accountant > jaarstukken Terschelling gewaarmerkt

Een andere reden van het verschil in de begrote en werkelijke inkomsten is de periodieke herbeoordeling van de objectafbakening in combinatie met de overgang naar gebruiksoppervlakte bij de woningdelen van niet-woningen. De overgang van bruto inhoud naar gebruiksoppervlakte bij woningen is in 2022 ingevoerd. Voor woningdelen bij niet-woningen gold deze verplichting met ingang van 2025. Bij deze herberekening zijn alle objectonderdelen gecontroleerd en waar nodig verbeterd. Dit leverde een meeropbrengst aan OZB inkomsten op.

Rioolheffing Sinds de introductie van de Wet gemeentelijke watertaken op 1 januari 2008 dient de gemeente niet alleen zorg te dragen voor de afvoer van het afvalwater, maar ook voor afvoer van hemelwater en het beheer van het grondwaterpeil. In januari 2025 is het nieuwe water- en rioleringsprogramma voor 2025-2029 door de raad vastgesteld. Over de financiële paragraaf werd later in dat jaar een besluit genomen. Gelijktijdig met dit financieringsvoorstel is in november 2025 een voorstel ingediend voor de Verordening van de heffing en invordering van riool- en waterzorgheffing 2026.

Gemeente Terschelling

69

Jaarrekening 2025 Hierin was belastingheffing opgenomen waarmee de financiering van een voorziening groot onderhoud kon worden opgebouwd zoals dit was opgenomen in het water- en rioleringsprogramma voor de toekomstige investeringen. Deze verordening is niet vastgesteld door de gemeenteraad. Voor 2025 zijn de tarieven nog gebaseerd op het "oude" verbreed gemeentelijk rioleringsplan. In 2025 is het tarief rioolheffing gestegen met het inflatie correctie percentage ten opzichte van 2024, in afwachting van de vaststelling van het water en rioleringsprogramma 2025-2029. De kosten die gemoeid zijn met de riooltaken, worden verhaald via de gebruikers van woningen en niet-woningen. De kosten voor de uitvoering van de riool- en watertaken worden gedekt vanuit de rioolheffing en deze mag maximaal 100% kostendekkend zijn. In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de rioolheffing over 2025 opgenomen. Het dekkingspercentage geeft aan dat de kosten voor dat percentage gedekt worden door de ontvangen heffingen. Het saldo van het resultaat over alle watertaken wordt aan het einde van het jaar, positief of negatief, vereffend met de voorziening zodat er geen sprake is van over- of onderdekking. Op basis van de berekening is de werkelijke kostendekkendheid 100%.

Kostendekkendheid Rioolheffing In € 1.000 Saldo taakveld 7.2 Riolering Toerekening overhead Toerekening BTW Opbrengst rioolheffingen Onttrekking voorziening riolering Saldo exploitatielasten taakveld 7.2 Riolering

Primitieve begroting 2025

Dekkingspercentage

Werkelijk 2025

Verschil in €

-526

-828

-302

-235 -182 940

-235 -175 960

0 7 20

0

278

278

-3

0

3

100%

100%

-

Toeristenbelasting Toeristenbelasting wordt geheven van alle bezoekers aan Terschelling. De heffing vindt als volgt plaats: •

voor de dag van aankomst via het bootkaartje van rederij Doeksen of via de Waddenhaven voor personen die met ander vervoer naar Terschelling komen en • voor alle overnachtingen in een logies accommodatie. De opbrengst van de toeristenbelasting komt ten goede aan de kosten die de gemeente maakt voor de diverse voorzieningen die in stand worden gehouden voor het toeristisch product. In bijlage 4 is een indicatie van de bestedingen opgenomen van de ontvangen toeristenbelasting. De aanslagen die in 2025 zijn opgelegd hebben betrekking op het belastingjaar 2024. Pas aan het einde van het jaar kunnen de logiesverstrekkers hun aangifte doen van alle overnachtingen in het afgelopen jaar. De aanslag toeristenbelasting wordt vervolgens opgelegd in het volgende jaar.

70

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025 De begrote inkomsten voor 2025 zijn gebaseerd op het vastgestelde tarief toeristenbelasting voor 2025, maar deze inkomsten komen pas in 2026 binnen. De werkelijke inkomsten in 2025 zijn dus gebaseerd op het tarief voor 2024. Deze werkwijze wordt jaar op jaar op dezelfde manier uitgevoerd. Tarieven Toeristenbelasting In € Tarief

2025

2024 2,16

2,10

Met ingang van 2025 is de forfaitaire berekeningswijze afgeschaft. Iedere logiesverstrekker moet aangifte doen van alle daadwerkelijke overnachtingen in zijn accommodatie(s). Inmiddels is de meerderheid van de aangiften over 2025 retour ontvangen. In de begroting voor 2025 was opgenomen dat de verwachting was dat het beëindigen van de forfaitaire heffing zou leiden tot een meeropbrengst van € 325.000, of +/- 150.000 overnachtingen. Uit de aangiften die tot nu toe zijn ontvangen (+/- 93%) blijkt deze inschatting te positief. Er zijn categorieën logiesverstrekkers waarvoor zichtbaar is dat de aangifte van het aantal overnachtingen duidelijk hoger ligt dan in eerdere jaren toen voornamelijk gebruik werd gemaakt van het forfait, maar dit resulteert niet in de verwachte meeropbrengst. De categorie hotels laat een duidelijke stijging in het aantal overnachtingen zien, + 36.000 ten opzichte van 2024. De recreatieterreinen deden veelal aangifte van alle overnachtingen, op een beperkt aantal belastingplichtigen na. De aangifte resulteert in ongeveer 15.300 meer overnachtingen in 2025. De zomerhuizen en recreatieappartementen hebben netto 12.500 meer overnachtingen. In de havens is geconstateerd dat het aantal belastingplichtige bezoekers minder was in 2025. In eerdere jaren werden gezamenlijk ongeveer 160.000 overnachtingen geregistreerd. In 2025 was dit aantal 147.000.

De totale meeropbrengst is verwacht ongeveer 51.000 overnachtingen of € 122.000 te zijn. Zoals gezegd, zijn nog niet alle aangiften retour ontvangen, dus een definitief cijfer is op dit moment nog niet te geven. Verder van invloed op de inkomsten toeristenbelasting is dat ongeveer 12 belastingplichtigen zijn gestopt met verhuren en ongeveer 15 objecten zijn verkocht, waar voorheen toeristenbelasting werd geheven, en nu overgegaan naar Forensenbelasting. Er vindt al een aantal jaren een verschuiving plaats van de toeristenbelasting naar de forensenbelasting. Dit betreft ongeveer 10.000 overnachtingen. Deze zijn echter terug te vinden bij de inkomsten forensenbelasting. Concluderend verwachten wij een totale inkomsten toeristenbelasting van € 3,8 miljoen voor 2025. Begroot was € 4,3 miljoen. Het tekort van € 487.000 wordt enerzijds veroorzaakt door de niet gerealiseerde meeropbrengst als gevolg van het afschaffen van het forfait en anderzijds door een totaal lager aantal overnachtingen bij de logiesverstrekkers en in de havens.

Forensenbelasting Behalve de toeristenbelasting heft de gemeente ook forensenbelasting, mede ter dekking van de kosten voor het toeristisch product. Forensenbelasting wordt geheven van personen die in deze gemeente en gemeubileerde woning ter beschikking hebben, maar niet in deze gemeente hun hoofdverblijf hebben. Het tarief forensenbelasting loopt gelijk op met het tarief voor de

Gemeente Terschelling

71

Jaarrekening 2025 toeristenbelasting. Er wordt een tarief per slaapplaats geheven, met een maximum van 5 slaapplaatsen. In 2025 was het tarief forensenbelasting € 300,24 per slaapplaats met een maximum van € 1.501,20. De opbrengst van de forensenbelasting is hoger dan begroot. Recreatiewoningen en appartementen die worden verkocht aan personen die niet hun hoofdverblijf hebben in deze gemeente, zorgen voor een verschuiving in de heffing van toeristenbelasting naar forensenbelasting . Deze trend is al enkele jaren gaande waardoor de inkomsten forensenbelasting gestaag stijgen. Dit effect is ook genoemd bij de heffing toeristenbelasting. Inmiddels zijn er 796 belastingplichtigen voor de forensenbelasting in 2025 ( in 2024 waren dit er 772).

Leges algemeen Leges is een vergoeding die de gemeente vraagt voor het verlenen van individuele diensten en het verrichten van handelingen of taken. Leges is verschuldigd bij het aanvragen van deze diensten. Bij het bepalen van de tarieven voor leges is het van belang dat de inkomsten niet hoger mogen zijn dan de kosten voor deze dienstverlening. Leges is dus een kostendekkende heffing. De maximale kostendekkendheid wordt bepaald op basis van alle hoofdstukken in de tarieventabel Leges. Voor het berekenen van de kostendekkendheid worden een aantal gegevens nog niet op de juiste wijze vastgelegd, zodat omzet en kosten niet in alle gevallen zuiver bepaald kan worden. Wij streven ernaar de rapportages en vastleggingen te verbeteren, zodat de uitkomst van de kostendekkendheid betrouwbaarder wordt. De Tarieventabel is onderverdeeld in 3 hoofdstukken: Hoofdstuk 1: Algemene dienstverlening: Dit is o.a. het aanvragen van een paspoort of rijbewijs, het voltrekken van een huwelijk en het aanvragen van een uittreksel uit de gemeentelijke basisregistratie. Voor een deel van deze leges geldt dat een gedeelte van de heffing moet worden afgedragen aan het Rijk, zoals bij paspoorten en rijbewijzen. Tevens stelt het Rijk een maximaal toegestaan tarief vast voor een aantal producten. Voor deze producten geldt dat wij momenteel op of rond het maximaal toegestane tarief zitten.

De kostendekkendheid voor dit hoofdstuk is berekend op 76%. Hoofdstuk 2: Fysieke leefomgeving: De Omgevingswet is ingevoerd per 1 januari 2024. De geheel nieuwe wet- en regelgeving kost tijd om aan gewend te raken. Dat geldt voor zowel de medewerkers van de VTH pool als voor de aanvragers. Niet alleen de regels omtrent vergunningen zijn anders, ook de wijze waarop een aanvraag moet worden ingediend is veranderd. Het beoordelen van een aanvraag, zowel inhoudelijk als op volledigheid, kostte daardoor meer tijd. Ook het bijhouden van onderhanden werk was nog niet goed inzichtelijk. In 2025 is daarom overgestapt naar een nieuw software programma om deze gegevens wel inzichtelijk te krijgen. Na de ervaringen van het eerste jaar zijn al een aantal wijzigingen en verbeteringen doorgevoerd in de uitvoering van de werkzaamheden en ook in de leges tarieventabel. De komende jaren zullen mogelijk nog verdere aanpassingen nodig zijn om tot verbetering van de uitvoering van de werkzaamheden en de dienstverlening te kunnen komen.

72

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025 Naar aanleiding van het amendement van de gemeenteraad van 13 december 2024 zijn de tarieven in de tarieventabel Leges 2024 voor de activiteit bouwen gehalveerd. Dat heeft ook consequenties gehad voor het begrote bedrag voor deze leges voor 2025. Bij het tariefvoorstel voor de leges over 2025 van Hoofdstuk 2 is getracht om zoveel mogelijk de kostendekkendheid te benaderen, voor zover dat mogelijk was met deze geheel nieuwe wetgeving en alle wijzigingen en verbeteringen die nog veelvuldig moeten worden toegepast. De inkomsten in 2025 liggen hoger dan het bedrag dat begroot was voor 2025. Op basis van de aantallen die zijn aangeleverd door de VTH pool is inzichtelijk dat er meer omgevingsvergunningen werden aangevraagd ten opzichte van 2024. Ook de vooroverleggen /"verken-uw-idee" verzoeken zijn fors gestegen. Er werden in 2025 85 omgevingsvergunningen verleend die in 2024 of 2025 zijn aangevraagd. Dit leverde ongeveer € 155.000 aan leges inkomsten op. Er zijn 102 vooroverleggen geweest waarin (bouw)plannen en initiatieven werden besproken en beoordeeld op haalbaarheid en volledigheid. Deze overleggen kennen veelal een vast en laag tarief per bijeenkomst. De totale leges opbrengst voor deze vooroverleggen was € 26.000.

Hiervan is voor 22 vooroverleggen/verken-uw-idee verzoeken deze leges grotendeels terugbetaald, omdat het vooroverleg heeft geleid tot een aanvraag voor een omgevingsvergunning. Het terug betaalde bedrag was € 6.000,- . Verdere analyse van deze werkzaamheden, de tijd die een vooroverleg kost en de leges die daar tegenover staan, is noodzakelijk. Gebaseerd op de leges inkomsten ten opzichte van de begrote inkomsten is de kostendekkendheid 92 %. Hierbij is geen rekening gehouden met de kosten van de VTH pool voor Terschelling, zoals blijkt uit het uitvoeringsprogramma VTH pool. Hoofdstuk 3: Dienstverlening vallend onder de Dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Deze leges hebben betrekking op vergunningverlening voor dienstverlening, zoals aanvragen voor evenementenvergunningen, horeca vergunningen, huisvestingswet en winkeltijdenwet. De kostendekkendheid van dit hoofdstuk is 38%. Op dit moment zijn de leges zoals beschreven in de hoofdstukken 1 t/m 3 niet kostendekkend, momenteel is dit 81%. Als voorbeeld geven wij dat de inspanningen die verricht worden voor het afgeven van evenementenvergunningen niet in verhouding staan met de hoogte van de in rekening gebrachte leges. Deze kosten en de kostendekkenheid vraagt om verdere analyse en indien nodig, in de toekomst een voorstel voor tariefswijzigingen.

Afvalstoffenheffing De inzameling, afvoering en verwerking van huishoudelijk afval is een gemeentelijke taak. Sinds 2012 zijn deze taken ondergebracht bij Omrin, het samenwerkingsverband op het gebied van afvalinzameling en -verwerking van nagenoeg alle gemeenten in Friesland en enkele gemeenten uit andere provincies. De afvalstoffenheffing van alle huishoudens bekostigt deze deelname in de samenwerking. De afvalstoffenheffing is een maximaal kostendekkende heffing. De opbrengsten van de heffing mogen de kosten van deze taak niet overschrijden. In 2025 is het tarief per huishouden vastgesteld op € 254,33, na een amendement in de raadsvergadering van 11-12-2024. In dit amendement is voorgesteld om het tarief te laten stijgen met 5% in plaats van de voorgestelde stijging van 13% om het tarief kostendekkend te houden. Met dit tarief was deze heffing in 2025 niet kostendekkend, de kostendekkendheid kwam uit op 92%.

Gemeente Terschelling

73

Jaarrekening 2025 In de onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing getoond. Kostendekkendheid afvalstoffenheffing In € 1.000 Lasten taakveld 7.3 Afvalinzameling Afvalverwerking Milieustraat Overslagstation Baten taakveld 7.3 Afvalverwerking Huuropbrengsten Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 afval Toerekening overhead & BTW Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 overhead Opbrengst heffingen Saldo afval Dekkingspercentage

Begroot 2025

Werkelijk 2025

verschil

-732 -276 -206 3

-697 -329 -198 2

35 -53 8 1

70 13 -1.128

62 14 -1.146

-8 1 -18

-19

-19

-

-1.147

-1.165

-18

1.055 -92 92%

1.024 -141 88%

-31 -49 4%

De werkelijke kostendekkendheid op basis van bovenstaande berekening is 88%. Het dekkingspercentage van 88% geeft aan dat de kosten voor 88% worden gedekt door de ontvangen heffingen.

Havengelden Per 1 januari 2025 zijn de gemeentelijke haven en de jachthaven samengevoegd in een nieuwe stichting. De exploitatie van de gemeentelijke haven is ondergebracht bij de stichting Waddenhaven Terschelling. Heffing van havengeld is geen gemeentelijke taak meer, maar wordt door de stichting in rekening gebracht. Om deze reden zijn in het overzicht van de gemeentelijke heffingen de inkomsten Havengeld op € 0 gezet vanaf 2025.

Grafrechten Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor het gebruik van een graf op de begraafplaatsen van de gemeente en voor het verlenen van bijbehorende diensten door de gemeente. De opbrengsten van de grafrechten worden gebruikt voor het onderhouden van de gemeentelijke begraafplaatsen. Lijkbezorgingsrechten is een kostendekkende heffing. Berekening van de kostendekkendheid van deze heffing is 82%.

Precariobelasting Precariobelasting is een vergoeding voor het plaatsen van voorwerpen op of boven voor openbare dienst bestemde gemeentegrond. Dit is bijvoorbeeld een terras, een uitstalling, opslag van materialen etc. De gemeente laat 3 x per jaar een inventarisatie ronde uitvoeren door een extern

74

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025 controle bureau van alle precario uitingen. Op basis van deze metingen wordt de heffing bepaald op het gemiddelde oppervlakte wat in gebruik is. Precariobelasting is een heffing die ten gunste komt aan de algemene middelen van de gemeente. Precariobelasting kan pas achteraf, na het einde van het jaar worden opgelegd, omdat dan pas duidelijk hoe lang en hoeveel oppervlakte in gebruik is genomen. In 2025 is de aanslag precario over 2024 opgelegd, dit gebeurt al jaren achteraf. De inkomsten in 2024 liggen iets lager (ongeveer € 3.000,-) dan het begrote bedrag. De "tijdelijke" kosteloze terrasverruiming tijdens Corona periode, mocht worden gehandhaafd indien een ondernemer daarvan gebruik wilde maken, bij wijze van proef en tegen betaling van precariobelasting over de extra vierkante meters terras of uitstalling. Dit waren minder vierkante meters in 2024 dan begroot. In 2025 is de aanzet gegeven voor nieuw terrasbeleid, waarbij de hiervoor genoemde proef van een satelliet terras een permanent onderdeel wordt van het beleid. Dit beleidsstuk is inmiddels in begin 2026 vastgesteld, en er wordt inmiddels gewerkt aan beleidsregels voor dit beleidsstuk. Ook het gebruik van gemeentegrond door (bouw) bedrijven als opslag tijdens werkzaamheden, wordt beter in beeld gebracht en gemonitord, waardoor de precariobelasting voor dit gebruik in rekening kan worden gebracht.

Gemeente Terschelling

75

Jaarrekening 2025

Lokale belastingdruk Het COELO (centrum voor onderzoek naar de economie van de lagere overheden) stelt jaarlijks een 'Atlas van de lokale lasten' op. Daarin beschrijft het centrum de ontwikkelingen van de decentrale belastingen, waarbij de nadruk ligt op de woonlasten voor huishoudens: de onroerende zaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolbelasting. In de atlas is het mogelijk een vergelijking te maken van de lokale lasten tussen gemeenten binnen de provincie Fryslân. In onderstaand overzicht is voor belastingjaar 2025 een vergelijking gemaakt van de ontwikkeling van de gemiddelde woonlasten van Terschelling. De tabel is gecorrigeerd voor recreatiewoningen en geeft een beeld van de gemiddelde lastendruk voor de inwoners met een permanente woning. Voor een vergelijking met alle woningen en het landelijk gemiddelde verwijzen we naar de tabel Belastingcapaciteit in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing (hoofdstuk 3.2). Sinds 2020 is de macronorm vervangen door deze benchmark. De benchmark beoogt door een betere vergelijkbaarheid de informatievoorziening over de ontwikkeling van de lokale lasten te verbeteren. De benchmark vergelijkt de hoogte van de woonlasten voor meerpersoonshuishoudens met een koopwoning voor alle gemeenten binnen een provincie. Uit de benchmark (zie afbeelding) blijkt dat de gemiddelde woonlasten op Terschelling in 2025 € 901 (**) zijn.

Daarmee komt onze gemeente op een 8e plaats (in 2024 een 9e plaats) van de 18 gemeten gemeenten in de provincie waarbij plaats 1 er is voor de gemeente met de laagste lasten. Deze gemiddelde woonlasten liggen nagenoeg gelijk met het provinciale gemiddelde van € 918 maar ruim onder het landelijke gemiddelde van € 1.034. De ontwikkeling van de gemiddelde lastendruk in gemeente Terschelling: Gemiddelde lastendruk 2024

2025

2026

In € gemiddelde WOZ 459.000 476.000 505.000 waarde ozb lasten bij 403 409 434 gemiddelde WOZ waarde Rioolheffing 190 196 203 Afvalstoffenheffing 242 254 301 Gemiddelde 835 859 938 woonlasten * de berekening van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) is gebaseerd op een gemiddelde WOZ waarde van € 511.000 in 2025. Dit gemiddelde is gebaseerd op de WOZ waarden van alle woningen, dus inclusief de recreatiewoningen. De waarde in dit segment is het afgelopen jaar explosief gestegen. Dit heeft veel invloed op de gemiddelde WOZ waarde. In de bovenstaande tabel van de berekening van de lastendruk op Terschelling is gekeken naar de gemiddelde lastendruk voor de inwoners met een permanente woning. De gemiddelde WOZ waarde van alleen de permanente woningen ligt op € 476.000 in 2025 en is lager dan de totale gemiddelde WOZ waarde volgens het Coelo. Dit verklaart het verschil tussen het bedrag wat Coelo noemt en de tabel.

76

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025

Gemeente Terschelling

77

Jaarrekening 2025

Uitvoering Wet WOZ De uitvoering van de wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ) bevat een groot aantal taken en verantwoordelijkheden voor een gemeente. Gemeenten zijn onder andere belast met: • • • • • • •

het bijhouden van een WOZ-administratie van alle onroerende zaken binnen de gemeente; het bijhouden van de veranderingen aan de onroerende zaken; het analyseren van de (koop en huur) markt voor onroerende zaken binnen de gemeente; het taxeren van alle onroerende zaken; beschikken van de WOZ waarde door het versturen van WOZ beschikkingen; behandelen van de bezwaren en beroepen tegen de WOZ waarde; alle benodigde informatie over de WOZ waarde leveren aan afnemers van deze gegevens, zoals het waterschap en de belastingdienst. De Waarderingskamer (een onderdeel van het Ministerie van Financiën) ziet als onafhankelijk orgaan toe op de correcte uitvoering van de Wet WOZ. Hiertoe vinden jaarlijks meerdere inventarisaties plaats, evenals een periodiek onderzoek op locatie. In de inventarisaties en onderzoeken wordt, onder andere, beoordeeld op het tijdig verzenden van de WOZ beschikkingen, de voortgang en kwaliteit van de bezwaarafhandeling, de juistheid en actualiteit van de objectkenmerken, het gehele taxatieproces van woningen en niet-woningen, de aansluiting van de WOZ administratie op andere basisregistraties en de synchronisatie naar de Landelijke Voorziening WOZ (LV WOZ). In januari 2025 heeft de Waarderingskamer een onderzoek ter plaatse uitgevoerd naar de kwaliteit van de taxaties en de uitvoering van de Wet WOZ.

De conclusie van dit onderzoek luidt dat de uitvoering van de wet WOZ goed verloopt en dat het algemeen oordeel als “goed” (4 sterren van het maximum van 5) wordt omschreven. De uitvoering van WOZ taken wordt gedaan in samenwerking met een gespecialiseerd taxatiebureau: Xxllnc B.V. (voorheen TOG Nederland BV, in 2022 gefuseerd). De betrokken taxateurs zijn al jarenlang betrokken bij de werkzaamheden voor deze gemeente en goed op de hoogte zijn van de lokale markt. Enkele kengetallen: aantal objecten: 4.027 / totale waarde alle objecten: € 2.089.930.000 Aantal bezwaren in 2024: 208 / 2025: 160 Aantal openstaande (hoger) beroepen in 2024 (over voorgaande jaren) : 55 / begin 2025: 34 - einde 2025: 26. Het betreft beroepen over de afgelopen 4 jaren, die door de achterstanden bij de rechtbank nog niet in behandeling zijn genomen. Ook worden veel beroepen (13) op het laatste moment weer ingetrokken door gemachtigden van belanghebbenden (zogenaamde No Cure No Pay bureaus) nadat de rechtbank de uitnodiging voor een mondelinge behandeling heeft verzonden. Voor het overige zijn alle behandelde beroepen ongegrond verklaard.

78

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025

Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtscheldingsbeleid van gemeente Terschelling kent de volgende uitgangspunten: •

Het kwijtscheldingspercentage voor de inkomensnorm is vastgesteld op 100% van de bijstandsnorm; • Bij aanvragen van pensioengerechtigden gebruiken we de netto AOW-norm • Kwijtschelding kan uitsluitend worden verleend voor: o OZB woningen (na afschaffing van het gebruikersdeel komt dit nog maar zelden voor) o Rioolheffing o Afvalstoffenheffing Sinds 2019 is het eenvoudiger geworden voor belastingplichtigen om kwijtschelding aan te vragen. Door de samenwerking met het Noordelijk Belastingkantoor, dat onder andere ook de waterschapsheffingen voor Wetterskip Fryslân uitvoert, kunnen belastingplichtigen digitaal hun kwijtscheldingsverzoek indienen. Het Noordelijk Belastingkantoor beoordeelt deze aanvraag en stuurt de uitkomst door naar gemeente Terschelling. Wanneer het besluit tot kwijtschelding positief is, krijgt de belastingplichtige kwijtschelding voor de waterschapslasten en eveneens voor de bovengenoemde belastingen van gemeente Terschelling. De kwijtscheldingsverzoeken worden getoetst door het Inlichtingenbureau, zodat in het volgende jaar er eventueel automatische kwijtschelding kan worden verleend, en men niet elk jaar opnieuw een aanvraag hoeft te doen. In 2025 hebben 13 belastingplichtigen kwijtschelding aangevraagd, waarvan 5 zijn toegewezen. Eveneens zijn er inmiddels 9 personen die automatische kwijtschelding krijgen.

Gemeente Terschelling

79

Jaarrekening 2025

3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Op grond van het BBV bevat de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een vaste set van financiële kengetallen. Deze kengetallen maken inzichtelijk hoeveel (financiële) ruimte de gemeente heeft om extra structurele en incidentele lasten op te vangen. De financiële kengetallen kunnen door de gemeenteraad en externe toezichthouders worden betrokken bij de beoordeling en vergelijking van de financiële positie. Naast de vaste set van kengetallen bevat deze paragraaf ook inzicht in de mogelijke risico’s die de gemeente loopt en de invloed van deze risico’s op de financiële positie. Om de risico’s te beperken, heeft de gemeente een beleid voor risicomanagement. Als beleidskaders voor dit risicomanagement gelden de financiële verordening (art. 212 Gemeentewet), de nota van reserves en voorzieningen en deze paragraaf, die zowel in de begroting als in de jaarrekening is opgenomen. In dit onderdeel wordt ook de weerstandscapaciteit beschreven en de ratio weerstandsvermogen bepaald.

80

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025

Gekwantificeerde risico's Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een negatief (financieel) gevolg voor de organisatie. De relevante risico’s voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet anders zijn te ondervangen. Reguliere risico’s - risico’s die zich regelmatig voordoen en die veelal vrij goed meetbaar zijn kunnen worden opgevangen door het afsluiten van verzekeringen of door het vormen van voorzieningen. Voorbeelden van risico’s die opgevangen worden door het weerstandsvermogen zijn ondernemersrisico’s (of bedrijfsrisico’s) en hangen vooral samen met grondexploitatie, gebiedsuitbreiding, publiek - private samenwerking (PPS), sociale structuur (bij neergaande conjunctuur), de algemene uitkering en open einderegelingen. Op basis van de inventarisatie hebben we een risicoprofiel opgesteld waarmee de per eind 2025 beschikbare buffers kunnen worden geconfronteerd. Het risicoprofiel van gemeente Terschelling hebben we met onderstaande lijst in kaart gebracht. Voor de beoordeling van de kans dat een gebeurtenis zich voordoet, met de bijbehorende ‘gekwantificeerde kans’, hanteren we de volgende vijf klassen: Klasse 1 2 3 4 5

Kans Zeer klein (0 - 20%) Klein (21 - 40%) Gemiddeld (41 - 60%) Groot (61 - 80%) Zeer groot (81 - 100%)

Financiële impact 5% 25% 50% 75% 100%

Voorbeeld: Stel: de gemeente voert een onderhoudsproject uit van € 1 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 250.000 (het bedrag dat het budget kan worden overschreden). De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op gemiddeld (klasse 3). De bijbehorende financiële impact bedraagt dan op grond van de bovenstaande tabel 50%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt dan berekend op € 125.000. Hieronder hebben we, de naar onze mening, bekende risico’s uitgewerkt en geven we een recapitulatie van het totaal. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s hebben we een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.

Kosten sociaal domein Eén van de grootste risico’s voor onze gemeente zijn de kosten in het sociaal domein. Het open eindkarakter van de zorg voor jeugd en Wmo speelt hier een grote rol. Daarnaast worden deze kosten ook sterk beïnvloed door demografische factoren. Een stijging van het aantal ouderen in de gemeente kan een stijgend effect hebben op de kosten van Wmo. Bij het onderdeel Jeugd spelen andere factoren. De informatiestroom op dit gebied wordt nog steeds geoptimaliseerd, waardoor het mogelijk is dat niet alle kosten tijdig inzichtelijk zijn. Doordat de zorgbehoefte onder de jeugd niet duidelijk in beeld is, kan het zijn dat de gemeente ieder jaar weer met andere kosten geconfronteerd wordt. Hier zit een verbeterende lijn in, en we verwachten dat hier steeds meer grip op komt.

Gemeente Terschelling

81

Jaarrekening 2025

Campus (Maritiem Instituut) In 2017 heeft de gemeente de gebouwen van de voormalige campus teruggekocht voor een waarde van € 2,9 miljoen. De verwachting is dat deze gebouwen, gezien de huidige marktomstandigheden, verkocht of verder ontwikkeld kunnen worden, waarbij we de actuele boekwaarde kunnen terugverdienen. Hiermee schatten we het bijbehorende risico in op zeer klein.

Gewaarborgde leningen De gemeente staat garant voor een aantal leningen, zoals de leningen die door de woningcorporatie via het WSW (waarborgfonds sociale woningbouw) zijn aangetrokken en rechtstreekse leningen aan WoonFriesland. In totaal gaat het om een bedrag van € 5,1 miljoen. De kans dat een beroep wordt gedaan op deze garantstellingen is zeer klein, maar in theorie wel aanwezig.

Onderhoud kapitaalgoederen Door het ontbreken van een vastgesteld beheerplan voor het groenonderhoud kunnen we de financiële risico’s op dit moment niet goed inschatten. Daarnaast kunnen extreme weersomstandigheden zorgen voor een zwaardere belasting van de kapitaalgoederen. Dit geldt zeker op Terschelling. Hierdoor is er een risico op ongepland onderhoud. Verzekeringen tegen extreme weersomstandigheden zijn ook niet altijd mogelijk. Deze kosten worden bij calamiteiten voor een gedeelte gedekt uit de beschikbare voorzieningen, maar er blijft een kans dat deze niet toereikend zijn. Dit risico wordt echter geschat op zeer klein.

De consequenties van bestaande en nieuwe bestemmingsplannen Het opstellen van ruimtelijke plannen wordt steeds complexer door de nieuwe wet- en regelgeving. Ook in de komende jaren gaat er veel veranderen met de invoering van de nieuwe Omgevingswet. In het verleden is al gebleken dat Terschelling veel verschillende bestemmingsplannen kent, met allemaal hun eigen karakter. Dit maakt het risico groter dat bij wijzigingen in bestemmingsplannen ingewikkelde juridische procedures moeten worden gevolgd, die vaak tijd- en geldrovend zijn. Dit risico wordt vooralsnog ingeschat op klein, maar de ervaring is dat deze procedures wel sterk toenemen.

Terugloop toerisme Gemeente Terschelling is voor een groot deel van haar inkomsten afhankelijk van de toeristenbelasting. Mocht de aanloop van toeristen om welke reden dan ook plotseling teruglopen, dan heeft dit grote gevolgen voor de financiële positie. Een dergelijke situatie deed zich voor in 2020, toen Nederland in een lockdown ging vanwege het coronavirus. Een gedeelte van de accommodaties moest sluiten en ook de veerdiensten voeren minder. Dit heeft ervoor gezorgd dat er minder toeristenbelasting binnenkwam. In deze situatie werd er compensatie geboden vanuit het Rijk en bleek de werkelijke financiële schade gelukkig mee te vallen. Ook in de toekomst is niet uit te sluiten dat het toerisme nog eens terugloopt door onverwachte gebeurtenissen, al achten we de kans hierop klein en gaan we ervan uit dat het Rijk ons ook dan financieel zal ondersteunen.

Verstrekte geldleningen Gemeente Terschelling heeft een viertal leningen verstrekt. De verstrekte leningen brengen als risico met zich mee dat deze, door eventuele financiële problemen bij de lenende partij, niet volledig kunnen worden afgelost. De kans dat hier een beroep op wordt gedaan is aanwezig, maar zeer klein, omdat de leningen worden gedekt door onderliggende hypothecaire rechten.

Haven, vervanging en renovatie In 2024 is geconcludeerd, dat de onderhoudstoestand van de haven beduidend slechter is dan was verwacht. Op die reden is door de gemeenteraad in december besloten het op 23 september 2020 vastgestelde uitvoeringsplan Havenfront Terschelling te vervangen door een nieuw plan dat volledig

82

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025 is gericht op 'vervanging en renovatie'. Het voor het uitvoeringsplan gereserveerde budget dat voorlopig was geraamd op € 15 miljoen is voor dit nieuwe plan beschikbaar gesteld. De kosten van vervanging en renovatie zijn primair voor rekening van de gemeente. Door de omvang van het project zijn er (financiële) risico's op het gebied van aanbesteding en uitvoering van de werkzaamheden.

Gemeente Terschelling

83

Jaarrekening 2025

Niet-gekwantificeerde risico's De niet-gekwantificeerde risico’s hebben eveneens een (negatief) effect op de bedrijfsvoering en/of de financiële positie van gemeente Terschelling. Het effect hiervan is echter niet meetbaar te maken in euro’s. Hieronder hebben we een aantal risico’s en onzekerheden benoemd, zowel groot als klein en eenmalig én structureel. De volgorde van presentatie geeft geen indicatie van prioriteit of rangorde.

Rijksbeleid Het beleid van het Rijk is van grote invloed op de gemeentelijke organisatie. Bezuinigingen, decentralisatie van taken en herijking van het gemeentefonds zijn actuele onderwerpen die tot onzekerheden in het (financieel) beleid leiden. We volgen het beleid van het Rijk nauwkeurig, zodat we een goede inschatting kunnen maken van eventuele gevolgen.

Kosten juridische bijstand bij gegrond verklaarde bezwaren Inwoners hebben de mogelijkheid om bij de indiening van bezwaarschriften te verzoeken om de kosten van juridische bijstand te vergoeden. De gemeente is verplicht deze kosten te vergoeden als een bezwaarschrift gegrond wordt verklaard en vaststaat dat het besluit waartegen de bezwaren zich richtten, onrechtmatig is genomen. Het is vooraf niet in te schatten hoeveel hiervan gebruik van zal worden gemaakt.

Automatisering/ICT Alle afdelingen binnen gemeente Terschelling zijn voor een groot gedeelte afhankelijk van automatisering en ICT. In de toekomst zal dit alleen maar groeien. Het is daarom van belang dat systemen up-to-date blijven en adequaat beveiligd zijn. Uitval moet zo nodig opgevangen kunnen worden. Gemeente Terschelling heeft het beheer van onze ICT omgeving ondergebracht bij het Shared Service Center Leeuwarden (SSC). De kwaliteitsafspraken en -eisen over onze ICT omgeving zijn opgenomen in een jaarlijks af te sluiten Servicelevel Agreement (SLA) en onderliggende afspraken en overeenkomsten. De navolging van deze afspraken en overeenkomsten wordt gezamenlijk, in Waddenverband, gedaan, waardoor ook dit risico beperkt wordt.

Algemene risico's verbonden aan het subsidiëren van stichtingen en instellingen Gemeente Terschelling verstrekt jaarlijks vele subsidies. Deze variëren van enkele euro’s tot aan tonnen. Met behulp van deze subsidies kunnen stichtingen en instellingen voorzieningen voor burgers in stand houden. Vaak heeft de gemeente hierbij ook het belang dat deze voorzieningen van een bepaald niveau zijn. Naarmate de tijd verstrijkt, zal het steeds moeilijker worden om deze voorzieningen met de beschikbare middelen goed op peil te houden.

Beschermd wonen Tot op heden worden de taken met betrekking tot Beschermd wonen uitgevoerd via centrumgemeenten, in ons geval Leeuwarden (Sociaal Domein Fryslân). De doordecentralisatie van Beschermd wonen is opnieuw uitgesteld en het is nog onzeker of de decentralisatie in de toekomst doorgaat. Voor 2025 verwachten we geen financiële risico’s. De afgelopen jaren is er geen overschrijding geweest op dit onderdeel. De afgelopen jaren hebben we op rekeningbasis steeds geld terug ontvangen voor Beschermd wonen. Omdat Beschermd wonen trajecten duur zijn, is de financiële impact van een traject voor Terschelling best groot. Tegelijkertijd is de invloed die je op de indicatie kan uitoefenen nihil. We zijn op regionaal niveau bezig om Beschermd wonen zoveel mogelijk thuis of in de eigen omgeving aan te bieden, zodat inwoners gebruik kunnen blijven maken van hun eigen sociale

84

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025 netwerk. Deze ontwikkeling kan in de toekomst tot gevolg hebben dat er meer gebruik gemaakt gaat worden van Ambulant Beschermd wonen op het eiland, waar dat nu nog niet mogelijk is. Via de Dienst SoZaWe (sociale zaken en werkgelegenheid) Noardwest Fryslân zijn we daarom ook voorbereidingen aan het treffen voor de inkoop van (intensieve) ambulante begeleiding en dagactiviteiten. Hiermee willen we het gat tussen ambulante (intensieve) begeleiding en beschermd wonen verkleinen, zodat inwoners zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven participeren in de samenleving.

Ziekteverzuim Als gevolg van de Wet Verlenging Loondoorbetalingverplichting Bij Ziekte (WVLBZ) is de loondoorbetalingperiode bij ziekte verlengd van één naar twee jaar. Het totale loon over deze periode mag niet meer bedragen dan 170% van het laatstverdiende loon. In de CAO gemeenten is bepaald dat een zieke medewerker gedurende de eerste 52 weken recht heeft op 100% doorbetaling. In het tweede ziektejaar is dit 70%. Hierna komt een zieke medewerker mogelijk in aanmerking voor een uitkering op grond van de Wet Werk en Inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) – voorheen WAO. Voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten geldt met ingang van 1 januari 2024 geen 'derde ziektejaar' meer. Als gemeentelijke werkgever wordt een actief preventief verzuimbeleid gevoerd. Dat betekent dat wij een gezonde leefstijl stimuleren en er preventief medisch onderzoek (periodiek) aangeboden wordt. Om dit ziekteverzuim financieel op te kunnen vangen, is er in de begroting een bedrag opgenomen voor de lasten voor eventuele vervanging bij ziekte. In extreme situaties kunnen de werkelijke kosten de geraamde budgetten overstijgen. De ziektekosten ingeval van payroll zijn verzekerd. In dat geval is er dus geen sprake van extra lasten en kan budgetneutraal voorzien worden in vervanging.

WW en bovenwettelijke WW Werkgevers in de sector Overheid en Onderwijs zijn verplicht eigenrisicodrager voor de Werkloosheidswet (WW). De gemeente is in geval van ontslag eigen risicodrager als het aankomt op WW en WW gerelateerde uitkeringen, ook wel bovenwettelijke en nawettelijke werkloosheidsuitkeringen genoemd. Ook is de gemeente eigenrisicodrager in geval van ziekte en reintegratie van medewerkers. In het bedrijfsleven, waar de premie betaald wordt aan het UWV, vangt het UWV dergelijke lasten op. Bij de overheid factureert het UWV (of een andere uitvoerende instantie voor het bovenwettelijke deel bij ontslag) de maandelijkse kosten van de uitkering van de werknemer aan de werkgever. Voor een overheidswerkgever of onderwijsinstelling kunnen aanzienlijke financiële kosten gepaard gaan met een ontslag- of ziektetraject, dat recht geeft op een werkloosheids- of ziekte-uitkering.

Verbonden partijen Gemeente Terschelling neemt deel in een aantal verbonden partijen (zie paragraaf 6). Deze partijen voeren vaak gemeentelijke taken uit in opdracht van gemeente Terschelling. Deelname aan deze verbonden partijen brengt een aantal risico’s mee voor gemeenten. Voorbeelden van risico’s zijn: • • •

Financiële tekorten bij verbonden partijen; Taken, doelstellingen en prestaties worden niet gerealiseerd; Er zijn onvoldoende sturingsmogelijkheden door de organisatievorm (verschil in inzicht door de verschillende deelnemers) Mochten deze risico’s zich voordoen, dan worden deze in de paragraaf verbonden partijen benoemd en eventueel toegelicht. Duidelijke afspraken en frequente rapportering met en door de verbonden partijen kan bijdragen aan het verkleinen van dit risico.

Gemeente Terschelling

85

Jaarrekening 2025

Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit In onderstaande tabel is de totale financiële impact van alle gekwantificeerde risico’s weergeven. Deze financiële impact ligt iets onder de door de Raad eerder gestelde minimale weerstandscapaciteit, zoals we die al een aantal jaren hanteren. Benodigde weerstandscapaciteit In € 1.000 Risico Kosten sociaal domein Campus (Martiem Instituut) Complex voormalig dancing Dellewal Gewaarborgde leningen Onderhoud kapitaalgoederen Bestemmingsplannen Terugloop toerisme Versterkte geldleningen Masterplan haven Totaal

Maximaal financieel risico

Kans

Financiële impact

250 2.900

Gemiddeld Zeer klein

125 145

2.200

Zeer klein

110

5.100

Zeer klein

255

1.000

Klein

250

500 4.700 874

Klein Klein Zeer klein

125 1.175 44

15.000 32.524

Zeer klein

750 2.979

We verwachten dat de gestelde weerstandscapaciteit voldoende is om de hierboven geschetste risico’s te kunnen ondervangen als deze zich voordoen.

Ratio weerstandsvermogen In de volgende tabel is te zien dat de ratio weerstandsvermogen als voldoende kan worden beschouwd. Ratio weerstandsvermogen In € 1.000 Beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve) Benodigde weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen

86

2024

2025 3.890

3.890

3.603

2.979

1,08

1,31

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025

Financiële kengetallen In onderstaande tabel staan de financiële kengetallen weergegeven. De kengetallen in dit overzicht zijn beoordeeld aan de hand van de in het ‘GTK 2020 Gemeenten’ opgenomen signaleringswaarden. Hieronder lichten we de berekening en beoordeling per kengetal toe. Overzicht kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Jaarrekening 2024 8% 7%

Begroting 2025 18% 19%

Jaarrekening 2025 11% 11%

34% 0%

51% 7%

38% 0%

8%

1%

3%

88%

89%

86%

Jaarrekening 2024

Begroting 2025

Jaarrekening 2025

Netto schuldquote Netto Schuldquote In € 1.000 Vaste schulden Netto vlottende schulden Overlopende passiva Financiële vaste activa Uitzettingen met looptijd korter dan 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Saldo Totaal baten Netto schuldquote per 31 december

8.338 1.387

9.642 -

7.319 857

8.654 - 209 -2.671

-3.177 -741 -

8.917 -310 -8.622

-8.740 -4.044 2.716

5.724

-292 -3.918 3.951

35.317 8%

31.379 18%

35.164 11%

Door minder vaste schulden en meer baten is de netto schuldquote lager dan begroot. De vaste schulden zijn lager doordat er geen nieuwe leningen zijn afgesloten om investeringen te financieren. De baten zijn hoger door hogere Rijksbijdragen uit het gemeentefonds en voor opvang van vluchtelingen. De netto schuldquote geeft aan of we investeringsruimte hebben of juist niet. De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • • •

Schuldquote onder de 90%: Minst risicovol Schuldquote tussen de 90% en 130%: Neutraal Schuldquote boven de 130%: Meest risicovol

Gemeente Terschelling

87

Jaarrekening 2025 Gemeente Terschelling heeft volgens deze cijfers dus ruim voldoende investeringsruimte. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen In € 1.000 Vaste schulden Netto vlottende schulden Overlopende passiva Financiële vaste activa Uitzettingen met looptijd korter dan 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Saldo Totaal baten Netto schuldquote

Jaarrekening 2024

Begroting 2025

Jaarrekening 2025

8.338 1.387

9.642 -

7.319 857

8.654 -593 -2.671

-3.177 440 -

8.917 -564 -8.622

-8.740 -4.044 2.332

6.025

-292 -3.918 3.697

35.317 7%

31.379 19%

35.164 11%

De genoemde criteria bij de netto schuldquote gelden ook voor dit kengetal. In dit kengetal zijn leningen aan woningbouwcorporaties en overige langlopende geldleningen meegenomen onder de financiële vaste activa. Solvabiliteitsratio Solvabiliteitsratio In € 1.000 Eigen vermogen Totaal vermogen Solvabiliteitsratio

Jaarrekening 2024

Begroting 2025

13.268 38.701 34%

Jaarrekening 2025

10.944 21.594 51%

13.603 35.771 38%

De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • Solvabiliteitsratio van 50% en hoger: Minst risicovol • Solvabiliteitsratio tussen de 20% en 50%: Neutraal • Solvabiliteitsratio van kleiner dan 20%: Meest risicovol De solvabiliteitsratio van gemeente Terschelling kan worden aangemerkt als neutraal. Grondexploitatie De boekwaarde van de voorraden gronden moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. 88

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025 Grondexploitatie In € 1.000 Niet In exploitatie genomen gronden Bouwgronden in exploitatie Totaal baten Kengetal grondexploitatie

Jaarrekening 2024

Begroting 2025 -

Jaarrekening 2025 -

-

-

2.249

-

35.317 0%

31.379 7%

35.164 0%

De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • Grondexploitatie onder de 20%: Minst risicovol • Grondexploitatie tussen de 20% en 35%: Neutraal • Grondexploitatie boven de 35%: Meest risicovol Onder de signaleringswaarde vanuit provinciaal toezicht wordt de grondexploitatie als minst risicovol gezien ten opzichte van de totale baten. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije exploitatieruimte is. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen en of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Structurele exploitatieruimte In € 1.000 Totaal structurele lasten Totaal structurele baten Structurele toevoeging aan reserves Structurele onttrekking aan reserves Saldo Totaal baten Structurele exploitatieruimte

Jaarrekening 2024

Begroting 2025

Jaarrekening 2025

-28.966

-30.974

-30.555

31.704

31.379

31.532

0

0

0

0

0

0

2.738

405

977

35.317 8%

31.379 1%

35.164 3%

Gemeente Terschelling scoort met deze ratio in het jaar 2025 voldoende. Dit wil zeggen dat de structurele financiële positie op 31 december 2025 voldoende was.

Gemeente Terschelling

89

Jaarrekening 2025 Gemeentelijke belastingcapaciteit Belastingcapaciteit In € 1.000 OZB lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ waarde Rioolheffing voor gezin Afvalstoffenheffing voor gezin Eventuele heffingskorting Totale woonlasten voor gezin

Jaarrekening 2024

Landelijk gemiddelde woonlasten meerpersoonshuishouden Belastingcapaciteit

Begroting 2025

Jaarrekening 2025

440

457

450

190 242

191 247

197 254

872

-895

901

994

1.021

1.053

88%

88%

86%

Dit kengetal laat de belastingdruk in de gemeente zien ten opzichte van de landelijke belastingdruk. De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • Belastingcapaciteit onder de 95%: Minst risicovol • Belastingcapaciteit tussen de 95% en 105%: Neutraal • Belastingcapaciteit boven de 105%: Meest risicovol De belastingcapaciteit van de gemeente Terschelling voor 2025 valt dus onder minst risicovol.

90

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025

3.3 Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Gemeente Terschelling zorgt voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en gebouwen. Voor veel activiteiten zijn kapitaalgoederen nodig, bijvoorbeeld openbare verlichting, straatmeubilair, openbaar groen, wegen, riolering, haven en gebouwen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan zijn mede bepalend voor het voorzieningenniveau.

Openbaar groen Opstellen groenbeheerplan en uitvoeringsplan In 2025 is het nieuwe groenbeheerplan opgesteld en vastgesteld door de gemeenteraad. Van alle groen-typen die de gemeente beheert, is een paspoort gemaakt waarin alle belangrijke kenmerken en beheermaatregelen zijn opgenomen. Op basis van de beheerpaspoorten is een meerjarenbegroting opgesteld. Op basis van het beheerplan is vervolgens een uitvoeringsplan gemaakt. Het uitvoeringsplan geeft inzicht in de onderhoudsmaatregelen en timing van de maatregelen. Momenteel wordt het uitvoeringsplan samen met de buitendienst ingevoerd. Openhouden duin Dellewal Het Grootduin is een belangrijk en karakteristiek onderdeel van baai Dellewal. In 2025 was hier nog veel houtige opstand aanwezig wat het open karakter (en daarmee zichtlijnen) en de ecologie van het als 'open duin' bestemde gebied bedreigt. Daarom is aan het begin en einde van het jaar (en begin 2026) verder gewerkt aan het verwijderen van de houtige opstand. Herplant bomen In de afgelopen jaren zijn met name in West, maar ook in andere dorpskernen veel bomen gekapt. Daardoor is in sommige straten een gatenpatroon ontstaan in de bomenrij. Een deel van de straten is zelfs helemaal kaal geworden. Dit doet niet alleen afbreuk aan de (historische) beeldkwaliteit van de buurten, het heeft ook als nadelig effect dat het hittestress-effect daar toeneemt.

Daarom zijn er in 2025 veel bomen herplant op plekken waar deze ooit al stonden. In Oud- West zijn, vanwege het element historische waarde, (tegen iepziekte resistente) iepen herplant. In Nieuw-West en in de andere dorpskernen is gekozen voor een gemengde samenstelling met o.a. bloeiers als zoete kers. Dit levert niet alleen een fraai straatbeeld op, het is ook goed voor de biodiversiteit. Naast de mens profiteren bijen, (nacht)vlinders en vogels hiervan. Versterken / herstel elzensingels De elzensingels op Terschelling zijn van cultuurhistorische waarde. Daarnaast hebben zij ook ecologische waarden. In 2025 is een start gemaakt met aanplant van boom- en struiksoorten die in deze singels thuishoren. Bestrijding invasieve exoten In samenwerking met de andere twee gebiedspartners, Staatsbosbeheer en Wetterskip Fryslan, is een plan van aanpak opgesteld om exoten als de Japanse duizendknoop, hemelboom en de

Gemeente Terschelling

91

Jaarrekening 2025 reuzeberenklauw te bestrijden. Deze soorten zijn invasief en bedreigen onze unieke, inheemse flora. Vanuit de Europese exotenverordening hebben wij de verplichting om deze exoten te bestrijden. Het plan van aanpak geeft inzicht in meest optimale/kansrijke bestrijdingsmethodiek per soort en per locatie. Het bestrijden van de exoten gebeurt vanaf 2025 volgens het plan van aanpak. Bloemrijke bermen Er is een start gemaakt met het omvormen van onze (weg)bermen naar meer bloemrijke bermen. Ten dele middels ecologisch beheer en ten dele middels inzaaien. Verhogen biodiversiteit en belevingswaarden polder(bermen) In de polder is het maairegime aangepast op het groenbeleid en groenbeheerplan. Er is meer ingezet op natuurvriendelijk maaibeheer van onze bermen langs polderwegen. Hiermee wordt rekening gehouden met de bloeitijd van bijzondere planten, levenscyclus van insecten (zoals de voor Terschelling iconische argusvlinder) en de in de polderberm voorkomende weidevogels. Deze aanpak levert naast versterking van de biodiversiteit ook een enorme plus op voor de belevingswaarde van de polder. Bermen langs onze wandel- en fietspaden worden de komende jaren namelijk veel bloem-, vlinder- en bij-rijker. Hieronder volgt een financieel overzicht van taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie:

In € 1.000 Eiland Griend Beheer en onderhoud openbaar groen Strandvoorzieningen Totaal

Begroting na wijziging

Werkelijke lasten

Werkelijke baten

Saldo

Afwijking

2 239

0 -235

0 0

0 235

2 4

0 241

0 -235

0 0

0 235

0 6

Hieronder volgt een financieel overzicht van het saldo van het taakveld 5.7 openbaar groen en (openlucht) recreatie:

92

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025

Beheer en onderhoud wegen Wegenbeheerplan In 2025 heeft de raad het wegenbeheerplan voor de periode 2026–2030 vastgesteld. Naar aanleiding hiervan is gestart met de verdere planvorming en voorbereiding van de werkzaamheden die in de komende jaren uitgevoerd zullen worden. Hierbij wordt invulling gegeven aan het planmatig beheer en onderhoud van het gemeentelijke wegennet, met als doel de kwaliteit, veiligheid en bereikbaarheid van de wegen op peil te houden.

Regulier wegenonderhoud In 2025 is op diverse locaties binnen de gemeente regulier onderhoud aan de wegen uitgevoerd. Werkzaamheden hebben onder andere plaatsgevonden aan en in de omgeving van de Zeevaartschoolstraat, Kinnum en de Bergweg. Daarnaast is op verschillende locaties de wegmarkering hersteld of opnieuw aangebracht om de verkeersveiligheid en zichtbaarheid te verbeteren. Verder is in 2025 een visuele weginspectie uitgevoerd om de technische staat van het gemeentelijke wegennet in beeld te houden. De uit deze inspectie voortgekomen kleinere onderhoudswerkzaamheden zijn (waar mogelijk) uitgevoerd.

Verkeersveiligheid Ook in 2025 is, in samenwerking met de provincie, aandacht besteed aan het verbeteren van de fietsveiligheid op Terschelling. Hierbij is onder andere ingezet op een campagne voor het vergroten van de bewustwording rondom veilig fietsgedrag. Daarnaast heeft de gemeente opnieuw deelgenomen aan het landelijke project Doortrappen, dat zich richt op het stimuleren van veilig en langer fietsen onder ouderen. Verder zijn, op verschillende locaties in de gemeente, kleine infrastructurele aanpassingen uitgevoerd om de verkeersveiligheid te verbeteren, zoals het plaatsen van spiegels of grasbetonblokken in de bermen. Deze maatregelen dragen bij aan een veiligere en overzichtelijkere verkeerssituatie voor alle weggebruikers.

Openbare verlichting In 2025 zijn de plannen voor het verduurzamen van de openbare verlichting afgerond. Deze plannen zijn in samenspraak met bewoners tot stand gekomen. Voor heel Terschelling is per lichtmast in beeld gebracht welke aanpassingen mogelijk of nodig zijn voor het verduurzamen van de openbare verlichting of het benutten van kansen voor donkerte op Terschelling. Voor het dorp Formerum is daarnaast samen met de bewoners een plan opgesteld waarbij het verduurzamen van de verlichting wordt gecombineerd met het verfraaien van de armaturen. Hierbij is gekozen voor een meer klassieke uitstraling die beter aansluit bij het karakter van het dorp. Verder is in 2025 overleg gevoerd met ondernemers, camping-eigenaren en hotels over het terugdringen van lichtvervuiling. Daarbij is gekeken naar mogelijkheden om verlichting doelmatiger en natuurvriendelijker toe te passen, zodat de impact op de omgeving en het donkertegebied van het eiland wordt beperkt.

Gemeente Terschelling

93

Jaarrekening 2025

Project herinrichting Torenstraat / Brandarisplein Voor het project Torenstraat/ Brandarisplein hebben we in 2025 met bewoners en ondernemers de plannen verder uitgewerkt. Tevens hebben we separaat overleg gevoerd met de ondernemers en transporteurs voor het in kaart brengen van de bevoorrading. Het definitief ontwerp voor de herinrichting is (begin 2026) vastgesteld en de gemeenteraad heeft het benodigde krediet gevoteerd. De uitvoering van het project staat gepland tussen november 2026 en maart 2027.

Project project Groene Strand/ Zwarteweg In 2025 is het werk aanbesteed en gegund. De gunning viel samen met het afsluiten van de laad en loskade van de werkhaven. De afsluiting van de werkhaven maakte het onmogelijk om op tijd de benodigde materialen en machines op het eiland te krijgen voor het uitvoeren van het project in 2025. Hierdoor is uiteindelijk besloten de uitvoering van het werk door te schuiven naar januari 2026.

Hieronder volgt een financieel overzicht van taakveld 2.1 Verkeer en vervoer:

In € 1.000 Elektrisch rijden Onderhoud bermen Beheer onderhoud wegen/straten/pleinen Straatreiniging Gladheidsbestrijding Openbare verlichting Totaal

94

Begroting na wijziging

Werkelijke lasten

Werkelijke baten

Saldo

Afwijking

-4 -44 -794

-17 -1.200

412

-17 -788

4 27 6

-91 -7 -124 -1.064

-130 -2 -95 -1.444

39 451

-91 -2 -95 -993

5 29 71

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025

Riolering Inleiding De riolering draagt bij aan de volksgezondheid op Terschelling doordat het afvalwater wordt afgevoerd uit de bebouwde omgeving en wordt getransporteerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Daarnaast draagt de riolering bij aan het verminderen van de kans op wateroverlast door de afvoer van hemelwater. Tenslotte draagt de riolering bij aan het beschermen van het oppervlaktewater doordat het afvalwater wordt ingezameld. Om de riolering nu en in de toekomst goed te laten functioneren is in het water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp) Terschelling beschreven hoe de riolering wordt onderhouden. De werkzaamheden zijn onderverdeeld in: • • •

Planvorming en onderzoek Periodiek onderhoud Verbetering en vervangingsmaatregelen.

Planvorming en onderzoek De (drukriolerings)gemalen zijn geïnspecteerd conform de planning en de geconstateerde defecten zijn verholpen. Het actualiseren van het areaal aan duikers in het stedelijk watersysteem is gestart maar nog niet afgerond. De verwachting is dat dit in de loop van 2026 zal worden afgerond. Er is een overzicht gemaakt van de grote lozers en van het afvoerend oppervlak dat is aangesloten op de riolering. Met de verzamelde informatie wordt in 2026 een systeemoverzicht stedelijk water opgesteld. De beheergegevens van de riolering en duikers zijn bijgewerkt, maar de gegevens van de gemalen en drukriolering zijn nog niet geactualiseerd.

Periodiek onderhoud De buitendienst heeft in 2025 gezorgd voor het onderhoud van de riolering. Voor sommige activiteiten is samengewerkt met (lokale) aannemers. De kolken zijn tweemaal leeggezogen, de (drukriolerings)gemalen zijn onderhouden en storingen zijn verholpen. Het plan was om in 2025 alle riolering te inspecteren die niet 2022 was geïnspecteerd. Hiervoor is een aanbesteding georganiseerd en is in augustus 2025 gestart met het reinigen en inspecteren van de riolering. Omdat de riolering ernstig vervuild bleek te zijn, verliepen de werkzaamheden langzamer dan gepland en zijn de kosten hoger uitgevallen. Nog niet alle riolering is gereinigd en geïnspecteerd. In 2026 worden de werkzaamheden afgerond. De inspectiebeelden laten zien dat sommige delen van de riolering ernstig zijn aangetast en in de komende jaren moeten worden vervangen. In 2026 wordt gestart met urgente reparaties. Daarnaast wordt in het systeemoverzicht stedelijk water een plan gemaakt voor de vervanging van de riolering waarvan nu bekend is dat die in de komende 10 jaar moet worden aangepakt.

Verbetering en vervangingsmaatregelen Bij hotel Elements is het bestaande rioolgemaal vervangen door een nieuw gemaal. Om het wisselende afvalwateraanbod op te vangen is een relatief grote gemaalkelder geplaatst met een nieuwe pompinstallatie.

Gemeente Terschelling

95

Jaarrekening 2025 De elektromechanische installatie van het bergbezinkbassin Werkhaven is ook vervangen. Er zijn nieuwe pompen geplaatst en de besturing is vernieuwd. Tenslotte is een aantal putten opgehoogd dat in de loop van de jaren onder het zand, gras of andere begroeiing was verdwenen. In alle pompputten zijn de modems vervangen in verband met het uitfaseren van 2g/3g.

Hieronder volgt een financieel overzicht van taakveld 7.2 Riolering: Begroting na wijziging In € 1.000 Beheer en onderhoud riolering Heffing rioolbelasting Totaal

Werkelijke lasten

Werkelijke baten

Saldo

Afwijking

-510

-847

297

-550

-40

940

-34

994

960

20

430

-881

1291

410

-20

Verklaring afwijkingen ten opzichte van de begroting De post uitbestede werkzaamheden is lager uitgevallen dan begroot. Dit komt doordat het reinigen en inspecteren van de riolering vertraging heeft opgelopen en niet in 2025 is afgerond. De riolering was dermate vervuild dat de geplande dagproductie niet kon worden gehaald. De werkzaamheden lopen door in 2026 en de totale kosten zullen hoger uitvallen dan begroot. De post afschrijving is hoger uitgevallen dan begroot. Een aantal investeringen werden annuïtair afgeschreven in plaats van lineair. Dat is in 2025 gecorrigeerd. Om de financiële afschrijvingstermijn in overeenstemming te brengen met de technische afschrijvingstermijn was een eenmalige extra afschrijving noodzakelijk.

96

Gemeente Terschelling

Jaarrekening 2025

Gebouwen De gemeente onderhoudt het gemeentelijk vastgoed volgens een beheerplan. Het geactualiseerde gebouwenbeheerplan is in september 2024 door de raad vastgesteld en loopt van 2024 t/m 2029. Naast het uitvoeren van het onderhoud blijft de gemeente inzetten op de wettelijke taak om gebouwen te verduurzamen. De doelstellingen daarvoor maken deel uit van het gebouwenbeheerplan. Conform het gebouwenbeheerplan is in 2025 het plan uitgewerkt voor groot onderhoud en verduurzaming van de gemeentewerf aan de Nieuwe Dijk. Daarnaast is het groot onderhoud aan de voormalig reddingbootschuur aan de Willem Barentszkade en de voormalig strandvonderijschuur aan de Duinweg in Hoorn aanbesteed en is de uitvoering van de werkzaamheden gestart. Er is een start gemaakt met de projectvoorbereiding voor groot onderhoudsprojecten voor de komende jaren. Het gaat onder andere om het gemeentehuis, het sportgebouw op het sportveld Hoorn en de Driemaster. De uitwerking van het in 2023 vastgestelde IHP en de daarmee samenhangende aanpak van de gymzalen is doorgeschoven naar 2026.