7.c. Kaderplan.pdf
Tekst van het document
Kaderplan Terschelling Havenfront
Een titel voor het document, de Locatie 03-11-2021
Kaderplan, Terschelling Havenfront Kaderplan versie, 03-11-2021 Er kunnen geen enkele rechten worden ontleend aan analysekaarten, ontwerpconcepten, ontwerpuitwerkingen en / of andere keuzes. Dit is een kaderdocument met ontwerprichtlijnen voor de openbare ruimte op het havenfront van West-Terschelling. Geen van de tekeningen kan gebruikt worden ter uitvoering.
OPDRACHTGEVER Kerklaan 30, Haren Postbus 6070 9702 HB Groningen 050 5278218 contact@laoslandschap.nl www.laoslandschap.nl
Advies met betrekking tot verkeer, parkeeropgaven en technische en financiële onderbouwing SWECO, Interra & Ruimte voor iedereen & Adonin Harlingen
Inhoud 1. INLEIDING
5
2. ANALYSE TERSCHELLING HAVENFRONT
9
3. FUNCTIONELE ANALYSE
29
4. VERHAAL VAN TERSCHELLING
39
5. FUNCTIONEEL PROGRAMMA VAN EISEN
47
6. ESTHETISCH PROGRAMMA VAN EISEN
53
7. UITWERKINGEN
59
8. DEELGEBIEDEN
73
BIJLAGE
107
INLEIDING BLAD 0 Phasellus ullamcorper ipsum rutrum nunc
Opgave
P
Al geruime tijd is de gemeente Terschelling bezig met
Logische compositie van stromen en programma
de planvorming rondom het havenfront van WestTerschelling. Eerder heeft de gemeente de Startnotitie Masterplan Havengebied op laten maken. Dit document wordt gebruikt als inspiratie, maar het kaderplan gaat
Logische compositie van
verder in de uitwerking.
stromen en programma
Het is belangrijk dat de openbare ruimte in haar geheel
Materialen en objecten in onderlinge samenhang
wordt beschouwd. Vooral ook omdat de inrichting van de openbare ruimte recht moet doen aan West-Terschelling als dorp met een rijke, gelaagde geschiedenis. En omdat het havenfront een belangrijke poort is naar het eiland
Materialen en
Terschelling.
objecten in onderlinge samenhang
Dit boekwerk laat de ontwerpkaders zien voor het havenfront van West-Terschelling. Het begint met een
Uitgewerkte detailleringen
analyse en een conceptuele benadering van de opdracht, waarna ontwerpuitgangspunten ingebed worden in het ‘verhaal van Terschelling’. Het kaderplan wordt
Principedetails
afgesloten met een serie van deelgebieduitwerkingen, waarin principe uitspraken worden gedaan wat betreft logistieke afwikkeling, wegprofielering en de beoogde sfeer. Het mooie aan dit plan is dat het op te knippen valt in fases, doordat we werken met deelgebieden. Daarnaast benoemt het plan klimaatadaptieve bouwstenen die
=
Behoud van samenhang en lijn ontwerp bij fasering Kaderplan
het plan kunnen opplussen. Actuele onderwerpen als biodiversiteit en een gezonde en duurzame leefomgeving komen aan de orde.
fase 1
fase 2
fase 3
Schemtatische weergave over waar een kaderplan uitspraken over doet.
najaar 2021
6
Algemene ontwerpvisie LAOS Onze ontwerpaanpak is gericht op het uitlichten van vaak al aanwezige kwaliteiten van plekken en gebieden. De schoonheid komt niet van wat we toevoegen; door datgene wat we toevoegen maken we de schoonheid die er in potentie al is ervaarbaar. Onze ontwerpingrepen zijn altijd gedacht vanuit het landschap – juist de geschiedenis en al aanwezige kwaliteiten van plekken bieden de aanknopingspunten om logische en met de omgeving samenhangende ontwikkelruimte te creëren. Doel van onze ontwerpen is rust, ontspanning en gebruiksgemak: plekken die je de ruimte geven om je goed te voelen. Plekken waar er een samenhang bestaat tussen de vormentaal, het gebruik en die recht doet aan betekenisgeving door de gebruiker aan de plek. We ontwerpen plekken die toegankelijk zijn voor zoveel mogelijk gebruikers, die vertrouwd overkomen en waar men zich veilig voelt. De ontwerpen brengen rust, ontspanning en gebruiksgemak, zonder dat ze aan karakter verliezen. We ontwerpen altijd vanuit de
Toegankelijk
menselijke maat, maar vergeten daarbij flora, fauna en het klimaat niet. Karakteristiek
Biodivers en klimaatadaptief
najaar 2021
Menselijke maat
Vertrouwd
7
ANALYSE TERSCHELLING HAVENFRONT
Locatie Het plangebied is het havenfront van Terschelling. Concreet vallen daar de Kom, het Veerhavenplein, de Willem Barentszkade, Tonnenloods/Werkhaven, Passantenhaven en de Torenstraat onder. Omdat een ontwerp altijd binnen een context van bestaande structuren en stromen ligt, kijken we ook buiten de
Tonnenloods/ Werkhaven
werkgrenzen. Dat betekent dat we als studiegebied West-Terschelling en het gehele eiland hebben genomen.
Passantenhaven
Door het studiegebied ruimer te trekken kunnen we inspiratie halen uit verhalen, gewoontes en gebruiken, de geschiedenis van de plek, dorp overstijgende landschappelijke structuren en stromen enz. Dit zorgt voor een coherent verhaal.
Willem Barentszkade
We zijn open over de fasering van het kaderplan. Een eventueel herinrichting van het havenfront in de toekomst vraagt een enorme investering die kan vragen om een gefaseerde aanpak. Dit betekent dat aan ons is gevraagd verschillende deelgebieden te onderscheiden die eventueel opeenvolgend ontwikkeld kunnen worden.
Torenstraat
Daarnaast heeft het werken met deelgebieden ook een ruimtelijk voordeel. Door de gebieden in samenhang te zien ontstaat er een eenduidige vormentaal en functionele werking van de plek. Het havenfront als geheel is daarbij de dragende structuur. Maar ieder deelgebied heeft
de Kom
Veerhavenplein
zijn eigen karakteristiek en vraagt wellicht op nuance een andere ontwerpblik. Het Veerhavenplein vraagt een andere benaderingswijze dan de Tonnenloods bijvoorbeeld. Op deze manier behouden we samenhang op structuurniveau, maar kunnen we per deelgebied de karakteristieken naar boven halen. Een dragende structuur verbindt verschillende sferen
najaar 2021
10
plangebied
Studiegebie
d
deelgebied
en
De locatie
najaar 2021
11
Genius loci - historie
1287
1666
1845
Na de st.Hubertusvloed wordt WestTerschelling de belangrijkste plaats op het eiland.
Holmes’s Bonfire; op 20 augustus legt de Engelse Vloot West-Terschelling in de as.
Cranberry’s spoelen aan op Terschelling in een vat uit Amerika. Tegenwoordig zijn deze niet meer weg te denken van Terschelling.
Middeleeuwen
najaar 2021
19e eeuw
12
1908
1981
2020
Met een extra zondagsdienst van de stoomboot komen de eerste dagjesmensen naar Terschelling
Vanaf de jaren ‘50 is Terschelling voor meer lagen van de bevolking bereikbaar als vakantie-oord. Oerol-festival vindt sinds 1981 elk jaar plaats.
Kleinschaligheid van het dorp contrasteert met de schaal van de bezoekersstromen. West-Terschelling is de poort en entree naar de rest van het eiland.
Opkomst toerisme
najaar 2021
Antropoceen
13
Vormentaal - Ruimtelijke analyse (relatie met water) Langs het havenfront is de eerstelijnsbebouwing in de dorpskern vooral met de voorkant naar het water gekeerd. Langs het Veerhavenplein zijn sommige gebouwen met hun achterkant naar het plein gekeerd. Hier is de afstand tot het water groter en daarmee de relatie indirecter. Dat zien we ook terug bij de woningen ten oosten van de dorpskern. Daar zorgt een groene buffer voor afstand tot het water. Echter is de relatie met het water veel sterker, doordat de woningen op hoogte liggen. De woningen langs de Willem Barentszkade die uitkijken op de Bruine vloot staan het dichtst op het water, echter is de kade hier opgedeeld in een drukke 50 km/u weg en een ventweg. Hierdoor is de relatie met het water erg indirect en geen prettige plek om even voor het huis te verpozen.
geen relatie directe relatie achterkant voorkant alzijdig
najaar 2021
indirecte relatie (ventweg) indirecte relatie (groene zoom)
14
directe relatie geen relatie indirecte relatie
geen relatie indirecte relatie
najaar 2021
15
Vormentaal - Ruimtelijke analyse (relatie met water) Langs het hele havenfront zijn op verschillende manieren steigers of dammen aangebracht, waaraan schepen aan- en afmeren. Veel van deze schepen liggen voor een langere periode voor anker, vooral in de winterperiode. Daarmee bepalen ze ook voor een groot deel het beeld en het silhouet bij aankomst vanaf de Waddenzee op West-Terschelling. De grootste schepen (de Bruine Vloot) liggen strak langs de kade, zodat zoveel mogelijk schepen naast elkaar aangemeerd kunnen worden. Hierdoor ontstaat een geordend beeld en ritmiek. De kleinere schepen in de Kom liggen kriskras aangemeerd. Dit zorgt voor verspringende zichtlijnen passend bij een dorpshaven. De veerdienst kent de grootste en hoogste schepen. Wanneer bijvoorbeeld de Ms Friesland haar passagiers aan het in- of uitschepen is, wordt de volledige skyline van het dorp bepaald door dit schip.
oriëntatie ligplaats schepen parallel aan kade niet parallel aan kade
najaar 2021
16
Variërende oriëntatie
Paralelle oriëntatie
Paralelle oriëntatie
Variërende oriëntatie
Variërende oriëntatie
najaar 2021
17
Vormentaal - Ruimtelijke analyse (groen) In de tweede helft van de 20ste eeuw heeft Staatsbosbeheer tal van bossen aangeplant aan de noordoostelijke hoek van West-Terschelling. Dit heeft de zandverstuivingen in het dorp behoorlijk doen verminderen. Daarmee is het ook gelijk een forse groene inprikker geworden. Het dorp is in de loop van de jaren tussen de boskavels uitgebreid. Aan de west- en oostkant van het dorp liggen twee enorme groene gebieden: Groene strand en Dellewal. Tezamen met het bos vormen deze een natuurlijke lijst rondom het dorp. De kade is hierop een uitzondering. Deze is hard en stenig en omwille van overstromingen e.d. niet erg geschikt voor grote vegetatie. Bomen zie je wel maar versnipperd en vooral op hoger gelegen delen, waar het zoute water niet zo vaak en makkelijke komt. In het kader van een biodiverse, groene en prettige leefomgeving onderzoeken we op welke manier de kade kan worden ‘vergroend’.
bos natuur formeel groen verharding
najaar 2021
18
1. inprikker van bos
2. natuurlijke lijst
6. formele inprikker
4. versnipperd formeel groen
1.
2.
3.
4.
5.
6.
5. harde stenige kade 3. natuurlijke lijst
najaar 2021
19
Vormentaal - Ruimtelijke analyse (materialen en objecten) Op de volgende pagina’s is een overzicht gegeven van de verschillende materialen die te vinden zijn in het havenfront. Al gauw kan er worden geconcludeerd dat er een verscheidenheid aan materialen, kleuren, objecten en ander straatmeubilair is gebruikt door de jaren heen. Ad-hoc zijn dingen toegevoegd of weggenomen, zonder duidelijke idee over vormgeving. Hiermee krijgt de plek niet alleen een onaantrekkelijk en rommelig uiterlijk, het is voor de gebruiker ook veel moeilijker zijn of haar weg te vinden. Daarnaast is op het Veerhavenplein niet altijd duidelijk waar men mag en kan parkeren. Parkeervakken zijn door de jaren heen bijgetekend en dus ook een functionele reorganisatie is te overwegen. Een andere conclusie die getrokken kan worden is dat er veel materialen zijn gebruikt van een hoge kwaliteit. Vooral de natuurstenen en gebakken elementen zijn nog altijd in goede staat. Binnen het kaderplan is het daarom ook van belang dat er goed wordt gekeken naar wat er kan worden hergebruikt, omdat er al een grote kwaliteit ligt.
najaar 2021
20
najaar 2021
21
ZEELIEDENMONUMENT-DE KOM
VEERHAVENPLEIN
najaar 2021
22
ZEELIEDENMONUMENT-DE KOM
Veel variatie in materialen, weinig samenhang. Mooie natuurlijke materialen in de kering.
VEERHAVENPLEIN
Veel variatie in materialen, weinig samenhang. Lijnen op de bestrating tonen aan dat het lastig is de weg te vinden.
najaar 2021
23
BRUINE VLOOT
WERKHAVEN
najaar 2021
24
BRUINE VLOOT
Rommelig beeld met sleetse materialen, maar duurzame natuurlijke keien.
WERKHAVEN
Functioneel gebruik van materialen, maar zonder veel samenhang, wel materialen met een eigen karakter, zoals Stelcon
najaar 2021
25
JACHTHAVEN
DORPSKERN
najaar 2021
26
JACHTHAVEN
Veel variatie in gebruikte materialen, afwijkend van overige deelgebieden.
DORPSKERN
Samenhang in gebruikte materialen, voornamelijk gebakken materialen.
najaar 2021
27
FUNCTIONELE ANALYSE
Gebruikers - Functionele analyse (gemotoriseerde stromen) De Willem Barentszkade wordt gedomineerd door gemotoriseerde stromen, zoals de auto, bus en vrachtvervoer. Daarnaast is de parkeerdruk hoog in het gebied en door de jaren heen toegenomen. Op het Veerhavenplein is hierdoor stukje bij beetje, maar ad-hoc, steeds meer ruimte voor parkeren ingericht. Een duidelijke (herijking van de) organisatie van het parkeren ontbreekt, waardoor er veel ruimte inefficiënt wordt gebruikt. Daarnaast kent het Veerhaventerrein een aantal kruisingen met de Willem Barentszkade. Hier komen voetgangers en fietsersstromen bovenop de gemotoriseerde stromen. Uniek aan dit stukje van het eiland is dat er soms filevorming kan ontstaan op de kade tijdens piekmomenten. Hierdoor worden kruisingen als gevaarlijk ervaren, ontbreekt een helder logistiek concept en wordt ruimte inefficiënt gebruikt. De Willem Barentszkade bestaat uit een ventweg en een doorgaande 50 km/u weg. Dit snelheidsregime past eigenlijk niet bij de weg. Vooral omdat deze ook nog eens wordt gedeeld met fietsers. Voetgangers moeten het doen met de overgebleven ruimten tussen rijdende auto’s en geparkeerde.
najaar 2021
30
West aan Zee
Midsland aan Zee
Midsland
Halfweg
West-Terschelling
najaar 2021
31
Gebruikers - Functionele analyse (voetganger/fietser) In de kern van het dorp is het uitermate gezellig flaneren tussen de terrasjes en winkeltjes. Tussen de eerstelijnsbebouwing zijn allerlei gangetjes en doorsteekjes die de voetganger in staat stellen iedere keer een andere route te nemen. Het havenfront vormt het verbindingsstuk tussen de recreatieve routes op het eiland. Echter is de kade ook voor de voetganger vooral ingericht op stromen. Op een aantal plekken zijn wel bankjes en je kunt op de keermuur zitten, maar vaak zit je vlak langs de weg. Daarnaast brengt de keermuur een extra obstakel met zich mee. Deze heeft omwille van zijn functie maar een paar doorsteken. Echter zijn de plekken waar men moet oversteken niet altijd even helder of zodanig vormgegeven. Ook worden er routes gemist. Zo ligt er de wens om over het Betonningsterrein te kunnen lopen richting de Werkhaven en de Passantenhaven. Ook is de toegankelijkheid voor minder-validen niet overal evengoed.
najaar 2021
32
najaar 2021
33
Gebruikers - Functionele analyse (verpozen en ontmoeten) De verblijfskwaliteit aan het havenfront is op sommige plekken prettig maar op andere kunnen er vragen worden gesteld over de kwaliteit. Langs de Kom heeft men een direct relatie met het water en kijkt men uit over het Wad. Het Veerhavenplein wordt vooral gedomineerd door logistieke functies en stromen, waardoor er weinig ruimte overblijft om te verblijven of om iemand uit te zwaaien. De Willem Barentszkade heeft langs het water best een aardige route voor de wandelaar, maar zitten doe je er niet zo snel, omdat je vlak naast voorbijgaand verkeer plaats moet nemen. Aan de Passantenhaven is juist extra moeite genomen om verblijfskwaliteit toe te voegen middels een zitelement dat het water inloopt en een aardig kunstobject.
najaar 2021
34
najaar 2021
35
Vigerend beleid en planvorming (niet uitputtend)
Startnotitie Masterplan Havengebied Terschelling
•
toekomstige hoogwatersituaties
zelfvoorzienend
•
•
hoogwaterkering in relatie tot ruimtelijke kwaliteit,
zelfredzaamheid en veilighied op buurt en
cultuur historische en ecologische kaders.
dorpsniveau en rond specifieke knelpunten die nu
•
Uitkomsten workshops: modellen gepresenteerd en
gezien worden met een doorkijk naar de toekomst.
•
trekkers van het havengebied.
op gereflecteerd met mogelijke oplossingen. Een
Per deelgebied wordt vooral met woorden aangeduid
gefaseerde ophoging van de bestaande kering krijgt
ontdek waar de energie bij partijen zit om die op
de voorkeur.
te pakken (droogte, verzilting, zoetwater bufferen-
ontbreken nog. Voorstel wordt gedaan om de routing te verbetering:
•
Wachten is op besluitvorming.
Ga aan de slag me deze specifieke knelpunten en
hergebruiken-afvoeren, wateroverlast enz.)
•
Heroverweeg het ambitieniveau m.b.t.
focus ligt op de lange lijn. T.p.v. De veerdam een
zelfvoorzienendheid en drinkwater = niet per definitie
stenig en shared space, t.p.v. de Werkhaven een
duurzamer. Ga na wat de beschikbaarheid is en kijk
overgang van stenig naar groen, t.p.v. de Dellewal een groen karakter.
•
Hoe de dialoog met stakeholders omtrent klimaat,
De bijzondere plekken worden gevormd door
wat kan, principeschema’s, -profielen, referenties
•
Onderzoek naar mogelijkheden omgang met
‘knooppunten’ worden verbonden. markante deelgebieden en vormen de toekomstige
•
Pilot Terschelling Veilig, klimaatbestendig &
Willem Barentszkade/Dellewal vormen de routestructuur waaraan ‘bijzondere plekken’ en
•
Diverse rapporten/verslagen/uitwerkingen omgang
Nautische en hydraulische maatregelen, zie ook
wat de consequenties zijn voor natuur en landbouw.
• •
nevenstaand document.
Do’s en dont’s benoemen en zie welke no-regret maatregelen kunnen worden genomen.
• najaar 2021
Treed in dialoog met andere eilanden.
(zie kaart voor concrete handelingsperspectieven)
36
2 1 3 4 5 6 7 8
0
10 M
DO uit 2018 herinrichting Veerdammen Rijkswaterstaat in
Kaders zoals UNESCO Werelderfgoed, Natuura 2000,
concessie genomen door Doeksen
NNN, Waddenvisie, Streekagenda’s e.a. agenda’s, LOP
Het DO Veerdammen RWS uit 2018 wordt dit jaar
enz.
aanbesteed. Dit DO is gemaakt in samenhang met de andere Friese veerdammen aan de Waddenkust (m.u.v. Ameland). Ontwerpuitgangspunten uit deze DO’s waren:
•
Een logische heldere logistieke afhandeling van stromen
•
De veerdam zoek naar ruimtelijke samenhang met zijn directe omgeving .
•
Stoffering is gelijkaardig voor alle Friese veerdammen, met accentverschillen die de identiteit van de plek benadrukken.
•
Specifiek op Terschelling is gezocht naar een betere gemotoriseerde verkeersafhandeling ten behoeve van het kruispunt met de Willem Barentszkade: poort opstelstrook gemotoriseerd verkeer wordt teruggerooid t.b.v. verkeersafhandeling.
**Lijst is niet uitputtend.
najaar 2021
37
VERHAAL BLAD VAN 0 Phasellus TERSCHELLING ullamcorper ipsum rutrum nunc
Verhaal van West-Terschelling
najaar 2021
40
West-Terschelling in beeld
Andere natuurlijke invloeden waren eveneens
De verbindingsweg met de rest van het dorp hielp daar
Op de pagina’s hiervoor is er een ruimtelijke- en
problematisch. West-Terschelling is pas recent dé haven
natuurlijk ook mee. Echter is West-Terschelling altijd
functionele- en plananalyse gedaan van het havenfront,
van Terschelling. Vroeger lagen boten voor anker bij de
kleinschalig en dorps gebleven. Wel heeft het historische
die heeft geholpen het gebied in de vingers te krijgen,
Noordvaarders en Engelsplaat. De ebstroom die door
deel een totaal ander karakter dan de uitbreidingen sinds
maar voelde na bespreking met het ontwerpteam nog
het Vliegat een sterke stroming heeft zorgt ervoor dat
begin 20ste eeuw: historisch/verhard - versus ‘modern’/
wat abstract en afstandelijk. Zo’n soort analyse is namelijk
de zandplaten en zandige kusten afkalven. Dit fenomeen
groen.
maar een deel van ‘het verhaal van een plek’. Om het
zorgt er nog altijd voor de veel van de Waddeneilanden
verhaal compleet te maken moeten ook gebruikers aan
‘wandelen’: langzaam schuiven ze op richting het oosten.
Daarnaast heeft het dorp (met name de historische
het woord te komen, mensen die de plek door en door
Met de komst van een vleugeldam in West-Terschelling
kern) naarmate de tijd vorderde meer en meer de relatie
kennen. Deze menselijke laag is waardevol omdat het
werd het pas mogelijk (grotere) schepen aan te meren.
verloren met het water. Het natuurlijke en meer vriendelijk
naast de (a-)biotische laag namelijk aanknopingspunten
Overigens zorgen grotere schepen bij de veerdam nog
ogende talud dat nu nog wel te vinden is ter plaatse van
en gebruikspatronen blootlegt die uit louter kaartanalyse
altijd voor opstuivende sedimenten.
de Kom en ten oosten van de Passantenhaven, heeft
vaak verborgen blijven.
plaats gemaakt voor een harde kade. Daarnaast lag de Groei van West-Terschelling is eveneens voor lange tijd
eerstelijnsbebouwing ter plaatse van de Bruine Vloot,
Links staat een schets die is opgetekend naar aanleiding
uitgebleven. Niet alleen omdat het eilandleven hard is,
direct aan het water. Nu wordt deze gescheiden door
gesprekken op het eiland. Deze groslijst wordt op de
maar zeker ook doordat het dorp eeuwlang last had van
een ventweg, die altijd vol met geparkeerde auto’s staat
volgende pagina’s teruggebracht tot schema’s die
verstuiving dankzij de omringende duinen. Bij stevige
en een drukke verkeersader is, die West-Terschelling met
ruimtelijke en functionele uitgangspunten en kaders voor
stormen ontstonden er in de straten van West-Terschelling
de rest van het eiland verbindt. De vleugeldam is een
ontwerpprincipes genereren.
meters hoge zandduinen. Pas met de aanplant van
contrast met de historische sfeer en kleinschaligheid van
boskavels ten noorden van het dorp verminderde dit en
het dorp. Een gezellige havensfeer is hier niet meer op te
werd het aantrekkelijk om tussen te bomen uit te breiden.
merken. Terwijl de potentie hier zeker voor aanwezig is.
Het verhaal van (West-) Terschelling De dorpen op Terschelling hebben voor lange tijd in relatieve isolatie ten opzichte van elkaar bestaan. Doordat er tot 1910 nog geen verharde weg richting Midsland lag was het een hele onderneming om van het ene dorp naar het andere te komen. Dit werd namelijk bemoeilijkt doordat het karrespoor dat de dorpen verbond tijdens vloed onder water stond. In dat geval moest men de zandige duinen van de Dellewal oversteken, dat met zware last of met een kar moeilijk of zelfs praktisch onmogelijk was.
Zicht op de Willem Barentszkade, met het schuine talud. Foto uit het archief van Museum Het Behouden Huis, maker onbekend.
najaar 2021
41
West-Terschelling
Midsland
Versus
Common ground
najaar 2021
42
Rivaliteit tussen twee dorpen Op de vorige pagina werd al even kort aangestipt dat
verschillende delen van Terschelling bindt, maar ook waar
de dorpen onderling in relatief isolement van elkaar
verschillen liggen, komen we een aantal interessante
leefden. Dit kwam onder meer doordat er fysieke barrières
eigenaardigheden tegen die aanknopingspunten
bestonden, maar er was ook sprake van enige rivaliteit
opleveren voor ontwerpkaders.
en verschil in politieke voorkeur. Door te kijken naar wat
Pringsgezinden en patriotten
Verdienen
West-Terschelling was meer prinsgezind
De kost werd dan ook op verschillende
ten tijde van de Franse tijd in Nederland.
manieren verdiend. West-Terschelling
Midsland verkoos de kant van de
concentreerde zich voornamelijk
patriotten.
op de Visserij en het Loodswezen, terwijl Midsland met haar ligging
Verschuiving van machtscentrum
in de polders meer verdiende aan
Dit leidde ertoe dat het bestuurlijke
landbouw. Overigens hadden en hebben
centrum van het eiland na de Franse tijd
Terschellingers bijna altijd meerdere
werd verplaatst van Midsland naar West-
banen.
Terschelling. Met het oog op de buitenwereld
Werknemers en werkgevers
West-Terschelling was daarnaast ook
Beide Terschellingers zijn ondernemers.
de plek dicht bij de aanmeerplekken
Echter dankzij het boerenbestaan
op zee. Scandinavievaarders en andere
rondom Midsland, is iedereen zijn
zeelieden zorgden ervoor dat dit dorp
eigen baas, de dorpse sociale
meer gericht was op de buitenwereld.
structuur bestond uit gelijke standen.
Terwijl Midsland meer op zichzelf en het
West-Terschelling kende veel meer
eiland gericht was.
een verschil tussen werknemers en werkgevers.
najaar 2021
43
West-Terschelling
Midsland
Versus
Gedeelde waarden
najaar 2021
44
Gedeelde waarden Waar kan iedereen zich in vinden op Terschelling, waar is men trots op, wat vindt men waardevol, worden termen als: eigenzinnig, anders dan de rest van Nederland/Fryslân, sterke ondernemerszin, menselijke maat enz. genoemd.
De zee is nooit ver weg
Eiland is het verlengde van de haard en huiskamer
Op het eerste gezicht een open deur. Maar de Wadden
Veel van het leven: werk, vrije tijd, familiebezoek bevindt
zijn een unieke eilandengroep tussen UNESCO
zich op Terschelling in de buitenlucht, het dorp of in de
Werelderfgoed en de onberekenbare open Noordzee. De
natuur. Men is altijd bij elkaar welkom, het eiland is van
Eilander leeft met en tegelijkertijd tegen de zee. Soms
iedere Terschellinger.
neemt de zee (hoogwater en stormvloeden) soms geeft de zee (loodswezen en toerisme).
Dat betekent plekken maken die geborgenheid creëren, waar het prettig en logisch is om te verblijven en te
Dat betekent dat we in het kaderplan de relatie tussen
verplaatsen.
dorp, havenfront en zee zoveel mogelijk moeten versterken of terugbrengen. In materialisatie en beplanting kan eveneens inspiratie gehaald worden uit het nautische verleden en heden.
De Terschellinger is eigenzinnig, autonoom, een jutter en
Kleinschalig, menselijke maat en duurzaam
een ondernemer
Op Terschelling komt de toeristenmachine en het
Er zelf iets van maken is belangrijk op Terschelling. Regels,
kleinschalige/autonome van het eiland samen.
trends, ideeën overgewaaid van het vaste land worden op een eigen Terschellingse manier ingevuld/toegepast. Men
Ontwerp van de openbare ruimte gaat hem zitten in
is trots anders dan de rest van Nederland te zijn.
menselijke maat, duurzaam/hergebruik, verfijning maar met een stoer eigen karakter.
Dat betekent dat we in het kaderplan ruimte moeten laten voor toe-eigening. Wellicht niet zozeer letterlijk, maar we streven naar een openbare ruimte waar men zich (gezamenlijk) verantwoordelijk voor gaat voelen.
najaar 2021
45
FUNCTIONEEL BLAD 0 Phasellus ullamcorper ipsum rutrum nunc PROGRAMMA VAN EISEN
Functioneel programma van eisen Overkoepelend kaderplan
Het havenfront is daarbij de ruimtelijke drager die de
afhandeling van verkeersstromen als een prettig en veilig
Er is behoefte aan een overkoepelend kaderplan voor het
deelgebieden schakelt en verbindt. Het centrum en
welkomstgebied, met andere woorden: ‘de route moet
gehele plangebied. Dit kaderplan borduurt aan de ene
het omliggende landschap (bos, duinen, wad) bieden
net zo aangenaam zijn als de bestemming. Wat betreft
kant verder op (ontwerp) uitgangspunten die zijn verkend
inspiratie. Hergebruik van materialen is een uitgangspunt.
de routing is het dus van belang dat de voetganger/
binnen het Masterplan, de studie naar de omgang met
fietser tenminste zo comfortabel mogelijk gebruik kan
toekomstige hoogwatersituaties en de pilots die de
Doel is het verbeteren van de relatie tussen de diverse
maken van een doorlopend netwerk van paden en
mogelijkheid onderzoeken naar een zelfvoorzienend,
deelgebieden, met het dorp, het water en het omliggende
verblijfsplekken. Prettige en met een menselijke maat in
veilig en klimaatadaptief Terschelling: de vigerende
landschap.
gedachte vormgegeven netwerken en plekken zijn hierbij
planstudies. Aan de andere kant maakt het kaderplan ook
dus van belang. Bij de vormgeving van het havenfront is
een uitwerkings- en detailslag. Waar het masterplan vooral
Ruimtelijk
het van belang de focus te leggen naar de voetganger/
nog de grotere structuren belicht, is het kaderplan een
Zoals blijkt uit de analyse is het havenfront van West-
fietser in plaats van het autoverkeer. Van doorstromen
ontwerpboek waar de openbare ruimte in samenhang kan
Terschelling op te delen in diverse werelden met
naar ruimte voor verblijven. Het creëren van heldere
worden beschouwd. Dit betekent dat er ontwerpkaders
ieder een eigensoortige functie, gebruik, fysieke
groene routes is hier onderdeel van.
worden geschetst die in de openbare ruimte kunnen
verschijningsvorm en belevingsvorm. De eigenheid
worden toegepast. Te denken is aan principe profielen,
van de plekken moet behouden worden en daar waar
Klimaatadaptatie en biodiversiteit
materialisering en ruimtelijk functionele kaders (omgang
mogelijk versterkt worden. Zonder dat het autonome op
Het havengebied is omsloten door een van Nederlands
met parkeren in de openbare ruimte bijvoorbeeld).
zichzelf staande werelden worden. In algemeenheid geldt
meest aantrekkelijke Natura 2000 en werelderfgoed
de basisregel waterveiligheid staat voorop, maar daar
gebieden: de Waddenzee. Toch brengt die Waddenzee
Benadrukken van de eigenheid van Terschelling
waar kan minder grijs en meer groen. Het omliggende
ook uitdagingen met zich mee. Uit rapportage en
Leidend uitgangspunt is het verhaal en de karakteristieken
landschap waartussen West-Terschelling is gelegen biedt
verslagen blijkt dat West-Terschelling steeds vaker te
van Terschelling. Deze worden benadrukt in het openbare
daarbij aanknopingspunten om verder door te trekken.
kampen heeft met hoogwater. De huidige kering volstaat
ruimte ontwerp en zorgen voor samenhang, helderheid
Voor de ruimtelijke samenhang is het van belang dat er
wellicht niet meer. De vraag is echter op welke manier
en rust in zowel logistieke stromen als in materiaal- en
naar gemene delers wordt gezocht, zoals de verharding
wordt de kering aangepakt. Het kaderplan biedt op dit
objectgebruik.
en elementen als bankjes, bebording enz.
punt ontwerpprincipes, beziet de kering ten opzichte van het plan als geheel, maar kan geen beslissing maken wat
Het masterplan en ook de analyse in dit boekwerk maken
Functioneel
voor kering de beste is vanuit technisch oogpunt. Dat
onderscheid in een studiegebied, een plangebied en
West-Terschelling heeft te maken met een vrij unieke
hangt af van besluitvorming.
deelgebieden. Het kaderplan biedt op schaal van het
situatie. Het is (vooral in de vakantieperioden) belast
studie en plangebied heldere en samenhangende kaders,
met intense pieken van allerlei verkeersstromen.
Op een tweede schaalniveau en in algemene zin zien we
maar laat ruimte voor de deelgebieden om de eigenheid
Zowel gemotoriseerde modaliteiten als fietsers en
dat hittestress, afwateringsproblematiek, verdroging,
van die plekken te benadrukken.
wandelaars, zowel privé als publiek vervoer en vracht en
verzilting en verlies aan biodiversiteit steeds meer
passagiers. West-Terschelling is voor zowel Eilanders als
voorkomt in ‘stedelijk’ gebied. Bij het maken van dit
vakantiegangers hét entreegebied naar huis of een huisje.
kaderplan is het uitgangspunt zo klimaatadaptief
Dit vraagt om zowel een uitermate goede functionele
en duurzaam mogelijk. Aanplant en soortenkeuze
najaar 2021
48
van inheemse soorten staat natuurlijk buiten kijf. Daarnaast hebben we te maken met een gebied waar ‘extreme’ weertypen vaker voorkomen. Aanplant van groen moet dus geen dogma worden als die geen toekomstperspectief hebben op het eiland. Het gebruik van het ‘Buitenruimte Bouwstenen Boek’ biedt aanknopingspunten voor keuzes voor klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte (zie de bijlage voor een overzicht)
Opdracht:
•
Heldere lijnen voor de afvoer/verblijf van logistieke stromen
•
Eenheid in ruimtelijk beeld door gebruik van heldere duurzame en goed te onderhouden materialen en objectgebruik e.a. stoffering, die de karakteristieken van Terschelling (de plek) benadrukken
•
Zichtbare dorpsentree’s - dorp aan de haven (zie ruimtelijk concept)
•
Ruimte voor aangenaam verblijf in een groene omgeving
•
Hergebruik van kwalitatieve materialen, gebruik natuurlijke en duurzame materialen
•
(Afsluitbare) zeekering tegen hoogwaterproblematiek. Vorm is nader uit te werken na besluitvorming
najaar 2021
49
Parkeerregime
Gratis parkeren (uitbreiden) Blauwe zone Vergunningsparkeren dorpsbewoners Slagboom gaat 1u voor afvaart open Betaald + vergunninghouders Niet parkeren
Model 1
Gratis parkeren (uitbreiden) Blauwe zone Vergunningsparkeren dorpsbewoners Slagboom gaat 1u voor afvaart open Vergunning + blauwe zone Niet parkeren
Model 2
najaar 2021
50
Parkeerregime Links zijn twee opties verbeeld die het voorgestelde
Model 2:
parkeerregime verbeelden. Deze twee kaarten zijn
Lang parkeren gebeurt op de Werkhaven in model 2, net
gemaakt op basis van resultaten uit eerder gevoerd
zoals in model 1. Langs de Willem Barentszkade parkeert
parkeeronderzoek op Terschelling.
de gast maximaal 2 uur en parkeert de bewoner middels een parkeervergunning. De Veerdam is in principe gratis
Op het moment van het opstellen van dit Kaderplan loopt
parkeren maar binnen een blauwe zone, dus maximaal 2
er ook een parkeeronderzoek voor Oud-Terschelling en
uur.
zijn er recent parkeerregimescenario’s opgesteld. Deze worden of zijn meegenomen. Echter besluitvorming
Andere modellen zijn eveneens mogelijk, maar
omtrent het te voeren parkeerregime legt dit Kaderplan
deze modellen laten ons toe een aantal concrete
niet vast. We laten enkel zien wat de ruimtelijke
ontwerpvoorstellen te doen op de volgende pagina’s.
implicaties zijn van een bepaald regime, altijd met de hoofdontwerpuitgangspunten vooropgesteld:
•
Toevoegen/verbeteren verblijfskwaliteit Terschelling Havenfront.
• •
Heldere en gestroomlijnde afvoer logistieke stromen. Eenheid in ruimtelijk beeld.
Model 1: Dit model stelt een regime voor dat ervoor moet zorgen dat bewoners van West-Terschelling en het eiland hun auto kunnen parkeren wanneer zij in het bezit zijn van een vergunning. Dit regime stelt voor autogebruik op het eiland door bezoekers te ontmoedigen, met behoud van de gastvrije sfeer. Dit betekent dat men langs de kade en op de veerdam betaalt voor parkeren, maar aan de rand van het centrum gratis kan lang-parkeren. Een kleine blauwe zone strook op de Veerdam laat het toe familie/ vrienden af te zetten of op te halen Dit regime gaat er vervolgens vanuit dat de verbinding tussen de gratis parkeerplaats aan de Werkhaven en het dorp en veerdam uitermate goed is en prettig is voor de voetganger.
najaar 2021
51
ESTHETISCH PROGRAMMA BLAD 0 Phasellus ullamcorper ipsum rutrum nunc VAN EISEN Ruimtelijke visie en concept | ontwerpprincipes
Ruimtelijk concept Dorp aan de haven en het water West-Terschelling aan het water, dit beeld is al zo oud als dat het dorp bestaat, echter helaas tegenwoordig niet overal meer even duidelijk en leesbaar. De relatie van het dorp met het havenfront en het water is de basis voor ruimtelijke ontwikkeling. Doordat er in de loop van de jaren allerlei functies aan het havenfront als het ware vast zijn geplakt is de beleving van het water erg verschillend in kwaliteit. Overzichtelijke zichtrelaties en aflopende taluds in ‘de Kom’ vormen een contrast met de veerhaven en de Willem Barentszkade waar het dorp schuilgaat achter grote bruggen en een harde verkeersader. Op een ander moment vormt een groene inprikker weer een ontspannen relatie tussen dorp en haven, maar is de bebouwing teruggerooid en staat deze op een wal. Kortom genoeg diversiteit en genoeg potentie om de toegankelijkheid, routing en verblijfskwaliteit aan het water te verbeteren.
najaar 2021
54
Havenfront opgehangen binnen een groene landschappelijke lijst De oude kern van West-Terschelling ligt binnen een groene en landschappelijke lijst van duinen en bospercelen. De latere uitbreidingsdelen van het dorp kunnen worden getypeerd als ‘bosrijk wonen’ en voegen zicht tussen de boskavels. Kortom een dorp met een enorme kwaliteitsvolle groene schil. Uitzondering is de harde en stenige verkeersader Willem Barentszkade ter plaatse van de Bruine Vloot. Een doorlopende structuur definieert een heldere kern en vergroot de verblijfskwaliteit aan het water. We moeten ook realistisch zijn en erkennen dat een bomenstructuur op de kade waarschijnlijk niet haalbaar en gewenst is. Maar door de kade te verzachten door een natuurlijk of aflopend talud te herintroduceren in combinatie met een andere verkeersinrichting van de kade halen we de verblijfspotentiepotentie die de kade heeft weer naar boven. Daar waar het dan mogelijk is kunnen we wellicht groenelementen introduceren.
najaar 2021
55
Ruimtelijk concept Havenfront schakelt deelgebieden: samenhang met behoudt van eigenheid Uit het ‘Verhaal van West-Terschelling’ komt naar voren dat de openbare ruimte van het eiland als verlengde wordt gezien van de huiskamer. Er wordt ontmoet, er wordt uitgezwaaid, er wordt gewerkt enz. Het terugbrengen van de menselijke maat op de kade is dus van groot belang. Het is namelijk niet prettig te verblijven op een plek waar je je niet welkom voelt. Daarnaast is men trots op het ondernemende en eigenzinnige karakter van de Terschellinger. Dit brengen we terug in het ruimtelijk beeld. De lange lijn van het havenfront wordt de ruimtelijke drager waar diverse werelden aan elkaar worden geregen. Ieder gebied heeft zijn eigen gebruiksvoorwaarden, karakter en historie. De Kom behoudt haar open en ‘natuurlijke’ karakter. De Veerhaven en Willem Barentszkade hebben een eigen karakter waar functionele stromen worden verweven met verblijfskwaliteiten. Dit zijn de gebieden die als ‘Poort’ naar het eiland gelden en als ‘Entree’ van het dorp. De passantenhaven en Dellewal worden versterkt in hun groenstructuur. In de basis streven we naar een heldere inrichting met herkenbare materialisering en waar mogelijk hergebruik, maar waar de karakteristieken in details van elkaar verschillen.
Zo wordt het historische karakteristiek van het dorp overal voelbaar, maar zit typering van de plek in het detail.
najaar 2021
56
Ruimtelijk concept Een ruimtelijke drager die verbindt - diverse werelden Westelijke duinen
De Willem Barentszkade wordt de ruimtelijke drager die de verschillende deelgebieden met elkaar verbindt. Waar mogelijk hergebruiken we
Zeeliedenmonument / de Kom
materialen die nog van enige kwaliteit zijn, zoals gebakken klinkers of natuurstenen keien in de waterkeringen.
Historische kern / Brandaris Vanaf de Kom tot aan de Tonnenloods wordt Willem Barentszkade met
de menselijke maat teruggebracht en de
herintroductie ‘natuurlijk’ talud
verblijfskwaliteit verbeterd. De verkeersader wordt naar 30 km/u teruggebracht en een aflopend natuurlijk talud vormt een zachte
De Entree naar het dorp
kering. Verkeersstromen worden gemengd. Het Veerhavenplein en het gebied rondom de
Veerhaven
Tonnenloods worden ingericht als ‘Entreeplein’. Een ‘plein-idee’ zorgt ervoor dat de kern weer aan de veerhaven komt te liggen, in lijn met het
Tonnenloods
algehele idee: dorp aan het havenfront. De Tonnenloods krijgt een duidelijk adres aan de
Werkhaven
kade. De plein inrichting verbindt de loods met de werkhaven en het gele houten gebouw van Duikteam Ecuador.
Passantenhaven De Dellewal behoudt een groene en ontspannen inrichting. Boswonen Op de volgende pagina’s illustreren we de gewenste sfeer en profilering van de kade, per Waddenzee
najaar 2021
deelgebied.
57
UITWERKINGEN BLAD 0 Phasellus ullamcorper ipsum rutrum nunc
Overzichtskaart de Kom
Veerhavenplein
Willem Barentszkade
10 5
30
30 10 5
500m
N
najaar 2021
60
Tonnenloods
Werkhaven - Dellewal grassig
10 5
30
duin vegetatie
gebakken materiaal (hergebruik)
gras keien
zachte kering
steiger
najaar 2021
61
Groenstructuren In het kaderplan worden bestaande groenstructuren geoptimaliseerd en wordt een nieuwe groenstructuur in de vorm van een natuurlijk talud langs de Willem
lage duin-/ kustvegetatie
Barentszkade ter plaatse van de Bruine Vloot geïntroduceerd. Het talud wordt bekleed met Ecoblocks waardoor beplanting zich natuurlijk kan hechten. Hierdoor ontstaat er een grassig taluds waar nu een harde kade zit. Dit gaat overigens niet ten koste van de ligplaatsen van de Bruine Vlootschepen. Binnen het huidige profiel van
bestaande duinvegetatie
de kade wordt het natuurlijk talud gedimensioneerd (zie verderop voor een uitwerking). Langs het havengroen worden plantvakken voorzien die wat hoger liggen zodat ze niet snel onderlopen bij hoogwater, maar laag genoeg zodat men er nog wel overheen kan kijken.
vasteplanten (borders)
Beplantingskeuze is inheems en moet tegen de weersomstandigheden en zilte klimaat kunnen, zodat het niet dood gaat. Er wordt vooral gewerkt met heesters en grassen. Bomen wordt niet tot nauwelijks toegepast, behalve op het Tonnenloodsplein, zie verderop.
najaar 2021
natuurlijk talud/ zachte kering
62
najaar 2021
63
Materialisering Het kaderplan zet zoveel mogelijk in op eenheid in materialen en sfeer, hergebruik van bestaande nog goede materialen en duurzame nieuwe materialen, zoals gebakken klinkers.
gebakken materiaal hergebruikt
Door bewust om te gaan met materialisering op de schaal van West-Terschelling worden de (historische) structuren van West-Terschelling leesbaar, is het havenfront herkenbaar en voelt West-Terschelling echt als een dorp aan het water. De sfeer in het dorp moet terugkomen op
gebakken materiaal (waar mogelijk hergebruik)
het havenfront, langs de kade en op het Veerhavenplein. Plekken zoals de Tonnenloods krijgen een meer stoerder en industriële sfeer en zijn veelal verhard met betonplaten uit olifantsgras of hergebruikte Stelconplaten.
hout
Langs de kade waar de Bruine Vloot is aangemeerd komt een aantrekkelijke vlonder te liggen waarover de voetganger loopt. Het is te onderzoeken of het hout van het eiland kan komen of hergebruikt.
gesloten verharding
Stelcon platen (hergebruik)
najaar 2021
64
najaar 2021
65
Parkeren Het parkeren hangt sterk af van het regime dat uiteindelijk door de gemeente en de bewoners wordt gekozen. Dit traject loopt, maar kent andere opleveringstermijnen.
gecontroleerd parkeren
Daarom is met dit plan een flexibele aanname gedaan. In zijn totaliteit gaan er geen parkeerplaatsen af, wel wordt het parkeren geoptimaliseerd. Zo wordt er voor bezoekers een langparkeerplaats
lang parkeren
net buiten de kern gemaakt. Dit kan deels op het Betonningsterrein mocht er uitruil tussen RWS en de gemeente Terschelling plaats kunnen vinden. Anders wordt het lang parkeren op de plek waar dat nu is geïntensiveerd. Doordat de route langs de Willem Barentszkade vele male aangenamer wordt (zie verderop)
ovparkeren en bagageophaal
is de afstand tussen veerhaventerrein en parkeerterrein in de perceptie minder lang. De Willem Barentszkade zal dan minder parkeerplaatsen maar ook minder parkeerbehoefte krijgen. Voor
fietsparkeren
bewoners blijft er plek, de bezoekers parkeren elders. Het veerhavenplein wordt geoptimaliseerd. Hierdoor ontstaat er een heldere parkeerorganisatie en meer ruimte voor een pleinfunctie. Per saldo gaat daar niets af van het
optioneel: tijdelijke camper staplaatsen
parkeren.
“kiss and ride”-plek
najaar 2021
66
najaar 2021
67
Wandelroutes en fietsroutes Van de Kom tot Werkhaven komt een aantrekkelijke wandelroute te liggen, waar het fijn is om over te flaneren, maar die ook de schakel vormt tussen parkeerplaats aan
Primaire wandelroutes
de Werkhaven en het dorpscentrum en veerhavenplein. Via het houten vlonderpad, of via de Willem Barentszkade maakt men een ommetje of gaat van A naar B. Een doorsteek over het Betonningsterrein wordt gemaakt
Secundaire struinroutes
zodat de passantenhaven ook goed wordt ontsloten. Zo worden er dus nieuwe routes toegevoegd en bestaande geoptimaliseerd.
Fietsroute Fietsroutes sluiten nog altijd aan op de eilandroutes. De fietser deelt nog steeds de Willem Barentszkade met de auto, maar doordat deze is teruggebracht tot een 30 km/u-weg is dit een stuk veiliger. Daarnaast wordt er geen hoogteverschil toegepast tussen de rijbaan en stoep, zodat, mocht dat een keer nodig zijn, de fietser veel makkelijker kan uitwijken.
najaar 2021
68
najaar 2021
69
Autoroutes De auto blijft rijden over de route die het nu ook doet, zij het onder een ander snelheidsregime. Op deze manier ontstaat er een leefbare omgeving voor alle gebruikers. Het verkeer langs de Kom wordt verder ontmoedigd. Ingezet wordt op enkel lokaal verkeer door op het
doorgaande hoofdroute (gedeeld gebruik)
Veerhavenplein het wegverloop af te laten buigen van de Kom, zie uitwerking. Ophaal van vuilnis blijft mogelijk.
najaar 2021
secundaire route
70
najaar 2021
71
DEELGEBIEDEN BLAD 0 Phasellus ullamcorper ipsum rutrum nunc
Zeeliedenmonument / de Kom De Kom is herkenbaar door de basis van klinkerverharding en een shared-space idee. De auto is hier te gast. Aan het begin van de Kom begint deze suggestie, zodat gemotoriseerd verkeer zo min mogelijk het idee krijgt om dit stuk te gebruiken. Een afbuiging richting het Veerhavenplein versterkt het idee dat de Kom enkel voor bestemmingsverkeer toegankelijk is. Het parkeren wordt naar de andere kant van de weg gebracht, zodat de kwaliteit van de wandelroute verbeterd. Er wordt extra groen in de vorm van heesters en grassen toegevoegd. De keermuurtjes worden langs de plantvakken doorgezet zodat men hierop kan genieten van een broodje en het uitzicht over het Wad en de schepen. Door het huidige ronde punt aan het Zeeliedenmonument iets te verleggen ontstaat er een betere ruimtelijke relatie tussen het monument en de omgeving en blijft het mogelijk voor de vuilniswagen het vuil op te halen. Aangesloten wordt op de bovenlokale fiets en wandelpaden richting het Groene Strand.
najaar 2021
74
najaar 2021
75
Zeeliedenmonument / de Kom AA
BB
30
najaar 2021
76
Profiel AA
Profiel BB
najaar 2021
77
Veerhavenplein optie 1 Voor het Veerhavenplein zijn een aantal opties uitgewerkt,
Optie 1
zodat het plan flexibel kan worden gehouden en er
Op het Veerhavenplein wordt het parkeren
bij verdere uitwerking nog een keuze kan worden
geoptimaliseerd en gereorganiseerd, zonder dat dat
gemaakt. We hebben de opties altijd benaderd
per se ten koste hoeft te gaan van plekken. Dit zorgt
vanuit de functionaliteit van het gebied. Dat betekent
ervoor dat er een enorme ruimtelijke verbeterslag wordt
logische verkeerstromen en een zo hoog mogelijke
gemaakt. Op twee logische punten gaat men van de
verkeersveiligheid in relatie tot een aangename
parkeerplaats af of betreedt men deze.
verblijfsplek en verwelkoming van toerist en Eilander. Op
De bussen, taxi’s en bagagediensten worden
de volgende pagina’s zijn varianten onderzocht die tonen
samengevoegd en op een logische plek nabij de
hoe het er uit kan zien wanneer de terminal op de plek
uitgang van de Veerhaventerrein geplaatst, zodat
blijft staan waar deze nu ook staat (optie 1). Maar met de
passagiersstromen meteen opgevangen kunnen worden.
mogelijkheid dat deze wordt gesloopt en nieuw wordt opgetrokken met een uitstraling en architectuur die past
Zo ontstaat er ruimte om het fietsparkeren centraal,
bij Terschelling. Opties 2 t/m 4 tonen hoe het eruit kan
eventueel half verdiept, op te lossen in plaats van overal
zien als de terminal wordt verplaatst.
en nergens. Voor de terminal en richting het dorp ontstaat zo een aantrekkelijk plein waar de huidige kramen hun
Deze opties gaan grotere gevolgen hebben wat betreft de
waar kunnen verkopen. Bij een eventuele nieuwe terminal
verkeersafhandeling op het veerhaventerrein en mogelijk
op dezelfde plek kan ook gekeken worden of deze
ook binnen het concessieterrein. Optie 2 t/m 4 zijn
geïntegreerd kunnen worden in het gebouw.
geïnspireerd op eerdere studies en de Startnotitie maar verkeerskundig en logistiek behoeven deze opties
In de routing naar het dorp wordt er duidelijk aansluiting
verdere uitwerking. Een stap die logischerwijs zal volgen.
in materialisering gezocht met de Torenstraat, zodat er
Met klem benadrukken we dus dat de volgende pagina’s
een loper ontstaat tussen Veerhavenplein en dorpskern.
nog niet definitief zijn, maar enkel helpen bij het maken van een voorkeursrichting.
Sfeerbeeld van hoe de architectuur zou kunnen zijn. Passend bij het karakter van Terschelling qua materialen en uitstraling. Transparant en open zodat de relatie met het Wad wordt gemaakt en deels open.
najaar 2021
78
Kiss ‘n ride
Parkeren
Droogloop
Kraampjes
Fietsparkeren
Fietsparkeren
Fietsverhuur
Bus, taxi en bagage ophaal
Vocaal entreepunt
najaar 2021
79
Veerhavenplein AA
CC
BB
30
najaar 2021
80
najaar 2021
81
Veerhavenplein optie 2 De optie op nevenstaande pagina laat zien wat de ruimtelijke impact is wanneer de terminal wordt verschoven naar het midden van het veerhavenplein. Het voordeel aan deze optie is dat de looplijnen binnen het concessieterrein korter worden naar de sneldienst en de reguliere veerdienst. Eventuele horeca kan onder worden gebracht in het nieuwe gebouw (gele vlak) dat eventueel ook in oppervlakte groter kan worden. Parkeren blijft ongeveer op dezelfde plaats. Het openbaar vervoer wordt op een logische plek naast de terminal geplaatst. Twee ontsluitingen worden gemaakt naar de Willem Barantszkade voor bus en auto.
najaar 2021
82
Kiss ‘n ride
Parkeren
Droogloop
Kraampjes
Fietsparkeren Fietsverhuur
Fietsparkeren
Bagage ophaal Bus
Vocaal entreepunt
najaar 2021
83
Veerhavenplein optie 3 Optie 3 plaatst de terminal verder richting de linker hoek. Hierdoor ontstaat gevoelsmatig wat meer ruimte en een clustering van verschillende ruimtevragen zoals parkeren en openbaar vervoer. Dit vraagt echter wel om een aanpassing van het concessieterrein. Deze wordt in de linker hoek groter, maar ter plaatse van huidige plek van de terminal kleiner.
najaar 2021
84
Taxi en bagage ophaal
Parkeren
Droogloop
Fietsverhuur Kraampjes
Fietsparkeren
Fietsparkeren
Bus
Vocaal entreepunt
najaar 2021
85
Veerhavenplein optie 4 Optie 4 toont de situatie wanneer de terminal net als in optie 3 wordt veprlaatst naar de linker hoek. Echter wordt hier het parkeren omgeslagen met het verblijfsgebied. Dit heeft als voordeel dat opstelterrein naar de boot en het parkeren wordt geclusterd. De opstelplaatsen voor het OV worden daar weer naast geplaatst. In de voorgaande modellen werden de opstelplaatsen voor het OV gecombineerd met de parkeerplaatsen. In dit model liggen deze los van elkaar. Dit heeft als voordeel dat deze stromen elkaar niet kruisen, maar vraagt een derde en dus extra aansluiting op de Willem Barantszkade. Wel komt er meer ruimte voor het aantal busopstelplaatsen. Het verblijfsgebied ligt in de model aan de Kom. Daar kan de voetganger genieten van een visje op een bankje of kan de fietser zijn fiets stallen. De situering van het verblijfsgebied aan de linker kant van het terrein maakt de relatie met de Torenstraat echter wel minder direct. Men loopt tussen bushaltes en parkeerterrein richting het centrum. Zoals eerder gesteld zijn deze schetsen denklijnen die helpen bij een gewenste indeling van het terrein. Een uitwerking volgt vanzelfsprekend.
najaar 2021
86
Kiss ‘n ride
Fietsverhuur
Droogloop Kraampjes
Fietsparkeren
Parkeren
Bus, taxi en bagage ophaal
Vocaal entreepunt
najaar 2021
87
Willem Barentszkade Voor de Willem Barentszkade ter plaatse van de Bruine
Balkonmodel (optie 1)
Vloot is het van belang dat deze een eenduidige en
Het balkonmodel vormt een prettige route langs de kade.
herkenbare structuur vormt. De kade wordt een prettige
Af en toe komt men langs balkons die flexibel kunnen
wandelverbinding tussen het Veerhavenplein en de
worden ingevuld. Soms is er ruimte voor parkeren, soms
Tonnenloods en verder richting de Dellewal. Doel is dat
voor groen en soms een zitelement met een uitkijkpunt.
de kade een aangename verblijfskwaliteit krijgt passend
Daar waar de zijstraten vanuit het centrum kruisen
bij een attractief eiland. Daarom introduceren we een
met de kade worden doorsteekjes naar de houten
steigerpad langs de Willem Barentszkade waarover
vlonder gemaakt. Voor de woningen langs ligt altijd
geflaneerd kan worden.
een vrij liggend voetpad met waar de ruimte dat toelaat groenvakken.
Om het plan flexibel te houden worden er voor de kade drie varianten voorgesteld: het balkonmodel, het schuin parkeren-model en het kademodel. Ieder van deze modellen heeft zijn eigen karakteristieken. Op dit moment is dit deel van de Willem Barentszkade ook echt een kade met een verticale damwand. De eerste twee modellen gaan uit van het terugbrengen van de kade tot zachte kering, zodat de historische structuur
Ecoblocks
weer zichtbaar wordt. De zachte kering bekleden we met Ecoblocks, zodat zich hier vegetatie zoals helmgras kan gaan vestigen ten behoeve van de biodiversiteit. De zachte kering wordt gemaakt met behoud van de breedte van het totale profiel (van gevel tot damwand). Dit wordt mogelijk gemaakt doordat de snelheid wordt
Trottoir
Ventweg
Rijweg
Kade
Trottoir
Steiger
teruggebracht tot 30 km/u op de rijbaan. Daarmee ontstaat er ruimte om van twee naar één rijbaan te gaan. Ruimte voor parkeren voor bewoners blijft bestaan. Bezoekers parkeren op de Werkhaven, zie verderop Alle drie de modellen gaan uit van één kerende constructie nabij de waterlijn. Dit is een voorstel. Besluitvorming omtrent de te kiezen waterkering volgt.
najaar 2021
Trottoir
Parkeerplaats
Rijweg
*Breedte blijft hetzelfde
Voorbeeld van een natuurlijk talud
88
Beoogde opgang naar de t-steigers Bruine Vloot. Nader uit te werken.
najaar 2021
89
Willem Barentszkade optie 1
30
najaar 2021
90
Parkeren
Natuurlijk talud
Plantvakken
Balkons
Bestaande bomen Houten vlonder
Doorgangen naar de vlonder zijn in het verlengde van de dorpsstraten, zodat interessante zichtlijnen ontstaan. Aan de waterzijde worden de opgangen naar de T-steigers gemaakt voor de Bruine Vloot. Deze zijn nader uit te werken.
najaar 2021
91
Willem Barentszkade optie 2 De tweede variant voor de Willem Barentszkade gaat ook uit van een natuurlijk talud, maar legt de focus wat meer op schuin parkeren.
30
najaar 2021
92
Parkeren
Natuurlijk talud
Houten vlonder
Beoogde opgang naar de t-steigers Bruine Vloot. Nader uit te werken.
najaar 2021
93
Willem Barentszkade optie 3 Het laatste model laat de optie zien met behoud van de damwand en daarmee dus het kadekarakter. Ook hierbij voegt het een enorme kwaliteit toe om de snelheid op de weg terug te brengen naar 30 km/u en de twee rijbanen samen te voegen. In dit model ontstaat een zeer aardige wandelpromenade.
30
najaar 2021
94
Parkeren
Kade
Houten vlonder
Zitelementen
Beoogde opgang naar de t-steigers Bruine Vloot. Nader uit te werken.
najaar 2021
95
Tonnenloods Men is voornemens om op termijn de Tonnenloods in gebruik te gaan nemen als centrum voor activiteiten. Ook vormt deze plek een entree naar de kade. Op deze plek komen ook diverse routes samen: de kade, het verkeer dat van elders van het eiland komt en fietsers vanaf de Dellewal. Daarmee is het een punt dat veel mensen (zullen) passeren. Belangrijk is dat dit punt tot de verbeelding gaat spreken. Een pleinsfeer wordt op deze plek gemaakt. Dit wordt gedaan door een afwijkende materiaalkeuze toe te passen die een knipoog geeft naar het verleden van de plek, de betonning. Men kan hier denken aan een stoer karakter van betonplaten. Deze opzet doet recht aan de historie en het karakter van het gebied, past het programma elegant in en heeft een meerwaarde voor Terschelling op de schaal van het eiland.
najaar 2021
96
najaar 2021
97
Tonnenloods
30
najaar 2021
98
najaar 2021
99
Werkhaven De ruimte voor het langparkeren aan de Werkhaven wordt uitgebreid. Hiermee wordt een plek gemaakt voor mensen die langere tijd hun auto willen parkeren. Doordat we de route richting het Veerhaventerrein een veilige en prettige wandelverbinding maken geloven we dat men best de wandeling wilt maken. Het dorp en het centrum is overigens nog steeds dichtbij. Uniek aan de Werkhaven is het ervaren van de weidsheid van de zee. De plek komt wat vaker onder water te staan. Hierdoor ontstaat de kans om een getijdenpark te maken, met lage beplanting. Zo ontstaat een zilt parkachtige zone waar parkeren zich tussen voegt. Een wandelroute door het groen maakt de verbinding tussen Willem Barentszkade/Tonnenloods en de Passantenhaven. Zo ontstaat een aangename doorlopende verbinding tussen Veerhaven en Werkhaven en Passantenhaven.
najaar 2021
100