Document · PDF

4.c Begroting 2024 DEF 23102023

Raadscommissie 2 november 2023, gemeente TerschellingBij agendapunt: Begroting 2024 (inclusief meerjarenraming 2025-2027)26.632 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Digitaliseringprogramma Erfgoed Terschelling Erfgoed Terschelling

We hebben een rijke geschiedenis op het eiland. Het is belangrijk dat we deze zorgvuldig bewaren en toegankelijk maken voor de toekomstige generaties. We digitaliseren documenten, objecten en beeldmateriaal en slaan deze toekomstbestendig op. Niet alleen het archief uit ’t Behouden Huys en het gemeentearchief, maar alle archieven op Terschelling (van bijvoorbeeld stichtingen en verenigingen) krijgen een plekje in het collectieregistratiesysteem en worden samen getoond op erfgoedterschelling.nl. Actie: Het online archief van Terschelling vullen In 2024 maken we een start met het digitaal ontsluiten van het gemeentearchief en voegen we dit toe aan Erfgoed Terschelling. Dit gebeurt aan de hand van een thema dat we jaarlijks kiezen in samenspraak met de stakeholders (zoals VVV) ter promotie van de website erfgoedterschelling.nl en het toeristisch product. Ook krijgen de deelnemende verenigingen en stichtingen van team Erfgoed Terschelling een opleiding en begeleiding voor het vullen van het archief. We zorgen ervoor dat onderzoekers of 35

belangstellenden via zoekmachines als Google ons archief kunnen raadplegen en gebruiken volgens de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed (Netwerk Digitaal Erfgoed). Daarnaast betrekken we het onderwijs actief bij Erfgoed Terschelling, zodat het platform ook voor educatiedoeleinden gebruikt kan worden. Zo gaat de historie van het eiland ook leven onder de jeugd en de scholieren. Doordat steeds meer nieuwe archieven aanhaken, van zowel eilander stichtingen en verenigingen als particulieren, blijft Erfgoed Terschelling groeien. Beleidsindicatoren Sport, cultuur en recreatie Niet sporters (in %)

2022

2020

onbekend

52,8

Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Financiën Begroting 2024 - 2027 Bedragen in € 1.000 Taakveld

Toevoegingen 5.10 Totaal Onttrekkingen 5.10 Totaal Lasten 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 Totaal Baten 5.2 5.3 5.4 5.6 5.7 Totaal Saldo

2024

2025

2026

2027

Mutaties reserves

0 0

Mutaties reserves

347 347

359 359

362 362

346 346

Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-996 -196

-1.010 -181

-1.015 -181

-999 -181

-576 -77 -268 -144

-676 -61 -272 -144

-681 -61 -276 -144

-2.257

-2.344

-2.358

-2.342

199 0

237 0

65 68 2

92 68 2

334 -1.576

399 -1.586

399 -1.597

Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie

2.6 Sociaal Domein Wat willen we bereiken?

Het doel van dit programma is het faciliteren en realiseren van de participatiesamenleving. Hierin draagt iedereen die dat kan op Terschelling actief bij aan zijn of haar omgeving. Zo ontstaat er een vangnet voor personen die tussen wal en schip dreigen te raken. Dit doen we samen met onze lokale en regionale partners, zoals Sociaal Domein Fryslân (SDF) en de samenwerking binnen Noardwest Fryslân (gemeenschappelijke regeling). Onze ambitie hierin is het realiseren van een sluitende keten waarin voorzieningen, indien nodig op maat, beschikbaar zijn voor iedereen. Specifieke wetgeving die bepalend zijn voor deze opdracht en koers zijn: de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Participatiewet en de Wet inburgering nieuwkomers. Iedere wet heeft zijn eigen opgave, zoals “veilig en gezond opgroeien” ingevolge de Jeugdwet, zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen, regie voeren en meedoen zoals de Wmo beoogt en het bieden van bestaanszekerheid en het stimuleren tot het verkrijgen van eigen inkomsten ingevolge de Participatiewet. De opgaven ten aanzien van het Sociaal Domein voor de lange termijn betreffen voor 2024 de volgende dossiers. Specifiek voor de Jeugdwet gaat het om de Hervormingsagenda Jeugd, de provinciale Regiovisie en de jaarplannen SDF.

Voor de Wet maatschappelijke ondersteuning betreft het Grip op Wmo, de woonzorgvisie, de visie op de maatschappelijke opvang en de visie op het beschermd wonen (naar beschermd thuis). Dossiers ten aanzien van participatie en bestaanszekerheid zijn de actualisatie van het beleid voor Armoedebestrijding, het opstellen van het Armoedepact en de energietransitie voor mensen met een smalle beurs. Bovendien is binnen het Sociaal Domein de herijking Kadernota sociaal domein actueel en het “werken vanuit de bedoeling” in combinatie met het versterken van de preventieve instrumenten en de keten.

Participatie

We zetten in op het versterken van de participatie naar vermogen, het vergroten van bestaanszekerheid en het voorkomen van armoede. Naar vermogen participeren in de samenleving  

 

Inwoners die langdurig afhankelijk zijn van een uitkering ondersteunen we met onze (aanvullende) dienstverlening, zodat zij optimaal meedoen in de samenleving. We werken bijvoorbeeld met ze aan hun digitale vaardigheden en begeleiden ze naar vrijwilligerswerk. We monitoren de lokale effecten van het Breed Offensief, om meer mensen met een arbeidsbeperking bij de arbeidsmarkt te betrekken. We zetten deze voorzieningen zoveel mogelijk in via de Dienst SoZaWe (sociale zaken en werkgelegenheid) Noardwest Fryslân. De monitoring vindt plaats vanuit de regionale samenwerkingsafspraken. We volgen de stappen die het Rijk zet om voldoende middelen beschikbaar te stellen voor de participatievoorziening Beschut Werk. Waar nodig ondernemen we actie richting het Rijk. Ook dit vindt plaats vanuit de regionale samenwerkingsafspraken. We stimuleren kwetsbare werkzoekenden om gebruik te maken van werkervaringsplaatsen en proefplaatsen door hen daarvoor financieel te belonen. Ook wordt nazorg wordt een belangrijker onderdeel van de dienstverlening, met onder andere het werkstartpakket.

Financieel zelfredzame inwoners  Het inkomensbeleid is aan het Rijk, maar we volgen de ontwikkelingen op dit gebied op de voet. Waar nodig stemmen we het lokale beleid af op de landelijke ontwikkelingen.  We voeren de wettelijke energietoeslag uit en leveren maatwerk waar dat mag en noodzakelijk is. Sociaal zelfredzame inwoners  Samen met ketenpartners werken we aan (de bereikbaarheid van) collectieve voorzieningen voor het vergroten van vaardigheden van kwetsbare inwoners, zoals taalvaardigheid en digitale vaardigheid. Maatschappelijke uitsluiting door schuldenproblematiek voorkomen  In 2023 evalueerden we de aanpak van ‘Vroegsignalering’. In 2024 zetten we in op verbetering: onder andere door een effectieve koppeling tussen vroegsignalering en de schulddienstverlening.  We actualiseren het schulddienstverleningsbeleid in het kader van het beleidsprogramma Bestaanszekerheid 2024 – 2028.  We werken aan een betere bekendheid van het brede Kindpakket en benaderen onze inwoners actief, zodat alle kinderen mee kunnen doen aan sport, cultuur en educatie. We zetten ook het Participatiefonds voor volwassenen voort. Dit wordt opgepakt in combinatie met de uitvoering van het sport- en beweegbeleid. Armoede voorkomen, bestrijden en verzachten  We stellen in het eerste kwartaal van 2024 het nieuwe beleid voor bestaanszekerheid vast.

Kernwoorden van dat beleid zijn: autonomie voor de inwoner, integrale aanpak, vereenvoudiging, ervaringsdeskundigheid en vertrouwen.  We intensiveren de contacten met maatschappelijke ketenpartners (formeel en informeel) en bouwen ze uit, om zo te komen tot een gezamenlijke aanpak tegen armoede. Een betere afstemming tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt door te investeren in mensen  We monitoren de nieuwe gezamenlijke re-integratie-aanpak (gemeente, Dienst NWF en Pastiel). Hoofdzaak daarbij is de introductie van de Dariuz Wegwijzer, een instrument (soort assessment) voor de inwoner om samen met de professional diens competenties en kwaliteiten te ontdekken. Dat is de basis voor maatwerk in het traject naar werk.  Ten behoeve van inwoners met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt, waaronder uitstromers uit het Pro/Vso onderwijs, sluiten we aan bij initiatieven van de regiodeal.  We onderzoeken of een werk-leercarrousel kan worden ingericht, waar doelgroepen certificaten kunnen behalen die nodig zijn om een kansberoep te kunnen krijgen en te houden.  We zijn succesvol in het voorkomen dat jongeren in een uitkering terecht komen, en dat willen we zo houden.

Wmo

We laten mensen zo lang mogelijk veilig, gezond en zelfstandig in de eigen vertrouwde omgeving wonen en geven hen de kans geven om goed mee te doen in de samenleving.

Naar elkaar omkijken  We geven uitvoering aan het mantelzorgbeleid middels de vastgestelde uitvoeringsagenda 2023-2024.  We zetten in op het versterken van de leefbaarheid, de sociale cohesie en samenkracht (het eerste doel van de Wmo 2015). In samenwerking met ketenpartners ontwikkelen we aanvullende en nieuwe initiatieven die bijdragen aan de verbinding tussen verschillende aandachtsgroepen binnen de leeftijd 0 tot 100. Bestaande initiatieven worden hierin uiteraard meegenomen. Dit pakken we op in samenwerking met het taakveld volksgezondheid.  We gaan senioren (en “nieuwe senioren”) bewust maken van hun eigen krachten, mogelijkheden en verantwoordelijkheden, die bijdragen aan langer zelfstandig wonen. We stimuleren dat inwoners zelf tijdig hun woning levensloopbestendig maken. Dit doen we middels een bewustwordingscampagne of door middel van het verstrekken van informatie door lokale ketenpartners en in ontmoetingsplaatsen. Daarnaast kijken we of het beleid hierop aangepast moet worden.  Het vrijwilligersbeleid wordt opgepakt vanuit een bredere context, namelijk het versterken van de sociale basis zoals omschreven in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).  We zetten in op het verbeteren van de sociale inclusie.

Hierbij gaat het niet zozeer over fysieke toegankelijkheid- dit wordt waar nodig opgepakt in de ruimtelijke programma’s - maar om sociale inclusie in relatie tot het versterken van de sociale basis en de leefomgeving (GALA). Thuis is het veilig  We geven uitvoering aan het Fries actieplan ‘Een duurzame aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties’. Dit vindt plaats vanuit de regionale samenwerkingsafspraken die zijn gemaakt (SDF).  We geven uitvoering aan het beleid mensenhandel. Dit vindt plaats vanuit de regionale samenwerkingsafspraken (SDF) en maakt onderdeel uit van ondermijning binnen de gemeente. Alle inwoners krijgen de kans om mee te doen/ Iedereen doet mee  We zien onderzoek naar of en hoe het aanbod van algemene, voor iedereen toegankelijke voorzieningen kunnen worden uitgebreid, om zo dure maatwerkvoorzieningen te verminderen.  We werken aan een dekkend aantal voorliggende voorzieningen en faciliteiten in de leefomgeving van iedere inwoner. Denk hierbij aan inloopvoorzieningen of het aanbod van welzijnsorganisaties en dorpshuizen waar inwoners zelf initiatieven ontwikkelen en organiseren, en waar inwoners elkaar kunnen ondersteunen en informeren. We gaan in gesprek met de (welzijns)instellingen, buurtschappen en (zorg)organisaties om de wensen, behoeftes en mogelijkheden in beeld te krijgen.

 We geven uitvoering aan het convenant Weer Thuis: In Friesland werken alle gemeenten, zorgaanbieders en woningcorporaties samen aan een zachte landing van mensen die uit beschermd wonen of een opvangvoorziening doorstromen naar een reguliere woning.  We maken een regiovisie Maatschappelijke Opvang vanuit Sociaal Domein Fryslân. Hierbij is aandacht voor meer regionale spreiding en opvang dichter in de buurt. Opvang op het eiland is niet mogelijk, maar misschien wel dichterbij, zoals Harlingen en omstreken.  We geven uitvoering aan de regiovisie Beschermd Wonen. De kanteling wordt doorgevoerd naar beschermd thuis. De decentralisatie krijgt in de loop van 2024 ook zijn beslag.  We ontwikkelen een plan voor de komende jaren, waarbij ondersteuning zonder indicatie vorm krijgt. Het gaat hierbij om de waakvlamfunctie. Deze ondersteuning richt zich op mensen met psychische en/of (licht) verstandelijke beperkingen. Deze mensen hebben niet zozeer 40



ondersteuning nodig in de vorm van een maatwerkvoorziening individuele begeleiding, maar hebben wel van tijd tot tijd ondersteuning nodig bij de dagelijkse gang van zaken, om zwaardere problematiek te voorkomen. We willen dat inwoners en de gemeente in goed vertrouwen met elkaar samenwerken om tot passende oplossingen te komen en inwoners meer bewust te laten worden van hun eigen mogelijkheden en hun leefomgeving. Om dit te bereiken, kijken we naar de mogelijke versterking van het Eilandteam, het verbeteren van de digitale toegang en het vereenvoudigen van werkprocessen/het verlagen administratieve lastendruk. Dit wordt gefinancierd van uit de POK middelen. We gaan senioren (en “nieuwe senioren”) bewust maken van hun eigen krachten, mogelijkheden en verantwoordelijkheden, die bijdragen aan langer zelfstandig wonen. Hierbij gaan we in gesprek met de doelgroep. We stimuleren dat inwoners zelf op tijd gaan nadenken over en starten met het levensloopbestendig maken van hun woning. Dit kan met een bewustwordingscampagne of door middel van het verstrekken van informatie door lokale ketenpartners en in ontmoetingsplaatsen. Daarnaast kijken we of het beleid aangepast dient te worden. We denken na over de balans tussen het verstrekken van een verhuiskostenvergoeding en het verstrekken van hulpmiddelen en woonvoorzieningen. De woonzorgvisie wordt in 2024 opgesteld.

Zie hiervoor programma wonen.

Jeugd

Ieder kind groeit veilig, gezond en weerbaar op. Preventie en vroegsignalering  Naar aanleiding van de verscherpte inkoop van specialistische jeugd onderzoeken we of er in 2024 tekortkomingen in het preventieve lokale aanbod ontstaan. De algemeen toegankelijke voorzieningen moeten aan de voorkant een voldoende sterke sociale basis vormen. Het uitgangspunt is normaliseren: het omarmen en waarderen van variëteit en verschillen tussen kinderen.  Ingevolge de uitvoering van het lokale sport- en beweegbeleid leggen we de focus op de versterking van samenwerking van sport, onderwijs, zorg, welzijn en kinderopvang. Jongeren zijn psychisch gezond en weerbaar  We zetten schoolmaatschappelijk werk in op het eiland.  We werken samen met het onderwijs op het eiland en de scholen aan de wal om de weerbaarheid van het kind of de jongere te vergroten, bijvoorbeeld door het aanbieden van verschillende voorlichtingen en trainingen. Versterken van eigen kracht en samenkracht  We bevorderen het gebruik van algemeen toegankelijke voorzieningen zoals het consultatiebureau en schoolmaatschappelijk werk.  Het Eilandteam zorgt voor draagvlak voor de aanpak bij de ouders. De ouder is primair verantwoordelijk voor het kind en werkt samen met de professionals.

 We onderzoeken of het preventieve aanbod van lichte, kortdurende jeugdhulp in de gemeente dekkend is en of de verscherpte inkoop jeugd van SDF wordt gemonitord. Dit vindt plaats vanuit de regionale samenwerkingsafspraken die zijn gemaakt. Een integrale aanpak van de zorg met het onderwijs 41



We onderzoeken op welke wijze de samenwerking en de domeinoverstijgende aanpak met het onderwijs structureel vorm kan worden gegeven. Hierbij geven we invulling aan de uitvoering van het jaarplan Passend Onderwijs en Zorg op basis van de provinciale regiovisie ‘Mei-inoar foar ús bern’. De thema’s van het jaarplan zijn: bestuurlijke samenwerking, regionaal preventief samenwerken, complexe onderwijs- en ondersteuningsbehoeften vanuit gemeenten en onderwijs en thuiszittende jeugdigen, schoolverzuim en voortijdig schoolverlaters.

Het tijdig bieden van de juiste hulp op maat  SDF gaat de wachtlijsten en de wachttijden van jeugdzorg zodanig beperken dat er geen overbruggingshulp door het Eilandteam meer nodig is. De wachtlijsten zijn dan korter (met minder cliënten op de lijst) en de wachttijden eveneens (we streven naar zes weken).  We monitoren het zorgaanbod provinciaal (SDF) om te kunnen innoveren. Dit vindt plaats vanuit de regionale samenwerkingsafspraken die zijn gemaakt.  Ingevolge de Fryske regiovisie ‘mei-inoar foar ús bern’ wordt een jaarplan opgesteld over partnerschap. Dit betreft het versterken van de keten jeugdzorg met de jeugdgezondheidszorg, scholen en gezondheidsdiensten. Een efficiëntere en effectievere samenwerking in de keten leidt tot een verhoging van de kwaliteit en het beheersen van de kosten.  Door de specifieke eilandsituatie worden jongeren gedwongen eerder naar de wal te verhuizen. Hierdoor zijn de jongeren mogelijk kwetsbaar en dient er gekeken te worden naar de mogelijkheden van bijvoorbeeld een huiskamerproject, zoals in Leeuwarden is gesitueerd. Dit wordt integraal opgepakt vanuit de verschillende domeinen en met de jongeren zelf.

Voor jongeren en jongvolwassenen (13-27 jaar) is er een veilige, toegankelijke plek waar ze elkaar kunnen ontmoeten  We maken afspraken over het begeleiden van jongeren in hun vrije tijd, om zich met activiteiten zoals bijvoorbeeld sport en spel te kunnen ontwikkelen. Dit wordt opgepakt in combinatie met de uitvoering van het GALA. Praktijkondersteuner Jeugd  Veel kinderen komen pas bij het Eilandteam terecht als de problemen al heel groot zijn. Ook bij de huisarts wordt geconstateerd dat er een tussenstap in de hulpverlening ontbreekt. De huisarts heeft zelf te weinig tijd, en dus wordt specialistische hulp ingevlogen. Dat is lang niet altijd noodzakelijk, maar legt wel een druk op de begroting van het Sociaal Domein. Dit willen we aanpakken, zodat kinderen met problemen eerder in beeld komen. Daarvoor zetten we vanaf 2023 in op de inzet van een praktijkondersteuner jeugd (poh-jeugd). De poh-jeugd is onderdeel, maar ook uitbreiding van het Eilandteam. Deze persoon biedt een lichte vorm van hulpverlening voor kinderen en jongeren. Als dit tijdig gebeurt, kan voorkomen worden dat kinderen en jongeren in de duurdere specialistische jeugdhulp terecht komt. Mocht dat uiteindelijk toch nodig zijn, dan kan de poh-jeugd goed aangeven welke hulp noodzakelijk is. De poh-jeugd wordt ondergebracht bij de huisartsenpraktijk op Midsland.

Opvang Oekraïners

De oorlog in Oekraïne duurt nog voort. Op dit moment is nog niet duidelijk of er ook opvang noodzakelijk is in 2024. De Tijdelijke regeling ontheemden Oekraïne is verlengd tot en met februari 2024. Tot op dit moment krijgt de gemeente de onkosten die voor de opvang gemaakt worden vergoed vanuit het Rijk. Het is onzeker of dit ook in 2024 het geval is.

Beleidsindicatoren Sociaal Domein Banen (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-74 jaar) Jongeren met een delict voor de rechter (% 12 t/m 23 jarigen) Kinderen in uitkeringsgezin (% kinderen tot 18 jaar) Netto arbeidsparticipatie (% van de werkzame beroepsbevolking tov de beroepsbevolking) Werkloze jongeren (% 16 t/m 22 jarigen) Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 1.000 inwoners) Lopende re-integratievoorzieningen (aantal per 1.000 inwoners van 15-64 jaar) Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar) Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (aantal per 1.000 inwoners) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2022

2021

718,4 Onbekend Onbekend

707 onbekend onbekend

72,7

70,4

Onbekend onbekend

onbekend 14,4

6,2

6,4

14,1 Onbekend Onbekend

15,0 onbekend onbekend

Financiën Begroting 2024 - 2027 Bedragen in € 1.000

Taakveld

2024

2025

2026

2027

242

218

240

284

242

218

240

284

Samenkracht en burgerparticipatie

-694

-688

-697

6.2

Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

-72

-71

-75

-45

6.3

Inkomensregelingen

-644

-648

-675

-702

6.4

WSW en beschut werk

-264

-286

-288

-289

6.5

Arbeidsparticipatie

-43

-39

-40

6.6

Maatwerkvoorzieningen (Wmo)

-1.056

-1.093

-1.116

-1.139

6.7

Jeugd

-1.378 -4.151

-1.384 -4.209

-1.410 -4.301

-1.434 -4.346

Baten 6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

6.3

Inkomensregelingen

418

422

417

419

6.4

WSW en beschut werk

6.6

Maatwerkvoorzieningen (Wmo)

517 -3.392

534 -3.458

529 -3.532

531 -3.530

Toevoegingen 6.10 Totaal Onttrekkingen 6.10 Totaal Lasten 6.1

Totaal Saldo

Mutaties reserves

2.7 Volksgezondheid en milieu Wat willen we bereiken?

Het programma volksgezondheid en milieu heeft als doel om zowel mens als milieu te beschermen en te bevorderen. In 2024 ligt de focus op het gebied van gezondheid onder andere op een integraal preventief gezondheidsbeleid en wordt er aandacht besteed aan inclusie en anti-discriminatie. Hierbij streven we naar een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen. Binnen het programma besteden we ook aandacht aan duurzaamheid en circulariteit. Het geactualiseerde uitvoeringsprogramma Terschelling Samen Duurzaam 2023-2026 vormt de basis voor de acties die het komende jaar genomen worden. Het belangrijkste doel van het programma is het reduceren van de CO2-uitstoot, wat in lijn is met de duurzaamheidsdoelstelling van het rijk. Om dit te bereiken, richten we ons onder andere op het verduurzamen van de gebouwde omgeving, het sluiten van kringlopen op het eiland en het bevorderen van participatie. Dit alles met als uitgangspunt een toekomstbestendige energie-infrastructuur op het eiland. Door deze acties te ondernemen, dragen we bij aan een gezonde leefomgeving voor mens en milieu en zetten we stappen richting een duurzame toekomst.

Integraal preventief gezondheidsbeleid

In het integraal plan van aanpak 'Brede SPUK' staat wat de gemeente van 2023 tot 2027 doet aan preventie en gezondheidsbevordering. In het plan komen vijftien onderdelen op de thema’s sport- en beweegstimulering, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering, en het versterken van de sociale basis samen. Programma’s en regelingen die voortkomen uit het plan van aanpak worden bekostigd uit de Brede SPUK-regeling.

Inclusie en anti-discriminatie

Er komt een onderzoek naar LHBTIQ+-discriminatie op Terschelling. Ook wordt er samen met ervaringsdeskundigen een Lokale Inclusie Agenda (LIA) opgesteld, waarin staat hoe de gemeente werkt aan het VN-verdrag handicap. In 2023 maken we voor beiden een plan van aanpak. In 2024 volgt de uitvoering. Voor het discriminatieonderzoek zijn de kosten beraamd op €10.000,- en voor het opstellen van de LIA €15.000,-. De precieze bedragen volgen uit de plannen van aanpak.

Afvalsturing en milieustraat

Voor het verwerken van de afvalstromen op Terschelling heeft de gemeente een lopende overeenkomst met Omrin. De overeenkomst is aan revisie toe. In 2024 wordt het contract tegen het licht gehouden en werken we samen met Omrin aan een nieuwe overeenkomst die voldoet aan de wensen en eisen van deze tijd. Daarnaast wordt er ook een nieuw plan gemaakt voor de milieustraat, zodat er stappen gemaakt kunnen worden in het onderhoud en mogelijke verduurzaming van de milieustraat. In de planvorming 45

onderzoeken we ook de mogelijkheden en initiatieven voor duurzaamheid en circulariteit in afvalstromen.

Verduurzaming gebouwde omgeving

Verduurzaming van de gebouwde omgeving is meetbaar met een labelverbetering. Voor de verschillende type gebouwen op het eiland zetten we daarom in 2024 in op acties die direct of indirect leiden tot een labelverbetering zoals voorlichting, een maatwerkadvies, hulp van de energiecoaches en het subsidiëren van isolatiemaatregelen.

Kringlopen sluiten

In 2024 ondernemen we verschillende acties om kringlopen in onder andere de bouw, de recreatiesector en de voedselketen te sluiten. Dit doen we met projecten als 'eten van eigen bodem', het hergebruik van bouwmaterialen en het stimuleren van het gebruik van eilander hout. Daarnaast zetten we binnen dit thema ook in op projecten die bijdragen aan een toekomstbestendig energiesysteem, zoals het warmteproject in West-Terschelling, een wijkuitvoeringsplan in Midsland en andere pilotprojecten die energie opwekken of opslaan.

We doen het samen

Samenwerking is het belangrijkste uitgangspunt bij de plannen en acties in het uitvoeringsprogramma Duurzaamheid. Samenwerking met eilanders, eilander ondernemers en andere belangrijke partners van het eiland en daarbuiten. Voor een stevige en effectieve samenwerking zetten we vanuit de gemeente in op verschillende acties in 2024. Zo werken we een cofinancieringsregeling uit om duurzame initiatieven voor het eiland te faciliteren en ondersteunen. Daarnaast zetten we in op burgerparticipatie en gaan we een intensieve samenwerking aan met de andere Waddeneilanden in het kader van de Regiodeal en het toewerken naar een toekomstbestendig energiesysteem op de eilanden. Beleidsindicatoren Volksgezondheid en Milieu

2021

2020

Omvang huishoudelijk restafval (kg/inwoner)

onbekend

345

Hernieuwbare elektriciteit (in %)

14,1

11,8

Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Financiën Begroting 2024 - 2027 Bedragen in € 1.000

Toevoegingen 7.10 Totaal Onttrekkingen 7.10 Totaal Lasten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 Totaal Baten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 Totaal Saldo

Taakveld

2024

2025

2026

2027

Mutaties reserves

-130 -130

Mutaties reserves

132 132

130 130

148 148

46 46

Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

-426 -761 -1.014 -946 -20

-433 -761 -1.034 -876 -20

-436 -761 -1.054 -484 -20

-276 -761 -1.054 -485 -20

-3.167

-3.124

-2.755

-2.596

74 940 1.054 460 11

74 940 1.073 394 11

59 940 1.092 0 11

0 940 1.092 0 11

2.539 -626

2.492 -632

2.102 -636

2.043 -636

Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

2.8 Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing Wat willen we bereiken?

In 2024 zal gemeente Terschelling werken conform de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging, wat een grote impact zal hebben op de organisatie. Er zijn verschillende acties gepland, waaronder het opstellen van de Omgevingsvisie en het gebiedsdekkend omgevingsplan, het trainen van medewerkers en het opleiden van trainees en junioren tot volwaardige vergunningverleners. Daarnaast is er een ambitie om betaalbare woningen te realiseren, maar dit is afhankelijk van wet- en regelgeving, afspraken met WoonFriesland en marktomstandigheden. We werken aan het vernieuwen van de dienstverleningsovereenkomst voor verplichte basisregistraties.

Omgevingswet

In 2024 werken we conform de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging. Dit heeft een grote impact op onze organisatie en vraagt veel tijd en aandacht. In 2024 werken we zonder problemen conform de doelen van Omgevingswet en WKB. Actie 1. De Omgevingsvisie opstellen in participatie met de eilanders Actie 2. Het gebiedsdekkend omgevingsplan opstellen Actie 3. Leren werken met de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging, zoals nieuwe procedures, het DSO, participatie ,de ‘ja, mits’-houding en Friese aanpak

VTH-pool in Harlingen

Sinds januari 2022 voert gemeente Terschelling zelf de VTH-taken op het gebied van de Wabo weer uit: ook wel BRIKS-taken genoemd. De pool is qua bezetting nog in een opbouwfase. Wegens krapte op de arbeidsmarkt is ervoor gekozen om te werken met trainees en junioren. In 2024 willen we deze trainees en junioren verder opleiden tot volwaardige vergunningverleners. Dat betekent dat expertise moet worden ingehuurd om de aanvragen goed te kunnen afhandelen. Voor de komende jaren staat de invoering van de Omgevingswet centraal. Dat betekent een andere manier van werken. Tegelijkertijd treedt ook de Wet Kwaliteitsborging (Wkb) in werking. Toezicht bij bouwprojecten wordt meer aan de markt overgelaten, maar op andere punten juist weer meer bij de gemeente. Om dit te kunnen doen, worden systemen 'omgevingswetproof' gemaakt, waardoor processen geborgd zijn. Medewerkers worden allemaal getraind in het omgaan met de nieuwe processen.

Betaalbaar wonen op Terschelling

De ambitie van het college is om 195 betaalbare woningen te realiseren in haar collegeperiode (tot 2026) en voorbereidingen te treffen voor nog eens 115 woningen tot 2030. Dat is een forse opgave in een complexe ruimtelijke omgeving. Daarbij worden ook nog 15 woningen per jaar gerealiseerd vanuit de particuliere initiatieven. Dit blijft echter afhankelijk van de ruimtelijke procedures (en dus de wet- en regelgeving), de afspraken met WoonFriesland en de marktomstandigheden (bouwkosten, personeel etc). 48

Met de evaluatie van het Woonprogramma 135+ (begin 2023) hebben we een heroriëntatie in gang gezet op het benodigde instrumentarium, om tot een goede en efficiënte uitvoering van woonprojecten te komen. Dit behelst de samenhang tussen Omgevingsvisie, Woonvisie, Woon-Zorg visie, uitvoeringsagenda wonen en organisatie-aspecten. In de begroting voor 2024 is, net als in de jaren hiervoor, geld gereserveerd voor het ondersteunen van de particuliere initiatieven en de ontwikkeling van projecten in de sociale huur - €350.000. Daarnaast is er dit jaar een voorbereidingskrediet verstrekt specifiek voor de planvorming van Zuidermiede. € 259.000,-. Ten behoeve van de ontwikkeling van diverse projecten in het Programma Waddeneilanden is meerjarig een bedrag van € 450.000 opgenomen als cofinanciering. Eén van die projecten is de voorgenomen verplaatsing van het dorpshuis de Stoek en de gymzaal naar t Jok. Het geld dat gereserveerd staat in het uitvoeringsprogramma 2024 voor “onderzoek eilanders lokale woningmarkt ad € 25.000” is bedoeld voor ondersteunend woningmarktonderzoek vanuit de regionale Woondeal. In 2024 treffen we verdere voorbereidingen voor de ontwikkeling van betaalbare nieuwbouw op de volgende locaties:     

West Aleta fase 3 Zuidermiede de Stoek de voormalige NSP CNL locatie

Ruimtelijke kwaliteit

In de Nota Ruimtelijke Kwaliteit staan de afspraken die we maken over de manier waarop we met de 'gebouwde omgeving' omgaan. De Nota Ruimtelijke Kwaliteit kan een bijdrage leveren aan de ruimtelijke kwaliteit van Terschelling, en deze versterken. De huidige welstandsnota komt uit 2008, en is daarmee verouderd. Daarom werken we in 2024 aan een nieuwe nota ruimtelijke kwaliteit. Dit wordt aanbesteed aan een externe partij.

Geo-informatie BAG BGT

De gemeente is de bronhouder voor diverse verplichte basisregistraties. Zo ook voor Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). Deze registraties dienen aan de vereiste kwaliteit te voldoen. Hier wordt door het ministerie van BZK op toegezien middels verplichte verantwoording. Het bijhouden van de BAG wordt grotendeels door de gemeente zelf uitgevoerd. Voor de BGT geldt dat, via het samenwerkingsverband de Waddeneilanden, de meeste werkzaamheden belegd zijn bij de gemeente Leeuwarden In 2024 wordt gewerkt aan het vernieuwen van de onderliggende dienstverleningsovereenkomst.

Beleidsindicatoren Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing

2022

2021

Gemiddelde WOZ waarde (in €)

392.000

342.000

Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen)

5,2

1.3

Demografische druk (in %)

70,8

71,1

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €)

810

758

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €)

810

758

Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Financiën Begroting 2024 - 2027 Bedragen in € 1.000

Taakveld Toevoegingen 8.10 Totaal Onttrekkingen 8.10 Totaal Lasten 8.1 8.2 8.3 Totaal Baten 8.2 8.3 Totaal Saldo

2024

2025

2026

2027

Mutaties reserves

0 0

Mutaties reserves

175 175

169 169

119 119

Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) Wonen en bouwen

-313

-282

-232

-8

-1.298 -1.619

-1.303 -1.593

-1.278 -1.518

672 672 -772

677 677 -747

677 677 -722

Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) Wonen en bouwen

3. Paragrafen

In het BBV is voorgeschreven dat in de begroting en het jaarverslag een aantal verplichte paragrafen worden opgenomen. Deze paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de financiële aspecten van de begroting. De informatie komt verder gefragmenteerd bij de verschillende programma’s aan bod, maar is daardoor minder inzichtelijk voor de gemeenteraad. Het gaat hierbij met name om de beleidslijnen voor beheersmatige aspecten die grote financiële gevolgen kunnen hebben en/of van belang zijn voor het realiseren van de programma’s. Het is de bedoeling dat de paragrafen de gemeenteraad de juiste en integrale informatie geven om zijn kaderstellende en controlerende rol ook op de beheersmatige aspecten waar te maken. Daarnaast zijn de paragrafen ook belangrijk voor de toezichthouder, die op deze manier de financiële positie van de gemeente beter kan beoordelen. In deze begroting zijn de onderstaande paragrafen opgenomen. De eerste zeven paragrafen worden verplicht voorgeschreven door het BBV, de laatste twee paragrafen zijn toegevoegd op basis van de financiële verordening.

3.1 Lokale heffingen Inleiding

Deze paragraaf geeft informatie over de bevoegdheden en het gemeentelijke beleid voor lokale heffingen. Daarnaast geeft deze paragraaf:  een toelichting op de lokale heffingen  een overzicht van de totaal verwachte opbrengst van de lokale heffingen  inzicht in de kostendekkendheid van bestemmingsheffingen en rechten  een overzicht van de lokale lastendruk ten opzichte van andere omringende en vergelijkbare gemeenten  Een beschrijving van de uitvoering wet WOZ  Inzicht in het kwijtscheldingsbeleid Bevoegdheden De bevoegdheid tot het invoeren/wijzigen/afschaffen van de gemeentelijke lokale heffingen ligt bij de raad. De Gemeentewet geeft een limitatieve opsomming van de gemeentelijke belastingen die we kunnen heffen. Toelichting op de lokale heffingen We maken een onderscheid in: Belastingen: Dit zijn heffingen zonder rechtstreekse aanwijsbare tegenprestatie van de gemeente. De opbrengst van deze heffingen is vrij door de gemeenteraad te bepalen. Deze inkomsten komen ten gunste van de algemene middelen van de gemeente. Met uitzondering van de toeristenbelasting. Deze inkomsten komen ten goede aan het toeristisch product. Gemeente Terschelling heft de volgende belastingen:    

Onroerende zaakbelasting Toeristenbelasting Forensenbelasting Precariobelasting

Rechten: Rechten worden geheven voor een geleverde of bewezen dienst. De opbrengst van de rechten mag maximaal kostendekkend zijn. Gemeente Terschelling heft de volgende rechten:  Leges  Grafrechten  Havengeld  Reinigingsrechten 53

Bestemmingsheffingen: Bestemmingsheffingen zijn heffingen waarvan de besteding gaat naar specifieke lasten die verband houden met collectieve voorzieningen. De opbrengst van bestemmingsheffingen is maximaal kostendekkend. Bestemmingsheffingen zijn:  Afvalstoffenheffing  Rioolheffing Het totale pakket aan lokale heffingen is vastgelegd in de door de gemeenteraad vastgestelde belastingverordeningen en tarieventabellen. Deze worden jaarlijks opnieuw vastgesteld, nadat de Begroting voor het komende jaar is vastgesteld. Met uitzondering van de tarieven voor toeristenbelasting en forensenbelasting. Deze worden op basis van het coalitieakkoord vastgesteld in het voorjaar tegelijk met de kadernota. Echter, de tarieven voor toeristenbelasting 2024 zijn vastgesteld in de raadsvergadering van november 2023. Het algemene uitgangspunt is dat de tarieven van de rechten en bestemmingsheffingen kostendekkend zijn en dat de belastingen niet meer dan trendmatig worden verhoogd. Eventuele uitzonderingen hierop lichten we nader toe.

Overzicht geraamde inkomsten lokale heffingen Onderstaande tabel geeft, op grond van de BBV, een overzicht van de geraamde baten en lasten van belastingen en rechten die door gemeente Terschelling worden geïnd. Overzicht geraamde inkomsten lokale heffingen In €

2023

2024

2025

2026

2027

1.294.000

1.418.000

1.453.000

1.489.000

1.527.000

OZB eigenaar NietWoning *

774.000

839.000

858.000

877.000

897.000

OZB gebruiker NietWoning *

497.000

548.000

560.000

613.000

Rioolheffingen

870.000

940.000

Afvalstoffenheffing

894.000

972.000

990.000

1.009.000

Toeristenbelasting

3.456.000

4.587.000

4.664.000

4.743.000

4.823.000

Forensenbelasting

862.000

926.000

944.000

963.000

982.000

Secretarieleges

100.000

Leges burgerlijke stand

30.000

WABO-leges

456.000

Havengelden

270.000

275.000

Grafrechten

10.000

Precariobelasting

100.000

130.000

133.000

136.000

138.000

Totaal geraamde inkomsten

9.613.000

11.231.000

11.413.000

11.641.000

11.800.000

OZB eigenaar Woning *

Toelichting per belastingsoort Onroerende zaakbelasting

Eigenaren of gebruikers van een object betalen onroerendezaakbelasting (OZB). Een object is een 'woning' of 'niet-woning'. Een 'niet-woning' is bijvoorbeeld een bedrijf, winkel, kantoor, of een stuk grond. De grondslag voor de OZB is de woz-waarde van een woning of niet-woning. De peildatum van deze woz-waarde ligt op 1 januari van het voorgaande jaar. Dat betekent dat de peildatum in 2024 1 januari 2023 is. Bij de tariefstelling moeten we rekening houden met de jaarlijkse herwaardering. De waardeontwikkeling die we gebruiken voor de tarieven voor de OZB in 2024 zijn nog niet volledig bekend. Daarom houden we in deze begroting rekening met de voorlopig beschikbare gegevens. In de raadsvergadering van september 2023 buigt de gemeenteraad zich over het voorstel voor het percentage inflatiecorrectie dat zal worden gehanteerd voor 2024. Het tarief OZB 2024 zal mogelijk stijgen met 9,58% als gevolg van de inflatie correctie. Door de waardestijging van de woningen is de verwachting dat het tarief OZB voor woningen gelijk zal blijven of wellicht licht zal stijgen ten opzichte van 2023. Het tarief voor de niet-woningen zal naar verwachting licht stijgen ten opzichte van 2023, om waardeverminderingen in deze categorie en de inflatiecorrectie op de gemeentelijke opbrengst op te kunnen vangen.

De tariefvoorstellen voor 2024 worden voorgelegd aan uw raad bij de behandeling van de verordening OZB in de raadsvergadering van uiterlijk december 2023. In verband met de afhandeling van de herwaardering is de verwachting dat deze tarieven eerst voorlopig zijn, waarna de definitieve tarieven OZB uiterlijk in de raadsvergadering van januari 2024 worden voorgelegd. We houden rekening met een voorzichtige inschatting van een stijging van de gemiddelde woningwaarde van 7% en een stijging van de waarde 'niet-woningen' van 1%. De verkoopprijzen van woningen op Terschelling liggen nog altijd hoog. Van een daling in de verkoopprijzen, zoals deze landelijk wel te zien is, is op Terschelling nog altijd geen sprake. Dit wordt voornamelijk ingegeven door een tekort aan koopwoningen, zowel in het permanente-, als in het recreatiesegment. De opslag op het ozb tarief niet-woningen voor het Terschellinger Ondernemersfonds In de verlenging van het convenant met het Ondernemersfonds is overeengekomen dat het maximale bedrag van de opslag € 87,48 (het opslagbedrag van 2022) zal zijn. Dit bedrag wordt jaarlijks gewijzigd met dezelfde index als die door de gemeente wordt gehanteerd voor de aanpassing van de inkomsten onroerende zaakbelasting voor niet-woningen, waarbij de opslag niet hoger zal worden dan € 87,48. In 2023 is dit maximale bedrag van de opslag gehanteerd.

De verwachting voor 2024 is dat, door de gehanteerde inflatiecorrectie, ook voor dit jaar het maximale opslag bedrag gehanteerd zal worden.

Rioolheffing

Sinds de introductie van de Wet gemeentelijke watertaken op 1 januari 2008 dient de gemeente niet alleen zorg te dragen voor stedelijk afvalwater, maar ook voor regenwater en grondwater. Om deze taken uit te voeren, worden er kosten gemaakt. Deze kosten worden via de rioolheffing verhaald op gebruikers van woningen en niet-woningen. De opbrengsten van deze heffing mogen alleen maar aan de gemeentelijke watertaken worden uitgegeven. 56

De tarieven voor rioolheffing zijn voor de komende jaren als volgt begroot: 2024 2025 rioolheffing t/m 150 m3

€ 180

€ 191

2026

2027

€ 191

€191

In 2023 wordt rioolheffing geheven bij 3.631 woningen en niet-woningen. Naar aanleiding van de ontwikkelingen in het woonprogramma 2.0 kunnen deze eenheden nog verder stijgen. Kostendekkendheid Riolering De inkomsten uit rioolheffing mogen de kosten die gemoeid zijn met deze taken niet overschrijden. In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de rioolheffing te zien. Het dekkingspercentage van 75% geeft bijvoorbeeld aan dat de kosten voor 75% gedekt worden door de ontvangen heffingen. Kostendekkendheid riolering in € Lasten taakveld 7.2 Beheer en onderhoud riolering Baten taakveld 7.2 Overige opbrengsten Saldo exploitatielasten taakveld 7.2 Riolering

2024

2025

2026

2027

-526.000

Extracomptabele toerekeningen

-417.000

Saldo exploitatielasten taakveld 7.2

-943.000

Opbrengst heffingen

940.000

Saldo riolering

-3.000

Dekkingspercentage

100%

De gemeente heeft de eerste stappen gezet naar 100% kostendekkendheid van de gemeentelijke watertaken. Het doel is om in 2025 volledig kostendekkend te zijn. Om dit te bereiken, zullen de berekeningen verder worden geoptimaliseerd. 57

Op dit moment legt gemeente Terschelling nog geen heffing op voor de zorgtaken voor het regenwater. We werken aan een nieuw verbreed gemeentelijk rioleringsplan (GRP) 2024-2028. Op dit moment is nog niet duidelijk welk effect het nieuwe plan heeft op de hoogte van de rioolheffing. Met dit nieuwe GRP zal ook een nieuwe verordening opgesteld worden, dat alle gemeentelijke taken omvat: de Riool- en Waterzorg heffing. De lasten die kunnen worden toegerekend voor de 100% kostendekkendheid inzake riolering zijn in de bovenstaande tabel opgenomen. De administratieve verwerking in de begroting van deze lasten is niet uitgevoerd, waardoor er geen aansluiting is te maken met de lasten in programma 7.2 vanuit deze tabel. De lasten lopen in de begroting door verschillende programma's. Wanneer de Raad instemt met de tariefsverhoging en de kostendekkendheid, zal de administratie verwerking ook plaatsvinden. Dit heeft geen effect op de financiële uitkomsten van de begroting.

Toeristenbelasting

Bezoekers van Terschelling betalen toeristenbelasting. De belasting wordt geven via de onderneming die de gelegenheid tot overnachting op het eiland biedt, en op de eerste dag via een opslag op de ticket voor de boot. De heffing is een vast tarief, per persoon per dag. Elk jaar wijzigt het tarief met de inflatiecorrectie en aanvullende beleidsverhoging. In 2022 zijn er 541.500 overzettingen naar Terschelling, waarvan 86% toeristen en 14% inwoners. Deze verhouding kan worden toegerekend aan de kosten van het masterplan van de haven dat in de begroting voor de komende jaren is opgenomen. Van de opgenomen lasten zouden voor 86% kunnen worden toegerekend aan de toeristenbelasting, wat betekent dat in de jaren 2025 €525.000,-, 2026 €654.000 en 2027 €473.000 op deze wijze kunnen worden gedekt. Deze toerekening kan bij verschillende faciliteiten worden uitgevoerd. Op dit moment is het tarief voor 2024 nog niet vastgesteld. Dit zal plaatsvinden in de Raad van november 2023. Het tarief voor 2024 komt mogelijk uit op € 2,50 per persoon per dag. In bijlage verdeling toeristenbelasting geven we een indicatie van de bestedingen van de ontvangen toeristenbelasting.

Forensenbelasting

Naast de toeristenbelasting heft gemeente Terschelling forensenbelasting, ter dekking van de kosten van ons toeristisch product. Forensenbelasting wordt geheven van natuurlijke personen die, zonder in de gemeente een hoofdverblijf te hebben, meer dan 90 dagen van het belastingjaar voor zichzelf of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden op het eiland. Het tarief voor de forensenbelasting 2024 is op dit moment nog niet bekend. Het tarief wordt vastgesteld in de raadsvergadering van september 2023. Op basis van de verwachte stijging met de inflatiecorrectie wordt het tarief voor 2024 mogelijk € 291,90 per slaapplaats, met een maximum van 5 slaapplaatsen per accommodatie. Dat komt neer op maximaal € 1.459,50 per accommodatie.

Leges 58

Bij het bepalen van de tarieven voor leges is het essentieel dat de inkomsten uit leges de totale kosten niet overschrijden; de leges mogen slechts de kosten dekken en niet meer. Deze kostendekking wordt beoordeeld op het niveau van de complete verordening. Op dit moment is er nog geen besluit over de inflatiestijging voor de leges. Tijdens de raadsvergadering van september 2023 neemt de raad hierover een besluit. De legestarieven voor 2024 stijgen mogelijk met het inflatiecorrectiepercentage van 9,58% De leges tarieventabel is onderverdeeld in 3 hoofdstukken (voorheen werden dit Titels genoemd): Hoofdstuk 1: Burgerzaken, bevolking en overige Dit zijn bijvoorbeeld leges voor reisdocumenten, rijbewijzen, burgerlijke stand, afschriften uit de basisregistratie personen (BRP). Voor veel van deze leges geldt dat een gedeelte van de heffing moet worden afgedragen aan het Rijk, zoals bij paspoorten en rijbewijzen. De maximale leges die een gemeente mag heffen voor een deel van deze producten en diensten, wordt door het Rijk vastgesteld. Hoofdstuk 2: Fysieke leefomgeving: omgevingsvergunningen Deze leges worden geheven om de kosten van het proces van omgevingsvergunningverlening te dekken. De invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 heeft grote gevolgen voor de kosten en baten van de leges uit dit hoofdstuk.

Door het in werking treden van de nieuwe Omgevingswet verandert er veel. Het principe van legesheffing verandert niet. Ook de wettelijke grondslag voor het heffen van leges verandert niet. Toch zijn er een aantal zaken die wel gaan veranderen:  Er zijn nieuwe activiteiten toegestaan om leges over te heffen (‘milieuvergunningen’)  De bouwtechnische en de ruimtelijke omgevingsvergunning worden gesplitst. Dat noemen we “de knip”  Er vervallen activiteiten waar de gemeente nu leges voor heft (de bouwtechnische toets onder de Wet kwaliteitsborging "Wkb")  De gemeente gaat (mogelijk) met minder vergunningplichten werken  De gemeentelijke kosten, waarover leges berekend worden, worden hoger of lager (afhankelijk van beleidskeuzes van de gemeente)  De gemeentelijke kosten verschuiven soms van werkzaamheden waar leges voor geheven mogen worden, naar andere werkzaamheden waar geen leges voor geheven mogen worden, of andersom  De impact van de Omgevingswet en Wkb De veranderingen die de invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) met zich meebrengen, hebben invloed op hoe een gemeente werkt en hoe ze haar geld beheert. Deze impact wordt bepaald door zowel veranderingen die automatisch van kracht worden als door keuzes die de gemeente zelf maakt op het gebied van beleid en organisatie.

Hierdoor wordt het opstellen van tarieven voor gemeentelijke diensten sterk beïnvloed door de specifieke situatie en de aanpak van elke gemeente. Bijvoorbeeld, welke activiteiten vergunningen vereisen en op welke manier dit wordt geregeld, kan per gemeente verschillen. Daarom kunnen de financiële gevolgen voor de gemeente niet uitsluitend worden afgeleid uit een standaardmodel voor tariefverordeningen.

Kortom, er is nog onduidelijkheid wat de consequenties zijn voor de inkomsten leges voor 2024. Bij het voorstel voor de tarieven Leges voor dit Hoofdstuk 2 zal zoveel mogelijk getracht worden de kostendekkendheid te benaderen, voor zover dat mogelijk en in te schatten is met deze nieuwe wetgeving. Het belastingjaar 2024 moet gezien worden als een ‘proefjaar’, waarin de gevolgen van de Omgevingswet op de inkomsten Leges duidelijker moeten worden. Hoofdstuk 3: Dienstverlening vallend onder de Dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Deze leges hebben betrekking op vergunningverlening voor dienstverlening, zoals aanvragen voor evenementenvergunningen, horeca vergunningen, huisvestingswet en winkeltijdenwet.

Afvalstoffenheffing

Gemeente Terschelling zamelt huishoudelijk afval in en zorgt voor de afvoering en verwerking. Sinds 2012 hebben we deze taken ondergebracht bij Omrin. Dit is een samenwerkingsverband op het gebied van afvalinzameling van alle gemeenten in Friesland. Om deze samenwerking te kunnen bekostigen, wordt er afvalstoffenheffing geheven per huishouden. Het tarief van deze afvalstoffenheffing wordt bepaald aan de hand van de begrote kosten van de inzameling. De tarieven voor afvalstoffenheffing zijn de komende jaren als volgt begroot: 2023 2024 2025 Tarieven afvalstoffenheffing

€ 216

€ 242

€ 247

2026

2027

€ 251

Kostendekkendheid afvalstoffenheffing Kostendekkendheid afval in € Lasten taakveld 7.3 Afvalinzameling Afvalverwerking Milieustraat Overslagstation Baten taakveld 7.3 Afvalverwerking Huuropbrengsten Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 Afval

2023

2024

2025

2026

2027

-490.000 -340.000 -120.000 -3.000

-519.000 -370.000 -122.000 -3.000

-529.000 -380.000 -122.000 -3.000

-539.000 -390.000 -122.000 -3.000

70.000 12.000

70.000 13.000

-871.000

-932.000

-952.000

-972.000

-971.000

-19.000

-40.000

-38.000

-37.000

-38.000

-890.000

-972.000

-990.000

-1.009.000

Opbrengst heffingen Saldo afval

863.000 -27.000

972.000 -

990.000 -

1.009.000 -

Dekkingspercentage

97%

100%

Toerekening overhead & BTW Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 incl. Overhead

Net zoals bij de rioolheffing mogen ook de inkomsten uit de afvalstoffenheffing de kosten die gemaakt worden voor de uitvoering van deze taken niet overschrijden. In de onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing te zien. Het dekkingspercentage van 99% geeft aan dat de kosten voor 99% gedekt worden door de ontvangen heffingen. De gemeente heeft de eerste stappen gezet naar 100% kostendekkendheid van de afval verwerking. De definitieve lasten voor afvalverwerking zijn nog volledig verwerkt op het moment van schrijven. Verandering in deze kosten heeft effect op het percentage kostendekkendheid.

Havengelden 61

Havengeld wordt geheven van de schepen die aanleggen in de gemeentehaven en daar één of meer dagen verblijven. Deze gelden worden gebruikt voor het ‘draaiend’ houden van onze haven. Bij het heffen van de havengelden wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende soorten schepen:  Passagiersschip  Pleziervaart  Visserij / vrachtschip  Overige schepen De jaarlijkse inkomsten in de gemeentehaven wordt voor ongeveer 50% opgebracht door de zeilende passagiersschepen (“de Bruine Vloot”) die Terschelling aandoen, en voor 25% door de eilander (visser)schepen en de schepen in de Kom. De overige 25% zijn overige schepen die de haven incidenteel aandoen. In 2023 maakten we de overstap naar een nieuw modern softwaresysteem waarbij beter inzichtelijk is welke schepen in de haven aanwezig zijn en voor hoelang. Hetzelfde systeem gebruiken we ook in de jachthaven. Ieder soort schip heeft zijn eigen tarief. Deze tarieven zijn terug te vinden in de verordening Havengelden 2024, die in november 2023 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. De voorgestelde stijging van de tarieven in 2024 met de inflatiecorrectie van 9,58% is nog afhankelijk van het besluit van de raad in september 2023. Ten tijde van het schrijven van dit stuk was dit nog niet bekend.

Grafrechten

Grafrechten worden geheven van degenen die een graf gebruiken van de gemeente. De opbrengsten van de grafrechten worden gebruikt voor het onderhouden van de gemeentelijke begraafplaatsen.

Precariobelasting

Gebruikers die voorwerpen plaatsen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond, betalen precariobelasting voor het gebruik van deze grond. Het gaat bijvoorbeeld om terrassen bij horecaondernemingen, maar ook om reclameborden en standplaatsen op gemeentegrond.

Lokale belastingdruk

Het COELO (centrum voor onderzoek naar de economie van de lagere overheden) stelt jaarlijks een Atlas van de lokale lasten op. Daarin beschrijft het centrum de ontwikkelingen van de decentrale belastingen, waarbij de nadruk ligt op de woonlasten voor huishoudens: de onroerende zaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolbelasting. In de atlas is het mogelijk een vergelijking te maken van de lokale lasten tussen gemeenten binnen de provincie Fryslân. In onderstaand overzicht van belastingjaar 2023 is een vergelijking gemaakt van de ontwikkeling van de gemiddelde woonlasten van Terschelling. De tabel is gecorrigeerd voor recreatiewoningen en geeft een beeld van de gemiddelde lastendruk voor de inwoners met een permanente woning. Voor een vergelijking met alle woningen en het landelijk gemiddelde verwijzen we naar de tabel Belastingcapaciteit in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing (hoofdstuk 3.2). Sinds 2020 is de macronorm vervangen door deze benchmark. De benchmark beoogt door een betere vergelijkbaarheid de informatievoorziening over de ontwikkeling van de lokale lasten te verbeteren. De benchmark vergelijkt de hoogte van de woonlasten voor meerpersoonshuishoudens met een koopwoning voor alle gemeenten binnen een provincie.

Uit de benchmark blijkt dat de gemiddelde woonlasten op Terschelling in 2023 € 798 zijn, op een derde plaats in de provincie liggen en zowel onder het provinciale als het landelijke gemiddelde blijven. De gemiddelde woonlasten in de provincie Fryslân bedragen € 868; de gemiddelde landelijke woonlastenbedragen € 944. De ontwikkeling van de gemiddelde lastendruk in gemeente Terschelling In €

2023

2024

2025

2026

2027

gemiddelde woz waarde

448.000

479.000

498.000

517.000

537.000

ozb lasten bij gemiddelde woz waarde

362

401

413

418

429

Rioolheffing

180

191

Afvalstoffenheffing

216

242

247

251

Gemiddelde woonlasten

758**

834

851

860

871

** de berekening van Coelo is gebaseerd op een gemiddelde WOZ waarde van € 496.000. Dit gemiddelde is gebaseerd op de WOZ waarden van alle woningen, dus inclusief de recreatiewoningen. De waarde in dit segment is het afgelopen jaar explosief gestegen. Dit heeft veel invloed op de gemiddelde WOZ waarde. In deze berekening van de lastendruk op Terschelling is gekeken naar de gemiddelde lastendruk voor de inwoners met een permanente woning. De gemiddelde WOZ waarde van de permanente woningen ligt lager.

Uitvoering Wet WOZ

De uitvoering van de wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ) bevat een groot aantal taken en verantwoordelijkheden voor een gemeente. Gemeenten zijn onder andere belast met:  het bijhouden van een WOZ-administratie van alle onroerende zaken binnen de gemeente;  het bijhouden van de veranderingen aan de onroerende zaken;  het analyseren van de (koop en huur) markt voor onroerende zaken binnen de gemeente;  het taxeren van alle onroerende zaken;  beschikken van de WOZ waarde door het versturen van WOZ beschikkingen;  behandelen van de bezwaren en beroepen tegen de WOZ waarde;  alle benodigde informatie over de WOZ waarde leveren aan afnemers van deze gegevens, zoals het waterschap en de belastingdienst. De uitvoering van deze taken wordt gedaan in samenwerking met een gespecialiseerd taxatiebureau: TOG Nederland BV. Dit bedrijf is in 2022 gefuseerd met XXLLNC b.v. Dit heeft geen wijziging opgeleverd in de samenwerking met de taxateurs, die al jarenlang betrokken zijn bij de werkzaamheden voor deze gemeente, en goed op de hoogte zijn van de lokale markt. De Waarderingskamer (een onderdeel van het Ministerie van Financiën) ziet als onafhankelijk orgaan toe op de correcte uitvoering van de Wet WOZ. Hiertoe vinden jaarlijks meerdere inventarisaties plaats, evenals een jaarlijks onderzoek op locatie.

In de inventarisaties en onderzoeken wordt onder andere, beoordeeldop het tijdig verzenden van de WOB beschikkingen, de voortgang en kwaliteit van de bezwaarafhandeling,, de juistheid en actualiteit van de objectkenmerken, het gehele taxatieproces van woningen en niet-woningen, de aansluiting van de WOZ administratie op andere basisregistraties en de synchronisatie naar de Landelijke Voorziening WOZ (de LV WOZ). Het laatste onderzoek ter plaatse heeft plaatsgevonden op 10 november 2022. De conclusie van dit onderzoek luidt dat de uitvoering van de wet WOZ goed verloopt en dat het algemeen oordeel als “goed” (4 sterren van het maximum van 5) wordt omschreven.

Kwijtscheldingsbeleid

Het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen aan de belastingplichtigen die hiervoor in aanmerking komen, is wettelijk geregeld. Gemeenten kunnen wel zelf bepalen welke gemeentelijke belastingen onder het kwijtscheldingsbeleid vallen en welk percentage van de bijstandsuitkering voor de beoordeling wordt gebruikt. We gebruiken de meest gunstige norm voor aanvragers. Het kwijtscheldingsbeleid van gemeente Terschelling kent de volgende uitgangspunten:  Het kwijtscheldingspercentage voor de inkomensnorm is vastgesteld op 100% van de bijstandsnorm;  Bij aanvragen van pensioengerechtigden gebruiken we de netto AOW-norm  Kwijtschelding kan uitsluitend worden verleend voor: o OZB woningen (na afschaffing van het gebruikersdeel komt dit nog maar zelden voor) o Rioolheffing o Afvalstoffenheffing Sinds 2019 is het eenvoudiger geworden voor belastingplichtigen om kwijtschelding aan te vragen. Door de samenwerking met het Noordelijk Belastingkantoor, dat onder andere ook de waterschapsheffingen voor Wetterskip Fryslân uitvoert, kunnen belastingplichtigen digitaal hun kwijtscheldingsverzoek indienen. Het Noordelijk Belastingkantoor beoordeelt deze aanvraag en stuurt de uitkomst door naar gemeente Terschelling.

Wanneer het besluit tot kwijtschelding positief is, krijgt de belastingplichtige kwijtschelding voor de waterschapslasten en eveneens voor de bovengenoemde belastingen van gemeente Terschelling. De kwijtscheldingsverzoeken worden getoetst door het Inlichtingenbureau, zodat in het volgende jaar er eventueel automatische kwijtschelding kan worden verleend, en men niet elk jaar opnieuw een aanvraag hoeft te doen. De verwachting is dat er in 2024 twintig belastingplichtigen kwijtschelding krijgen, waarvan inmiddels tien personen automatische kwijtschelding krijgen. Hiervoor is in de begroting een post opgenomen van € 12.000.

3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding

Op grond van het BBV bevat de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een vaste set van financiële kengetallen. Deze kengetallen maken inzichtelijk hoeveel (financiële) ruimte de gemeente heeft om extra structurele en incidentele lasten op te vangen. De financiële kengetallen kunnen door de gemeenteraad en externe toezichthouders worden betrokken bij de beoordeling en vergelijking van de financiële positie. Naast de vaste set van kengetallen bevat deze paragraaf ook inzicht in de mogelijke risico’s die de gemeente loopt en de invloed van deze risico’s op de financiële positie. Om de risico’s te beperken, heeft de gemeente een beleid voor risicomanagement. Als beleidskaders voor dit risicomanagement gelden de financiële verordening (art. 212 Gemeentewet), de nota van reserves en voorzieningen en deze paragraaf, die zowel in de begroting als in de jaarrekening is opgenomen. In dit onderdeel wordt ook de weerstandscapaciteit beschreven en de ratio weerstandsvermogen bepaald.

Gekwantificeerde risico's

Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een negatief (financieel) gevolg voor de organisatie. De risico’s relevant voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet anderszins zijn te ondervangen. Reguliere risico’s - risico’s die zich regelmatig voordoen en die veelal vrij goed meetbaar zijn - kunnen worden opgevangen door het afsluiten van verzekeringen of door het vormen van voorzieningen. Voorbeelden van risico’s die opgevangen worden door het weerstandsvermogen zijn ondernemersrisico’s (of bedrijfsrisico’s) en hangen vooral samen met grondexploitatie, gebiedsuitbreiding, publiek - private samenwerking (PPS), sociale structuur (bij neergaande conjunctuur), de algemene uitkering en open-einde regelingen. Op basis van de inventarisatie hebben we een risicoprofiel opgesteld waarmee de per eind 2022 beschikbare buffers kunnen worden geconfronteerd. Het risicoprofiel van gemeente Terschelling hebben we met onderstaande lijst in kaart gebracht. Voor de beoordeling van de kans dat een gebeurtenis zich voordoet, met de bijbehorende ‘gekwantificeerde kans’, hanteren we de volgende vijf klassen: Klasse

Kans

Financiële impact

Zeer klein (0 - 20%)

Klein (21 - 40%)

25%

Gemiddeld (41 - 60%)

50%

Groot (61 - 80%)

75%

Zeer groot (81 - 100%)

100%

Voorbeeld: Stel: de gemeente voert een onderhoudsproject uit van € 1 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 250.000 (het bedrag dat het budget kan worden overschreden). De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op gemiddeld (klasse 3). De bijbehorende financiële impact bedraagt dan op grond van de bovenstaande tabel 50%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt dan berekend op € 125.000. Hieronder hebben we de naar onze mening bekende risico’s uitgewerkt en geven we een recapitulatie van het totaal. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s hebben we een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Terschelling&id=6bd49454-a8f1-4f1b-a219-3dac3257e0fa