbekend

onbekend

72,7

onbekend

onbekend

5

7

6,3

6,2

11,0

14,1

onbekend

onbekend

onbekend

onbekend

onbekend

60

Jaarrekening 2023

Financiën Realisatie programma 6 - Sociaal Domein Bedragen in € 1.000

Taakveld

Exploitatie Lasten 6.1

6.2

6.3 6.4 6.5 6.6

6.7 Baten 6.1

6.3 6.4 6.6

Mutaties reserves Toevoeginge n 6.10

Samenkracht en burgerparticip atie Toegang en eerstelijnsvoo rzieningen Inkomensrege lingen WSW en beschut werk Arbeidspartici patie Maatwerkvoo rzieningen (WMO) Jeugd

Samenkracht en burgerparticip atie Inkomensrege lingen WSW en beschut werk Maatwerkvoo rzieningen (WMO)

Mutaties reserves

Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Afwijking 2023

-626

-678

-736

59

-41

-41

-36

-5

-529

-848

-862

14

-269

-260

-178

-82

-29

-27

-30

3

-1.054

-943

-848

-95

-1.298 -3.846

-1.312 -4.108

-1.127 -3.816

-185 -293

22

22

202

-180

400

549

567

-18

42

42

33

9

38

59

42

17

502 -3.344

672 -3.436

844 -2.971

-172 -465

0

0

-34

34

45

Jaarrekening 2023 Taakveld

Onttrekkinge n 6.10

Primitieve begroting 2023 0

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Afwijking 2023

0

-34

34

0

191

25

166

0 0 -3.344

191 191 -3.246

25 -9 -2.980

166 200 -265

Mutaties reserves

Totaal

Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Op taakveld 6.1 is een voordeel ontstaan van € 121.000. Dit voordeel bestaat uit onder andere een overschot op mantelzorg van € 34.000 en minder loonkosten voor het eilandteam van € 71.000. In 2022 is € 25.000 overgebracht door de budgetoverheveling voor Mantelzorg in 2023. Samen met het budget van 2023 is hier nog € 34.000 van over. Dit bedrag wordt meegenomen in de budgetoverheveling om in te zetten in 2024. Taakveld 6.4 WSW en beschut werk Dit voordeel ad € 73.000 komt omdat de uitvoeringslasten voor de sociale werkvoorziening € 69.000 lager waren dan begroot. De budgetten op dit taakveld zijn opgenomen conform de tegemoetkoming die wordt ontvangen via de algemene uitkering voor de uitvering van de WSW. Taakveld 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO) Het voordeel van € 78.000 op taakveld 6.6 bestaat uit verschillende voor- en nadelen. Op het collectief vervoer is een onderschrijding te zien van € 30.000 De coronaperiode is de afgelopen jaren van grote invloed geweest op het gebruik van collectief vervoer. Daarnaast is er een daling in de voorzieningen van individuele begeleiding van € 44.000. Deze daling is ook te zien bij andere gemeenten. Taakveld 6.7 Jeugd Op 1 januari 2024 zijn de Friese gemeenten een nieuwe overeenkomst met zorgaanbieders aangegaan voor verschillende vormen van specialistische jeugdhulp en wonen.

Het eilandteam Terschelling heeft in 2023 hoog ingezet op het versterken van de verbindingen met de huisartsen, de scholen en jeugdzorg. Mede daardoor blijven de kosten van de Jeugdwet binnen de begroting. Op het taakveld 6.7 is een voordeel aanwezig van € 185.000. Het voordeel dat is ontstaan op dit taakveld wordt mede veroorzaakt doordat aan het einde van het jaar duidelijk werd dat een cliënt waarvoor een hoog specialistische Jeugdhulp werd verwacht, is uitgestroomd naar een regulier specialistisch jeugdhulp traject.

Begroting rechtmatigheid Het verschil tussen de begroting (na wijziging) en het werkelijk saldo van baten en lasten is € 463.000 voordelig. De belangrijkste afwijkingen zijn de volgende:

46

Jaarrekening 2023 Begrotingsrechtsmatigheid € € 121.000

Voordeel/nadeel Voordeel

€ 73.000

Voordeel

€ 78.000

Voordeel

€ 185.000

Voordeel

Toelichting Zie toelichting taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Zie toelichting taakveld 6.4 WSW en beschut werk Zie toelichting taakveld 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO) Zie toelichting taakveld 6.7 Jeugd

47

Jaarrekening 2023

2.7 Volksgezondheid en milieu Helder Terschelling Dit jaar heeft een herstart van de werkgroepen van het project Helder Terschelling plaatsgevonden. In subgroepen met onder meer focus op onderwijs en horeca wordt gewerkt aan de uitrol van de doelstellingen ten aanzien van preventie. Ook is in 2023 de outreachend hulpverlener van Verslavingszorg Noord Nederland met haar werkzaamheden op Terschelling gestart. Zij is twee dagen per week werkzaam op het eiland. Ze behandelt op Terschelling mensen van jong tot oud (de jongste is 14). Door een nauwe samenwerking met o.a. huisartsen, Eilandteam en politie helpt ze steeds meer mensen.

FrIZA & Brede SPUK In 2023 is voor de eerste keer de Brede SPUK uitgekeerd. Deze rijksuitkering omvat gelden voor diverse programma's op het gebied van welzijn en preventie. Na een uitgebreide lobby is voor de Waddeneilanden een iets verhoogd budget toegekend, vanuit de Waddentoets. Omdat de gelden pas laat in het jaar definitief gemaakt zijn, is hier nog weinig op ingezet in 2023. FrIZA In Friesland heeft het Integraal Zorgakkoord vorm gekregen in de FrIZA, waarbij ook Terschelling aangesloten is. Dit is in de loop van 2023 geformaliseerd. Doel van de FrIZA is om een toekomstbestendig zorgstelsel te waarborgen.

Afvalsturing Binnen de afvalsturing ligt de focus de komende jaren op een mogelijke uitbreiding van de ondergrondse voorzieningen. Daarnaast is de milieustraat toe aan onderhoud. In 2023 werkten we samen met onze partner Omrin aan plannen voor deze doelen. Met de komst van de nieuwe adviseur groen en afvalsturing is het relatiebeheer met Omrin nieuw leven ingeblazen en zijn de eerste stappen gezet naar het actualiseren van het contract met Omrin. Inzameling: De gemeente zamelt huishoudelijk afval in en is verantwoordelijk voor de afvoering en verwerking. Met ingang van 2012 heeft de gemeente deze taken ondergebracht bij Omrin. Zij dragen zorg voor het voorkomen, verwijderen, bewerken en verwerken van het Friese afval volgens de voorgeschreven milieudoelstellingen tegen zo laag mogelijk kosten.

Inzicht in rioolbeheer geactualiseerd Er zijn rioolinspecties uitgevoerd voor het vrij-vervalstelsels. Op basis van de analyse zijn inspecties geprogrammeerd voor 2024 en 2025, zodat uiteindelijk meer dan 60% van het areaal geïnspecteerd is. Uit de inspecties blijkt dat het vrij-vervalstelsels in de oudere woongebieden in slechte staat zijn 25% van het geïnspecteerde blijkt aan vervanging toe te zijn.

48

Jaarrekening 2023 Beleidsindicatoren Volksgezondheid en Milieu Omvang huishoudelijk restafval (kg/inwoner) Hernieuwbare elektriciteit (in %) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2022

2021

334

onbekend

onbekend

14,1

49

Jaarrekening 2023

Financiën Realisatie programma 7 - Volksgezondheid en milieu Bedragen in € 1.000

Taakveld

Exploitatie Lasten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Baten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Mutaties reserves Toevoeginge n 7.10

Onttrekkinge n 7.10

Volksgezondh eid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaats en en crematoria

Volksgezondh eid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaats en en crematoria

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Totaal

Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Afwijking 2023

-247

-384

-360

-24

-788 -987 -456 -20

-788 -987 -749 -20

-857 -1.055 -387 -9

68 68 -362 -11

-2.498

-2.928

-2.668

-261

0

60

36

24

870 976 0 11

870 976 254 11

965 974 35 54

-95 2 219 -43

1.857 -642

2.171 -758

2.065 -603

106 -155

0

0

-10

10

0

0

-10

10

0

116

0

116

0 0 -642

116 116 -642

0 -10 -613

116 126 -29

Taakveld 7.2 Riolering Het overschot op de riolering komt doordat meer rioolheffing is opgehaald dan is begroot.

50

Jaarrekening 2023 Taakveld 7.3 Afval Op het taakveld 7.3 is een nadeel aanwezig van € 70.000. Voor 2023 waren te lage kosten begroot voor Afvalinzameling en Milieustraat. Dit heeft gezorgd voor een overschrijding van het budget voor de inzameling. Taakveld 7.4 Milieubeheer Op het taakveld 7.4 is een voordeel aanwezig van € 144.000. Dit voordeel bestaat uit verschillende voor- en nadelen in het taakveld. Het voordeel wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de gelden die over zijn gebleven vanuit het project duurzaamheid (€ 168.000). In 2023 is een subsidie capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) ontvangen, waar een grootdeel van de kosten inzake duurzaamheid konden worden ondergebracht. Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Het voordeel op het taakveld 7.5 wordt veroorzaakt door de vrijval van een deel van de voorziening die gevormd is voor de aangekochte grafrechten en de lage onderhoudskosten in 2023.

Begroting Rechtmatigheid Het verschil tussen de begroting (na wijziging) en het werkelijk saldo van baten en lasten is € 155.000 (voordelig). De belangrijkste afwijkingen zijn: Begrotingsrechtmatigheid € € 70.000

Voordeel/nadeel Nadeel

€ 143.000

Voordeel

€ 54.000

Voordeel

Toelichting Zie toelichting Taakveld 7.3 Afval Zie toelichting Taakveld 7.4 Milieubeheer Zie toelichting Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

51

Jaarrekening 2023

2.8Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. We werkten daarom het hele jaar aan alle noodzakelijke voorbereidingen. De verplichte beleidsdocumenten en beleidsregels zijn aangepast aan de Omgevingswet. We maakten een start met de noodzakelijke beleidsinstrumenten, (deel)omgevingsplan Midsland en de Omgevingsvisie. • De lokale software voor vergunningverlening is aangesloten op het landelijke digitale stelsel Omgevingswet. Inwoners kunnen van veelvoorkomende activiteiten checken op het Omgevingsloket of een vergunning nodig is. • De noodzakelijke beleidsdocumenten zijn juridisch aangepast aan de Omgevingswet. De gemeenteraad heeft besloten over de wijzigingen als gevolg van de Omgevingswet. • De medewerkers van Vergunning Toezicht en Handhaving (VTH) en Ruimtelijke Ordening (RO) zijn op de hoogte van alle wijzigingen in de procedures en werkwijzen, van de wijze van samenwerken met ketenpartners en van de aangepaste inhoud van de beleidsdocumenten. • Inwoners kunnen via de website lezen over de belangrijkste wijzigingen als gevolg van de Omgevingswet. Partijen die beroepsmatig veel te maken hebben met het aanvragen van vergunningen zijn actief geïnformeerd over de wijzigingen. • Er is gewerkt aan het (deel)omgevingsplan Midsland en het opstellen van een handboek Omgevingswet.

Er is gewerkt aan de Omgevingsvisie met participatie van eilanders en stakeholders.

VTH Briks-taken De Briks-taken worden in Harlingen uitgevoerd in een pool. De pool startte in 2022 en werd in 2023 verder geïmplementeerd. De groep werd tegelijkertijd klaargestoomd voor de invoering van de Omgevingswet. In 2023 is de samenwerking in de VTH-pool geëvalueerd. De uitkomsten daarvan worden in 2024 geïmplementeerd. Door de krappe arbeidsmarkt is het onmogelijk gebleken om gekwalificeerde mensen in dienst te nemen. Dat betekent dat mensen moeten worden ingehuurd of zaken moeten worden uitbesteed. Ook worden mensen intern opgeleid. Dit leidt tot hogere kosten dan voorzien.

Woningbouwinitiatieven Samen met het Rijk en de provincie Fryslân sloten we de Woondeal. Dat betekent dat het Woonprogramma is uitgebreid van 135 naar 190 woningen in 2030. WoonFriesland leverde 19 sociale huurwoningen aan de Lutineweg op. Daarnaast zijn er voorbereidingen getroffen voor het planologisch faciliteren van andere projecten: West-Aleta fase 3 en Klein Zuidermiede. Ook is er samen met de TOV gestart met de verdere verkenning van mogelijkheden voor tijdelijke huisvesting van werknemers op het eiland.

52

Jaarrekening 2023 Er werden in het particuliere programma voor betaalbare woningbouw circa 40 woningen vergund. Door het niet vervullen van vacatures en uitdagingen op het gebied van natuur- en stikstofproblematiek is er vertraging opgetreden in de voorbereiding en uitvoering van de projecten.

Ruimtelijke kwaliteit In juni 2023 heeft de gemeenteraad de uitgangspunten vastgesteld voor de Nota Ruimtelijke Kwaliteit. Vervolgens is er een start gemaakt met het opstellen van deze nota.

Standplaatsenbeleid In 2023 is een start gemaakt met de opzet van een nieuw toekomstbestendig standplaatsenbeleid.

Beleidsindicatoren Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing Gemiddelde WOZ waarde (in €) Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen) Demografische druk (in %) Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €) Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2023

2022

448.000

392.000

onbekend

5,2

70,8 757

70,8 767

757

767

53

Jaarrekening 2023

Financiën Realisatie programma 8 - Volkshuisvesting, RO, enz Bedragen in € 1.000

Taakveld

Exploitatie Lasten 8.1 8.2

8.3

Baten 8.2

8.3

Mutaties reserves Toevoeginge n 8.10

Onttrekkinge n 8.10

Ruimte en leefomgeving Grondexploita tie (nietbedrijventerr einen) Wonen en bouwen

Grondexploita tie (nietbedrijventerr einen) Wonen en bouwen

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Totaal

Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Afwijking 2023

-382

-462

-361

-101

-8

-8

-16

8

-1.145

-1.412

-1.355

-57

-1.535

-1.882

-1.733

-149

0

0

0

0

663

706

957

-251

663 -872

706 -1.176

957 -776

-251 -400

0

0

-266

266

0

0

-266

266

0

132

0

132

0 0 -872

132 132 -1.044

0 -266 -1.042

132 398 -2

Taakveld 8.1 Ruimtelijke plannen Het overschot van € 101.000 wordt veroorzaakt doordat de doorlooptijd van de projecten Omgevingswet en ruimtelijke projecten niet zijn afgerond. De gelden die hiervoor zijn gereserveerd worden voorgesteld om in de budgetoverheveling mee te nemen naar 2024.

54

Jaarrekening 2023 Taakveld 8.3 Wonen en bouwen Op het taakveld 8.3 is een voordeel aanwezig van € 308.000. Dit voordeel bestaat voornamelijk uit het project volkshuisvesting (overschot € 160.000) en een voordeel in de WABO leges van € 158.000. De gelden van het project volkshuisvesting zullen worden voorgesteld om te worden meegenomen in de budgetoverheveling. De extra opbrengsten van de WABO leges komen voort uit meer aanvragen in 2023.

Begroting Rechtmatigheid Het verschil tussen de begroting (na wijziging) en het werkelijk saldo van baten en lasten is € 401.000 (voordelig). De belangrijkste afwijkingen zijn: Begrotingsrechtmatigheid in € 101.000

Voordeel/nadeel Voordeel

308.000

Voordeel

Toelichting Zie toelichting taakveld 8.1 Ruimte en leefomgeving Zie toelichting taakveld 8.3 Wonen en Bouwen

55

Jaarrekening 2023

3. Balans Balans per 31 december 2023 vóór voorgestelde resultaatsbestemming Activa Vaste activa Materiële vaste activa Investeringen in: - een economisch nut - een economisch nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven - investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut Financiële vaste activa Kapitaalvertrekkingen aan: - gemeenschappelijke regelingen Leningen aan: - woningbouwcorporaties Overige langlopende leningen u/g Overige uitzettingen met een rentetypische looptijd van één jaar of langer

31-12-2022

17.518.000

18.250.000

9.094.000 3.381.000

9.496.000 3.568.000

5.043.000

5.186.000

790.000

820.000

71.000

71.000

206.000 416.000

222.000 430.000

97.000

97.000

Totaal vaste activa Vlottende activa Voorraden Onderhanden werk, gronden in exploitatie Onderhanden werk, panden in exploitatie Gereed product en handelsgoederen

31-12-2023

18.308.000

19.070.000

5.171.000

5.437.000

2.217.000

2.483.000

2.949.000

2.949.000

5.000

5.000

Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar Vorderingen op openbare lichamen Overige vorderingen

2.459.000 1.884.000 575.000

Liquide middelen Bank- en girosaldi

6.382.000

1.793.000 1.655.000 138.000

6.382.000

6.083.000 6.083.000

Overlopende activa

3.572.000

3.086.000

Totaal vlottende activa

17.584.000

16.399.000

Totaal generaal

35.892.000

35.469.000

56

Jaarrekening 2023

Passiva Vaste passiva Eigen vermogen Algemene reserve Bestemmingsreserves: - bestemmingsreserves met een door de raad bepaalde bestemming - bestemmingsreserves met een door derden bepaalde bestemming Nog te bestemmen resultaat Voorzieningen Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's Onderhoudsvoorzieningen Door derden beklemde middelen met een specifieke aanwendingsrichting Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer Onderhandse leningen van: - binnenlandse banken en overige financiële instellingen - overige binnenlandse sectoren

31-12-2023 11.369.000

10.760.000

3.541.000

4.489.000

7.455.000

4.948.000

22.000 351.000

21.000 1.302.000 4.826.000

4.663.000

1.403.000

1.451.000

2.231.000

2.052.000

1.192.000

1.160.000 9.356.000

9.356.000 -

Totaal vaste passiva Vlottende passiva Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan één jaar - Bank en girosaldi - Overige schulden

31-12-2022

10.440.000

10.440.000 25.551.000

25.863.000

1.485.000

1.524.000

1.485.000

1.000.000 524.000

Overlopende passiva

8.856.000

8.082.000

Totaal vlottende passiva

10.341.000

9.606.000

Totaal generaal

35.892.000

35.469.000

3.0 Waarderingsgrondslagen Algemene grondslagen voor de opstelling van de jaarrekening

57

Jaarrekening 2023 De jaarrekening is opgesteld met inachtneming van het “Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten”. De waardering van activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders wordt vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarde. Baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben. Winsten worden slechts opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het verslagjaar, worden meegenomen als zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Consolidatie Met ingang van het jaar 2006 wordt zowel door het Openbaar Primair Onderwijs Terschelling als door het Openbaar Voortgezet Onderwijs Terschelling een aparte jaarrekening opgesteld. De financiële jaarrekening is integraal onderdeel van de jaarrekening van gemeente Terschelling. Materiële vaste activa De materiële vaste activa worden gewaardeerd op de verkrijgingsprijs, in sommige gevallen verminderd met ontvangen subsidies of door investeringen gevormde reserves. De jaarlijkse afschrijvingen worden gebaseerd op de geschatte economische levensduur en worden berekend op basis van een vast percentage van de verkrijgingsprijs.

Daarbij houden we rekening met eventuele residuwaardes. Voor een beperkt aantal oudere investeringen geldt een afschrijving volgens de annuïtaire afschrijvingsmethode. De afschrijvingstermijnen van de materiële vaste activa zijn als volgt: • gronden en terreinen: geen afschrijving; • woonruimten: tussen de 10 en 50 jaar; • bedrijfsgebouwen: tussen de 7 en 50 jaar; • grond-, weg- en waterbouwkundige werken: tussen de 10 en 25 jaar; • vervoermiddelen: tussen de 5 en 20 jaar; • computers (automatisering): tussen de 4 en 5 jaar; • machines, apparaten, installaties: tussen de 5 en 25 jaar; • overige materiële vaste activa: tussen de 5 en 30 jaar Activa met een verkrijgingsprijs van minder dan € 10.000 worden niet geactiveerd. Financiële vaste activa Deelnemingen waarin geen invloed van betekenis wordt uitgeoefend op het zakelijke en financiële beleid, worden gewaardeerd op de verkrijgingsprijs. Bij de waardering van deelnemingen houden we rekening met waardedalingen, indien deze duurzaam zijn. De leningen aan deelnemingen en overige vorderingen worden opgenomen tegen nominale waarde, onder aftrek van noodzakelijke voorzieningen. Voorraden Voorraden grond- en hulpstoffen worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijzen of lagere (directe) opbrengstwaarde/marktwaarde, onder aftrek van een eventuele voorziening wegens incourantheid.

Deze voorziening wordt bepaald door individuele beoordeling van de voorraden. De gronden die geen onderdeel uitmaken van een te ontwikkelen plangebied, zijn gewaardeerd op verkrijgingsprijs vermeerderd met de toe te rekenen kosten, en verminderd met de opbrengsten wegens verkoop en overige opbrengsten, dan wel tegen een lagere marktwaarde. Werken in uitvoering worden

58

Jaarrekening 2023 gewaardeerd op de verkrijgingsprijs, vermeerderd met de jaarlijkse lasten (rentebijschrijving, verwerving, bouwrijp maken e.d.) en verminderd met de jaarlijkse baten (verkopen, bijdragen e.d.). Indien de marktwaarde lager is, wordt deze gewaardeerd tegen de lagere marktwaarde. Resultaten op grondexploitaties worden verantwoord naar rato van de voortgang van de exploitatie van een project en indien zekerheid bestaat over het resultaat. Vorderingen De vorderingen worden opgenomen tegen nominale waarde, onder aftrek van de noodzakelijke voorzieningen voor het risico van oninbaarheid. Deze voorzieningen bepalen we op basis van individuele beoordeling. Eigen vermogen Binnen het eigen vermogen maken we een splitsing in de bestemmingsreserves. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de bestemmingsreserves met een door de gemeenteraad bepaalde bestemming en bestemmingsreserves die worden aangehouden in verband met verplichtingen ten aanzien van de bestemming die door derden is opgelegd. De eerste categorie kan door de gemeenteraad worden aangewend. De tweede categorie kent geen aanwendingsvrijheid van de gemeenteraad. Voorzieningen Per gevormde voorziening wordt het doel toegelicht.

Met ingang van het jaar 2003 maken we onderscheid tussen onderhoudsvoorzieningen, voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's en voorzieningen met een door derden beklemde, specifieke aanwendingsrichting. De onderhoudsvoorzieningen voor gemeentelijke wegen en paden en de gemeentelijke gebouwen worden op basis van een meerjarig onderhoudsgemiddelde bepaald. Onderhoudslasten worden uit de voorzieningen onttrokken, terwijl jaarlijks een dotatie plaatsvindt aan de voorziening op basis van een meerjarig gemiddelde. De overige voorzieningen worden bepaald op basis van de daadwerkelijke geschatte verplichtingen aan het einde van het boekjaar, waarbij de voorzieningen voor personele verplichtingen zijn berekend op basis van actuariële uitgangspunten. Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer De schulden zijn gewaardeerd tegen nominale waarde.

59

Jaarrekening 2023

3.1 Vaste activa Materiële vaste activa Het verloop van de materiële vaste activa 2023 is als volgt: Materiële vaste activa In €

Gronden en terreinen in erfpacht Grond-, weg- en waterbouwkundige werken EN Grond-, weg- en waterbouwkundige werken MN Grond-, weg- en waterbouwkundige werken Gronden en terreinen Woonruimten Bedrijfsgebouwen Vervoersmiddelen Machines, apparaten en installaties Overige materiele vaste activa Overige materiele vaste activa onderwijs Totaal

Boekwaarde Vermeerdering Vermindering Afschrijvingen Boekwaarde 1-1-2023 31-12-2023 20.000

-

-

-

20.000

2.263.000

128.000

-

148.000

2.243.000

836.000

52.000

-

63.000

825.000

3.119.000

180.000

211.000

3.088.000

1.373.000

-

-

-

1.373.000

480.000 8.878.000 24.000 190.000

-

-

14.000 444.000 5.000 16.000

466.000 8.434.000 19.000 174.000

3.568.000

2.000

-

189.000

3.381.000

618.000

-

35.000

-

583.000

18.250.000

182.000

35.000

879.000

17.518.000

-

De belangrijkste investeringen per activa soort zijn: Grond, weg en waterbouwkundige werken In €

Parkeren West Aanpassen openbaar vervoer

60

Krediet

70.000 300.000

Boekwaarde 1-1-2023

Mutaties 2023

149.000

3.000 4.000

Boekwaarde Realisatie Verwachte 31-12-2023 2023 realisatie 3.000 153.000

NEE NEE

2024 2024

Jaarrekening 2023 Grond, weg en waterbouwkundige werken Openbare verlichting Zwarteweg/ Groene strand Totaal

Bedrijfsgebouwen In €

Tonnenloods Grond Tonnenloods Totaal

75.000

-

2.000

2.000

NEE

2024

204.000

-

32.000

32.000

NEE

2024

649.000

149.000

41.000

190.000

Krediet

Boekwaarde 1-1-2023

Mutaties 2023

1.000.000 485.000

-

-

-

1.485.000

-

-

-

Boekwaarde 1-1-2023

Mutaties 2023

-

20.000 20.000

Overige materiële activa In €

Krediet

vGPR 2023 Totaal

150.000 150.000

Boekwaarde Realisatie Verwachte 31-12-2023 2023 realisatie NEE NEE

2024 2024

Boekwaarde 31-12-2023

Realisatie 2023

Verwachte realisatie

20.000 20.000

NEE

2024

Afschrijvingen De volgende afschrijvingstermijnen gelden: • • • • • • • •

gronden en terreinen: geen afschrijving woonruimten: 30 jaar bedrijfsgebouwen: 25 jaar grond-, weg- en waterbouwkundige werken: 20 jaar vervoermiddelen: 6 jaar computers (automatisering): 5 jaar machines, apparaten, installaties: 15 jaar overige materiële vaste activa: 15 jaar

61

Jaarrekening 2023 Financiële vaste activa Financiële vaste activa in €

Kapitaalverstrekkingen Leningen woningbouwvereniging Overige langlopende geldleningen u/g Overige uitzettingen langer dan 1 jaar Totaal

62

Boekwaarde 1-1-2023

Vermeerderingen Verminderingen

Aflossingen

Boekwaarde 31-12-2023

71.000 222.000

-

-

16.000

71.000 206.000

430.000

-

-

14.000

416.000

97.000

-

-

-

97.000

820.000

-

-

30.000

790.000

Jaarrekening 2023

3.2 Vlottende activa Voorraden Het verloop van de voorraden is in 2023 als volgt: Voorraden in €

Onderhanden werk Gronden in exploitatie Dellewal KLU-locatie Panden in exploitatie Campus Gereed product en handelsgoederen Voorraad winkel CNL

Boekwaarde 1-1-2023

Vermeerderingen

2.217.000 266.000

-

2.949.000

-

Verminderingen

Boekwaarde 31-12-2023

266.000

2.949.000

5.000 5.437.000

2.217.000 -

5.000 -

266.000

5.171.000

Dellewal en voormalige campus Het college en de raad zijn van mening dat onze eigen vermogenspositie de financiële risico’s die uit Dellewal en de voormalige campus kunnen voortvloeien niet kan opvangen. Ze zijn zich ervan bewust dat het realiseren van de in de balans opgenomen boekwaarde van de complexen noodzakelijk is om onze eigen vermogenspositie op het door uw raad geformuleerde minimale niveau te handhaven. Verliezen die kunnen ontstaan vanwege de hiervoor genoemde risico’s kunnen op dit moment niet ten laste van het eigen vermogen worden opgevangen zonder de financiële positie van onze gemeente te verzwakken. Dat kunnen we ons als zelfstandige gemeente niet veroorloven. KLU-locatie Deze locatie is in 2023 verkocht aan Woon Friesland. Hier is geen resultaat op behaald.

63

Jaarrekening 2023 Uitzettingen met een looptijd van minder dan 1 jaar. Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar In € Vorderingen op openbare lichamen BTW BCF Debiteuren Totaal vorderingen op openbare lichamen

Balans 31-12-2023

Balans 31-12-2022

28.000 1.888.000 1.916.000

-25.000 1.671.000 9.000 1.655.000

Overige vorderingen Algemene debiteuren Af: voorziening voor dubieus Subtotaal

411.000 411.000

245.000 245.000

Belastingdebiteuren Ontvangsten onderweg Af: voorziening dubieus Subtotaal

432.000 -56.000 376.000

227.000 -56.000 171.000

Af te dragen loonheffing december Overige vorderingen (niet gespecificeerd) Totaal overige vorderingen

-330.000

-302.000

86.000

24.000

543.000

138.000

Totaal uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar

2.459.000

1.793.000

Een ouderdomsanalyse van de debiteuren is per ultimo 2023 als volgt te geven: Ouderdomsanalyse debiteuren per 3112-2023 In € Algemene debiteuren en openbare lichamen Belastingdebiteuren

64

30 < x > 60 241.000

60 < x > 90 50.000

x = > 90 19.000

x = > 90 101.000

179.000 420.000

15.000 65.000

12.000 31.000

226.000 327.000

Jaarrekening 2023 Liquide middelen Liquide middelen In €

Balans 31-12-2023

ABN-AMRO BNG Rabobank Kas Liquide middelen onderwijs Totaal liquide middelen

Balans 31-12-2022

6.000 5.818.000 101.000 9.000 448.000 6.382.000

7.000 5.666.000 85.000 9.000 316.000 6.083.000

Overlopende activa Overlopende activa In €

Te ontvangen van Ministerie inzake SoZaWe Nog te vorderen toeristenbelasting Nog te vorderen precariobelasting Nog te vorderen OZB 2022 Voorlopige afrekening SoZaWe Te vorderen bedragen onderwijs Overige overlopende activa Totaal overlopende activa

Balans 31-12-2023

Balans 31-12-2022 -

17.000

2.643.000

2.469.000

90.000

155.000

566.000 77.000

121.000 38.000

196.000 3.572.000

286.000 3.086.000

65

Jaarrekening 2023

3.3 Vaste passiva Eigen vermogen Het eigen vermogen bestaat uit de algemene reserve, de bestemmingsreserves en het saldo van baten en lasten (resultaat). In onderstaande tabellen worden deze categorieën nader gespecificeerd. Een totaaloverzicht van de reserves en voorzieningen gedurende het jaar 2023 is te vinden in de bijlage "Staat reserves en voorzieningen".

Eigen vermogen

Balans 31-12-2023

Balans 31-12-2022

in € A - Algemene reserve B - Bestemmingsreserves Saldo van de rekening van baten en lasten Totaal eigen vermogen

3.541.000 7.477.000 351.000

4.489.000 4.970.000 1.302.000

11.369.000

10.761.000

Algemene reserve De algemene reserve wordt beschouwd als de belangrijkste component van het financiële weerstandsvermogen. De gemeente Terschelling heeft een deel van de algemene reserve geblokkeerd: dat deel dient als weerstandsvermogen. In 2023 was dit gedeelte € 3.550.000. A - Algemene reserve in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Resultaatbestemming 2022 Subtotaal Verminderingen: Onttrekking inzake bestemmingsreserve Waddenprogramma Stand per 31 december 2023

4.489.000 1.302.000 5.791.000 -2.250.000 3.541.000

Reserve recreatie Onder deze reserve vallen de meevallende opbrengsten van de toeristenbelasting. Alleen eenmalige kosten voor het toeristisch product worden ten laste van de reserve gebracht. Een specificatie van de opbrengsten en de verdeling van de toeristenbelasting is te vinden in bijlage ‘’opbrengst en verdeling toeristenbelasting’’.

66

Jaarrekening 2023 B1 - Reserve recreatie in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Resultaatbestemming 2022 Subtotaal Verminderingen Stand per 31 december 2023

477.000 477.000 -51.000 426.000

Exploitatiereserve museum 't Behouden Huys In 2023 hebben er geen mutaties plaatsgevonden op deze reserve. B2 - Reserve exploitatie 't Behouden Huys in € Stand per 1 januari 2023 Verminderingen: Exploitatieresultaat 2023 Stand per 31 december 2023

51.000 51.000

Reserve Havenbedrijf Bij de overdracht van de havenexploitatie van het Rijk naar de gemeente heeft de gemeente een afkoopsom ontvangen voor toekomstige negatieve exploitatiekosten en onderhoudskosten. Deze afkoopsom is gestort in de reserve havenbedrijf. De totale lasten die gemoeid zijn met de haven moeten uiteindelijk onderdeel worden van de gemeentelijke exploitatie. De reserve wordt in eerste instantie gebruikt als overbrugging van de tijd die nodig is om tot dat moment te komen. Daarna dient de reserve om schommelingen in de exploitatie op te vangen en een buffer te vormen voor grootschalige onvoorziene onderhoudslasten. B3 - Reserve havenbedrijf in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Jaarlijkse dotatie (volgens begroting) Subtotaal Verminderingen: Dekking exploitatie havenbedrijf Stand per 31 december 2023

3.957.000 344.000 4.301.000 -253.000 4.048.000

Reserve Waddenprogramma In overeenstemming met het verzoek van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) hebben we als gemeente besloten om een bestemmingsreserve aan te maken, gericht op het ondersteunen van de regiodeal. De bestemmingsreserve is opgezet als een toegewijde bron van financiële middelen die specifiek bedoeld zijn om de doelstellingen van de regiodeal te ondersteunen. Hiermee laten we zien dat we ons als gemeente inzetten voor de uitvoering en het succes van de regiodeal.

67

Jaarrekening 2023 B4 - Reserve Waddenprogramma in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Dotatie Stand per 31 december 2023

2.250.000 2.250.000

Reserve Volkshuisvesting In 2020 is de grondexploitatie West Aleta 4 met een positief resultaat afgesloten. Deze gelden zijn opgenomen in de reserve Volkshuisvesting en worden voor dit doel ingezet. B4 - Reserve Volkshuisvesting in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Diverse Stand per 31 december 2023

224.000

224.000

Reserve budgetoverheveling Deze reserve is bedoeld om middelen die in 2023 niet besteed zijn en die voldoen aan de criteria voor budgetoverheveling mee te nemen naar 2024. In 2023 staan hier uitgaven tegenover met een vastgelegde bestedingsverplichting. B5 - Reserve budgetoverheveling in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Ruimtelijke projecten/kampeerbeleid Helder Terschelling Griffier Visie onderwijs Mantelzorg Project Volkshuisvesting Omgevingswet Inzet brede SPUK Strandnotitie Inning toeristenbelasting Subtotaal Verminderingen: Besteding overgehevelde middelen van 2022 Stand per 31 december 2023

240.000 65.000 10.000 64.000 30.000 34.000 159.000 42.000 15.000 25.000 12.000 696.000 -240.000 456.000

Reserve J.W. van Dierenfonds Deze reserve is bedoeld voor specifieke aankopen voor het museum ’t Behouden Huys. Aan de reserve wordt jaarlijks 5% rente toegevoegd.

68

Jaarrekening 2023 B6 - Reserve Dr. J.W. van Dierenfonds in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Bespaarde rente over eigen financieringsmiddelen Stand per 31 december 2023

21.000 1.000 22.000

Voorzieningen Voorzieningen behoren tot het vreemd vermogen. Ze bevatten voorziene lasten in verband met risico’s en verplichtingen waarvan het tijdstip van optreden onzeker is, maar de omvang redelijkerwijs is in te schatten. Voorzieningen kunnen ook betrekking hebben op verplichtingen van bepaalde kosten die in de tijd onregelmatig gespreid zijn. Voorzieningen in €

Balans 31-12-2023

C - Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's D - Onderhoudsvoorzieningen E - Door derden beklemde middelen met een specifieke aanwendingsrichting Totaal voorzieningen

Balans 31-12-2022

1.402.000

1.451.000

2.231.000 1.192.000

2.052.000 1.160.000

4.825.000

4.663.000

Voorziening spaaruren personeel Enkele medewerkers hebben rechten opgebouwd om spaaruren op een bepaald moment om te zetten in verlof. De rechten zijn in de balans opgenomen in deze voorziening. De opgebouwde rechten worden jaarlijks aangepast aan de loonontwikkeling. Een aantal jaren geleden hebben we met medewerkers afspraken gemaakt over het overschot aan verlofuren. Een aantal medewerkers heeft ervoor gekozen om dit verlof op te nemen bij het einde van het dienstverband. Deze lasten worden vanaf 2014 eveneens in de balans opgenomen in deze voorziening. C1 - Voorziening verlof- en spaaruren personeel in € Stand per 1 januari 2023 Verminderingen: Vrijval spaaruren Stand per 31 december 2023

20.000 20.000

Voorziening verplichtingen voormalige bestuurders Bestuurders bouwen tijdens hun ambtsperiode wachtgeldrechten en pensioenrechten op. Als bestuurders op enig moment niet opnieuw worden benoemd of tussentijds hun functie neerleggen, 69

Jaarrekening 2023 kan aanspraak worden gemaakt op wachtgeld. Gewezen bestuurders hebben vanaf het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd recht op een pensioen. Omdat er sprake kan zijn van een aanzienlijke financiële verplichting tegenover wethouders en hun partners, hebben we besloten deze verplichtingen op te nemen in een voorziening. Voor aftredende bestuurders worden de rechten in de voorziening opgenomen op het moment van aftreden. De voorziening verplichting voormalig bestuurders wordt jaarlijks aangepast aan de op dat moment bekende rechten. De voorziening wordt actuarieel berekend, rekening houdend met een wettelijke rekenrente van 3,16% en actuele sterftetafels. C2 - Voorziening verplichtingen voormalige bestuurders in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Dotatie op basis van begroting 2023 Subtotaal Verminderingen: vrijval op basis van actuariële berekening Betalingen aan voormalige bestuurders Stand per 31 december 2023

1.267.000 63.000 1.330.000 -42.000 -60.000 1.228.000

Voorziening afkoopsommen graven Deze voorziening wordt gevormd in verband met de verplichtingen die de gemeente heeft in verband met het periodiek onderhoud aan graven op de begraafplaats van West-Terschelling. De van nabestaanden ontvangen afkoopsommen voor het onderhoud worden aan de voorziening toegevoegd. De lasten van onderhoud worden op de voorziening in mindering gebracht. C3 - Voorziening afkoopsommen graven in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Ontvangen afkoopsommen voor langdurig onderhoud Subtotaal Verminderingen: Vrijval ten gunste van de exploitatie Stand per 31 december 2023

164.000 18.000 182.000 -28.000 154.000

Onderhoudsvoorzieningen De onderhoudsvoorzieningen voor gemeentelijke riolering, wegen en paden en de gemeentelijke gebouwen worden bepaald op basis van een meerjarig onderhoudsgemiddelde. Onderhoudslasten worden uit de voorzieningen onttrokken, terwijl jaarlijks een dotatie plaatsvindt aan de voorziening op basis van het betreffende beheersplan. D1 - Onderhoudsvoorziening riolering in €

70

Jaarrekening 2023 D1 - Onderhoudsvoorziening riolering Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Saldo product riolering Stand per 31 december 2023

D2 - Onderhoudsvoorziening wegen en paden in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Dotatie op basis van het beheersplan Subtotaal Verminderingen: Onttrekking in verband met uitgevoerd onderhoud Stand per 31 december 2023

D3 - Onderhoudsvoorziening gemeentelijke gebouwen in € Stand per 1 januari 2023 Vermeerderingen: Dotatie op basis van het beheerplan Subtotaal Verminderingen: Onttrekking in verband met uitgevoerd onderhoud Stand per 31 december 2023

920.000 33.000 953.000

439.000 465.000 904.000 -441.000 463.000

693.000 230.000 923.000 -108.000 815.000

Door derden beklemde middelen – Voorziening onderwijs De voorziening onderwijs wordt gevormd door het verschil tussen de door het Rijk betaalde vergoedingen aan de gemeente Terschelling voor het openbaar onderwijs en de daaruit betaalde lasten. De gemeente fungeert hierin als bevoegd gezag. Door de invoering van de landelijke lumpsum financiering van het openbaar onderwijs heeft het openbaar onderwijs een zelfstandige jaarrekening opgesteld waarvan de activa en passiva en ook de baten en lasten in de gemeentelijke jaarrekening worden samengevoegd. E1 - Voorziening onderwijs in € Stand per 1 januari 2023 vermeerderingen: Mutatie in de voorziening volgens de jaarrekening 2023 Stand per 31 december 2023

1.160.000 32.000 1.192.000

71

Jaarrekening 2023 Vaste schulden met een rente typische looptijd van één jaar of langer Langlopende schulden in €

Binnenlandse banken Totaal

Boekwaarde 1-1-2023

Opgenomen lening

Aflossingen

Boekwaarde 31-12-2023

10.440.000

-

1.084.000

9.356.000

10.440.000

-

1.084.000

9.356.000

Bijlage 2 Staat van langlopende geldleningen geeft een gedetailleerd overzicht van de mutaties in de geldleningen. De rentelast op de geldleningen bedroeg over 2023 € 122.900

72

Jaarrekening 2023

3.4 Vlottende passiva Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan één jaar. Liquide middelen In €

Balans 31-12-2023 Kasgeldlening Totaal liquide middelen

Balans 31-12-2022

-

1.000.000 1.000.000

Overige schulden In €

Crediteuren overheid Crediteuren overig Crediteuren onderwijs Totaal overige schulden

Balans 31-12-2023

Balans 31-12-2022

-

1059.000 426.000 1.485.000

202.000 322.000 524.000

73

Jaarrekening 2023 Overlopende passiva In €

Transitorische rente geldleningen Groenfonds Noordermiede en bedrijventerrein Brede Spuk Ministerie Sociale Zaken FUMO te verwachten afrekening dienstverlening/frictiekosten Vooruitontvangen huur Passantenhaven Storting depot Passantenhaven incl. rente Passantenhaven Prokino Belastingdienst Nog te betalen kosten boekhoudpakket Terug te betalen WABO leges Overige nog te betalen Wabokosten Reservering compensatie doelgroepwoningen Vooruitontvangen Energietoeslag 2023 Nog te betalen Energietoeslag 2022 SPUK OAB SPUK versnelling woningbouw (Waddeneilanden) SPUK Energiearmoede SPUK Opvang vluchtelingen (ROOO) Te betalen vennootschapsbelasting Terug te betalen TOZO SPUK MEOZ Te veel ontvangen Algemene uitkering Nog te ontvangen facturen Overige overlopende passiva Totaal overlopende passiva

Balans 31-12-2023

Balans 31-12-2022 65.000

74.000

305.000

305.000

175.000 69.000 -

69.000 50.000

326.000

359.000

88.000

88.000

84.000 22.000 50.000 -

84.000 30.000 50.000 70.000

70.000 -

300.000 50.000

100.000

100.000

-

80.000

-

172.000

76.000 4.842.000

74.000 4.842.000

101.000 916.000

94.000 54.000

52.000

52.000

178.000 315.000 568.000

178.000 -

82.000 371.000 8.855.000

308.000 7.483.000

In samenwerking met diverse partijen, heeft de gemeente zich actief ingezet voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. We voelen een diepe verantwoordelijkheid om hulp te bieden in deze humanitaire crisis. Door samen te werken zijn we erin geslaagd om effectieve opvangfaciliteiten op 74

Jaarrekening 2023 te zetten en ondersteuning te bieden aan mensen die dat nodig hadden. Deze gezamenlijke inspanning benadrukt het belang van solidariteit en humanitaire actie, en we zijn vastbesloten om ons hier ook in de toekomst voor in te blijven zetten. De kosten hiermee verbonden kosten worden volledig gedekt vanuit de bijdrage van het rijk. Hiervan is eind 2023 nog € 916.000 over, dit bedrag is op gereserveerd op de balans (gezien hier sprake is van een sisa regeling). De regeling loopt door in 2024 en de bijdrage van het rijk kan ook in 2024 hiervoor worden ingezet. Niet uit de balans blijkende verplichtingen Gewaarborgde geldleningen De gemeente heeft waarborgen verstrekt tot een bedrag van € 5.209.000 voor nog uitstaande geldleningen van andere instellingen. In de bijlage "Gewaarborgde geldleningen" geven we een specificatie van dit bedrag op basis van deze gewaarborgde geldleningen. Het risico om voor deze waarborgen te worden aangesproken is zeer gering, omdat de leningen grotendeels voorafgaand zijn geborgd door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw. Erfpachtverplichtingen De gemeente heeft jaarlijkse verplichtingen tot het behalen van erfpachten voor een bedrag van € 18.000.

75

Jaarrekening 2023

3.5 Baten en lasten Programmarekenin g over het jaar 2023 Lasten

Lokale heffingen Onroerende zaakbelasting Toeristenbelasting Forensenbelasting Precariobelasting Kostendekkende activiteiten Riolering Afval

2: Verkeer, vervoer en waterstaat 3: Economie 4: Onderwijs 5: Sport, cultuur en recreatie 6: Sociaal domein 7: Volksgezondheid en milieu 8: VHROSV

76

Begroting 2023

Rekening 2022

163.000

147.000

163.000

80.000

57.000

109.000

83.000 -

90.000 -

54.000 -

1.797.000 789.000 1.008.00 0

Programma's 0: Bestuur en ondersteuning 1: Veiligheid

Rekening 2023

1.694.000 789.000 905.000

27.122.00 0 9.589.00 0 1.092.00 0 2.778.00 0 369.000 4.928.00 0 1.988.00 0 3.779.00 0 865.000

750.000 875.000

27.632.00 0 9.979.00 0 1.012.00 0 2.823.00 0 365.000 4.156.00 0 2.072.00 0 4.108.50 0 1.234.50 0 1.882.00 0

1.734.00 0

1.625.000

25.149.00 0 8.500.00 0 1.026.00 0 2.488.00 0 248.000 4.661.00 0 1.839.00 0 3.538.00 0 871.000 1.978.00 0

Subtotaal

29.082.00 0

29.473.00 0

26.937.00 0

Mutaties in de reserves Stortingen

786.000

345.000

575.000

786.000

345.000

575.000

Jaarrekening 2023 Programmarekenin g over het jaar 2023 Saldo

29.868.00 0

29.818.00 0

27.512.00 0

VPB

0

0

0

Nog te bestemmen resultaat

351.000

0

1.302.000

Totaal

30.219.00 0

29.818.00 0

28.814.00 0

Rekening 2023

Begroting 2023

Rekening 2022

Programmarekening over het jaar 2023 Baten

Belastingen Onroerende zaakbelasting Toeristenbelasting Forensenbelasting Precariobelasting Kostendekkende activiteiten Riolering Afval

7.092.000

6.983.000

6.864.000

2.541.000

2.565.000

2.426.000

3.446.000 922.000 183.000

3.456.000 862.000 100.000

3.511.000 802.000 125.000

1.821.000 927.000 894.000

1.767.000 870.000 897.000

1.715.000 868.000 847.000

Algemene uitkering

11.751.000

11.393.000

11.029.000

Programma's 0: Bestuur en ondersteuning 1: Veiligheid 2: Verkeer, vervoer en waterstaat 3: Economie 4: Onderwijs 5: Sport, cultuur en recreatie 6: Sociaal domein 7: Volksgezondheid en milieu 8: VHROSV

9.012.000

7.739.000

8.093.000

1.259.000

1.041.000

544.000

58.000 816.000

59.000 873.000

87.000 835.000

28.000 4.387.000 460.000

0 3.613.000 371.000

0 4.101.000 474.000

807.000 239.000

672.000 404.000

482.000 214.000

958.000

706.000

1.346.000

77

Jaarrekening 2023 Programmarekening over het jaar 2023 Subtotaal Mutaties in de reserves Onttrekkingen Saldo Nog te bestemmen resultaat Totaal

78

29.676.000

27.882.000

27.701.000

543.000

750.000

1.113.000

543.000

750.000

1.113.000

30.219.000

28.632.000

28.814.000

0

1.186.000

0

30.219.000

29.818.000

28.814.000

Jaarrekening 2023

4. Paragrafen

79

Jaarrekening 2023

4.1 Lokale heffingen Inleiding Lokale heffingen onmisbaar om gemeentelijke taken uit te kunnen voeren. In deze paragraaf geven we inzicht in de gerealiseerde inkomsten van de belastingen en rechten in 2023 en de oorzaken van de afwijkingen ten opzichte van de begroting 2023. Ook is er een beschrijving van de ontwikkeling van de lokale lastendruk per huishouden en een beschrijving van de uitvoering van de Wet WOZ in 2023 opgenomen in deze paragraaf. Tenslotte geven we inzicht in het uitgevoerde kwijtscheldingsbeleid. Toelichting op de lokale heffingen Bij lokale heffingen maken we onderscheid in rechten, bestemmingsheffingen en belastingen. Rechten zijn vergoedingen die de gemeente vraagt voor de gevraagde dienstverlening. De opbrengst van rechten mag niet hoger zijn dan de kosten die de gemeente maakt in de uitvoering van die dienstverlening. Onder rechten vallen de leges, grafrechten, havengeld en reinigingsrechten. Een bestemmingsheffing is ook een maximaal kostendekkende heffing, maar bij deze heffing gaat het om een collectieve voorziening, zoals de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Belastingen zijn heffingen zonder direct aanwijsbare tegenprestatie van de gemeente. De opbrengst komt ten gunste van de algemene middelen en is vrij besteedbaar. Het gaat dan om: onroerende zaakbelasting, precariobelasting, toeristenbelasting en forensenbelasting.

In de onderstaande tabel vindt u een overzicht van de begrote inkomsten en de werkelijke inkomsten in 2023. In de paragraaf Toelichting per belastingsoort staat per soort aangegeven wat de oorzaak van de afwijking ten opzichte van de begroting 2023 is. Lokale heffingen In € begrote inkomsten 2023 Onroerende zaakbelasting -eigenaar woning -eigenaar nietwoning -gebruiker nietwoning afvalstoffenheffing rioolheffing precariobelasting toeristenbelasting

forensenbelasting havengelden

80

werkelijke inkomsten 2023

verschil in €

verschil in %

1.294.000 774.000

1.354.000 706.000

60.000 -68.000

4% -8%

497.000

443.000

-54.000

-10%

894.000 870.000 100.000 3.456.000

871.000 914.000 107.000 3.445.000

-23.000 44.000 7.000 -11.000

-2% 5% 1% -9%

862.000 270.000

908.000 247.000

46.000 -23.000

5% -9%

Jaarrekening 2023 Lokale heffingen

grafrechten leges burgerlijke stand, burgerzaken en APV vergunningen leges bouwvergunningen

10.000 120.000

32.000 108.000

22.000 -12.000

224% -10%

486.000

544.000

58.000

12%

Totaal

9.027.000

9.679.000

652.000

7%

81

Jaarrekening 2023

Toelichting per belastingsoort OZB Onroerende zaakbelasting De grondslag van de onroerende zaakbelasting is de WOZ-waarde van een woning of niet-woning. De eigenaren en gebruikers van een object betalen deze onroerende zaakbelasting. De peildatum waarop de WOZ-waarde wordt gebaseerd ligt op 1 januari van het voorgaande jaar. Dat betekent dat de peildatum voor 2023 op 1 januari 2022 is. De waardebepaling van woningen wordt gebaseerd op de prijs waarvoor vergelijkbare woningen zijn verkocht rond deze peildatum. Tarieven Onroerende zaakbelasting (OZB) Eigenaar woning Eigenaar niet-woning Gebruiker niet-woning

2023

2022 0,081% 0,323% 0,228%

0,095% 0,315% 0,225%

De totale inkomsten van de onroerende zaakbelasting komen lager uit dan begroot. Het gaat om een totaalbedrag van € 90.000. De totale WOZ-waarde van de niet-woningen kwam op een lager niveau uit dan was berekend bij het vaststellen van het definitieve tarief OZB voor 2023. Doordoor bleven de inkomsten OZB in deze categorie achter. Met name de categorie recreatieterreinen was dit jaar nog niet correct in beeld. De landelijke taxatiewijzer is in 2023 geactualiseerd. Dit leverde vertraging op in de herwaardering, die daardoor pas later in het jaar kon plaatsvinden. Dit is incidenteel te hoog ingeschat ten tijde van de vaststelling van de tarieven. De inkomsten OZB woningen lag hoger doordat de totale WOZ-waarde van woningen is gestegen.

Rioolheffing Rioolheffing Sinds de introductie van de Wet gemeentelijke watertaken op 1 januari 2008 dient de gemeente niet alleen zorg te dragen voor de afvoer van het afvalwater, maar ook voor afvoer van regenwater en grondwater. De kosten die gemoeid zijn met deze taak, worden verhaald via de gebruikers van woningen en niet-woningen. Het tarief rioolheffing wordt gebaseerd op het vastgestelde verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP) voor de jaren 2019 tot 2023. Momenteel wordt gewerkt aan een nieuw gemeentelijk rioleringsplan. Voor 2023 kon het tarief rioolheffing gelijk blijven aan 2022. De kosten voor de uitvoering van de watertaken worden gedekt vanuit de rioolheffing en deze mag maximaal 100% kostendekkend zijn. In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de rioolheffing opgenomen. Het dekkingspercentage geeft aan dat de kosten voor dat percentage gedekt worden door de ontvangen heffingen. Het saldo van het resultaat over alle watertaken wordt aan het einde van het jaar, positief of negatief, vereffend met de voorziening zodat er geen sprake is van over- of onderdekking.

82

Jaarrekening 2023 Kostendekkendheid Rioolheffing Begroot 2023 -788.500

Werkelijk 2023 -591.000

verschil in € 197.500

-788.500

-591.000

197.500

-235.000 -118.000 -1.141.500

-294.000 -69.000 -954.000

-59.000 49.000 187.500

870.000

898.000

28.000

Saldo Riolering

-271.500

-56.000

215.500

Dekkingspercentage

76%

94%

Lasten taakveld 7.2 (incl. toerekeningen) Saldo exploitatielasten taakveld 7.2 Riolering Toe te rekenen kosten Toerekening overhead BTW Saldo exploitatielasten taakveld 7.2 Riolering Opbrengst heffingen

Toeristenbelasting Toeristenbelasting Toeristenbelasting wordt geheven van de bezoeker voor: • de dag van aankomst via het bootkaartje van rederij Doeksen en • voor alle overnachtingen in een logies accommodatie. De opbrengst van de toeristenbelasting komt ten goede aan de kosten die de gemeente maakt voor het toeristisch product. In bijlage 4 is een indicatie van de bestedingen opgenomen van de ontvangen toeristenbelasting. De aanslagen die in 2023 zijn opgelegd hebben betrekking op het belastingjaar 2022. Pas aan het einde van het jaar kunnen de logiesverstrekkers hun aangifte doen van alle overnachtingen in dat jaar. De aanslag toeristenbelasting wordt vervolgens opgelegd in het nieuwe jaar. De begrote inkomsten voor 2023 zijn gebaseerd op het vastgestelde tarief toeristenbelasting voor 2023, maar deze inkomsten komen pas in 2024 binnen. De werkelijke inkomsten in 2023 zijn dus gebaseerd op het tarief voor 2022. Deze werkwijze wordt jaar op jaar op dezelfde uitgevoerd. In 2023 is de projectgroep Toeristenbelasting verder gegaan met het inzichtelijk maken van de alternatieven voor het heffen en innen van toeristenbelasting. Eind 2023 is een tussentijdse evaluatie aan de gemeenteraad aangeboden. Naar aanleiding van de beraadslagingen, is de projectgroep bezig met het maken van een nader uitgewerkt raadsvoorstel. Tarieven Toeristenbelasting in € Tarief

2023 1,92

2022 1,82

Forensenbelasting

83

Jaarrekening 2023

Forensenbelasting Behalve de toeristenbelasting heft de gemeente ook forensenbelasting, ter dekking van de kosten voor het toeristisch product. Forensenbelasting wordt geheven van personen die in deze gemeente en gemeubileerde woning ter beschikking hebben, maar niet in deze gemeente hun hoofdverblijf hebben. Het tarief forensenbelasting loopt gelijk op met het tarief voor de toeristenbelasting. Er wordt een tarief per slaapplaats geheven, met een maximum van 5 slaapplaatsen. In 2023 was het tarief forensenbelasting € 266,88 per slaapplaats met een maximum van € 1.334,40. De opbrengst forensenbelasting is € 46.000 hoger dan begroot. Een groeiend aantal recreatiewoningen en - appartementen worden verkocht aan personen die niet hun hoofdverblijf hebben in deze gemeente, dit zorgt voor een verschuiving in de toeristische heffing van toeristenbelasting naar forensenbelasting . Deze trend is al enkele jaren gaande waardoor de inkomsten forensenbelasting gestaag stijgt. Inmiddels zijn er 772 belastingplichtigen voor de forensenbelasting in 2023 ( in 2022 758).