a. raadsvoorstel IVWS

Raadsvoorstel Onderwerp: Jaar/nummer: In behandeling bij:

Integrale waterveiligheidsstrategie Waddeneilanden-Terschelling 2024/137-O Wethouder Wassink

Voorstel 1. De integrale waterveiligheidsstudie Waddeneilanden – Terschelling vaststellen; 2. Kiezen voor ambitieniveau 2 (schuilen, overleven en basis voor herstel vitale infrastructuur); 3. De aanbevelingen uit de Integrale Waterveiligheidsstudie opvolgen.

Samenvatting Voor Terschelling is een integrale waterveiligheidsstrategie opgesteld op basis van de principes van meerlaagsveiligheid (preventie, ruimtelijke ordening en crisisbeheersing) voor hoogwater en overstromingen. Het opstellen van deze strategie vloeit voort uit het Deltaprogramma (2021). Hierin is opgenomen dat deze strategie voor ieder Waddeneiland moet worden opgesteld. Dit traject is door de Waddeneilanden gezamenlijk opgepakt en uitgevoerd. De eindrapportage is nu opgeleverd in 5 afzonderlijke eilandrapportages. In de rapportage zijn conclusies en aanbevelingen opgenomen. Daarnaast worden er in de studie drie ambitieniveaus beschouwd, waarbij voor elk ambitieniveau zichtbaar is gemaakt voor welke kwetsbare/vitale objecten bij die ambitie mogelijk maatregelen nodig zijn. Inleiding/aanleiding In het Deltaprogramma (2021) is opgenomen dat voor ieder Waddeneiland een integrale waterveiligheidsstrategie (IWVS) wordt opgesteld, op basis van meerlaagsveiligheid (preventie, ruimtelijke ordening en crisisbeheersing). Er is eerst een pilot uitgevoerd om te bezien hoe een dergelijke strategie zou moeten worden opgesteld omdat er landelijk nog weinig ervaring hiermee was. In 2022 en 2023 is een pilot uitgevoerd voor het buitendijkse gebied van Vlieland en het binnendijkse gebied van Ameland.

Na het succesvol afronden van de pilot hebben de afzonderlijke eilandcolleges ingestemd met een vervolg om te komen tot een integrale waterveiligheidsstrategie per eilandOver de pilot en het vervolgtraject zijn de gemeenteraden geïnformeerd tijdens een gezamenlijke digitale raadsbijeenkomst op 13 juli 2023. Doel Het doel van de IWVS is het verkrijgen van handvatten om Terschelling in de toekomt meer klimaatrobuust in te richten. De resultaten van deze studie zullen worden gebruikt voor de omgevingsvisies en omgevingsplannen. Daarnaast biedt de studie handvatten voor het opstellen van handelingsperspectieven bij overstroming voor de gemeente en veiligheidsregio’s.

2

Een keuze voor de toekomst De vervolgstudie is nu afgerond. Er is een eindrapportage opgeleverd in vijf afzonderlijke eilandrapporten. De gemeenteraad wordt gevraagd om de integrale waterveiligheidsstrategie Waddeneilanden –Terschelling vast te stellen. Daarnaast wordt de raad gevraagd een ambitieniveau te kiezen. Voor het in de toekomst omgaan met het risico van overstroming en de stijgende zeespiegel is het van belang om te bepalen welk ambitieniveau wordt nagestreefd. Daarbij wordt gestreefd naar het vaststellen van een gezamenlijk ambitieniveau voor de vijf Waddeneilanden. Rapport Het rapport met aanbevelingen en het gekozen ambitieniveau vormen samen de integrale waterveiligheidsstrategie. Aanvullend daarop zal de veiligheidsregio een handelingsperspectief bij overstroming opstellen. Op Texel zal dit mogelijk niet apart voor het eiland gebeuren. Conclusies De rapportage leidt tot de volgende conclusies: - Op het eiland zijn er voldoende mogelijkheden voor inwoners en toeristen om tijdens en na een overstroming op het eiland te schuilen. - Voor vitale en kwetsbare objecten kunnen voorzieningen worden getroffen om de kwetsbaarheid te verkleinen zodat sneller herstel kan plaatsvinden. - De impact van zeespiegelstijging verschilt voor het binnendijks en buitendijks gebied. Binnendijks zorgen de waterkeringen voor een ondergrens in de kans op het voorkomen van overstromingen.

Voor het buitendijks gebied betekent zeespiegelstijging dat overstromingen vaker zullen voorkomen, tenzij het gebied meegroeit met de zeespiegel of dat waterkerende elementen ook worden versterkt. - Er is ruimte nodig om waterkeringen en buitendijks gebied op orde te houden. Deze ruimtevraag neemt toe naarmate de zeespiegel stijgt. Aanbevelingen en aandachtspunten Voor de gemeenten zijn er na afronding van deze studie nog verschillende vervolgstappen te zetten. In de rapportage worden deze benoemd als aanbevelingen en aandachtspunten: De belangrijkste aanbevelingen zijn, kort samengevat: 1. Informeer bewoners en toeristen over de mogelijkheden om te overleven, op basis van een door de veiligheidsregio vastgestelde strategie. 2. Stel het ambitieniveau vast en veranker dit in het omgevingsplan. a. Stel kaders en richtlijnen op voor onder andere ontwerphoogten en zorg voor bereikbare routes naar verschillende woonkernen. b. Overleg met beheerders van vitale objecten over mogelijke maatregelen 3. Bepaal aan de hand van de opgedane inzichten of er objecten zijn die acute aandacht vragen. 4. Stel de typering van vitale objecten eenduidig vast in de omgevingsplannen en onderhoudt deze gegevens in samenspraak met de veiligheidsregio en waterbeheerder(s). 5.

Actualiseer reserveringszones rond primaire keringen en waterkerende elementen in het buitendijks gebied en zorg voor ruimte voor het meegroeien van duinen. 6. Bepaal eisen en verantwoordelijkheden voor (onderhoud van) beschermingswerken in buitendijks gebied.

3

Verder wordt in de rapportage aandacht gevraagd voor: - De beschikbaarheid en kwaliteit van de overstromingsscenario’s, met name buitendijks. De verwachting is dat Rijkswaterstaat vanaf 2024 deze informatie actualiseert in het kader van de Europese Hoogwaterrichtlijn. HKV beveelt aan met de nieuwe scenario’s de aandachtpunten nog eens meer in detail te bekijken. - Bij het opstellen en controleren van de database is gebleken, dat de definitie van vitale en kwetsbare objecten niet altijd even eenduidig is. Aanbevolen wordt om een eenduidige lijst op te stellen die ook wordt beheerd en wordt ontsloten, zodat deze zowel voor ruimtelijk beleid als voor crisisbeheersing kan worden gebruikt. Ambitieniveaus In de studie zijn drie ambitieniveaus onderzocht, waarbij voor elk ambitieniveau is aangegeven voor welke kwetsbare/vitale objecten mogelijk maatregelen nodig zijn. In hoofdlijnen houden de ambities in: • Ambitie 1: Schuilen en overleven: Bewoners en toeristen kunnen op een droge schuilplaats worden ondergebracht. Levensmiddelen, hulpverleningsmiddelen zijn veiliggesteld en er worden beschermingsmaatregelen genomen om de continuïteit van crisiscentra en de aansluitpunten van de energievoorzieningen te waarborgen of snel te herstellen.

• Ambitie 2: Schuilen, overleven en basis voor herstel vitale infrastructuur: Hoofdinfrastructuur van nutsvoorzieningen (zoals drinkwater, waterhuishouding met stuwen en (riool)gemalen, gas, elektriciteit en ICT) blijven functioneren. Aanlegplaatsen voor schepen zijn beschikbaar voor hulp van het vasteland inclusief ontsluiting via doorgaande wegen op het eiland. Materiaal voor herstelwerkzaamheden en noodvoorzieningen worden voorafgaand aan de overstroming veiliggesteld (aannemers, gemeentewerf etc.). • Ambitie 3: Schuilen, overleven en basis voor herstel vitale infrastructuur ++: Alle functies moeten gecontinueerd worden. Scholen, zorginstellingen, winkels en andere voorzieningen moeten kunnen blijven functioneren. Ruimtevraag meegroeien duinen en voorlanden De verschillende ambitieniveaus hebben invloed op de vraag hoe de ruimte wordt ingericht. Daarnaast is er ruimte nodig voor het (op natuurlijke wijze) laten meegroeien van duinen en voorlanden. Er zullen versterkingen nodig zijn bij zowel harde als zachte waterkeringen. Hierin worden drie varianten onderscheiden: -variant 1: meegroeien zoals het nu gaat -variant 2: stimuleren meegroeien duinen en voorlanden -variant 3: extra stimuleren van meegroeien duinen en voorlanden De waterschappen en Rijkswaterstaat zijn verantwoordelijk voor de primaire keringen.

De gemeente zal een rol spelen in het bevorderen van groei, bij de communicatie en eventuele aanpassing van het omgevingsplan. Dit zal een samenwerking zijn tussen waterschap/Rijkswaterstaat en gemeente, samen met andere beheerders. Argumenten

4

Voorgesteld wordt om: 1. De integrale waterveiligheidsstrategie vast te stellen; 2 .Te kiezen voor ambitieniveau 2; 3. De aanbevelingen op te volgen. 1.1 De integrale waterveiligheidstrategie is een afspraak uit het Deltaprogramma Wadden In het Deltaprogramma (2021), is afgesproken dat voor ieder Waddeneiland een integrale waterveiligheidsstrategie wordt opgesteld. Met het afronden van deze rapportage wordt aan die afspraak voldaan. De uiteindelijke implementatie geschiedt met de opvolging van de aanbevelingen en het vaststellen van een handelingsperspectief door de Veiligheidsregio. 1.2 De gemeente is (mede) verantwoordelijk voor laag 2 (ruimtelijke ordening) binnen meerlaagsveiligheid In het Nationaal Waterplan (2009) is het begrip meerlaagsveiligheid geïntroduceerd met daarbij behorende verantwoordlijkheden: • •

•

Laag 1: Preventie (bijvoorbeeld primaire keringen) Verantwoordelijk: Rijk, Rijkswaterstaat, provincies en waterschappen. Laag 2: Ruimtelijke ordening (bijvoorbeeld ophogen van infrastructuur en aanpassing van riolering) Verantwoordelijk: Rijk, provincie en gemeenten. De integrale waterveiligheidsstrategie heeft gevolgen voor de toekomstige inrichting van de ruimte. Gemeenten moeten zorgen voor een klimaatrobuuste1 inrichting van hun gebied. Laag 3: Crisisbeheersing (bijvoorbeeld evacuatieplannen). Verantwoordelijk: Rijk, provincie, veiligheidsregio’s en gemeenten.

Op basis van het eindadvies van de Beleidstafel wateroverlast en hoogwater zijn er eind 2022 twee lagen toegevoegd, zoals ook genoemd in de Kamerbrief Water en Bodem sturend: • Laag 0: Integraal onderdeel Waterbewustzijn: Nederlanders moeten zelfredzamer worden door meer bewust te zijn van de risico's. • Laag 4: Herstel: Als er toch schade optreedt, wordt het snel en klimaatrobuust hersteld. Laag 0 wordt in de eindrapportage in de aanbevelingen genoemd. Laag 4 wordt geadresseerd in het vast te stellen ambitieniveau. 1.3 De conclusies en aanbevelingen geven inzicht hoe we veilig kunnen blijven wonen op Terschelling. Uit de studie blijkt dat er voldoende schuilmogelijkheden zijn voor inwoners en toeristen. Voor vitale en kwetsbare objecten kunnen maatregelen worden getroffen om de kwetsbaarheid te verkleinen, zodat herstel kan plaatsvinden. Dit kan gebeuren bij nieuwbouw of renovatie van een object. De informatie uit de rapportage kan worden opgenomen in de omgevingsvisie en zo zorgen voor een goed afwegingskader bij het beoordelen van (nieuw)bouw van (vitale of kwetsbare) objecten. Bovendien kan de informatie uit de studie gebruikt 1 N.B. Er is (nog) geen landelijk kader voor wat onder klimaatrobuust wordt verstaan.

5

worden in gesprekken met belangrijke partners zoals Rijkswaterstaat, het waterschap en de Veiligheidsregio. 2.1 Met ambitieniveau 2 wordt een keuze gemaakt voor veiligheid én herstel Voor het in de toekomst omgaan met het (rest)risico van overstroming en de stijgende zeespiegel is het van belang om te bepalen welk ambitieniveau wordt nagestreefd. In de studie worden argumenten aangedragen die bij deze keuze een rol kunnen spelen (paragraaf 2.7): -

-

Kosten en baten: Maatregelen worden alleen genomen bij verbouwingen of nieuwbouw. De voordelen zijn het voorkomen van schade bij overstromingen. De eventuele extra kosten als gevolg van een keuze voor een hoger ambitieniveau kunnen niet worden gegeven. Deze zijn afhankelijk van veel verschillende factoren, zoals tijd, locatie en verantwoordelijkheid. Daarbij zal het steeds gaan om kosten bij verbouw, nieuwbouw of renovatie. Acute verplaatsing of verbouw van objecten is niet aan de orde. Het te kiezen ambitieniveau geldt als extra richtlijn bij ver- of nieuwbouw. Verantwoordelijkheden: Dit betreft met name het opstellen van beleid, vergunningverlening en handhaving voor overstromingsbestendig bouwen. Uitvoerbaarheid: Dit gaat over de benodigde capaciteit om het ambitieniveau te vertalen naar beleid en uitvoering. Leefbaarheid: Het effect van het gekozen ambitieniveau op de leefbaarheid.

2.2 Eilanden zijn langer op zichzelf aangewezen Hoe groter de ruimtelijke ambitie, des beter de Waddeneilanden voor zichzelf kunnen zorgen bij en na een overstroming. Dit is belangrijk omdat bij een dijkdoorbraak ook het vasteland grote schade kan oplopen, waardoor hulpverlening moeilijk op gang kan komen en mensen enige tijd op zichzelf zijn aangewezen. 2.3 Gezamenlijk kiezen voor ambitieniveau 2 Na afweging van de voorgaande argumenten stelt ons college voor om in gezamenlijkheid (dat wil zeggen dat alle eilanden dezelfde keuze maken) te kiezen voor ambitieniveau 2. Met dit ambitieniveau kiezen de eilanden niet alleen voor schuilen en overleven, maar zorgen we óók voor de basis van herstel van de vitale infrastructuur na een overstroming. Bij ambitieniveau 3 zijn de mogelijke ruimtelijke ingrepen ten aanzien van locatiekeuze aanzienlijk ingrijpender en kostbaarder dan bij ambitieniveau 2. Er moeten dan meer objecten beschermd worden waardoor er meer maatregelen zouden moeten worden genomen. Twee extra argumenten die deze keuze ondersteunen zijn: - Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) stelt dat Nederland in 2050 klimaat robuust moet zijn ingericht. - Met ambitie 2 wordt voldaan aan het eindadvies van de Beleidstafel wateroverlast: Als er toch schade optreedt, wordt het snel en klimaatrobuust hersteld. 3.1 De aanbevelingen op te volgen

6

Om verder invulling te geven aan het gekozen ambitieniveau is het nodig om uitwerking te geven aan de aanbevelingen uit de integrale waterveiligheidsstudie.

Juridische gevolgen/fatale termijnen/handhaving Er zijn geen juridische gevolgen. Het vaststellen van de strategie biedt handvatten voor het in de toekomst meer klimaatrobuust inrichten van het eiland. Wanneer de IWVS zal worden geïntegreerd in de omgevingsplannen krijgt het rechtsgeldigheid en een juridische status. Er zitten geen fatale termijnen aan het nemen van het besluit om de strategie vast te stellen en een ambitieniveau te kiezen. Blijvende aandacht is noodzakelijk Er zijn voldoende schuilmogelijkheden waardoor er geen directe actie vereist is. Toch is het, met het oog op de toekomst en de verwachte zeespiegelstijging, van belang de rapportage blijvend onder de aandacht te houden. Zonder directe noodzaak is er een risico voor het verslappen van de aandacht. Blijvende aandacht (ook bij partners zoals Rijkswaterstaat) is met name ook belangrijk voor buitendijkse gebieden, zoals de veerhavens die ook in de toekomst goed bereikbaar moeten blijven.

Belang voor toerisme/samenleving/economie Het is voor iedereen aanwezig op het eiland van belang dat er bij een calamiteit zo min mogelijk risico is en dat er na de calamiteit zo snel mogelijk herstel kan optreden. De integrale waterveiligheidsstrategie geef handvaten om in de toekomst het eiland meer klimaatrobuust in te richten.

Financiële/personele/organisatorische gevolgen Het benodigde budget voor deze studie (destijds geschat op ca. € 50.000,-- totaal) zou in eerste instantie worden bekostigd vanuit de gemeentelijke begrotingen, waarbij afrekening zou plaatsvinden op basis van de vastgestelde verdeelsleutel voor de 5 eilanden. Geprobeerd zou worden Cofinanciering te verkrijgen van de overige Deltaprogramma Waddengebied (DPW) partners. Bij het DPW is hiertoe een verzoek ingediend, met als uiteindelijk resultaat dat het gehele bedrag ad. €43.875 excl. BTW, is bekostigd door het DPW. De kosten voor extra presentaties en overige werkzaamheden door bureau HKV zullen wel worden gefinancierd door de vijf waddengemeenten. Deze zullen maximaal 5000 euro zijn. Deze kosten zullen worden verdeeld onder de vijf Waddeneilanden op basis van de eerder vastgestelde verdeelsleutel (30%, 25%, 25%, 10%, 10%). Vaststelling van de strategie brengt geen directe kosten met zich mee. Deze kosten komen pas aan de orde voor de beheerders van objecten bij verbouw, nieuwbouw of renovatie. Acute verplaatsing of verbouw van objecten is niet nodig. Het te kiezen ambitieniveau zal gaan gelden als extra kader bij ver- of nieuwbouw. Oók bij gesprekken met andere partners. Dit vergt alertheid bij de eilanden zelf.

Implementatie in omgevingsplannen zullen enige extra kosten met zich meebrengen, maar kunnen naar verwacht via bestaande budgetten en capaciteit worden opgevangen.

Communicatie/interactiviteit

7

Zoals eerder vermeld volgt de opdracht voor het opstellen van de waterveiligheidsstrategie uit het Deltaprogramma. Het ligt dan ook voor de hand om in de lijn van deze opdracht zowel intern als extern bekendheid te geven aan de uitkomsten van de eiland strategieën. Daarom is gekozen voor de raadsbrede informatieavond op 13 juni 2024 en daarna afzonderlijke instemming op de eilanden zelf. Extern zullen presentaties worden gegeven aan verschillende betrokkenen vanuit het Deltaprogramma en wellicht ook op het Deltacongres. Daarnaast zal er een persbericht worden verstuurd en zal er aandacht zijn in de nieuwsbrieven op de eilanden. Verdere communicatie als uitvloeisel van de Integrale Waterveiligheidsstrategie volgt uit aanbeveling 1 en zal met de veiligheidsregio worden opgepakt.

Ter inzage liggende stukken -

Eindrapport Integrale waterveiligheidsstrategie WaddeneilandenTerschelling

Datum behandeling in B&W + ondertekening Terschelling, 9 juli 2024 Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Terschelling, H.M. de Jong, secretaris/directeur

mr. R.S. Cazemier, wnd. burgemeester