Bijlage 1 Concept jaarrekening 2025
Tekst van het document
Gemeente Terschelling
31
Jaarrekening 2025 In de passantenhaven is in 2025 steiger 2 vervangen. Deze steiger was verzwakt door een storm uit 2020. Daarnaast is de vervanging van een deel van de walkway, het burgponton en steiger 1 voorbereid. Deze vervangingen worden in 2026 uitgevoerd.
Lasten programma 2
-€ 1.472.943 Parkeren Recreatieve havens -€ 1.430 -€ 57.154
Economische havens en waterwegen Verkeer en vervoer
-€ 1.187.291
Baten programma 2
€ 410.135
€ 125.000
Verkeer en vervoer Economische havens en waterwegen Recreatieve havens
€ 452.304
32
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Financiën Realisatie programma 2 Bedragen in € 1.000 Taakveld
Exploitatie Lasten 2.1 2.2 2.3 2.4
Baten 2.1
Verkeer en vervoer Parkeren Recreatieve havens Economische havens en waterwegen
Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen
2.3 2.4
Mutaties reserves Toevoegingen 1.10
Mutaties reserves
Onttrekkingen 1.10 Mutaties reserves
Totaal
Primitieve begroting 2025
Begroting na wijziging 2025
Realisatie 2025
Afwijking 2025
-1.579
-1.694
-1.473
221
-56
-213 -105
-1 -57
212 48
-975
-1.812
-1.187
625
-2.610
-3.824
-2.719
1.105
515
515
452
-63
81
81
125
44
12
212
410
198
608
808
987
179
-364
-364
-1.852
-1.488
-364
-364
-1.852
-1.488
270
947
785
270
947
785
162 -162
2.096
2.433
2.798
-365
Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer Het grootste deel van het budget is ingezet voor beheer en onderhoud van wegen, straten en pleinen; dit budget is vrijwel volledig benut. Daarentegen blijven bij verkeersveiligheid, mobiliteit en onderhoud bermen nog middelen onbenut. Openbare verlichting en gladheidsbestrijding liggen op schema met nog beschikbare restbudgetten. Voor elektrisch rijden zijn nog geen uitgaven gedaan. Per saldo is het budget grotendeels benut, met nog ruimte binnen diverse onderdelen.
Gemeente Terschelling
33
Jaarrekening 2025 Taakveld 2.2 Parkeren In 2025 is het beschikbaar gestelde krediet voor Parkeren Oud West niet benut. Aangezien 2025 volledig in het teken stond van beleidsvoorbereiding en besluitvorming, en niet van uitvoering, heeft er in dat jaar geen besteding van het krediet plaatsgevonden. De uitvoering van de gekozen maatregelen vindt plaats in 2026. Het hiervoor beschikbare budget van € 213.000 zal in dat jaar worden aangewend. Het voorstel hiervoor zit bij de budgetoverheveling. Taakveld 2.3 Recreatieve havens Passantenhaven De bestedingen voor 2025 in de passantenhaven wijken af van de begroting. De belangrijkste afwijkingen zijn: • uitbestede werkzaamheden • huren SWT is bezig met het opstellen van een meerjarenbeleidsplan en de daarbij behorende meerjarenbegroting. Dit proces kost meer tijd dan verwacht. De geplande investeringen in de vuilwaterinzameling zijn afhankelijk van de plannen van SWT en zijn daarom nog niet uitgevoerd. Bij de samenvoeging van de passantenhaven en de beroepshaven is het huurbedrag verhoogd. De huur van de haven was in de begroting van 2025 nog niet aangepast aan de gewijzigde situatie. Taakveld 2.4 Economische havens en waterwegen Beheer en onderhoud binnenhavens Net als bij de passantenhaven wijken de bestedingen bij de post beheer en onderhoud binnenhavens af van de begroting.
De verklaring voor de verschillen is dat we ook hier te maken hebben met het consolidatieproces. De onderhoudswerkzaamheden zijn geminimaliseerd in afwachting van het meerjarenbeleidsplan van SWT en de ontwikkelingen rondom het havenproject. Dit heeft geresulteerd in een verschil van circa € 170.000. De afschrijvingen en de verkoop van onroerende goederen zijn hoger omdat de Gemini WR 505 RIB is verkocht aan SWT en daarom is afgeboekt in de gemeentelijke administratie. Het overige voordeel wordt veroorzaakt door de lagere omslagrente en een incidentele verrekening van lasten uit 2024. Masterplan Haven In verband met het havenproject is dit onderhoud zoveel mogelijk beperkt, in afwachting van de verdere ontwikkelingen. Daarnaast zijn er aparte kredieten beschikbaar gesteld voor de afmeervoorziening en de groutinjecties. Hierdoor hoefde een deel van het reguliere exploitatiebudget niet te worden gebruikt. Tot slot was het projectteam in 2025 nog niet volledig op sterkte. Daardoor vallen de personeelskosten lager uit dan begroot.
34
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
2.3 Economie Uit cijfers van onder andere de VVV blijkt dat toeristen Terschelling nog steeds goed weten te vinden. Om een goede balans tussen de leefbaarheid voor de eilanders en het toerisme, maar ook tussen natuur en toerisme te behouden, vindt de gemeente het belangrijk om hier voldoende aandacht aan te besteden. We willen ervoor zorgen dat het toerisme op Terschelling op een duurzame en verantwoorde manier plaatsvindt, zodat niet alleen de toeristen, maar ook de eilanders en de natuur hiervan kunnen profiteren.
Toeristische visie Door vertraging van de Omgevingsvisie en beperkte capaciteit is nog niet gestart met een actuele notitie op het gebied van recreatie en toerisme. Begin 2026 volgt hiervoor een plan van aanpak.
Kampeerbeleid Het eerdere participatieproces met de kampeersector en andere belanghebbenden bleek onvoldoende verwerkt in het concept beleidskader. Er is daarom opnieuw een participatietraject met de klankbordgroep opgestart. Hierdoor is enige vertraging opgelopen. In 2025 is het ontwerp beleidskader kamperen voorgelegd aan de gemeenteraad met het voorstel om dit ontwerp beleidskader vrij te geven voor inspraak. De gemeenteraad heeft hiermee ingestemd. De periode van ter inzagelegging is begin 2026 afgerond, waarna gewerkt gaat worden aan een reactienota. Het beleidskader wordt samen met de reactienota in 2026 voor besluitvorming aangeboden.
Terrassenbeleid Het beleidskader terrassen is als hamerstuk vastgesteld door de gemeenteraad.
Beleidsindicatoren Economie Functiemenging (in %) Vestigingen (van bedrijven), per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 - 64 jaar Bron: Waar staat je gemeente.nl
Gemeente Terschelling
2024 55,8 288,9
2023 56,1 268,1
35
Jaarrekening 2025
Lasten programma 3
-€ 378.186 1
Baten programma 3
€ 4.930.865 1
36
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Financiën Realisatie programma 3 Bedragen in € 1.000 Taakveld
Exploitatie Lasten 3.4
Baten 3.4
Mutaties reserves Toevoegingen 1.10
Primitieve begroting 2025
Economische promotie
Economische promotie
Mutaties reserves
Onttrekkingen 1.10 Mutaties reserves
Totaal
Begroting na wijziging 2025
Realisatie 2025
Afwijking 2025
-429
-424
-378
46
-429
-424
-378
46
5.301
5.351
4.931
-420
5.301 4.872
5.351 4.927
4.931 4.553
-420 -374
0
0
-
-
0
0
-
-
-89
-169
-169
-
-89
-169
-169
-
4.961
5.096
4.722
-374
Taakveld 3.4 Economische promotie De inkomsten uit de toeristenbelasting over 2025 worden in 2026 geïnd op basis van de opgaven die belastingplichtigen aan de gemeente verstrekken. Op dit moment blijkt dat de geraamde verhoging van de te realiseren belastinginkomsten, ondanks de afschaffing van het forfaitaire systeem, tegenvalt. Een uitgebreide toelichting hierover is opgenomen in de paragraaf Lokale Heffingen. Uit de financiële realisatie blijkt een nadeel van € 487.000 met betrekking tot de opbrengst toeristenbelasting.Hoewel enkele andere posten binnen het taakveld een positief effect laten zien — zoals lagere inningskosten (€ 31.000 voordeel) en hogere opbrengsten uit de forensenbelasting (€ 36.000 voordeel) — compenseren deze meevallers het tekort op de toeristenbelasting niet volledig. Per saldo resteert binnen het taakveld een negatief verschil van € 374.000.
Gemeente Terschelling
37
Jaarrekening 2025
2.4 Onderwijs De inzet was en is gericht op het realiseren van toekomstbestendig en inclusief onderwijs met maximale ontplooiingskansen voor de eilander kinderen. Het doel van het programma Onderwijs is: kwalitatief onderwijs bieden aan alle kinderen en jongeren op Terschelling. Belangrijke speerpunten voor de komende jaren zijn: • • • • • •
het vernieuwen en verduurzamen van de scholen; het stimuleren van duurzame sport- en beweegfaciliteiten; het ondersteunen van leerlingen met achterstanden; de aanpak van schooluitval; leerlingenvervoer; inclusief onderwijs;
Ook werken we mee aan goede kinderopvangmogelijkheden met voldoende capaciteit. Het onderwijsprogramma is gericht op het tegengaan van krimp en het behoud van arbeidskrachten, wat van essentieel belang is voor de leefbaarheid op het eiland. Daarnaast ondersteunen we het NHLStenden bij een onderzoek het onderwijsaanbod op Terschelling te verbreden.
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) In het Integraal Huisvestingsplan, vastgesteld in 2023, zijn verschillende scenario’s geschetst om te komen tot (ver)nieuwbouw van ’t Schylger Jouw; een gebouw dat niet meer voldoet aan de eisen van deze tijd. Op 17 maart 2025 is er een intentieovereenkomst getekend tussen Openbaar Onderwijs Terschelling en Gemeente Terschelling om te komen tot (ver)nieuwbouw op de huidige kavel van ’t Schylger Jouw. Er is samenwerking gezocht met een extern adviseur (Lindhorst) om als gedelegeerd bouwheer op te treden. Ook is gewerkt aan een programma van eisen voor de nieuwbouw, onder leiding van ‘de Mevrouwen’ vanuit de wensen en eisen van de school, met optimale betrokkenheid van docenten. Er is gekeken naar wat er nodig is voor een robuust VO op Terschelling. Zo is er in de plannen een 3e leerjaar HAVO/VWO toegevoegd en is er ruimte gereserveerd voor praktijkopleidingen samen met het MKB. In juli 2025 heeft de gemeenteraad het besluit genomen om € 14,9 miljoen te investeren in de nieuwbouw. Er is gewerkt aan de selectie van het ontwerpteam dat in december bekend is geworden waarbij Wijbenga Trom het gebouw mag gaan ontwerpen. Op 18 december 2025 is de ingebruiknemingsovereenkomst van gebouw ’t Schylger Jouw ondertekend door OVO-Fryslân-Noord en Gemeente Terschelling.
Toekomstbestendig onderwijs Omdat het onderwijs kampt met uitdagingen zoals teruglopende leerlingenaantallen is een visie op onderwijs noodzakelijk. Toekomstbestendig onderwijs vraagt om een efficiënte bedrijfsvoering en weloverwogen investeringen in onder andere staf en gebouwen. In 2025 is een start gemaakt met het opstellen van de onderwijsvisie. Alle stakeholders van de gemeente, onderwijs en kinderopvang zijn samen in overleg gegaan om onder begeleiding van ‘Edunamics’ te komen tot een stip op de horizon ten aanzien van een doorlopende leerlijn 0-23 jaar. Op basis van deze visie wordt in 2026 een plan gemaakt om ook in de toekomst doorlopende leerlijnen voor onze eilander jeugd te kunnen blijven bieden, in een veilige en kwalitatief hoogwaardige onderwijsomgeving.
38
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025 Naast het opstellen van de onderwijsvisie is er in 2025 gewerkt aan het aanpassen van de bestuurlijke structuur van het openbaar onderwijs Terschelling (OOT), om deze los te maken van de gemeente.
Voortgezet onderwijs In het najaar van 2025 zijn er grote stappen gezet met betrekking tot de verzelfstandiging van Openbaar Onderwijs Terschelling waardoor er op 9 december 2025 door het college van B&W voor wat betreft het voortgezet onderwijs ingestemd kon worden met de akte van overdracht en de volmacht aan de notaris, tot de bestuursoverdracht aan OVO-Fryslân Noord.
Primair onderwijs Parallel aan het traject van verzelfstandiging voor het voortgezet onderwijs is er ook gewerkt aan het de verzelfstandiging van het primair onderwijs en de voorbereiding tot de bestuurlijke samenwerking met het christelijk primair onderwijs. OPOT en CVPOT gaan per 1 januari 2026 samen verder als Stichting Primair Onderwijs Terschelling (SPOT). Op 30 december 2025 ondertekenden de burgemeester en de voorzitter en penningmeester van het CVPOT hiervoor de aktes. In de samenwerkingsstichting blijven de eigen identiteit van de eilander scholen én de kwaliteit en professionaliteit goed gewaarborgd, ondanks de uitdagingen waar het onderwijs op Terschelling voor staat. Door samen te gaan, ontstaat er meer bestuurlijke slagkracht en kan er efficiënter en toekomstbestendiger worden gewerkt. Kinderen, ouders en medewerkers zijn gedurende het proces goed geïnformeerd en merken er in de praktijk er weinig van dat CVPOT en OPOT verder samenwerken in de samenwerkingsstichting.
Lokale Educatieve Agenda Het heeft de laatste jaren op Terschelling ontbroken aan een Lokale Educatieve Agenda (LEA). In 2025 zijn de eerste stappen gezet om hierin verandering te brengen. Dit met het oogmerk dat alle kinderen vanaf 0 jaar tot 26 de kans krijgen zich optimaal te ontwikkelen. De gemeente moet hiertoe de regie gaan nemen, dat in 2026 zijn beslag moet krijgen.
Kinderopvang In 2025 heeft de gemeente samen met de GGD extra aandacht besteed aan de kinder- en buitenschoolse opvang. Klachten van ouders leidden tot extra controles van de GGD, waarop de kinderopvangorganisatie daadwerkelijk maatregelen heeft genomen. Door een directiewisseling bij de opvangorganisatie heeft deze organisatie echt stappen gezet om het tekort aan personeel structureel op te lossen. Beleidsindicatoren Onderwijs Absoluut verzuim (aantal per 1.000 leerlingen) Relatief verzuim (aantal per 1.000 leerlingen) Voortijdig schoolverlaters zonder startkwalificaties (vsv-ers in % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs)
2024 n.b.
2023 n.b.
19
30
n.b.
2,2
Bron: Waarstaatjegemeente.nl Gemeente Terschelling
39
Jaarrekening 2025
Lasten programma 4
-€ 2.675.437 Onderwijshuisvesting Openbaar basisonderwijs Onderwijsbeleid en leerlingzaken -€ 282.279
-€ 2.411.960
Baten programma 4
€ 2.238.651 Openbaar basisonderwijs Onderwijsbeleid en leerlingzaken € 83.022
Onderwijshuisvesting
€ 2.411.809
40
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Financiën Realisatie programma 4 Bedragen in € 1.000 Taakveld
Exploitatie Lasten 4.1 4.2 4.3
Baten 4.1 4.2 4.3
Mutaties reserves Toevoegingen 1.10
Primitieve begroting 2025
Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken
Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken
Mutaties reserves
Onttrekkingen 1.10 Mutaties reserves
Totaal
Begroting na Realisatie wijziging 2025 2025
Afwijking 2025
-1.737
-1.737
-2.412
-675
-327 -2.104
-293 -2.301
-282 -2.675
11 -374
-4.168
-4.331
-5.370
-1.038
1.735
1.735
2.412
677
76 1.802
76 1.802
83 2.239
7 437
3.613 -555
3.613 -718
4.734 -636
1.121 82
0 0
0 0
-
-
0
73 73
73 73
-
-555
-645
-563
82
Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs Taakveld 4.1 Openbaar onderwijs kent hogere (salaris)lasten waar hogere baten tegenover staan. Per saldo is het verschil budgettair neutraal. Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Op dit taakveld is een positief verschil ontstaan van € 62.000. Dit verschil wordt veroorzaakt door enerzijds lagere lasten op het gebied van kinder- en peuteropvang. Daarnaast zijn er nog een aantal posten waar de lasten lager uitvallen dan begroot, alles bij elkaar genomen leidt dit tot een positief verschil. Mutaties reserves: de toevoeging aan de reserve budgetoverheveling van € 73.000 heeft betrekking op TUS-uitkeringen.
Gemeente Terschelling
41
Jaarrekening 2025
2.5 Sport, cultuur en recreatie De buurtsportcoach is de centrale figuur in de uitvoering en organisatie van het sportbeleid. Hij zorgt voor verbinding tussen sportaanbieders en maatschappelijke instellingen zoals jeugdzorg, het Eilandteam, onderwijs en de gezondheidszorg. De sportcoach richt zich op het bevorderen van sportdeelname in de basisschoolleeftijd. De gemeente ondersteunt initiatieven op het gebied van sport en bewegen met subsidies. Tot en met 2027 is er zowel voor de buurtsportcoach als voor de subsidies budget beschikbaar. Vanuit de brede SPUK-regeling komen er aanvullende middelen beschikbaar.
Uitvoering en voortzetting Lokaal Sportakkoord. De uren van de buurtsportcoach zijn uitgebreid met uren voor een functie als coördinator Sport & Preventie. Hierdoor kan hij nog meer doen op het gebied van gezondheid en preventie van gezondheidsproblemen. In 2025 zijn er vele activiteiten uitgevoerd op het gebied van gezondheid en bewegen voor alle doelgroepen. Hierdoor blijft er gewerkt worden aan de doelstellingen van het Lokaal Sportakkoord.
Tonnenloods Er wordt nog steeds gewerkt aan de realisatie van de Tonnenloods. In 2025 is er subsidiëring naar rato beschikbaar voor de Tonnenloods, waarbij is gekeken naar het deel van het jaar dat de Tonnenloods open was voor publiek.
't Behouden Huys 't Behouden Huys ’t Behouden Huys bestaat sinds 2023 uit drie ‘zuilen’: Museum, Historisch Centrum & Erfgoed Terschelling (Digitaliseringsproject). Naast de jaarlijks terugkerende werkzaamheden en kerntaken, staan er unieke ambities op het programma om de komende jaren zoveel mogelijk mensen te betrekken bij de Terschellinger cultuur en historie.
Nieuwe en Eigentijdse Museumtentoonstellingen In 2025 besteedt ’t Behouden Huys - in samenwerking met de Zeevaartschool - aandacht aan 150 jaar zeevaartonderwijs op Terschelling en ook aan de 50e verjaardag van de Harlingen Terschellling sloepenrace. De nieuwe (buiten)tentoonstelling over de Terschelling-schilder Jan Deodatus (1914-1986) met een bijbehorend boek is in november 2025 van start gegaan. Ondertussen zijn in 2025 voorbereidingen voortgezet wat betreft de tentoonstelling over de Terschellinger Barent Fockesz, internationaal bekend geworden als ‘De Vliegende Hollander’. De vormgeving van het boek ‘Roddels & Raadsels van Terschelling’ - waarin ook Barent Fockesz aan bod komt - is in 2025 in ontwikkeling.
Zichtbaarheid & Vindbaarheid van het Museum en het Historisch Centrum Op de boot van Harlingen naar Terschelling is ’t Behouden Huys goed zichtbaar met twee filmpjes over de Lutine en de sleutel uit ’t Behouden Huys van Willem Barentsz. Verder zijn voor zowel de voor- als de achterkant van ’t Behouden Huys raamfolies ontwikkeld om de zichtbaarheid en vindbaarheid ter plekke te vergroten. Hier zijn de omliggende buren bij betrokken geweest
42
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025 (Vanwege benodigde gunstige weersomstandigheden kunnen de omvangrijke folies pas voorjaar 2026 aangebracht worden.)
Ontsluiten collectie ’t Behouden Huys zet ook in 2025 het digitaal raadpleegbaar maken voort van de beeldbank en de museale objecten. Aan de ontsluiting van de grote kaartencollecties zijn we in 2025 gestart. Het toegankelijk maken van de collectie zal de komende jaren een van de kerntaken blijven.
Educatie In samenwerking met eilander basisscholen is het educatief project ‘Voor de kost’ uitgevoerd. Daarvoor hebben de kinderen van alle eilander basisscholen het museum bezocht. Aan de hand van voorwerpen en verstopte tafereeltjes zijn ze (letterlijk en figuurlijk) in aanraking gekomen met de werkzaamheden van Terschellingers in de afgelopen eeuwen.
Cultureel erfgoed Met de website 'Erfgoed Terschelling' willen we al het erfgoed centraal en digitaal samenbrengen op een manier waarbij we het over 100 jaar nog steeds terug kunnen vinden. De basis van Erfgoed Terschelling is gelegd. Via social media wordt meer over Erfgoed gedeeld zodat Erfgoed Terschelling meer bekendheid krijgt. Steeds meer stichtingen en verenigingen gaan aan de slag met het digitaliseren van hun archief. Zo’n 30 partijen zijn aangesloten en hebben hun eigen database gekregen. Er zijn verbeteringen doorgevoerd zodat het invoeren van het archief gemakkelijker gaat. Zo heeft de Eilandpers bijvoorbeeld alle ‘Terschellingers‘ gedigitaliseerd. Deze zijn op de website erfgoedterschelling.nl terug te vinden. De Landbouwschool heeft zijn locatie opengesteld voor andere stichtingen en verenigingen om in gezamenlijkheid met erfgoed aan de slag te gaan. Team erfgoed sluit hierbij aan om te helpen. In 2025 is de verhalenmodule aangeschaft zodat ook verhalen worden bewaard. Ook heeft een tussenevaluatie plaatsgevonden zodat we een juiste koers houden voor het project.
Beleidsindicatoren Sport, cultuur en recreatie Niet sporters (in %) Bron: Waarstaatjegemeente.nl
Gemeente Terschelling
2024
2022
46,8
54,5
43
Jaarrekening 2025
Lasten programma 5 Cultureel erfgoed Sportbeleid en activering -€ 750.116
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
-€ 725.992
Openbaar groen en (openlucht) recreatie -€ 43.873 -€ 199.595
-€ 307.986
Media
-€ 80.274 Musea
-€ 236.034
Sportaccommodaties
Baten programma 5 Sportaccommodaties Musea € 191.615 Sportbeleid en activering € 32.910 € 14.402 € 4.673
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
€ 2.500
Media
€ 1.193 Cultureel erfgoed € 196.093
44
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Financiën Realisatie programma 5 Bedragen in € 1.000 Taakveld
Exploitatie Lasten 5.1 5.2 5.3
5.4 5.5 5.6 5.7
Baten 5.1 5.2 5.3
5.4 5.5 5.6 5.7
Mutaties reserves Toevoegingen 1.10
Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Mutaties reserves
Onttrekkingen 1.10 Mutaties reserves
Totaal
Gemeente Terschelling
Primitieve begroting 2025
Begroting na Realisatie wijziging 2025 2025
Afwijking 2025
-87
-87
-80
7
-712 -248
-799 -248
-750 -200
49 48
-697 -66 -207 -179
-688 -104 -307 -243
-726 -44 -308 -236
-38 60 -1 7
-2.196
-2.476
-2.344
132
-
-
33
33
237 -
251 -
196 14
-55 14
92 2
92 2
192 3 5 1
100 3 5 -1
331 -1.865
345 -2.131
443 -1.900
98 231
0 0
0 0
-40 -40
-40 -40
0 0
88 88
88 88
0 0
-1.865
-2.043
-1.852
191
45
Jaarrekening 2025 Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie De belangrijkste oorzaak voor het verschil op dit taakveld is dat het budget leefbaarheid een overschot kent van € 42.000 in 2025. Taakveld 5.4 Musea De exploitatie van het museum 't Behouden Huys valt de afgelopen jaren positiever uit dan gedacht. Ook in 2025 zijn de baten € 40.000 hoger dan verwacht. Daarnaast is er minder gebruik gemaakt van het kostenbudget zodat ook hier een voordeel is behaald. Het Centrum Natuur en Landschap is per 1 november 2025 definitief gesloten. De exploitatie is afgesloten met een negatief resultaat van bijna € 70.000. Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed Het verschil aan de lasten kant is veroorzaakt door een post "Overgebleven middelen project erfgoed" over te hevelen budget vanuit 2024 naar het jaar 2025. De werkelijke uitgaven zijn echter gelijk gebleven aan het oorspronkelijke begrotingsbedrag.
46
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
2.6 Sociaal Domein Het doel van dit programma is het faciliteren en realiseren van de participatiesamenleving. Hierin draagt iedereen die dat kan op Terschelling actief bij aan zijn of haar omgeving. Zo ontstaat er een vangnet voor personen die tussen wal en schip dreigen te raken. Dit doen we samen met onze lokale en regionale partners, zoals Sociaal Domein Fryslân (SDF) en de samenwerking binnen Noardwest Fryslân (gemeenschappelijke regeling). Onze ambitie hierin is het realiseren van een sluitende keten waarin voorzieningen, indien nodig op maat, beschikbaar zijn voor iedereen. Specifieke wetgeving die bepalend zijn voor deze opdracht en koers zijn: de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Participatiewet en de Wet inburgering nieuwkomers. Iedere wet heeft zijn eigen opgave, zoals “veilig en gezond opgroeien” ingevolge de Jeugdwet, zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen, regie voeren en meedoen zoals de Wmo beoogt, het bieden van bestaanszekerheid en het stimuleren tot het verkrijgen van eigen inkomsten ingevolge de Participatiewet.
Participatie en bestaanszekerheid In 2025 is verder gewerkt aan het versterken van participatie naar vermogen, het vergroten van bestaanszekerheid en het voorkomen van armoede. De uitvoering van het in 2024 vastgestelde beleidskader Bestaanszekerheid is voortgezet via een uitvoeringsprogramma. Inwoners met een Participatiewet‑uitkering zijn door De Dienst ondersteund bij hun terugkeer naar werk of bij het vinden van passende maatschappelijke activiteiten. Het team Binnenwerk is gestart, waardoor werkzoekenden met een arbeidsbeperking een reguliere baan hebben gekregen bij Staatsbosbeheer en bijdragen aan het natuurbeheer op Terschelling. Daarnaast is het nieuwe beleidskader Schuldhulpverlening voorbereid, de evaluatie van de minimaregelingen gestart en zijn de beleidsregels medische kosten geactualiseerd. Het aanvraagformulier voor bijzondere bijstand medische kosten is vereenvoudigd. Inwoners die recht hadden op compensatie voor de Alleenverdienersproblematiek hebben deze automatisch ontvangen. De invoering van de Participatiewet in balans is landelijk uitgesteld; de eerste fase treedt nu in werking per 1 januari 2026. In 2025 is samen met De Dienst en de partnergemeenten in Noardwest Fryslân gewerkt aan de voorbereiding van een meer mensgerichte uitvoering. De samenhang met het beleidskader Bestaanszekerheid versterkt deze ontwikkeling.
Het Rijk stelt vanaf 2024 structurele middelen beschikbaar voor sociaal ontwikkelbedrijven en voor een banenplan voor inwoners die tussen wal en schip dreigen te raken. In regionaal verband is gewerkt aan de voorbereiding van een plan om voor deze middelen in aanmerking te komen. Door een wijziging in de landelijke aanpak heeft Terschelling in 2025 zelf de beschikking gekregen over een beperkt Impulsbudget, dat wordt ingezet voor arbeidsre‑integratie.
WMO Mantelzorg In 2025 is uitvoering gegeven aan het vastgestelde mantelzorgbeleid, met inzet op ondersteuning, waardering en toegankelijke informatie voor mantelzorgers. Acute respijtzorg is beschikbaar via het Triagepunt Friesland. De informatievoorziening is verbeterd en het mantelzorgcompliment van € 100 is ingevoerd.
Gemeente Terschelling
47
Jaarrekening 2025
Zelfstandig wonen Er is een plan opgesteld ter voorbereiding op de mediacampagne in 2026 rondom langer zelfstandig wonen. Het Fries Actieplan voor een duurzame aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties is uitgevoerd binnen de regionale samenwerkingsafspraken.
Dagactiviteiten Het project inkoop dagactiviteiten is voortgezet, waarbij de bestaande ondersteuning is geanalyseerd om beter aan te sluiten bij de veranderende vraag en toekomstige behoeften van inwoners.
Beschermd wonen In 2025 heeft de inkoop beschermd wonen plaats gevonden in provinciaal verband. Daarnaast is gewerkt aan de ontwikkeling van een plan voor ondersteuning zonder indicatie (de waakvlamfunctie) voor mensen met psychische en/of licht verstandelijke beperkingen, gericht op het voorkomen van zwaardere problematiek. Tot slot is samen met welzijn, inwoners en lokale partners verkend hoe het aanbod in heet voorliggende veld kan worden versterkt en uitgebreid.
Vluchtelingenopvang In 2025 vangt de gemeente Terschelling 70 personen op. In de loop van 2025 is het grootste gedeelte van de Oekraïners verplaatst naar het gebouw op palen. Hiermee zijn een aantal andere locaties komen te vervallen.
Jeugd Preventie en vroegsignalering Het Regionale ondersteuningsplan en de Verklarende analyse zijn instrumenten die het Gebiedsteam inzet om het probleemoplossend vermogen van inwoners in kaart brengen. Vervolgens kunnen interventies worden geformuleerd. Deze beide instrumenten zijn doorontwikkeld in 2025 en het gebiedsteam is getraind in het gebruik. Vanuit de Fryske regiovisie is Sociaal Domein Fryslân (SDF) voor de periode 2023-2026 bezig met participatie en ervaringsdeskundigheid. Doel: We laten onze inwoners vooraf meedenken aan toekomstig beleid, onderzoeken actief de cliëntenervaringen en nemen dit mee om onze dienstverlening te verbeteren. We richten een Ervaringsdeskundigen pool in waar we als Friese gemeenten (en samenwerkingspartners) gebruik van kunnen maken
Het tijdig bieden van de juiste hulp op maat Het zorglandschap is niet voor alle zorgvragen dekkend. Vanuit SDF worden hier sinds 2025 maatregelen voor getroffen, waaronder een 'bemiddelaar complexe casuïstiek'. In SDF-verband is besloten de huidige inkoop niet te verlengen na 2027. Dat betekent dat er een nieuw inkoopproces wordt opgestart. Gemeente Terschelling is intensief betrokken bij dit inkoopproces. Het doel van de Hervormingsagenda is verbetering van de kwaliteit en beheersing van kosten. De Hervormingsagenda is richtinggevend voor het beleid van gemeenten en samenwerkingsregio's.
48
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord In Friesland hebben alle 18 gemeenten zich ingezet om het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) zich eigen te maken. Zoals bekend is er een landelijk tekort aan zorgverleners. Om ook in de toekomst zorg te kunnen blijven verlenen aan jeugd en de groeiende groep ouderen, is afgesproken dat er een verschuiving moet plaatsvinden van de zorg naar welzijn. Ale gemeenten hebben een eerste aanzet voor deze plannen in 2025 op papier gezet, zo ook Terschelling. Terschelling heeft daarbij wel bedongen dat, gezien de schaal en geïsoleerde ligging, Terschelling niet alle facetten van AZWA hoeft uit te voeren.
Beleidsindicatoren Sociaal Domein Banen (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 1564 jaar) Jongeren met een delict voor de rechter (% 12 t/m 23 jarigen) Kinderen in uitkeringsgezin (% kinderen tot 18 jaar) Netto arbeidsparticipatie (% van de werkzame beroepsbevolking tov de beroepsbevolking) Werkloze jongeren (% 16 t/m 22 jarigen) Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 1.000 inwoners) Lopende re-integratievoorzieningen (aantal per 1.000 inwoners van 15-64 jaar) Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar) Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (aantal per 1.000 inwoners) Bron: Waarstaatjegemeente.nl
Gemeente Terschelling
2024 950,2
2023 930,6
n.b.
n.b.
n.b. 74
n.b. 74,3
n.b. 4
n.b. 4
2,7
5,3
10,1
13,5
n.b.
n.b.
n.b.
n.b.
63
59
49
Jaarrekening 2025
Lasten programma 6 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) -€ 747.570
Arbeidsparticipatie Jeugdbescherming -€ 997.877
-€ 733.557
PGB Jeugd € 169.699
-€ 651.544
Jeugdhulp met verblijf regionaal
-€ 28.813 -€ 49.416
-€ -€ 343.387 344.931
-€ 33.876 -€ 123.142
WSW en beschut werk Hulpmiddelen en diensten (WMO)
-€ 173.407
Baten programma 6
Samenkracht en burgerparticipatie € 413.917
Inkomensregelingen
€ 39.318 € 21.979 € 1.438.054 € 7.318
50
Begeleiding (WMO) WSW en beschut werk Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Financiën Realisatie programma 6 Bedragen in € 1.000 Taakveld
Exploitatie Lasten 6.1 6.21
6.3 6.4 6.5 6.60 6.711 6.712 6.713 6.751 6.752 6.762 6.791 6.792 6.811 6.812 6.821 6.822 Baten 6.1 6.21
6.3 6.4 6.60
Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Hulpmiddelen en diensten (WMO) Huishoudelijke hulp (WMO) Begeleiding (WMO) Dagbesteding (WMO) Jeugdhulp ambulant lokaal Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp met verblijf regionaal PGB WMO PGB Jeugd Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Jeugdbescherming Jeugdreclassering
Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Inkomensregelingen WSW en beschut werk Hulpmiddelen en diensten (WMO)
Gemeente Terschelling
Primitieve begroting 2025
Begroting na wijziging 2025
Realisatie 2025
Afwijking 2025
-778
-747
-998
-251
-71
-476
-345
131
-529 -278 -37 -193
-529 -278 -37 -193
-652 -173 -29 -343
-123 105 8 -150
-586
-586
-471
115
-57 -369 -1.084
-57 -369 -1.184
-24 -252 -230
33 117 954
-37
-37
-504
-467
-148
-148
-123
25
0 0 0
0 0 0
-35 -14 176
-35 -14 176
0
0
-6
-6
-47 -5 -4.219
-47 -5 -4.693
-34 0 -4.058
13 5 635
98
1.252
1.438
186
0
0
7
7
472 43 4
472 43 4
414 22 0
-58 -21 -4
51
Jaarrekening 2025 Taakveld
6.711
Mutaties reserves Toevoegingen 0.10
Huishoudelijke hulp (WMO)
Primitieve Begroting Realisatie Afwijking begroting na wijziging 2025 2025 2025 2025 39 39 39 0
Mutaties reserves
Onttrekkingen 0.10 Mutaties reserves
Totaal
656 -3.563
1.810 -2.883
1.921 -2.137
111 746
0 0
0 0
0 0
0 0
0 0
0 0
0 0
0 0
-3.563
-2.883
-2.137
746
Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Specifieke uitkering Opvang ontheemden Oekraïne In 2025 heeft de gemeente Terschelling een specifieke uitkering ontvangen voor de kosten van de opvang van Oekraïense vluchtelingen. In de voorgaande jaren bleek deze bijdrage steeds ruim voldoende om de gemaakte kosten te dekken. Daarom is in de bestuursrapportages op voorhand voorgesteld om een deel van de middelen vrij te laten vallen ten gunste van het resultaat. Achteraf blijkt echter dat de kosten in 2025 hoger uitvallen dan verwacht, waardoor een deel van de eerder vrijgevallen middelen alsnog ten laste gebracht moet worden van het resultaat. Taakveld 6.21 – Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo De toegang tot Wmo-voorzieningen is in 2025 conform verwachting verlopen. De vraag naar ondersteuning bleef stabiel, waarbij de nadruk lag op tijdige beoordeling en passende inzet van voorzieningen. Taakveld 6.3 – Inkomensregelingen In het kader van de Participatiewet zijn in 2025 meer uitkeringen verstrekt dan geraamd. De toename hangt samen met een stijging van het aantal inwoners dat een beroep doet op inkomensondersteuning. Taakveld 6.4 – WSW en beschut werk De voorlopige cijfers vallen lager uit dan begroot. In de tweede helft van 2025 is één beschutte werkplek ingevuld. Daarnaast zijn er minder trajecten ingezet dan eerder geprognosticeerd, wat leidt tot lagere uitgaven.
52
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025 Taakveld 6.60 – Hulpmiddelen en diensten (Wmo) Binnen de woonvoorzieningen is sprake van een hogere realisatie dan begroot. Er zijn diverse extra voorzieningen toegekend, waaronder trapliften en verschillende badkamerhulpmiddelen. Deze extra toekenningen zorgen voor een budgetoverschrijding binnen dit onderdeel. Taakveld 6.711 – Huishoudelijke hulp (Wmo) Het aantal cliënten met een voorziening voor huishoudelijke ondersteuning is sinds 2024 sterk afgenomen. Dit hangt deels samen met de beperkte capaciteit bij zorgaanbieders, waardoor minder nieuwe cliënten konden instromen. Taakveld 6.713 – Dagbesteding (Wmo) Het aantal cliënten dat gebruikmaakt van dagbesteding is gedaald van zeven eind 2024 naar drie eind 2025. Deze afname heeft geleid tot lagere uitgaven binnen dit taakveld. Taakveld 6.752 – Jeugdhulp ambulant regionaal Het aantal cliënten met een Jeugdwetvoorziening is dalende (zie tabel). Door deze afname is er ongeveer een half miljoen euro minder uitgegeven dan begroot. Dit resulteert in een aanzienlijk financieel voordeel binnen de jeugdhulp. Taakveld 6.811 – Beschermd wonen (Wmo) Het voordeel binnen dit taakveld komt voort uit de voordelige afrekeningen over 2024 en 2025 van centrumgemeente Leeuwarden. Hierdoor vallen de lasten lager uit dan geraamd.
Gemeente Terschelling
53
Jaarrekening 2025
2.7 Volksgezondheid en milieu Het programma volksgezondheid en milieu heeft als doel om zowel mens als milieu te beschermen en te bevorderen. In 2025 ligt de focus op het gebied van gezondheid onder andere op een integraal preventief gezondheidsbeleid en wordt er aandacht besteed aan inclusie en anti-discriminatie. Hierbij streven we naar een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen. Binnen het programma besteden we ook aandacht aan duurzaamheid en circulariteit. Het geactualiseerde uitvoeringsprogramma Terschelling Samen Duurzaam 2023-2026 vormt de basis voor de acties die het komende jaar genomen worden. Het belangrijkste doel van het programma is het reduceren van de CO2-uitstoot, wat in lijn is met de duurzaamheidsdoelstelling van het rijk. Om dit te bereiken, richten we ons onder andere op het verduurzamen van de bebouwde omgeving, het sluiten van kringlopen op het eiland en het bevorderen van participatie. Dit alles met als uitgangspunt een toekomstbestendige energie-infrastructuur op het eiland. Door deze acties te ondernemen, dragen we bij aan een gezonde leefomgeving voor mens en milieu en zetten we stappen richting een duurzame toekomst.
Integraal preventief gezondheidsbeleid Brede SPUK, Friza & GALA In 2025 is gewerkt aan de invulling van diverse regelingen vanuit rijk en provincie, die bedoeld zijn om welzijn en gezondheid van de bevolking te verbeteren en versterken. Om dit te realiseren is onder meer een Aanjager Friza aangesteld in 2025. Binnen Friza (Fries Integraal Zorg Akkoord) zijn twee transformatieplannen opgesteld, provinciebreed. Dit zijn het Transformatieplan Mentale gezondheid & veerkracht en het Transformatieplan Versterken sociale basis. Vanuit de thematiek van de Brede SPUK, Friza en GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) is in 2025 op Terschelling onder meer ingezet op valpreventie. De buurtsportcoach heeft hiervoor een training voor de lokale fysiotherapeuten georganiseerd, zodat zij de doelgroep gericht kunnen begeleiden. Dit krijgt een vervolg in 2026. In december 2024 is een training suïcidepreventie aangeboden aan professionals op het eiland. Dit thema heeft in 2025 een vervolg gekregen, onder meer via het organiseren van "Walk into the Light" is aandacht voor het onderwerp gevraagd. De mentale gezondheid van de jeugd op Terschelling staat onder druk en vraagt om gerichte aandacht in 2026. In 2025 zijn voorbereidingen getroffen voor het transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht en het versterken van de sociale basis.
In 2026 worden deze plannen verder opgepakt, mede op basis van een 0-meting die op Terschelling wordt uitgevoerd. Naar aanleiding van deze meting wordt een rapport opgesteld zodat er gericht en passend aan de transformatieplannen op Terschelling gewerkt kan worden. In 2025 is daarnaast gerealiseerd dat een belangrijk deel van de ondersteuning voor jeugd wordt vergoed door de zorgverzekeraar. Overige projecten die in 2025 gerealiseerd zijn vanuit preventief gezondheidsbeleid zijn projecten op het gebied van Laaggeletterdheid en subsidies voor onder meer Wereldlichtjesdag en een MUP (menstruatie-artikelen uitgiftepunt).
54
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Sociale veiligheid jeugd In de Begroting 2025 is geld beschikbaar gesteld voor het versterken van de sociale veiligheid van de eilander jeugd. Dit is in 2025 ingezet voor de realisatie van de functie "Aanjager Sociale veiligheid jeugd" binnen de ambtelijke organisatie en voor het verhogen van de subsidie aan Stichting Jeugdwerk Terschelling ten behoeve van de uitbreiding van de formatie aan jeugdwerkers. De Aanjager Sociale veiligheid jeugd is gestart in het najaar van 2025 en heeft zich onder meer gericht op het opstarten van de functie, het versterken van de uitvoering van Helder Terschelling, het organiseren van voorlichting over middelengebruik en vuurwerk en het coördineren en stimuleren van diverse projecten door eilander organisaties. Middels subsidies zijn onder meer voorlichting door Theater Smoar op het basisonderwijs, het realiseren van een moestuin door leerlingen van het VMBO het Schylger Jouw, het opleiden van een anti-pestcoördinator, leerlingenprojecten zoals een Escape Room en een film door leerlingen over het risico van mediagebruik gesteund. Een deel van de inzet van de Aanjager Sociale veiligheid jeugd is bekostigd vanuit gelden van het Fries Preventie Akkoord. Het Jaarplan Sociale veiligheid jeugd is inmiddels met de gemeenteraad gedeeld.
Helder Terschelling In 2025 is, mede door de inzet van de Aanjager Sociale veiligheid jeugd en het projectbureau TLC, ingezet op uitvoering van het preventieprogramma Helder Terschelling. Er is onder meer gesproken met de sportclubs over NIX18 en er is een cursus voor barvrijwilligers georganiseerd om hen te leren hoe hiermee om te gaan. Deze training, Instructie Verantwoord Alcoholschenken (IVA) werd goed bezocht door een gevarieerd gezelschap aan eilander vrijwilligers.
Huisartsenzorg De huisartsen krijgen geen vergoeding voor de beschikbaarheid tijdens avond-, nacht- en weekenduren. Dit in tegenstelling tot huisartsenpraktijken op de wal, die voor deze uren samenwerken in zogeheten Huisartsenposten (HAP’s). Deze situatie brengt de continuiteit van de eerste lijnszorg in gevaar. Op initiatief van Terschelling is in samenwerking met de huisartsen deze problematiek eerst bij de coördinerende zorgverzekeraar Zilveren Kruis aangekaart en na onvoldoende respons bij de Tweede Kamer. Mogelijk dat in 2026 dit leidt tot een adequate regeling.
Inclusie en anti-discriminatie In 2025 is door de beleidsadviseur volksgezondheid en een projectmedewerker vanuit TLC gestart met het opstellen van de LIA, de Lokale Inclusie Agenda. Dit project is nog niet afgerond en krijgt in 2026 een vervolg.
Verduurzamen gebouwde omgeving We breiden de subsidieregeling isolatie uit om circulair bouwen te stimuleren. Daarvan is al gebruik gemaakt, maar minder dan we hadden verwacht. Het afgelopen jaar hebben 33 inwoners van de subsidieregeling gebruik gemaakt om hun woning te verduurzamen.
Gemeente Terschelling
55
Jaarrekening 2025 We hebben een applicatie aangeschaft om inzicht te krijgen in hoeverre gebouwen zijn geïsoleerd en welk energielabel zij dan zouden hebben. Er wordt een stappenplan opgesteld voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Daarvoor is budget uit 2025 gereserveerd voor 2026. We hebben energiecoaches ingezet, die laagdrempelig voorlichting en advies kunnen geven. Het afgelopen jaar is gewerkt aan het opzetten van een nieuwe subsidieregeling. Waarmee we energiearmoede kunnen verminderen en eigenaren van woningen beneden een bepaalde WOZwaarde financieel ondersteunen met het isoleren van hun woning. Dat doen we met het Nationaal Isolatie Programma.
Kringlopen sluiten We zijn in 2025 verdergegaan met het sluiten van kringlopen in onder andere de bouw, de recreatiesector en de voedselketen. Begin 2026 is de rapportage van het project 'eten van eigen bodem' gepresenteerd aan een groot publiek met een diner. De initiatieven en ideeën die daar zijn opgehaald zullen in een vervolgtraject nader bestudeerd en uitgewerkt worden. Bij de herbouw van ’t Schylger Jouw wordt hergebruik van bouwmaterialen meegenomen. Met Island Woods heeft de gemeente een overeenkomst getekend waardoor het gebruik van eilander hout wordt gestimuleerd. Het onderzoek naar een warmtenet in West-Terschelling is afgerond. De uitkomst was helaas niet positief. Op dit moment is de haalbaarheid te onzeker.
We doen het samen Samen met eilanders, eilander ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partners hebben we gewerkt aan de verduurzaming van Terschelling. Binnen projecten uit de Regio Deal weten we elkaar te vinden. De Terschellinger ondernemersvereniging participeert in projecten als de bruisplek, circulair werkende ondernemers denken mee over een circulaire ambachtsroute, studenten van NHL Stenden doen onderzoek, maken prototypes of campagnemateriaal voor de ambachtsroute. De gemeente wordt via een project in de Regio Deal door Vereniging Circulair Fryslan geholpen het inkoop- en aanbestedingsbeleid zo in te richten dat hergebruik en duurzaamheid zwaarder meetellen.
Afvalsturing en Milieustraat Voor het inzamelen, het verwerken van de afvalstromen en de straatreiniging op Terschelling heeft de gemeente een doorlopende overeenkomst met Omrin. In 2024 is het raamcontract en de daarbij behorende prestatieovereenkomst voor 2025 tegen het licht gehouden. Het lopende prestatie contract is in 2025 uitgevoerd door Omrin. Samen met Omrin is in 2025 een start gemaakt met onderzoek naar de afvalstromen op Terschelling. Als onderdeel van de regiodeal is er een project gestart dat onderzoekt welke mogelijkheden er op Terschelling liggen voor circulaire afvalverwerking. Door meer in te zetten op circulaire afvalstromen, kan de stroom restafval voor de verbrandingsoven worden verminderd.
56
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025 Als eerste stap is er een plan opgesteld voor het uitbreiden van de scheidingsmogelijkheden op de milieustraat met 6 extra afvalstromen. De gemeenteraad heeft daar (in januari 2026) mee ingestemd
Riolering, beschermen volksgezondheid en het milieu De riolering draagt bij aan de volksgezondheid op Terschelling doordat het afvalwater wordt afgevoerd uit de bebouwde omgeving en wordt getransporteerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Daarnaast draagt de riolering bij aan het verminderen van de kans op wateroverlast door de afvoer van hemelwater. Tenslotte draagt de riolering bij aan het beschermen van het oppervlaktewater doordat het afvalwater wordt ingezameld. Om de riolering nu en in de toekomst goed te laten functioneren is in het water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp) Terschelling beschreven hoe de riolering wordt onderhouden. De werkzaamheden zijn onderverdeeld in: • Planvorming en onderzoek • Periodiek onderhoud • Verbetering en vervangingsmaatregelen. De in 2025 uitgevoerde werkzaamheden zijn beschreven in paragraaf 3.3 onderhoud kapitaalgoederen.
Beleidsindicatoren Volksgezondheid en Milieu Omvang huishoudelijk restafval (kg/inwoner) Hernieuwbare elektriciteit (in %) Bron: Waarstaatjegemeente.nl
Gemeente Terschelling
2024
2023
323 n.b.
334 n.b.
57
Jaarrekening 2025
Lasten programma 7
Begraafplaatsen en crematoria
-€ 1.254.105
Volksgezondheid
-€ 881.539
Milieubeheer Riolering -€ 65.335 -€ 434.015
Afval
-€ 837.674
Baten programma 7
€ 1.127.835
Riolering
€ 445.521
Afval € 61.998
Milieubeheer
€ 59.189
Volksgezondheid Begraafplaatsen en crematoria
€ 1.291.190
58
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Financiën Realisatie programma 7 Bedragen in € 1.000 Taakveld
Exploitatie Lasten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
Baten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
Mutaties reserves Toevoegingen 1.10
Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria
Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria
Mutaties reserves
Onttrekkingen 1.10 Mutaties reserves
Totaal
Primitieve begroting 2025
Begroting na wijziging 2025
Realisatie 2025
Afwijking 2025
-455 -761 -1.217 -678 -20
-454 -930 -1.217 -939 -20
-434 -882 -1.254 -838 -65
20 48 -37 101 -45
-3.131
-3.560
-3.473
87
74 940 1.218 197 11
74 1.360 1.138 197 21
62 1.291 1.128 446 59
-12 -69 -10 249 38
2.440 -691
2.790 -770
2.986 -487
196 283
0
0
-205
-205
0
0
-205
-205
-
190
190
-
0
190
190
-
-691
-580
-502
78
Taakveld 7.2 Riolering De post uitbestede werkzaamheden is lager uitgevallen dan begroot. Dit komt doordat het reinigen en inspecteren van de riolering vertraging heeft opgelopen en niet in 2025 is afgerond. De riolering was dermate vervuild dat de geplande dagproductie niet kon worden gehaald. De werkzaamheden lopen door in 2026 en de totale kosten zullen hoger uitvallen dan begroot. De post afschrijving is hoger uitgevallen dan begroot. Een aantal investeringen werden annuïtair afgeschreven in plaats van lineair. Dat is in 2025 gecorrigeerd. Om de financiële afschrijvingstermijn
Gemeente Terschelling
59
Jaarrekening 2025 in overeenstemming te brengen met de technische afschrijvingstermijn was een eenmalige extra afschrijving noodzakelijk. De nadelen worden enigszins gecompenseerd door een hogere opbrengst van het rioolrecht. Taakveld 7.4 Milieubeheer Het taakveld kent een behoorlijke onderschrijding . De bedoeling is om middels budget overheveling deze overschotten alsnog in te zetten voor duurzaamheid. We breiden de subsidieregeling isolatie uit om circulair bouwen te stimuleren. Daarvan is al gebruik gemaakt, maar minder dan we hadden verwacht. Om dit alsnog mogelijk te maken is er een voorstel gedaan om budget over te hevelen voor 2026. Er wordt een stappenplan opgesteld voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Daarvoor is budget uit 2025 gereserveerd voor 2026. In 2025 is de uitvoering van het gebouwenbeheerplan 2024-2028 gestart. In het eerste jaar is er voornamelijk nog onderhoud volgens het meerjaren onderhoudsplan uitgevoerd, daarom is het budget voor verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed nog niet benut. Vanaf 2026 komen ook de verduurzamingsprojecten uit het gebouwenbeheerplan in uitvoering, te beginnen met de verduurzaming van de gemeentewerf. Het voorstel is om budget over te hevelen voor verduurzaming van de gemeentewerf. Bij de verduurzaming van de gemeentewerf liggen er kansen voor het creëren van een energie-hub op het bedrijventerrein.
Door daar nu aandacht aan te besteden en een duurzaamheidsinvestering te doen, kan er een vliegwielwerking ontstaan voor het verduurzamen van het gehele bedrijventerrein en de geplande naastgelegen woonwijk.
60
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
2.8 Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing In 2025 is op verschillende beleidsterreinen verder gewerkt aan de uitvoering van de Omgevingswet en aan belangrijke ruimtelijke en maatschappelijke opgaven binnen de gemeente. De ontwikkeling van de omgevingsvisie en het omgevingsplan kreeg vorm met een sterke nadruk op participatie. Tegelijkertijd stond de organisatie voor uitdagingen in de uitvoering, onder andere binnen de VTH‑pool. Op het gebied van wonen zijn grote stappen gezet richting de ambitie om betaalbare woningen te realiseren, met voortgang in zowel particuliere initiatieven als grotere projecten zoals CNL, Zuidermiede en Halfweg. Daarnaast zijn beleidskaders geactualiseerd, zoals het standplaatsenbeleid, en is gewerkt aan strategische opgaven zoals de integrale waterveiligheid. Tot slot is binnen de verplichte basisregistraties, zoals BAG en BGT, conform planning gewerkt en voldoet de gemeente over 2025 aan de gestelde kwaliteitseisen.
Omgevingswet In 2025 hebben we verder gewerkt aan de instrumenten van de Omgevingswet waaronder omgevingsvisie en het omgevingsplan. Hierbij staat een integrale aanpak centraal en speelt participatie een belangrijke rol. De Omgevingswet de Wet kwaliteitsborging en de uitwerking daarvan heeft nog steeds een grote impact op de organisatie.
Omgevingsvisie afgerond in participatie met de eilanders
Omgevingsplan We hebben gewerkt aan het eerste deelplan (Midsland) van het nieuwe gebiedsdekkende omgevingsplan Het deelplan zullen we begin 2027 publiceren.
VTH-pool In 2025 is er opnieuw sprake geweest van een wisseling in leidinggevende. Dat is goed geweest voor de samenwerking. Wel is er ook nog het nodige gewisseld in de personele bezetting. Dat baart wel zorgen. Het is lastig om goed personeel te vinden. Vaak wordt dan gewerkt met mensen die we zelf moeten opleiden. De pool is dit jaar binnen het budget gebleven.
Betaalbaar wonen De ambitie is om 190 betaalbare woningen te realiseren tot 2031 (vanaf de start van het uitvoeringsprogramma 2019) en voorbereidingen te treffen voor nog eens 60 woningen tot 2030. Deze ambitie komt voort uit de Woonvisie, het uitvoeringsprogramma en het coalitieakkoord. Inmiddels zijn er ruim 200 woningen gerealiseerd/vergund/vergunning aangevraagd en in voorbereiding. Dat gebeurt via initiatieven van particulieren op basis van het beleidskader nieuwe woningen en via grotere projecten als CNL, Zuidermiede en Halfweg. Particuliere initiatieven – Er zijn ongeveer honderdentwee betaalbare woningen gerealiseerd/vergund en formele vergunning aangevraagd via de aanpak particuliere initiatieven
Gemeente Terschelling
61
Jaarrekening 2025 vanaf 2019 tot en met 2025. Daarnaast zijn er eind 2025 voor circa dertig woningen plannen in voorbereiding. CNL – Voor de invulling van deze locatie met sociale huurwoningen zijn dit jaar massastudies (hoeveelheid woningen met volumes (hoogte en breedte van de bebouwing op de kavel) van verschillende varianten gemaakt en aan de Raad voorgelegd. Daaruit is een voorkeursvariant gekomen die verder is uitgewerkt in een stedenbouwkundige opzet, in nauwe samenwerking met WoonFriesland. Deze opzet is gepresenteerd aan de buurt tijdens een inloopbijeenkomst in het najaar. Er komen 19 sociale huurwoningen, waarvan er 8 levensloopbestendig worden gebouwd. De plannen zijn enthousiast ontvangen. In 2026 wordt de planologische procedure en de sloop voorbereid. Na het bouwrijp maken in 2027 wordt oplevering voorzien in 2028. Zuidermiede – De plannen voor Zuidermiede zijn in 2025 afgerond. Er ligt een stedenbouwkundig ontwerp met een invulling van 10 sociale huurwoningen van WoonFriesland. De woningen zijn bedoeld voor kleine gezinnen; zowel starters als doorstromers kunnen er terecht. Eind 2025 is het ontwerp omgevingsplan vrijgegeven voor inspraak en gepubliceerd. Zienswijzen hierop zullen verwerkt worden en voorgelegd aan de Raad om tot een definitief omgevingsplan te komen in 2026. Verwachting is dat deze woningen eind 2027 kunnen worden opgeleverd.
Daarvoor zal de kavel nog bouwrijp gemaakt moeten worden door de Gemeente. Halfweg – Met ontwikkelaar SmartBuilds is gewerkt aan een stedenbouwkundige opzet voor een plan met 40 midden huurwoningen op de kavel in Halfweg. Het betreft modulaire bouw, of zogenaamde flexwoningen; ze staan er in principe 40 jaar. Daarna worden ze, indien dat gewenst is, weggehaald door de ontwikkelaar. De eerste ruimtelijke onderzoeken zijn uitgevoerd, waaronder stikstof, flora en fauna en hindercontouren. Er is ook een start gemaakt met het opstellen van een beeldkwaliteitsplan. Parallel is gewerkt aan een business-case waarbij SmartBuilds de grond huurt van de Gemeente voor 40 jaar. De Gemeente zorgt voor het bouw- en woonrijp maken en Smartbuilds voor de bouw en het beheer van de woningen. Met een aanvullende dekking vanuit Rijkssubsidies lijkt het plan financieel haalbaar. De plannen zijn begin oktober op een inloopbijeenkomst gepresenteerd aan de buurt en andere belangstellenden. Hierop zijn de nodige reacties gekomen vanuit de buurt. Besluitvorming over de volgende fase van dit plan (contractfase) vindt in 2026 plaats.
Standplaatsenbeleid Het concept-ontwerpbeleidskader standplaatsen is gereed en dient ter vervanging van het beleid uit 2016. Hierover zal in 2026 een besluit worden genomen door de de raad. Vervolgens zullen er beleidsregels worden opgesteld zodat er in 2027 vergunningen kunnen worden verleend conform deze regels.
Integrale waterveiligheidstrategie In 2025 hebben we gewerkt aan het opstellen van een plan van aanpak voor het uitwerken van het gekozen ambitieniveau van de integrale waterveiligheidstrategie. Deze strategie is opgesteld vanuit een opgave genoemd in het Deltaprogramma 2021.
Geo-informatie BAG BGT De gemeente is de bronhouder voor diverse verplichte basisregistraties. Zo ook voor Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). Deze
62
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025 registraties dienen aan de vereiste kwaliteit te voldoen. Hier wordt door het ministerie van BZK op toegezien middels verplichte verantwoording. Het bijhouden van de BAG wordt grotendeels door de gemeente zelf uitgevoerd. Voor de BGT geldt dat, via het samenwerkingsverband de Waddeneilanden, de meeste werkzaamheden belegd zijn bij de gemeente Leeuwarden. In 2025 zijn de werkzaamheden volgens plan uitgevoerd en over 2025 voldoet de gemeente aan de gestelde kwaliteitseisen. Beleidsindicatoren Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening 2025 en Stedelijke vernieuwing Gemiddelde WOZ waarde (x € 1.000) 476 Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen) n.b. Demografische druk (in %) 71,4 Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €) 859 Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €) 859
Gemeente Terschelling
2024 459 3,0 72,3 835 835
63
Jaarrekening 2025
Lasten programma 8
Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen)
-€ 1.499.109
Ruimte en leefomgeving -€ 1.667
Wonen en bouwen
-€ 313.728
Baten programma 8
€ 678.184 1
64
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Financiën Realisatie programma 8 Bedragen in € 1.000 Taakveld
Exploitatie Lasten 8.1 8.2 8.3
Baten 8.3
Mutaties reserves Toevoegingen 1.10
Primitieve begroting 2025
Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie Wonen en bouwen
Wonen en bouwen
Mutaties reserves
Onttrekkingen 1.10 Mutaties reserves
Totaal
Begroting na wijziging 2025
Realisatie 2025
Afwijking 2025
-422
-422
-314
108
-8 -1.426
-6 -1.611
-2 -1.499
4 112
-1.856
-2.039
-1.815
224
1.076
1.080
678
-402
1.076 -780
1.080 -959
678 -1.137
-402 -178
0
0
-210
-210
0
0
-210
-210
-
153
153
0
0
153
153
0
-780
-806
-1.193
-387
Taakveld 8.1 Ruimte en leefomgeving Veel geplande projecten zijn niet tot uitvoering gekomen in 2025. Deze lopen door in 2026 waar dan ook de kosten worden gemaakt. Denk hierbij o.a. aan CNL-locatie, Halfweg en nog steeds Zuidemiede. Het voorstel is dan om dit restant over te hevelen naar 2026. Taakveld 8.3 Wonen en bouwen De geplande incidentele verkoop van huize Kaars is niet gerealiseerd in 2025 en is daarmee de belangrijkste oorzaak van het negatieve saldo aan de batenkant op wonen en bouwen. Daarnaast is er een stijging van de WABO leges met € 45.000 die dragen op positieve wijze bij aan het saldo.
Gemeente Terschelling
65
Jaarrekening 2025
3. Paragrafen
66
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
3.1 Lokale heffingen Lokale Heffingen Inleiding Om gemeentelijke taken uit te kunnen voeren zijn de lokale heffingen onmisbaar. In deze paragraaf geven we inzicht in de gerealiseerde inkomsten van de belastingen en rechten in 2025 en de oorzaken van de afwijkingen ten opzichte van de begroting. Ook geven we inzicht in de kostendekkendheid van de bestemmingsheffingen en rechten. Wij gebruiken hiervoor sinds 2025 o.a. een software programma. Op basis van de inkomsten en uitgaven uit de financiële administratie wordt dan een percentage van de kostendekkendheid berekend. De eerste resultaten van dit onderzoek zijn opgenomen bij de relevante toelichting per belastingsoort. De komende jaren werken wij aan een verdere detaillering en verbetering van het inzicht in deze gegevens. Er is een overzicht opgenomen van de ontwikkeling van de lokale lastendruk per huishouden en een beschrijving van de uitvoering van de Wet WOZ in 2025 in deze paragraaf. Tenslotte geven we inzicht in het uitgevoerde kwijtscheldingsbeleid. Bevoegdheden De bevoegdheid tot het invoeren/wijzigen/afschaffen van de gemeentelijke lokale heffingen ligt bij de gemeenteraad. De Gemeentewet geeft een limitatieve opsomming van de belastingen en rechten die een gemeente kan heffen. Alle lokale heffingen worden vastgelegd in de door de gemeenteraad vastgestelde belastingverordeningen en tarieventabellen.
Deze worden jaarlijks opnieuw vastgesteld, op basis van de begroting voor het komende jaar. Toelichting op de lokale heffingen Bij lokale heffingen maken we onderscheid in belastingen, rechten en bestemmingsheffingen. Belastingen zijn heffingen zonder direct aanwijsbare tegenprestatie van de gemeente. De opbrengst komt ten gunste van de algemene middelen en is vrij besteedbaar. Het gaat dan om: onroerende zaakbelasting, precariobelasting, toeristenbelasting en forensenbelasting. Rechten zijn vergoedingen die de gemeente vraagt voor de gevraagde dienstverlening. De opbrengst van rechten mag niet hoger zijn dan de kosten die de gemeente maakt in de uitvoering van die dienstverlening. Onder rechten vallen de leges, grafrechten en reinigingsrechten. Een bestemmingsheffing is ook een maximaal kostendekkende heffing, maar bij deze heffing mag de opbrengst alleen ten gunste komen van de kosten die voor de specifieke collectieve voorziening worden gemaakt, zoals de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Inkomsten in 2025 In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de begrote inkomsten en de werkelijke inkomsten in 2025. In de paragraaf Toelichting per belastingsoort staat per soort aangegeven wat de oorzaak van de afwijking ten opzichte van de begroting 2025 is.
Gemeente Terschelling
67
Jaarrekening 2025 Lokale heffingen
Begrote inkomsten 2025
Werkelijke inkomsten 2025
Verschil in €
Verschil in %
In € 1.000 onroerende zaakbelasting -eigenaar woning -eigenaar niet-woning -gebruiker niet-woning afvalstoffenheffing rioolheffing precariobelasting toeristenbelasting forensenbelasting
1.559 833 433 1.055 940 130 4.345 1.006
1.539 951 601 1.023 959 126 3.858 1.042
-20 118 168 -32 19 -4 -487 36
1% 14% 39% -3% 2% -3% -11% 4%
grafrechten leges burgerlijke stand, burgerzaken en APV vergunningen leges omgevingsvergunningen
20 120
18 160
-2 40
-10% 33%
140
182
42
30%
Totaal
10.581
10.459
-122
-1%
68
Gemeente Terschelling
Jaarrekening 2025
Toelichting per belastingsoort OZB Onroerende zaakbelasting De grondslag van de onroerende zaakbelasting is de WOZ-waarde van een woning of niet-woning. De eigenaren en gebruikers van een object betalen deze onroerende zaakbelasting. De peildatum waarop de WOZ-waarde wordt gebaseerd ligt op 1 januari van het voorgaande jaar. De waardebepaling van woningen wordt gebaseerd op de prijs waarvoor vergelijkbare woningen zijn verkocht rond deze peildatum. Tarieven Onroerende zaakbelasting (OZB) Eigenaar Woning Eigenaar Niet-woning Gebruiker Niet-woning
2025
2024
0,085% 0,417% 0,328%
0,088% 0,375% 0,295%
De totale inkomsten van de onroerende zaakbelasting komen hoger uit dan begroot. Het gaat om een totaalbedrag van € 266.000. De inkomsten OZB-woningen liggen in lijn met de begrote inkomsten De totale WOZ-waarde van woningen, en met name recreatiewoningen, steeg nog steeds in 2025. De stijging was in lijn waar rekening mee was gehouden bij het vaststellen van de definitieve OZB-tarieven voor 2025. De totale WOZ-waarde van de niet-woningen kwam daarentegen wat hoger uit dan was berekend bij het vaststellen van het OZB-tarief voor 2025. Dat wordt veroorzaakt door een correctie in 2024 van een object dat als woning moest worden aangeslagen, terwijl hier (ten onrechte) het nietwoning tarief werd berekend. Deze correctie is doorgevoerd in 2024 en het negatieve effect is te hoog ingeschat op de begrote inkomsten voor 2025. Eveneens waren nog niet alle niet-woningen van een WOZ-waarde en een aanslag OZB voorzien voor 2025, zoals een groot deel van de categorie recreatieterreinen. De herwaardering van de recreatieterreinen over belastingjaar 2024 is uitgevoerd en opgelegd in 2025. De herwaardering voor 2025 wordt in 2026 uitgevoerd. Met deze inkomsten over een eerder jaar is onvoldoende rekening gehouden bij het bepalen van de begrote inkomsten voor 2025.