accountantsverslag jaarrekening Terschelling 2025 Accountant (ingekomen stuk C)
Tekst van het document
Accountantsverslag 2025 Gemeente Terschelling
2 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Aan de raadsleden van gemeente Terschelling Burg van Heusdenweg 10a 8881 EB WEST-TERSCHELLING Fryslân 5 mei 2025
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening van uw gemeente voor het boekjaar dat eindigt op 31 december 2025. We hebben onze werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2025 en onze overeenkomst. Onze bevindingen en aanbevelingen zijn open en constructief besproken met de ambtelijke organisatie, de portefeuillehouder Financiën en met de Auditcommissie.
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Het accountantsverslag begint met een samenvatting van onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen. Daarna gaan wij in op de reikwijdte van onze controle, de diepgang waarmee wij gecontroleerd hebben en tot welke oordeel wij gekomen zijn. Vervolgens geven wij onze visie op de informatiewaarde en leesbaarheid van de paragrafen en de programmaverantwoording.
bevindingen hebben opgenomen over een aantal wettelijk verplichte onderwerpen, zoals Sisa, WNT en onze onafhankelijkheid. In de bijlage hebben we ook enkele actuele ontwikkelingen gegeven die voor u van belang kunnen zijn. Dit accountantsverslag is opgezet als interactief document waar u eenvoudig doorheen kunt navigeren door op de menuopties aan de linkerzijde of de onderstreepte woorden te klikken. Wij vragen u terughoudend te zijn met het printen van het accountantsverslag. Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking die we ervaren hebben. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen.
Nadat wij onze analyse hebben gegeven van de financiële positie van uw gemeente, gaan wij in meer detail in op de belangrijkste bevindingen uit onze controlewerkzaamheden. Dit doen wij langs de drie domeinen fysiek, sociaal en bedrijfsvoering.
Met vriendelijke groet, ETL Assurance & Overheidsaccountants B.V.
Vervolgens geven wij op hoofdlijnen ons beeld van de interne beheersing van uw organisatie en gaan we dieper in op de speerpunten die u ons heeft meegegeven tijdens de controle We sluiten het accountantsverslag af met bijlagen waarin we
R.F.C.W. Lozekoot RA
3 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
We hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven bij de jaarrekening van uw gemeente. Dat betekent dat wij van mening zijn dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheids-verantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. De tolerantie voor fouten die wij bij de controle hebben gehanteerd bedraagt (afgerond) EUR 544.000. Geen fouten en onzekerheden in de jaarrekening Tijdens onze controle, hebben wij diverse correctievoorstellen gedaan. Alle correcties zijn hierbij doorgevoerd en ook zijn er geen onzekerheden vastgesteld in de controle. Daardoor zijn er in ons controleoordeel geen ongecorrigeerde fouten of onzekerheden aanwezig zijn. Informatiewaarde van de programmaverantwoording kan beter Wij zien allereerst dat de teksten in de programmaverantwoording duidelijk zijn. Uitgevoerde activiteiten worden uitvoerig beschreven. We missen daarentegen een duidelijke vertaling naar maatschappelijke doelen. Het zou de raad helpen wanneer de P&C cyclus hier meer op zou worden ingericht.
Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat ze voldoen aan het BBV en aan uw eigen financiële verordening. We zien wel nog verschillende mogelijkheden om de informatiewaarde te versterken. Naar onze mening ontbreekt het op een aantal punten nog wel aan een toereikende koppeling tussen de uitgangspunten van het beleid en de realisatie gedurende het jaar. Met andere woorden: wat stond er in de betreffende paragraaf in de begroting en wat is er uiteindelijk in de praktijk van terecht gekomen? Financiële positie van uw gemeente verdient aandacht Uit onze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente op dit moment voldoende is maar met het oog op de komende investeringen, zal dit waarschijnlijk niet het geval blijven. De benodigde reguliere investeringen, zoals de scholen, zullen al zwaar drukken op de exploitatie van Terschelling. Daarbij komt de investering in de haven, waarvan de omvang van de investering voor de gemeente vooralsnog onzeker is. Wel is duidelijk dat de omvang in vergelijking met de exploitatie van de gemeente grote impact zal hebben. De gemeente heeft nog wel ruimte om de belastingen te verhogen. Dit zal echter waarschijnlijk niet genoeg zijn om de toenemende kapitaallasten te dekken. De belangrijkste uitdaging voor Terschelling zal, dan ook zijn om de begroting in een structureel evenwicht te brengen.
Daarnaast brengt een hoge schuldenlast ook risico’s met zich mee. Het maakt de gemeente minder flexibel.
4 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Jaarafsluiting We hebben de controle op een goede manier kunnen uitvoeren. Hoewel er tijdens te controle nog geen manager van uw team financiën aanwezig was, heeft het team financiën ons een goed jaarrekeningdossier kunnen aanleveren. Nadat we vorig jaar een uitdagender proces hebben gehad, zien we de ontwikkeling goed terug. Geen indicaties voor fraude Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voortgekomen voor fraude. Schattingen door het college zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de waardering van de (im)materiële vaste activa en de grondexploitaties. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt beoordeeld en allemaal als evenwichtig aangemerkt.
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Onze bevindingen In het fysiek domein is het belangrijkste aandachtspunt de op handen zijnde investeringen. Naast de financiële uitdagingen zal dit de komende jaren ook veel vragen van uw ambtelijke organisatie. Om de risico’s beheerst te houden, moeten ambities daarom ook afgezet worden tegen de ambtelijke capaciteit. Voor het sociaal domein is de afhankelijkheid van de Dienst groot. Wij adviseren u om de afspraken met de Dienst aan te scherpen zodat de
verantwoording eerder beschikbaar is en de jaarrekeningcontrole eerder afgerond kant worden.
De salarisverwerking is uitbesteed aan de gemeente Texel. Door de invoering van een nieuw softwarepakket zijn problemen ontstaan met de administratie. Medewerkers van de gemeente Terschelling hebben ook uitdagingen gekend om deze invoering goed vorm te geven. Dit laat zien dat ook bij uitbestede processen, goede controle en beheersing altijd noodzakelijk is. De pensioenvoorziening voor wethouders zal per 1-1-2028 worden overgedragen aan het ABP. De gemeente heeft daarom de hoogte van deze pensioenvoorziening in de jaarrekening bepaald op basis van de grondslagen van het ABP.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel
5
De reikwijdte van onze controle U heeft ons verzocht om de jaarrekening 2025 van uw gemeente te controleren. De jaarstukken bestaan uit meerdere onderdelen, welke wij niet allemaal met dezelfde diepgang controleren. In het auditplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle.
Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het auditplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting opgenomen op welke wijze wij de verschillende onderdelen van de jaarstukken in onze controle hebben betrokken.
Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Jaarstukken Gemeente Terschelling Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Jaarverslag
Jaarrekening
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
Programmaverantwoording
Paragrafen
Balans, overzicht van baten en lasten en toelichting
Rechtmatigheidsverantwoording
WNT-bijlage
SiSa-bijlage
Bijlage taakvelden
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Van deze onderdelen van het jaarverslag stellen wij vast dat deze niet strijdig zijn met de jaarrekening
Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
6
Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle U bepaalt binnen de wettelijke kaders welke goedkeuringstoleranties wij hanteren. Op grond van het BADO bedraagt deze tolerantie maximaal 2% van de totale lasten. U heeft ons gevraagd om deze maximale tolerantie te gebruiken bij onze werkzaamheden. De relatie tussen de goedkeuringstolerantie, eventueel geconstateerde afwijkingen en ons oordeel staat in tabel rechts van deze pagina aangegeven. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten en werkelijke dotaties aan de reserves, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. Dit hebben wij samengevat in onderstaande grafiek.
Rapporteringstolerantie De rapporteringstolerantie is de grens waarboven wij gevonden afwijkingen in dit accountantsverslag aan u rapporteren. U heeft de rapporteringstolerantie vastgesteld op 0,1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves. Voor 2025 is dit EUR 35.000.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
7
Wij geven een goedkeurend oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening Ons oordeel bij uw jaarrekening Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie. Alle bevindingen zijn gecorrigeerd Bij onze controle zijn diverse bevindingen geconstateerd en deze zijn allemaal gecorrigeerd. Hiermee zijn er dus geen fouten meer in de jaarrekening aanwezig. Ook zijn er geen onzekerheden in de jaarrekening. Veel gemeenten hebben onzekerheden op het gebied van het sociaal domein. Terschelling heeft alle werkzaamheden hiervoor echter uitbesteed aan de dienst Noardwest Fryslân. Onzekerheden met betrekking tot prestatielevering van zorg, worden daarom niet meegeteld voor de jaarrekening van Terschelling.
8 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording In de tabel hieronder hebben wij ons mening gegeven over de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording. . Proces
Daarnaast hebben wij beoordeeld of de programmaverantwoording in overeenstemming is met de jaarrekening en voldoet aan alle eisen die het BBV eraan stelt.
Status
Belangrijkste reden classificatie niet-groen
• Teksten zijn in begrijpelijke taal geschreven en veel zaken worden in voldoende detail beschreven. Het is helder welke werkzaamheden de gemeente heeft uitgevoerd. • De koppeling tussen de begroting en de jaarrekening kan verder versterkt worden. Het is nu moeilijk om op basis van de jaarrekening te lezen welke beleidsvoornemens in de begroting aanwezig waren en in welke mate deze gehaald zijn.
Informatiewaarde
• De programmaverantwoording bevat een duidelijke uitwerking van de uitgevoerd activiteiten. • Er mist een zichtbaar verband tussen beleidsvoornemens, concrete doelstellingen, maatschappelijke effecten en de gekozen indicatoren. De programmaverantwoording is nu voornamelijk een opsomming van activiteiten en minder in bereikte maatschappelijke doelstellingen. De positie van de gemeenteraad kan versterkt worden door meer focus aan te brengen op de maatschappelijke doelstellingen en door deze meetbaar te maken.
Overeenstemming met jaarrekening
Overeenstemming met het BBV
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording
Leesbaarheid
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie
9 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen In onze visie vormen de paragrafen een belangrijk onderdeel voor de raad om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. In deze paragrafen moet het college verantwoording afleggen over een aantal belangrijke beleidsmatige onderwerpen die dwars door de programma’s heen snijden. Daarom geven wij ook ten aanzien van de paragrafen ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde. Tevens beoordelen we of de paragrafen in overeenstemming zijn met de jaarrekening en voldoen aan alle eisen die het BBV aan de paragrafen stelt. Dit hebben wij per paragraaf gedaan. Op de volgende pagina’s hebben wij onze ons mening gegeven over de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording. Wij bevelen u aan om ook onze signaleringen ten aanzien van de paragrafen mee te nemen bij de verdere ontwikkeling van uw P&C documenten.
Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde in basis voldoen aan de wet- en regelgeving. Over het algemeen bevatten de paragrafen veel feitelijke informatie die op een inzichtelijke wijze wordt gepresenteerd.
Daarnaast hebben wij kritisch gekeken naar verdere verbetermogelijkheden van uw paragrafen. We zien dat vaak een nadere duiding van deze gegevens versterkt kan worden. De feitelijke gegevens kunnen voorzien worden van duiding van het lokaal gevoerde beleid en de gevolgen die de uitkomsten van het jaar hebben op de gemeente. Op de volgende pagina’s hebben we daarom veel paragrafen oranje gecodeerd, dit betekent dat de paragrafen wel voldoen maar dat we verbetermogelijkheden zien. Samenvattend komen wij tot de volgende aanbevelingen om de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen te verbeteren:: • Versterk de koppeling tussen de paragrafen in de begroting en de paragrafen in de jaarrekening; • Leg de inhoud van de paragrafen niet alleen langs de meetlat van het BBV, maar bedenk ook welke informatiebehoefte er nu echt is. De raad kan aangeven welke informatie ze nodig hebben om hun rol goed te kunnen uitvoeren. Hierbij kan het helpen als de informatie op uitkomsten gericht is en niet op uitvoering. • Maak meer gebruik van grafieken en infographics of andere beeldende presentatievormen.
10 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces
Jaarrekening
Status
Belangrijkste reden classificatie niet-groen
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Lokale heffingen
•
De paragraaf bevat veel standaarduitleg over de wet- en regelgeving en gaat slechts in beperkte mate in op het beleid ten aanzien van lokale heffingen.
Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
• Een goede kwalitatieve duiding van de risico’s kan aangescherpt worden. Overigens hebben wij begrepen dat de nieuwe nota risicomanagement in ontwikkeling is. Deze zal dit aandachtspunt adresseren. • Beperkte (grafische) analyse van de verplichte kengetallen vanuit het BBV, hierbij kan gedacht worden aan het verloop over de jaren of de kengetallen afgezet tegen de normen van de provincie. De kengetallen worden wel genoemd maar er wordt beperkt ingegaan op de mate waarin deze nu voldoen aan de normen die de gemeente zelf acceptabel acht. •
Onderhoud kapitaalgoederen
Interne beheersing
Het BBV schrijft voor dat per soort kapitaalgoed het beleidskader en de daaruit volgende consequenties worden genoemd. Dit kan scherper worden ingevuld. • De financiële resultaten zijn opgenomen maar hierbij is geen duiding van de verschillen tussen begroting realisatie opgenomen.
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie
Bijlagen
Bijlagen
11 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces
Jaarrekening
Status
Belangrijkste reden classificatie niet-groen
Jaarrekening Financiering
Bedrijfsvoering
Verbonden partijen
Grondbeleid
Openbaarheid
• Een analyse van de (toekomstige) financieringsbehoefte ontbreekt. Juist voor de gemeente Terschelling is een duiding hiervan van groot belang.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie
•
De paragraaf bevat een duidelijke analyse van de meest urgente zaken die spelen op het gebied van bedrijfsvoering. • Het BBV schrijft voor dat het financieel belang van de gemeente in de verbonden verbonden partijen is opgenomen, dit ontbreekt. • Het BBV verplicht dat financiële risico’s voor de gemeente moeten worden opgenomen. We adviseren u om op dit gebied de paragraaf verbonden partijen aan te scherpen.
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie
Bijlagen
Bijlagen
12 Samenvatting
Samenvatting
Onze analyse van uw financiële positie
Jaarrekening
In onze controleverklaring moeten wij expliciet aandacht besteden aan de geschiktheid van de door het college gehanteerde en onderbouwde veronderstellingen inzake het opvangen van financiële risico’s in relatie tot de financiële positie.
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen
Om aan deze eis te voldoen hebben wij onder andere kennis genomen van de in jaarstukken opgenomen paragraaf “Weerstandsvermogen”, waarin het college de relatie heeft gelegd tussen de onderkende risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen Ten aanzien van deze analyse hebben wij overwogen of deze alle relevante informatie bevat waarvan wij als gevolg van de controle van de jaarrekening kennis hebben. Ons beeld van deze paragraaf hebben we eerder al gegeven. Een nadere analyse van uw weerstandsvermogen hebben we op deze pagina gegeven.
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Daarnaast hebben wij vastgesteld of de volgens het BBV verplichte financiële kengetallen in lijn liggen met de gangbare normen. In de grafieken op deze en de volgende pagina’s hebben we een overzicht opgenomen van de kengetallen die verplicht in de jaarrekening van uw gemeente moeten worden opgenomen. Deze hebben we afgezet tegen de waarden van de ratio’s van de gemeente over de afgelopen vier jaar, maar ook tegen de gemiddelde omvang van andere gemeenten met uw omvang en met Nederland als geheel. Uit deze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel voldoende is. Tegelijkertijd weten we ook dat met de ontwikkelingen die op de gemeente afkomen, er veel druk op de gemeentelijke financiën zullen gaan ontstaan
Hierna hebben wij onze constatering per kengetal nader geduid.
Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente schommelt de afgelopen jaren tussen de 30% en 35%. Dit is ongeveer in lijn met het landelijk gemiddelde en zit u ook in de middelste risicocategorie, zoals aangemerkt in het provinciaal toezicht. De solvabiliteit is de verhouding tussen de reserves en de totale balans. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe financieel gezonder een gemeente is. Bij dit beeld hoort de nuance dat de gemeente Terschelling grote investeringsopgaven heeft. De solvabiliteit zal daarom de komende jaren sterk onder druk komen te staan. Een belangrijke vraag is daarom, welke solvabiliteit voor de gemeente acceptabel is. Voor het formuleren van deze norm kunt u bijvoorbeeld de provinciale risico categorieën gebruiken. En dit vervolgens vertalen naar investeringsruimte.
13 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Onze analyse van uw financiële positie Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote De netto schuldquote van uw gemeente is in 2025 sterk gedaald naar een niveau rond de 5%. Vanuit haar toezichthoudende taak acht de provincie een (gecorrigeerd) netto schuldquote die lager is dan 90% als minst risicovol. Voor beide ratio’s voldoet uw gemeente hier ruimschoots aan. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van andere gemeenten met uw omvang, is uw netto-schuldquote aanmerkelijk lager. Ook dit houdt voor een belangrijk deel verband met het relatieve hoge ambitieniveau dat u heeft.
Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Om de ambities en investeringen te financieren wordt verwacht dat er in de komende jaren nieuwe leningen aangetrokken moeten worden. In de komende jaren zal de netto-schuldquote dan ook sterk stijgen. Op basis van de huidige situatie is zichtbaar dat de gemeente in basis een goede positie heeft om de netto schuldquote op te laten lopen. Wel is de omvang van de voorgenomen investeringen zo groot dat het belangrijk is om vast te stellen welke omvang van de netto schuldquote acceptabel is voor Terschelling.
14 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze analyse van uw financiële positie Grondbeleid De gemeente Terschelling heeft geen actieve grondexploitaties. Daarom is dit kengetal 0%. Grondexploitaties leveren voor gemeenten over het algemeen financiële risico’s op. Daarom is een lager percentage gunstig voor de financiële positie. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte is net als vorig jaar positief. Dit houdt in dat de structurele lasten kunnen worden gedekt door structurele baten. Er een feitelijk sprake is van een overschot in de exploitatie in 2025 nadat alle incidentele resultaten zijn geëlimineerd. Dit is voor de provincie een belangrijk uitgangspunt bij de uitvoering van haar toezichthoudende taak.
De verhouding tussen structurele baten en lasten, is voor de gemeente Terschelling voor de komende jaren de grootste uitdaging. Met grote investeringen, in onder anderen de havenkade, ontstaan er rentekosten en afschrijvingslasten. Deze zullen op uw exploitatie gaan drukken waardoor er structureel hogere kosten zullen ontstaan. De vraag hoe baten en lasten in balans gebracht moeten gaan worden is dan ook van groot belang voor de financiële gezondheid van de gemeente. Hoe dit kengetal er op dit moment uitziet, is dus heel anders dan hoe deze er over een aantal jaar uit kan zien. Voor de uitdagingen waar de gemeente Terschelling op dit moment voor staat, is de ontwikkeling van structurele baten en lasten op dit moment dan ook van groot belang.
15 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Onze analyse van uw financiële positie Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit wordt berekend als de verhouding tussen de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden met een eigen woning in uw gemeente en de landelijke gemiddelde woonlasten voor hetzelfde huishouden over het laatst bekende begrotingsjaar. Hiervoor hebben wij 2023, het meest recente beschikbare jaar, gebruikt. Om de berekeningen te maken hebben wij de definities aangehouden van het kennisinstituut Coelo. Dit instituut gaat voor de bepaling van het gemiddelde bedrag aan OZB uit van de gemiddelde WOZ waarde van een koopwoning in uw gemeente. Dit is een andere berekeningswijze dan die u zelf hanteert, waardoor de uitkomsten van dit kengetal verschillen. Wij gebruiken de definitie van Coelo om aan te sluiten bij de informatie die openbaar gemaakt is door het CBS.
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
De omvang van de belastingcapaciteit in uw gemeente is relatief laag. Dit is gunstig voor het beschouwen van uw financiële positie. De gemeente heeft immers nog de mogelijkheid om de belasting en daarmee de inkomsten te verhogen. Dit kengetal ziet toe op de belastingen voor huishoudens, omdat dit voor de meeste Nederlandse gemeenten de belangrijkste inkomstenbron is. Voor de gemeente Terschelling geld echter ook dat toeristenbelasting van groot financieel belang is. De gemeente Terschelling heeft daarom nog een extra “knop om aan te draaien”. Voor deze inkomstenbron lopen de tarieven tussen gemeente overigens sterk uiteen. Een goede vergelijking tussen gemeenten is daarom moeilijk. Daarnaast is het voor de toeristenbelasting moeilijk vast te stellen hoe het aantal toeristen zich de komende jaren zal ontwikkelen. De inkomsten uit toeristenbelasting zijn daarom
risicovoller dan die uit overige belastingen. Dit is belangrijk om in overweging te nemen wanneer u deze inkomstenbron wilt inzetten bij toekomstige investeringen. De analyse van de belastingcapaciteit gaat over de financiële gezondheid van de gemeente. Of het verhogen van de belastingen wenselijk is echter een politieke discussie. Deze afweging is altijd aan de gemeenteraad.
16 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze analyse van uw weerstandsvermogen In de paragraaf Weerstandsvermogen is door het college een analyse gemaakt van het weerstandsvermogen van uw gemeente per 31 december 2025. Eerder in dit rapport hebben wij een aangegeven hoe wij aankijken tegen de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragraaf Weerstandvermogen. In deze paragraaf gaan we dieper in op de analyse die door het college gemaakt is. Weerstandscapaciteit De benodigde weerstandscapaciteit van uw gemeente is een opstelsom van alle risico’s die Terschelling loopt. Hierbij valt allereerst op hoe lastig het is om de juiste risico’s te voorspellen en hier een bedrag aan te hangen. Voor grotere gemeenten is dit makkelijker. Zij hebben bijvoorbeeld een constantere instroom in de jeugdzorg. Voor Terschelling echter, kan een enkele dure cliënt al grote gevolgen voor de financiële positie hebben. Vanwege de kleine omvang van Terschelling, is de inschatting van risico’s daarom dus moeilijker. Daarnaast is het herstel van de havenkade van grote impact op de gemeentelijke financiën. Kosten die hiermee samenhangen hebben niet direct impact op de weerstandscapaciteit van de gemeente. De huidige berekening van de benodigde weerstandscapaciteit moet echter altijd in het licht gezien worden van deze ontwikkeling.
Daarnaast zijn de ontwikkeling van de middelbare school en de benodigde investeringen in de riolering investeringen die op de gemeente afkomen. Uw weerstandsvermogen nader geanalyseerd Het weerstandsvermogen is de omvang van uw algemene reserve in verhouding tot de weerstandscapaciteit. Uw weerstandsvermogen is met 1,31 hoger dan de eerder genoemde benodigde weerstandscapaciteit. Dit betekent dat de risico’s die u ingeschat heeft, groter zijn dan het
vermogen om deze risico’s op te vangen. Hierbij moet ook opgemerkt worden dat de gemeente Terschelling naast de algemene reserve, nog een aantal bestemmingsreserves heeft. Deze reserves kunnen eventueel ook ingezet worden, wanneer dat nodig is. Dit is een afweging van de gemeenteraad. Tot slot is het van belang om de onbenutte belastingcapaciteit in het oog te houden. De onbenutte belastingcapaciteit is van belang omdat dit laat zien of het mogelijk is om de inkomsten van de gemeente (de belastingen) te verhogen als dat nodig is. Zoals eerder aangegeven, is er bij de gemeente Terschelling relatief veel ruimte om de belastingen te verhogen. Of dit wenselijk is, is aan de politiek. Uw financiële positie Op basis van de kengetallen en de weerstandscapaciteit is het beeld dat uw gemeente op dit moment financieel gezond is maar dat het een uitdaging zal worden op dit zo te houden. Er zijn grote investeringsopgaven die zullen leiden tot hogere rentelasten en tot hogere afschrijvingslasten. Om de begroting structureel in evenwicht te krijgen heeft de gemeente ruimte om de belastingen te verhogen. Met de omvang van de investeringen, is het echter de vraag of deze ruimte genoeg is. Naast de nodige investeringen in bijvoorbeeld riolering en onderwijshuisvesting, zijn ook omvangrijke investeringen in de haven noodzakelijk.
Daarnaast maakt een hoge schuldenlast de gemeente ook kwetsbaarder. De kapitaallasten zijn niet meer te beïnvloeden wanneer de investeringen eenmaal zijn uitgevoerd. Wanneer in de toekomst bezuinigingen nodig zijn of er andere investeringen gedaan moeten worden, heeft de gemeente daarom minder ruimte om geld vrij te maken. Uw financiële gezondheid staat dus onder druk.
17 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Schattingen binnen het fysiek domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting
Oordeel
Waardering immateriële vaste activa
Evenwichtig
Waardering materiële vaste activa
Evenwichtig
Investeringsopgave havenkades De belangrijkste financiële uitdaging waar de gemeente voor staat is, zijn de investeringen die eraan komen. Deze komen, terecht, niet terug in de jaarrekening maar zijn wel van groot belang voor het inzicht in de financiën. Wel is, net als voorgaand jaar, een voorziening opgenomen voor de kosten die op korte termijn nodig zijn voor de het inspecteren en veilig houden van de kade.
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Overige investeringsopgaven Naast het grote project van de Havenkades, zijn er op Terschelling, meer grote investeringen gepland. Voorbeelden hiervan zijn de school en de noodzakelijke vervangingen van riolering. Deze verschillende projecten hebben allemaal hun eigen uitdagingen en randvoorwaarden. Bij de vervanging van riolering hangt de vervanging samen met andere werkzaamheden in de openbare ruimte. Met de
investering in de school is er een samenhang met het Waddenfonds omdat hier een deel van de financiering vandaan komt. Het totaal aan investeringsopgaven en de complexiteit hiervan, vraagt de komende jaren niet alleen veel van uw financiële positie maar ook van uw ambtelijke organisatie. Het is daarom van belang om ook deze component in ogenschouw te blijven nemen bij overwegingen over wat kan en wat niet kan. Wanneer de ambities te hoog zijn, loopt u hiermee ook het risico dat beheersing van projecten minder strak wordt. Dit kan leiden tot vertragingen of kostenoverschrijdingen.
18 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Schattingen binnen het sociaal domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing
Nog te betalen zorgkosten
Oordeel Evenwichtig
Afhankelijkheid van de dienst Een groot deel van de taken in het sociaal domein heeft de gemeente uitbesteed bij de Dienst-Noardeast Fryslan. Dit betekent dat u voor de verantwoording hiervan ook afhankelijk bent van de Dienst. Het lukt de dienst niet om de jaarrekening vroeg op te leveren en daarom kunnen wij als accountant ook niet eerder zekerheid krijgen over deze lasten. Dit betekent dat de afronding van onze controle ook niet eerder kan plaatsvinden. We adviseren u om in overleg te gaan met de Dienst om na te gaan of eerdere afronding mogelijk is. Overigens is de huidige timing wel voldoende om te voldoen aan de deadline die de provincie stelt voor de afronding van de jaarrekening.
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Geen onzekerheid zorgkosten doordat dit is uitbesteed Zoals bij de samenvatting van onze detailbevindingen hebben opgemerkt, zijn er geen onzekerheden vastgesteld in de jeugdwet en WMO. De meeste andere gemeenten hebben hier wel mee te maken omdat ze prestatielevering van deze zorg vaak niet volledig
vastgesteld kan worden. De reden dat Terschelling hier niet mee te maken heeft, is dat deze zorg is uitbesteed aan de Dienst Noardwest Fryslân. Het risico ligt daarom bij de dienst. Het feit dat er geen onzekerheden zijn, komt dus niet door de interne beheersing van de gemeente maar door de uitbesteding van deze werkzaamheden.
19 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van de bedrijfsvoering Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling aanvaardbaar Het college van burgemeester en wethouders van uw gemeente heeft de jaarrekening opgesteld in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Als onderdeel van onze controle en met betrekking tot de jaarrekening hebben wij: • de aanvaardbaarheid van de toegepaste grondslagen voor financiële verslaggeving beoordeeld; en • de juistheid en de volledigheid van de toelichtingen beoordeeld.
APPA voorziening berekend op basis van grondslagen ABP De Rijksoverheid heeft besloten dat met de invoering van het nieuwe pensioenstelsel ook de Appa-pensioenaanspraken van politieke ambtsdragers in het pensioenfonds ABP ondergebracht moeten worden. Dit zal naar verwachting per 1 januari 2028 plaatsvinden. Dat betekent dat per die datum de genoemde voorzieningen toereikend moeten zijn om de collectieve waardeoverdracht naar het ABP te kunnen dekken.
Wij zijn van mening dat de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling die het college heeft gehanteerd bij het opstellen van de jaarrekening 2025 aanvaardbaar zijn.
Een belangrijke component bij het inschatten van de waardeoverdracht per 1 januari 2028 is de dekkingsgraad die het ABP dan zal hebben. De gemeente heeft in de jaarrekening de dekkingsgraad van 123,5% gehanteerd. Dit was de actuele dekkingsgraad van het ABP per balansdatum. Hiermee heeft de gemeente het verschil met de oude berekening in 2025 al helemaal in de kosten genomen. De uiteindelijke overdracht is afhankelijk van de dekkingsgraad per 1 januari 2028 en kan dus nog veranderen in de komende jaren.
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Schattingen binnen het domein bedrijfsvoering zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting
Oordeel
Waardering financiële vaste activa
Evenwichtig
Waardering kortlopende vorderingen
Evenwichtig
Waardering voorzieningen
Evenwichtig
Salarissen bij Texel De salarisverwerking is uitbesteed bij de gemeente Texel. Gedurende het jaar heeft de gemeente Texel hiervoor een nieuw administratiesysteem ingevoerd. Deze overgang is niet probleemloos verlopen. Uw medewerkers hebben daarom veel werk gehad aan het uitzoeken van de juiste lasten voor de jaarrekening. Bij dit uitzoeken heeft een samenspel tussen de softwareleverancier, de gemeente Texel en de gemeente Terschelling gespeeld. Het laat zien dat ook wanneer werkzaamheden uitbesteed zijn, dit nog kan zorgen voor werkzaamheden door uw eigen organisatie.
20 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van het afsluitproces en de totstandkoming van de jaarrekening Jaarrekening
Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing Afsluitproces
Afsluitproces
In dit onderdeel van ons accountantsverslag geven wij ons beeld van (de kwaliteit van) het afsluitproces en de totstandkoming van de jaarrekening.
Over het algemeen zijn wij tevreden met de wijze waarop het afsluitproces en de jaarrekeningcontrole zijn verlopen. Bij de start van de controle waren de door ons gevraagde documenten voor het grootste deel beschikbaar, waardoor we een goede start hebben kunnen maken met onze controlewerkzaamheden. Tijdens onze controle waren ook de coalitieonderhandelingen in volle gang. Uw medewerkers waren daarom druk met beide processen. Desondanks kregen wij snel de juiste informatie. Een indicatie voor de kwaliteit van het afsluitproces is het aantal correcties dat voorkomt uit onze controle. Wij hebben tijdens onze werkzaamheden een aantal correcties voorgesteld. Deze zijn allemaal gecorrigeerd.
Ons beeld van de interne beheersing
Ons beeld van de interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
We hebben vorig jaar een compliment gemaakt voor de ontwikkeling van uw financieel medewerkers. Dit jaar ontbrak een teammanager maar we zien desondanks geen teruggang in de oplevering van het jaarrekeningdossier. Ook dit verdient dus een compliment. Voor de verdere verbetering van het proces van de jaarstukken, is ons belangrijkste aandachtspunt, de tijdige aanlevering van de verantwoordingen van uitbestede processen. De gemeente heeft verschillende processen uitbesteed en is daarom afhankelijk van derde partijen voor de definitieve cijfers in de jaarrekening. Afspraken over aanlevering van stukken kan aangescherpt worden.
21 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de interne beheersing (zoals opgenomen in de managementletter) Jaarrekening
Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing Afsluitproces
Afsluitproces Ons beeld van de interne beheersing
Ons beeld van de interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Wij hebben in onze managementletter uitgebreid gerapporteerd over de interne beheersing van de gemeente Terschelling. Tijdens de jaareindecontrole zijn er geen nieuwe tekortkomingen of andere bevindingen geconstateerd. Voor een verdere toelichting op ons beeld van de interne beheersing, verwijzen wij daarom naar onze management letter.
22 Samenvatting
Samenvatting
U heeft ons voor onze controle geen specifieke speerpunten meegegeven Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Bij de uitvoering van de controle heeft de gemeenteraad de mogelijkheid gekregen om ons speerpunten mee te geven. Dit zijn aspecten van de organisatie, bedrijfsvoering of jaarrekening die in het verlengde van onze reguliere controle liggen, maar waarover wij met meer aandacht en diepgang zullen rapporteren in ons accountantsverslag. De gemeenteraad heeft voor de jaarrekeningcontrole van 2025 geen speerpunten meegegeven.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen Actuele ontwikkelingen
Sisa
WNT
Actuele ontwikkelingen Sisa
WNT
Onafhankelijkheid
Communicatie
Urenbesteding
Onafhankelijkheid Communicatie Urenbesteding
23
Actuele ontwikkelingen die interessant kunnen zijn voor u Verslaggeving en financieel beeld In 2026 staat de verslaggevingspraktijk vooral in het teken van een scherpere duiding van structurele en incidentele posten en van de vraag of de jaarrekening nog wel een realistisch beeld geeft van de bestuurlijke financiële ruimte. De Commissie BBV heeft de notitie over structurele en incidentele baten en lasten geactualiseerd. Hoewel de verduidelijkingen formeel doorwerken naar de begrotingsvoorbereiding voor 2027, zijn zij in 2026 al relevant voor de beoordeling van begrotingswijzigingen, reserve-inzet en het structureel evenwicht. Tegelijkertijd is in 2026 de discussie aangezwengeld dat de klassieke BBV-kengetallen en gunstige kasposities steeds minder zeggen over de werkelijke financiële robuustheid van gemeenten. Onderbesteding, personeelstekorten, vertraagde investeringen en laat in het jaar ontvangen incidentele rijksmiddelen leiden geregeld tot jaarrekeningoverschotten zonder dat sprake is van duurzame beleidsruimte. Voor raden, colleges en besturen van gemeenschappelijke regelingen betekent dit dat de toelichting op reserves, budgetoverhevelingen, investeringsrealisatie en incidentele baten belangrijker wordt.
Voor ons als accountants verschuift het accent daardoor niet alleen naar een juiste technische toepassing van het BBV, maar ook naar de vraag of de toelichtingen voldoende inzicht geven in de houdbaarheid van de financiële positie en in de spanning tussen formeel begrotingsevenwicht en feitelijke uitvoerbaarheid.
Controle en rechtmatigheid Op 3 februari 2026 is de Handreiking controle aanbestedingsrechtmatigheid gepubliceerd. Deze nieuwe handreiking maakt duidelijk dat aanbestedingscontrole niet langer als een louter juridisch detail kan worden benaderd, maar als onderdeel van de bredere rechtmatigheidsketen moet worden gezien. Contractbeheer, spendanalyse, mandatering, dossiervorming en de werking van interne beheersmaatregelen komen daarmee nadrukkelijker in beeld. In de praktijk betekent dit dat uw college beter moeten kunnen aantonen dat afwijkingen, verlengingen en inkopen buiten contract bewust zijn afgewogen en gedocumenteerd. Bestuurlijk bezien verschuift het accent daarmee van herstel achteraf naar aantoonbare beheersing gedurende het jaar.
Informatiebeveiliging en ICT Op het terrein van informatiebeveiliging en ICT staat 2026 in het teken van voorbereiding op nieuwe wettelijke eisen en een verscherpt dreigingsbeeld. De regering stuurt erop dat de Cyberbeveiligingswet, waarmee de Europese NIS2-richtlijn in Nederland wordt omgezet, in het tweede kwartaal van 2026 in werking treedt. Voor gemeenten is dat relevant, niet alleen wanneer zij rechtstreeks onder de wet vallen, maar ook omdat de normstelling voor zorgplicht, incidentmelding en ketenbeheersing de lat voor de hele publieke sector verhoogt. Tegelijk laat het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2025-2026 zien dat ransomware, datalekken en verstoringen bij leveranciers de grootste risico’s blijven. De focus in 2026 verschuift daarom van losse beveiligingsmaatregelen naar bestuurlijke weerbaarheid: zicht op kritieke processen, afhankelijkheid van leveranciers, crisisorganisatie, logging, back-ups en het oefenen van scenario’s.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
24
Actuele ontwikkelingen die interessant kunnen zijn voor u Fiscale zaken: VPB, BTW en BCF Op fiscaal terrein is 2026 geen jaar van één grote stelselwijziging, maar wel van relevante aanpassingen en een scherpere focus op de uitvoering. Dit vereist dat u als gemeente alert moet blijven op uw VPB-positie, mede omdat de Belastingdienst per 2026 opnieuw heeft gecommuniceerd welke wijzigingen in de vennootschapsbelasting gelden en de bestaande belastingplicht van overheidsondernemingen onverkort blijft gelden. Dat maakt het noodzakelijk periodiek te toetsen of activiteiten nog binnen de overheidstaak passen of inmiddels een zelfstandig ondernemingskarakter hebben gekregen.
Mededinging en staatssteun Voor mededinging en staatssteun springen in 2026 twee ontwikkelingen in het oog. Ten eerste is de Wet Markt en Overheid opnieuw verlengd, ditmaal tot 1 juli 2027. Daarmee blijven de gedragsregels voor overheden ook in 2026 onverkort van toepassing op economische activiteiten van gemeenten en verbonden partijen, zoals exploitatie van accommodaties, verhuur, energie-initiatieven, laadinfra of andere activiteiten op markten waarop ook private aanbieders actief zijn. Besturen kunnen zich dus niet permitteren te veronderstellen dat dit dossier stilligt; juist zolang de wet niet definitief is herzien, blijft zorgvuldige motivering van algemeenbelangbesluiten en kostprijsdoorrekening van belang.
Voor de btw is met ingang van 1 januari 2026 de vrijstelling voor schuldhulpverlening relevant. Die wijziging raakt vooral gemeenten die schuldhulp zelf uitvoeren of via verbonden partijen of opdrachtnemers laten uitvoeren, omdat de fiscale inrichting en de verhouding tot kostprijs en compensatiestromen opnieuw moeten worden beoordeeld.
Ten tweede geldt vanaf 1 januari 2026 voor alle decentrale overheden de verplichting om verleende de-minimissteun (steun aan bedrijven tot maximaal EUR 300.000) te registreren in het centrale EU-register eAidRegister. Dat maakt staatssteun in de uitvoering minder vrijblijvend. Subsidies, garanties, goedkope verhuur of andere voordelen die eerder pragmatisch werden afgehandeld, vragen nu om expliciete dossiervorming en registratie. Onvolledige registratie of een te lichte staatssteuntoets vormt hierdoor niet alleen een juridisch risico, maar geven ook een signaal af over de beheersing van publieke interventies in de markt.
Bijlagen
Bijlagen Actuele ontwikkelingen
Sisa
WNT
Actuele ontwikkelingen Sisa
WNT
Onafhankelijkheid
Communicatie
Urenbesteding
Onafhankelijkheid Communicatie Urenbesteding
Het Btw-compensatiefonds blijft daarnaast in de praktijk een belangrijk aandachtspunt, juist bij samenwerkingsconstructies, gemengde prestaties en doorbelasting binnen gemeenschappelijke regelingen. De bestuurlijke relevantie zit daarmee vooral in een goede fiscale governance: tijdige signalering, eenduidige contracten en consistente vastlegging van gekozen fiscale posities.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen Actuele ontwikkelingen
Sisa
WNT
Actuele ontwikkelingen Sisa
WNT
Onafhankelijkheid
Communicatie
Urenbesteding
Onafhankelijkheid Communicatie Urenbesteding
25
Actuele ontwikkelingen die interessant kunnen zijn voor u Bekostiging en wet- en regelgeving in het sociaal domein Het sociaal domein blijft in 2026 bestuurlijk het meest dynamische en financieel gevoelige terrein. In de jeugdzorg is begin 2026 het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet in consultatie gebracht, als onderdeel van de Hervormingsagenda Jeugd. De inzet is om specialistische jeugdzorg scherper af te bakenen en gemeenten meer te laten sturen via stevige lokale teams en hulp dichter bij het gezin. Tegelijk laat de routekaart bij de Hervormingsagenda Jeugd zien dat de financiële en inhoudelijke beweging nog niet is afgerond. Voor gemeenten betekent dit dat 2026 in het teken staat van een combinatie van transitie en uitvoering: contractering, lokale toegang, regionale beschikbaarheid en financiële beheersing lopen door elkaar heen. Daarnaast is per 1 januari 2026 fase 1 van de Participatiewet in Balans in werking getreden, met meer ruimte voor maatwerk, vertrouwen en beleidskeuzes in de uitvoering. Ook de Wet inburgering 2021 is in 2026 opnieuw onderwerp van bijstelling na de tussenevaluatie; per 1 april 2026 zijn extra gronden voor verlenging van de inburgeringstermijn geïntroduceerd, onder meer wegens gebrek aan kinderopvang en de combinatie van werk en inburgering.
Voor gemeentelijke organisaties en gemeenschappelijke regelingen in het sociaal domein betekent dit dat 2026 vooral vraagt om bestuurlijke keuzes over toegang, afbakening, uitvoerbaarheid en regionale samenwerking, en minder om de veronderstelling dat extra middelen alleen de druk zullen oplossen.
Uitkeringen vanuit de rijksoverheid In de financiële verhouding tussen Rijk en gemeenten markeert de Voorjaarsnota 2026 een belangrijk bestuurlijk moment. Omdat deze Voorjaarsnota tegelijk de Startnota van het kabinet is, zijn niet alleen incidentele bijstellingen relevant, maar ook de begrotingsregels en prioriteiten voor de komende kabinetsperiode. Voor gemeenten en gemeenschappelijke regelingen is dat van belang omdat veel lokale begrotingen voor 2026 en verder nog steeds worden opgesteld tegen de achtergrond van structurele onzekerheid over het gemeentefonds, specifieke uitkeringen en medebewindstaken. De landelijke discussie is in 2026 daarom verschoven van de vraag of het zogenoemde ravijn bestaat, naar de vraag hoe bestuurlijk houdbaar de lokale uitvoering nog is onder een stapeling van taken, open-einderegelingen en incidentele rijksmiddelen. Instrumenten als de houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2026 en recente analyses over onderbesteding laten zien dat formele begrotingssluiting niet automatisch betekent dat de financiële positie ook duurzaam is. Niet alleen de omvang van rijksuitkeringen verdiend de komende tijd aandacht, maar vooral ook de voorspelbaarheid, bestedingsdruk, uitvoerbaarheid en de mate waarin incidentele middelen structurele problematiek maskeren.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
26
Actuele ontwikkelingen die interessant kunnen zijn voor u De invoering van de Omgevingswet Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet is 2026 het jaar waarin de uitvoeringspraktijk merkbaar zwaarder wordt. Het tweede reflectierapport van de Evaluatiecommissie Omgevingswet, met de titel 'Werk aan de winkel', laat zien dat de wet functioneert, maar dat vereenvoudiging, voorspelbaarheid en uitvoerbaarheid nog niet vanzelfsprekend zijn bereikt Voor gemeenten is daarbij vooral relevant dat sinds 1 januari 2026 niet langer gebruik kan worden gemaakt van TAM-IMRO voor wijzigingen van het omgevingsplan. Met deze Tijdelijke Alternatieve Maatregel konden gemeenten via de IMRO-standaard het omgevingsplan wijzigen voor urgente gebiedsontwikkelingen. Gemeenten moeten daardoor vanaf dit jaar werken met de standaard STOP/TPOD. Dat maakt 2026 tot een omslagjaar waarin juridische kwaliteit, planvorming, software, capaciteit en kennisontwikkeling samenkomen. In de praktijk neemt hierdoor het risico toe op vertragingen, verschillen in werkwijze en extra druk op de uitvoeringsorganisatie.
Bijlagen
Bijlagen Actuele ontwikkelingen
Sisa
WNT
Actuele ontwikkelingen Sisa
WNT
Onafhankelijkheid
Communicatie
Urenbesteding
Onafhankelijkheid Communicatie Urenbesteding
Voor accountants en toezichthouders is vooral van belang dat deze stelselverandering niet alleen een juridisch vraagstuk is, maar ook doorwerkt in projectbeheersing, legesramingen, investeringsplanning, grondexploitaties en de betrouwbaarheid van managementinformatie over vergunningverlening en ruimtelijke projecten.
Privacywetgeving, algoritmen en AI Ook op privacygebied is 2026 nadrukkelijk een jaar van bestuurlijke aanscherping. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft in haar jaarplan 2026 aangekondigd extra kaders te publiceren over generatieve AI en over het recht op uitleg bij geautomatiseerde besluitvorming. Daarnaast heeft de AP begin 2026 specifiek onderzoek gepubliceerd naar misbruik van persoonsgegevens door gemeenteambtenaren, met aanbevelingen voor het voorkomen en opsporen van interne datalekken. Voor gemeenten is dit een belangrijk signaal: privacyrisico’s liggen niet alleen in grote systemen of datalekken door hackers, maar ook in autorisatiebeheer, logging, intern toezicht en organisatiecultuur.
Tegelijk schuift de Europese AI-verordening in 2026 verder door naar de uitvoeringspraktijk. Voor AI-systemen met een hoog risico gaan vanaf augustus 2026 strengere eisen gelden, terwijl de verplichting tot AI-geletterdheid al van kracht is. Voor gemeenten en gemeenschappelijke regelingen betekent dit dat de inzet van algoritmen en generatieve AI niet langer alleen een innovatievraag is, maar ook een compliance- en governancevraag. Besturen zullen explicieter moeten sturen op transparantie en menselijke tussenkomst.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
27
Deze Sisa-regelingen zijn op uw gemeente van toepassing Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa-bijlage bij de jaarrekening 2025. Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van de Nota verwachtingen accountantscontrole zwaardere rapporteringstoleranties dan voor andere onderdelen van de jaarrekening.
De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard van de controle van specifieke uitkeringen. Hierna hebben wij onze bevindingen per specifieke uitkering opgenomen.
Bevindingen controle
Bevindingen controle
De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering: • EUR 12.500 indien de omvangsbasis kleiner of gelijk is aan EUR 125.000; • 10% indien de omvangsbasis groter dan EUR 125.000 en kleiner dan of gelijk is aan EUR 1.000.000; • EUR 125.000 indien de omvangsbasis groter is dan EUR 1.000.000.
Strekking controleverklaring rechtmatigheid
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid
Goedkeurend
Sisacode
Specifieke uitkering
Fout / onzekerheid
Financiële omvang in EUR
Toelichting fout/onzekerheden
FIN B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021
Fout
EUR 0
n.v.t.
FIN B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021
Onzekerheid
EUR 0
n.v.t.
BZK C92
Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid
Fout
EUR 0
n.v.t.
BZK C92
Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid
Onzekerheid
EUR 0
n.v.t.
Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen Actuele ontwikkelingen
Sisa
WNT
Actuele ontwikkelingen Sisa
WNT
Onafhankelijkheid
Communicatie
Urenbesteding
Onafhankelijkheid Communicatie Urenbesteding
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
28
Deze Sisa-regelingen zijn op uw gemeente van toepassing Sisacode
Specifieke uitkering
Fout / onzekerheid
Omvang van de fout of onzekerheid
Toelichting fouten / onzekerheden
OCW D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB)
Fout
EUR 0
n.v.t.
OCW D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB)
Onzekerheid
EUR 0
n.v.t.
OCW D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
Fout
EUR 0
n.v.t.
OCW D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
Onzekerheid
EUR 0
n.v.t.
IenW E44B
Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)
Fout
EUR 0
n.v.t.
IenW E44B
Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)