3.c. bijlage Jaarrekening 2024

Voor de Wet maatschappelijke ondersteuning betreft het Grip op Wmo, de woonzorgvisie, de visie op de maatschappelijke opvang en de visie op het beschermd wonen (naar beschermd thuis). Dossiers ten aanzien van participatie en bestaanszekerheid zijn de actualisatie van het beleid voor Armoedebestrijding, het opstellen van het Armoedepact en de energietransitie voor mensen met een smalle beurs. Bovendien is het Sociaal Domein breed actueel de herijking Kadernota sociaal domein en het “werken vanuit de bedoeling” in combinatie met het versterken van de preventieve instrumenten en de keten.

Participatie • •

•

•

•

• •

Het aantal mensen met een uitkering in het kader van de Participatiewet is in 2024 licht gestegen (Voorlopige cijfers Dienst NWF 2024, document Terschelling) Alle inwoners met een bijstandsuitkering hebben ondersteuning van de Dienst. Die ondersteuning is divers. 21 personen worden begeleid naar betaald werk, vijf personen krijgen ondersteuning bij het verrichten van vrijwilligerswerk en Terschelling voldoet aan de taakstelling Beschut werk (één persoon). In 2024 is de wervingscampagne voor het project Binnenwerk opgestart. Dat is een samenwerking met Binnenlandse zaken en Staatsbosbeheer. Doel is een team medewerkers op Terschelling te formeren met mensen met een arbeidsbeperking, dat wordt ingezet in het beheer van SBB-gebieden. Er is besloten om de generieke gemeentepolis AV Frieso te beëindigen. We hebben inwoners ondersteund bij het kiezen van een andere zorgverzekering. Er zijn voor inwoners met lage inkomens en hoge zorgkosten beleidsregels in werking getreden die eraan bijdragen dat mensen de voor hen noodzakelijke zorg kunnen ontvangen. Het gaat hier om bijzondere bijstand voor medische kosten. De gemeenteraad heeft op 27 mei het beleidskader Bestaanszekerheid vastgesteld. Kernwoorden van dat beleid zijn: autonomie voor de inwoner, integrale aanpak, vereenvoudiging, ervaringsdeskundigheid en vertrouwen. Het uitvoeringsprogramma wordt in 2025 opgesteld.

De Dienst NWF werkt samen met re-integratiebedrijven, zoals Pastiel, om de terugkeer naar de arbeidsmarkt van jongeren en volwassen uitkeringsgerechtigden te faciliteren. Bestuurlijk is actief geparticipeerd in de regionale overleggen over de vorming van het Werkcentrum Fryslân. Er is aangedrongen op een stevige werkgeversdienstverlening en toegankelijke, digitale ondersteuning van inwoners.

43

Jaarrekening 2024

Wmo • •

• • • • • • • • • • •

Er is uitvoering gegeven aan het mantelzorgbeleid middels de vastgestelde uitvoeringsagenda 2023-2024, zo is bijvoorbeeld de mantelzorgmiddag georganiseerd. Er is geen uitgebreide campagne geweest om onze (nieuwe) senioren te informeren over de mogelijkheden en verantwoordelijkheden welke bijdragen aan langer zelfstandig wonen maar er zijn wel diverse acties geweest die hier aan hebben bijgedragen. Zo hebben we ingezet op gezond ouder worden door diverse acties vanuit onze buurtsportcoach, het landelijk project Doortrappen en het organiseren van een suïcidepreventietraining in het kader van mentale weerbaarheid en gezondheid. Het Fries actieplan ‘Een duurzame aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties’ wordt uitgevoerd op basis van de regionale samenwerkingsafspraken binnen Sociaal Domein Fryslân (SDF). Het beleid rondom mensenhandel wordt uitgevoerd vanuit de regionale samenwerkingsafspraken binnen SDF en vormt een onderdeel van de aanpak van ondermijning binnen de gemeente. We werken volgens de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. We werken volgens de samenwerkingsafspraken met Veilig Thuis Friesland en het Eilandteam. We werken met de ‘Aanpak Voorkomen Escalatie (AVE)’. Hiervoor hebben alle betrokken maatschappelijke partners een convenant ondertekend.

In de dorpshuizen, bij de Stilen en via het verenigingsleven zijn bijna elke dag van de week activiteiten waarbij de inwoners kunnen aansluiten. Deze activiteiten zijn goed toegankelijk voor jong en oud. Werkprocessen van het Eilandteam en de Dienst zijn op enkele punten vereenvoudigd, zoals het op- of afschalen binnen een maatwerkvoorziening. Dit kan nu via een mutatieformulier in plaats van een nieuw uitgebreid onderzoek. De huidige producten voor Beschermd Wonen zijn geëvalueerd met gemeenten en zorgaanbieders. Hierna is gestart met de nieuwe inkoop, gecoördineerd door Sociaal Domein Fryslân. Vanaf 2 december 2024 biedt de Centrale Toegang & Regie Maatschappelijke Opvang (CT&R) één centraal aanmeldpunt voor hulp bij dakloosheid in Friesland. De CT&R ondersteunt daklozen, dreigend daklozen en betrokken instanties met advies en begeleiding. Er is een goede samenwerking tussen de huisartsen, wijkverpleging en het Eilandteam. Daarnaast is er een goede samenwerking met de buurtsportcoach, de (school)maatschappelijk werker en de VNN-medewerker. De provinciale inkoop van trapliften is in 2024 afgerond.

Opvang Oekraïners De gemeente heeft in 2024 de capaciteit voor de opvang van Oekraïners uitgebreid van 50 plekken tot ongeveer 70 plekken.

Jeugd • •

44

Er wordt (school)maatschappelijk werk ingezet op het eiland. Het Eilandteam zorgt voor draagvlak voor de aanpak bij de ouders. De ouder is primair verantwoordelijk voor het kind en werkt samen met de professionals. Dit is het uitgangspunt

Jaarrekening 2024

• •

•

van de werkwijze van het Eilandteam. Door de implementatie van het regionaal ondersteuningsplan 2.0 heeft men een leidraad om te normaliseren. In 2024 is een voorstel uitgewerkt voor een eilandhuiskamer voor jongeren aan de wal. Hier bleek geen behoefte aan. Er vindt structureel overleg plaats tussen de leerplichtambtenaar van het primair en voortgezet onderwijs en de leerplichtambtenaar van het mbo over leerlingen wanneer er sprake is van verzuim. Zij stemmen hierover af met onderwijs en met werkgevers wanneer dit relevant is. We hebben in de regiovisie Mei-inoar foar ús bern bepaald dat we willen toewerken aan een betere samenwerking binnen de jeugdzorg en het onderwijs. In 2024 is het jaarplan onderwijs-jeugdzorg omgezet in een actielijn samenwerking onderwijs, gemeenten en jeugdhulp. Het vertrekpunt is hierbij dat de omgeving het probleem heeft en werkt aan de oplossing. Samen (onderwijs en gemeenten) zijn we deel van die omgeving. Er worden uiteindelijk drie resultaten opgeleverd binnen deze actielijn waar we in 2024 een start mee hebben gemaakt:

1. Symposium/regionale bijeenkomsten – We wisselen kennis en ervaring uit, doen nieuwe ideeën op en maken de beweging naar inclusiever onderwijs en contextgericht werken groter; 2. Rapport: We leveren een rapport op met uitkomsten uit: a. Ervaringsonderzoek – we stimuleren gedragsverandering in de praktijk We faciliteren, door middel van ervaringsonderzoek op vier verschillende type scholen in Friesland, het omvormen van individuele ondersteuningsvragen van kinderen naar andere oplossingen in de context en doen zoveel mogelijk in het collectief; b. Overzicht van voorbeelden – we brengen de beschikbare informatie die er al is in beeld We maken een overzicht van scholen en gemeenten in Friesland die er samen in slagen om een context te creëren waarin alle leerlingen meedoen en leren. We beschrijven hun succesfactoren, maar ook de obstakels. Ook voegen we landelijke kennis en voorbeelden hieraan toe; c. Kaders voor bestuurders: Op basis van het rapport maken we conceptkaders voor onderwijsbestuurders en wethouders over provinciale, regionale en/of lokale afspraken die nodig zijn om obstakels in de praktijk op te lossen. Zodat kinderen zich kunnen ontwikkelen dankzij een goede samenwerking op school, zonder daarbij gehinderd te worden door grenzen tussen gemeenten, samenwerkingsverbanden, onderwijs en jeugdhulp. • •

• •

SDF gaat de wachtlijsten en de wachttijden van jeugdzorg zodanig beperken dat er geen overbruggingshulp meer nodig is. De wachtlijsten zijn dan korter (minder cliënten op de lijst) en de wachttijden eveneens (streven naar zes weken). Door een zorgmakelaar aan te stellen in 2024 bij SDF wordt de plaatsingsproblematiek vereenvoudigd en daarmee worden de wachtlijsten ook ingeperkt. Tevens is de beschikbaarheidswijzer een tool om snel de juiste zorgaanbieder te vinden die ruimte heeft. Op het eiland kunnen we meeliften op deze regionale afspraak en er gebruik van maken. Monitoren van het zorgaanbod provinciaal (SDF) om te kunnen innoveren. Ingevolge de Fryske regiovisie ‘mei-inoar foar ús bern’ wordt een jaarplan opgesteld over partnerschap. Dit betreft het versterken van de keten jeugdzorg met de jeugdgezondheidszorg, scholen en gezondheidsdiensten. Een efficiëntere en effectievere

45

Jaarrekening 2024

•

samenwerking in de keten leidt tot een verhoging van de kwaliteit en het beheersen van de kosten. Het jaarplan partnerschap is in 2024 veranderd in de actielijn participatie en ervaringsdeskundigheid. Doel is om inwoners vooraf mee te laten denken aan toekomstig beleid om dienstverlening te verbeteren.

Mantelzorgondersteuning Sinds eind 2022 is er een mantelzorgsteunpunt op Terschelling. De mantelzorgondersteuning heeft gemeente Terschelling samen met gemeente Vlieland opgezet. De mantelzorgondersteuner is hier één keer per maand op een donderdag. Hij houdt dan spreekuur in de bibliotheek, maar neemt ook het initiatief om de bekendheid te vergroten. Zo wordt regelmatig Communicatie ingezet om dit onder de aandacht te brengen. Ook probeert hij bij zaken aan te sluiten, waarvan hij denkt dat er mantelzorgers te vinden zijn, of mensen die een mantelzorger hebben. Naast de ondersteuning probeert de gemeente ook regelmatig mantelzorgers een hart onder de riem te steken via de zogenoemde Pluim. Mensen die mantelzorg ontvangen kunnen bij de gemeente een Pluim bestellen om aan de mantelzorger te geven. De mantelzorger krijgt dan een waardebon, die overal in Nederland te besteden is. In 2024 zijn er ongeveer vijftig van deze pluimen uitgereikt.

POH Jeugd Sinds begin 2024 heeft de gemeente een POH-jeugd medewerker. Dit initiatief is samen met de huisartsenpraktijk in Midsland opgezet. De POH-jeugdmedewerker werkt ook voor de huisartsenpraktijk op West. Waar kinderen vrij snel in een jeugdzorgtraject belandden, worden kinderen nu vaker eerst gezien door de POH-jeugdmedewerker. Zij verleent als het ware eerste hulp en vaak is dat genoeg. In die paar gevallen, waar dat niet aan de orde is, kan zij aangeven eventueel in overleg met het Eilandteam welke hulp specifiek ingezet zou moeten worden. Dat levert een beter hulptraject op voor een jeugdige. Uiteindelijk levert het ook een besparing op de uitgaven vanuit de Jeugdwet op.

Beleidsindicatoren Sociaal Domein Banen (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar) Jongeren met een delict voor de rechter (% 12 t/m 23 jarigen) Kinderen in uitkeringsgezin (% kinderen tot 18 jaar) Netto arbeidsparticipatie (% van de werkzame

46

2023

2022

930,6

886,9

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

74,3

72,7

Jaarrekening 2024 Beleidsindicatoren Sociaal Domein beroepsbevolking tov de beroepsbevolking) Werkloze jongeren (% 16 t/m 22 jarigen) Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 1.000 inwoners) Lopende reintegratievoorzieningen (aantal per 1.000 inwoners van 15-64 jaar) Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar) Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (aantal per 1.000 inwoners) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2023

2022

n.b.

n.b.

4,7

7,1

6,3

6,3

13,5

14,4

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

59

60

47

Jaarrekening 2024

Financiën Realisatie programma 6 Bedragen in € 1.000

Taakveld

Exploitatie Lasten 6.1

6.2

6.3 6.4 6.5 6.6

6.7 Baten 6.1

6.3 6.4 6.6

Mutaties reserves Toevoeginge n 6.10

48

Samenkracht en burgerparticip atie Toegang en eerstelijnsvoo rzieningen Inkomensrege lingen WSW en beschut werk Arbeidspartici patie Maatwerkvoo rzieningen (WMO) Jeugd

Samenkracht en burgerparticip atie Inkomensrege lingen WSW en beschut werk Maatwerkvoo rzieningen (WMO)

Mutaties reserves

Primitieve begroting 2024

Begroting na wijziging 2024

Realisatie 2024

Afwijking 2024

-620

-777

-1.005

228

-42

-72

-45

-27

-537

-560

-543

-17

-271

-278

-202

-76

-29

-38

-26

-12

-1.085

-1.155

-1.032

-123

-1.317 -3.902

-1.066 -3.946

-838 -3.692

-228 -254

17

933

2.095

-1.162

412

418

308

110

43

43

21

22

38

38

39

-1

510 -3.392

1.432 -2.514

2.463 -1.230

-1.031 -1.284

0

0

0

0

0

0

0

0

Jaarrekening 2024

Onttrekkinge n 6.10

Totaal

Taakveld

Primitieve begroting 2024

Begroting na wijziging 2024

Realisatie 2024

Afwijking 2024

Mutaties reserves

0

34

34

0

0 0 -3.392

34 34 -2.480

34 34 -1.196

0 0 -1.284

De lasten van taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie laten een nadeel van € 203.000 dat wordt veroorzaakt door kosten van opvang Oekraïners. Hiervoor is geen raming opgenomen. De baten van dit taakveld laten een voordeel zien € 1.162.000 die vooral bestaat uit de Rijksbijdragen voor de opvang van Oekraïners. Er is geen terugbetaalverplichting voor het deel van de Rijksbijdragen dat niet is besteed. Het voordeel heeft betrekking op de Rijksbijdragen voor zowel 2023 als 2024. De baten van taakveld 6.3 Inkomensregelingen zijn € 110.000 lager. Dit betreft de gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. De hoogte van de gebundelde uitkering is afhankelijk van het landelijk beschikbare macrobudget en het verdeelmodel dat het aantal bijstandsuitkeringen van een gemeente voorspelt. Taakveld 6.6 Maatwerkvoorzieningen WMO heeft betrekking op collectief vervoer, rolstoelvoorzieningen, vervoersvoorzieningen, woonvoorzieningen en beschermd wonen. Er is ten opzichte van de begroting een voordeel van € 123.000. Een belangrijke oorzaak hiervan is de voordelige eindafrekening 2023 van centrumgemeente Leeuwarden inzake beschermd wonen. Dit bedrag van € 96.000 (opgenomen als negatieve last) is niet geraamd.

Taakveld 6.7 Jeugd laat een voordeel zien van € 228.000. De onderhandenwerk positie van nog niet afgeronde, lopende trajecten die worden toegerekend aan 2024 blijkt in 2023 te hoog te zijn ingeschat. Dit hangt samen met de overgang naar een nieuw inkoopstelsel. Daarnaast zien we een afname van het aantal lokale vaststellingsovereenkomsten waardoor de kosten lager uitvallen.

49

Jaarrekening 2024

2.7 Volksgezondheid en milieu Het programma volksgezondheid en milieu heeft als doel om zowel mens als milieu te beschermen en te bevorderen. In 2024 ligt de focus op het gebied van gezondheid onder andere op een integraal preventief gezondheidsbeleid en wordt er aandacht besteed aan inclusie en anti-discriminatie. Hierbij streven we naar een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen. Binnen het programma besteden we ook aandacht aan duurzaamheid en circulariteit. Het geactualiseerde uitvoeringsprogramma Terschelling Samen Duurzaam 2023-2026 vormt de basis voor de acties die het komende jaar genomen worden. Het belangrijkste doel van het programma is het reduceren van de CO2-uitstoot, wat in lijn is met de duurzaamheidsdoelstelling van het rijk. Om dit te bereiken, richten we ons onder andere op het verduurzamen van de bebouwde omgeving, het sluiten van kringlopen op het eiland en het bevorderen van participatie. Dit alles met als uitgangspunt een toekomstbestendige energie-infrastructuur op het eiland. Door deze acties te ondernemen, dragen we bij aan een gezonde leefomgeving voor mens en milieu en zetten we stappen richting een duurzame toekomst.

Inclusie en anti-discriminatie Inclusie en anti-discriminatie: er is geen ervaren beschikbare partner gevonden om het onderzoek naar anti-discriminatie mee op te pakken.

Integraal preventief gezondheidsbeleid Er is een vacature opengesteld voor een lokale aanjager voor het Integrale Zorgakkoord. Er is een Coördinator Sport en Preventie aangesteld, middels een uitbreiding van de formatie van de Buurtsportcoach. Er zijn diverse projecten gerealiseerd, onder meer op het gebied van eenzaamheid, opgroeien in een kansrijke omgeving, preventie laaggeletterdheid en sport.

Verduurzamen gebouwde omgeving Vijftig bewoners hebben een subsidie van de gemeente ontvangen om hun huis te isoleren volgens subsidieregeling 2024. We hebben een nieuwe subsidieregeling isolatie voor 2025 voorbereid, waarin we extra subsidie geven voor toepassing van natuurlijke materialen. Energiecoaches hebben laagdrempelig voorlichting en advies gegeven en daarmee huishoudens op weg geholpen met het besparen op elektriciteit en gas.

50

Jaarrekening 2024 We hebben voorbereidingen getroffen om in 2025 subsidie te verstrekken via het Nationaal Isolatie Programma. Met de Lokale Aanpak Isolatie (LAI) kunnen we eigenaren van woningen beneden een bepaalde WOZ-waarde financieel ondersteunen met isolatie van hun woning.

Kringlopen sluiten Via de Regio Deal is op Terschelling het project 'Eten van eigen bodem' gestart, waarin lokale productie van voedsel wordt onderzocht. Ook is via de Regio Deal een projectleider aangetrokken die de afvalstromen op Terschelling nauwkeurig in beeld zal brengen en voorstellen ontwikkelt om daar efficiënter en vooral meer circulair mee om te gaan. Onderzoek naar de mogelijkheden voor een warmtenet in West-Terschelling is aanbesteed en gaat in 2025 worden uitgevoerd.

We doen het samen Samen met eilanders, eilander ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partners hebben we gewerkt aan de verduurzaming van Terschelling. We hebben een Energiecafé georganiseerd over de nieuwe subsidieregeling isolatie en daar apparaten uitgedeeld om het energieverbruik af te lezen. We hebben een aantal maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor duurzaamheid een subsidie gegeven.

Beleidsindicatoren Volksgezondheid en Milieu Omvang huishoudelijk restafval (kg/inwoner) Hernieuwbare elektriciteit (in %) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2023

2022

334

334

n.b.

18,4

51

Jaarrekening 2024

Financiën Realisatie programma 7 Bedragen in € 1.000

Taakveld

Exploitatie Lasten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Baten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Mutaties reserves Toevoeginge n 7.10

Onttrekkinge n 7.10

Totaal

Volksgezondh eid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaats en en crematoria

Volksgezondh eid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaats en en crematoria

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Primitieve begroting 2024

Begroting na wijziging 2024

Realisatie 2024

Afwijking 2024

-252

-436

-451

15

-760 -1.014 -454 -20

-799 -1.099 -1.006 -20

-837 -1.154 -627 -67

38 55 -379 47

-2.500

-3.360

-3.136

-224

0

74

82

-8

870 994 0 11

940 1.054 480 11

952 1.062 324 59

-12 -8 156 -48

1.875 -626

2.559 -801

2.478 -658

81 -143

0

0

-190

190

0

0

-190

190

0

10

10

0

0 0 -626

10 10 -791

10 -180 -838

0 190 47

Onderdeel van taakveld 7.1 Volksgezondheid zijn de baten en bestedingen van de Brede SPUK (€ 76.000).

52

Jaarrekening 2024 Het taakveld 7.4 Milieubeheer laat een voordeel zien doordat niet alle beschikbare budgetten voor duurzaamheid tot besteding zijn gekomen. Ook is sprake van een lagere omzet van het project Duurzame Warmte West Terschelling (een voordeel van € 160.000 op zowel de lasten als de baten). De niet bestede budgetten voor verduurzamen van vastgoed en van verlichting worden toegevoegd aan de reserve budgetoverheveling. Een dotatie van € 190.000.

53

Jaarrekening 2024

2.8Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing In 2024 is gemeente Terschelling gaan werken conform de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging, wat een grote impact zal hebben op de organisatie. Er zijn verschillende acties gepland, waaronder het opstellen van de Omgevingsvisie en het gebiedsdekkend omgevingsplan, het trainen van medewerkers en het opleiden van trainees en junioren tot volwaardige vergunningverleners. Daarnaast is er een ambitie om betaalbare woningen te realiseren, maar dit is afhankelijk van wet- en regelgeving, afspraken met WoonFriesland en marktomstandigheden. We werken aan het vernieuwen van de dienstverleningsovereenkomst voor verplichte basisregistraties.

Omgevingswet Sinds begin 2024 werken we conform de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging. Deze wetswijzing heeft nog steeds een grote impact op onze organisatie en vraagt nog veel tijd en aandacht bij de implementatie. De doelen van de Omgevingswet en WKB houden we steeds goed voor ogen. Actie 1. De Omgevingsvisie afronden in participatie met de eilanders Actie 2. Het gebiedsdekkend omgevingsplan opstellen Actie 3. Leren werken met de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging, zoals nieuwe procedures, het DSO, participatie , de ‘ja, mits’-houding en Friese aanpak

VTH-pool De aanbevelingen vanuit de evaluatie zijn in de loop van 2024 geïmplementeerd. Dat heeft geresulteerd in vastliggende afspraken en strakkere leiding. Dat heeft onder andere geresulteerd in kwartaalrapportages. Door het maken van die rapportages is er meer inzicht verkregen in de kosten van de VTH-pool gedurende het jaar. Door de kwartaalrapportages was al snel duidelijk dat het oorspronkelijke budget voor 2024 niet toereikend zou zijn. Het budget is daarna bij de eerste burap ook verhoogd. Door de krapte op de arbeidsmarkt is een deel van deze verhoging uiteindelijk niet gebruikt. Er was sprake van het niet kunnen invullen van vacatures. De Omgevingswet is ingevoerd per 1 januari 2024. Dat heeft geleid tot een groot aantal aanvragen eind 2023, die daarmee nog onder de WABO vielen. Pas in de loop van het tweede kwartaal kwamen de eerste aanvragen onder de Omgevingswet binnen. Tot nu toe lukt het om dat allemaal tijdig af te handelen. Nog niet alle systemen zijn goed op elkaar aangesloten en daardoor verlopen de samenwerkingsafspraken met externe partijen niet allemaal vlekkeloos. De verwachting is dat die problemen in 2025 steeds meer gladgestreken worden.

Betaalbaar wonen

54

Jaarrekening 2024 De huidige ambitie van het college is om 190 betaalbare woningen te realiseren tot 2031 en voorbereidingen te treffen voor nog eens zestig woningen tot 2030. Tot en met 2024 (vanaf 2018) zijn er ongeveer negentig betaalbare woningen gerealiseerd/vergund via de aanpak particuliere initiatieven. Deze aanpak ondervindt steeds meer hinder van de alsmaar strenger wordende stikstofregels. Ook de betaalbaarheid van deze woningbouw staat onder druk. WoonFriesland heeft tot en met 2024 negentien woningen opgeleverd (in 2023). 2024 is gebruikt om de plannen aan West-Aletalaan fase III, voormalige Noodslachtplaats, de Stoek, CNL locatie, en Zuidermiede verder te brengen. West Aleta fase III is voorlopig uitgesteld wegens stikstofrestricties. De Noodslachtplaats bleek geen ontwikkelmogelijkheid te bieden voor WoonFriesland, die hier geen ontwikkeling op erfpacht wenst. Voorafgaande aan de ontwikkeling van de Stoek moet een alternatieve locatie voor de gymzaal worden gerealiseerd. Daar is vooralsnog geen zicht op; de ontwikkeling van een MFC ter plekke van het Jok, verkeert nog in een aanloopstadium. Bovendien is de stikstof situatie voor de ontwikkeling van zes woningen aan de Stoek ongunstig en moet bekeken worden of een dergelijke kleinschalige ontwikkeling haalbaar is. Ook daar dus een onwelkome pas op de plaats.

Voor twee projecten in de sociale huur is goede voortgang geboekt: Er ligt een stedenbouwkundige opzet voor het plan aan de Zuidermiede. Na een aantal sessies met de buurt is er een aangepast plan met tien sociale huurwoningen ontstaan, waarvoor inmiddels het planologisch traject is opgestart. Via een wijziging omgevingsplan brengen we een bouwtitel binnen bereik van WoonFriesland die hier in 2026 hoopt deze woningen te kunnen realiseren. Voor de CNL-locatie wordt ook een wijziging omgevingsplan voorbereid. Inmiddels zijn via een massastudie de stedenbouwkundige randvoorwaarden meegegeven aan WoonFriesland. Op basis daarvan wordt een stedenbouwkundig plan en beeldkwaliteitsplan opgesteld voor twaalf tot zestien sociale, grondgebonden huurwoningen. Ook hier zal stikstof mogelijk een problematisch thema zijn. Daarnaast is in de sfeer van flexibele woonconcepten voor werknemers een grote stap voorwaarts gezet. Samen met de TOV en twee ontwikkelaars wordt gekeken hoe er in het sociale én het middenhuursegment zo’n zeventig woonunits gemaakt kunnen worden om werknemers te huisvesten. Daarvoor zijn locaties aangewezen en zijn haalbaarheidsonderzoeken gestart. Er ontstaat tevens de mogelijkheid deze huurwoningen voor startende eilanders en specifieke beroepsgroepen aan te wijzen.

Zodat maatwerk in de woningmarkt ontstaat! Al met al is er zicht op negentig, plus tien (particuliere voorraad), plus negentien, plus tien (WoonFriesland) is in totaal 129 toegevoegde betaalbare woningen tot 2026/2027. Het aanpakken van onrechtmatige bewoning heeft ook het nodige resultaat gehad. Tot en met 2024 zijn er zestig gevallen van onrechtmatige bewoning aangepakt.

Ruimtelijke kwaliteit Zodra de omgevingsvisie is vastgesteld door de raad zal gestart worden met het opstellen van beleidsregels voor het uiterlijk van bouwwerken.

55

Jaarrekening 2024 Beleidsindicatoren Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing Gemiddelde WOZ waarde (in €) Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen) Demografische druk (in %) Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €) Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €) Bron: Waarstaatgemeente.nl

56

2024

2023

437.000

427.000

n.b.

13,4

72,3 873

70,8 798

873

798

Jaarrekening 2024

Financiën Realisatie programma 8 Bedragen in € 1.000

Taakveld

Exploitatie Lasten 8.1 8.2

8.3

Baten 8.2

8.3

Mutaties reserves Toevoeginge n 8.10

Onttrekkinge n 8.10

Totaal

Ruimte en leefomgeving Grondexploita tie (nietbedrijventerr einen) Wonen en bouwen

Grondexploita tie (nietbedrijventerr einen) Wonen en bouwen

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Primitieve begroting 2024

Begroting na wijziging 2024

Realisatie 2024

Afwijking 2024

-282

-420

-355

-65

-8

-8

-1

-7

-1.154

-1.652

-1.064

-588

-1.444

-2.080

-1.420

-660

0

0

0

0

672

469

955

-486

672 -772

469 -1.611

955 -465

-486 -1.146

0

0

-153

153

0

0

-153

153

0

266

266

0

0 0 -772

266 266 -1.345

266 113 -352

0 153 -993

Taakveld 8.3 Wonen en bouwen laat een voordeel zien door lagere lasten dan geraamd op de post vergunningverlening en toezicht in het kader van de omgevingswet en hogere baten uit leges omgevingsvergunningen (zie voor toelichting de paragraaf lokale heffingen).

57

Jaarrekening 2024 Mutaties reserves: het bedrag van €153.000 heeft betrekking op de toevoeging aan de reserve budgetoverheveling voor programma volkshuisvesting, ruimtelijke kwaliteit, inhuurkosten en CNL/Halfweg.

58

Jaarrekening 2024

3. Paragrafen

59

Jaarrekening 2024

3.1 Lokale heffingen Inleiding Om gemeentelijke taken uit te kunnen voeren zijn de lokale heffingen onmisbaar. In deze paragraaf geven we inzicht in de gerealiseerde inkomsten van de belastingen en rechten in 2024 en de oorzaken van de afwijkingen ten opzichte van de begroting. Ook geven we inzicht in de kostendekkendheid van de bestemmingsheffingen en rechten. Wij gebruiken hiervoor sinds dit jaar o.a. een software programma. Op basis van de inkomsten en uitgaven uit de financiële administratie wordt dan een percentage van de kostendekkendheid berekend. De eerste resultaten van dit onderzoek zijn opgenomen bij de relevante toelichting per belastingsoort. De komende jaren werken wij aan een verdere detaillering en verbetering van deze gegevens. Er is een overzicht opgenomen over de ontwikkeling van de lokale lastendruk per huishouden en een beschrijving van de uitvoering van de Wet WOZ in 2024 in deze paragraaf. Tenslotte geven we inzicht in het uitgevoerde kwijtscheldingsbeleid. Bevoegdheden De bevoegdheid tot het invoeren/wijzigen/afschaffen van de gemeentelijke lokale heffingen ligt bij de gemeenteraad. De Gemeentewet geeft een limitatieve opsomming van de belastingen en rechten die een gemeente kan heffen. Alle lokale heffingen worden vastgelegd in de door de gemeenteraad vastgestelde belastingverordeningen en tarieventabellen.

Deze worden jaarlijks opnieuw vastgesteld, nadat de begroting voor het komende jaar is vastgesteld. Toelichting op de lokale heffingen Bij lokale heffingen maken we onderscheid in belastingen, rechten en bestemmingsheffingen. Belastingen zijn heffingen zonder direct aanwijsbare tegenprestatie van de gemeente. De opbrengst komt ten gunste van de algemene middelen en is vrij besteedbaar. Het gaat dan om: onroerende zaakbelasting, precariobelasting, toeristenbelasting en forensenbelasting. Rechten zijn vergoedingen die de gemeente vraagt voor de gevraagde dienstverlening. De opbrengst van rechten mag niet hoger zijn dan de kosten die de gemeente maakt in de uitvoering van die dienstverlening. Onder rechten vallen de leges, grafrechten, havengeld en reinigingsrechten. Een bestemmingsheffing is ook een maximaal kostendekkende heffing, maar bij deze heffing mag de opbrengst alleen ten gunste komen van de kosten die voor de specifieke collectieve voorziening worden gemaakt, zoals de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Inkomsten in 2024 In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de begrote inkomsten en de werkelijke inkomsten in 2024. In de paragraaf Toelichting per belastingsoort staat per soort aangegeven wat de oorzaak van de afwijking ten opzichte van de begroting 2024 is.

60

Jaarrekening 2024 Lokale heffingen

Begrote inkomsten 2024

Werkelijke inkomsten 2024

Verschil in €

Verschil in %

In € 1.000 onroerende zaakbelasting -eigenaar woning -eigenaar niet-woning -gebruiker niet-woning afvalstoffenheffing rioolheffing precariobelasting toeristenbelasting forensenbelasting havengelden grafrechten leges burgerlijke stand, burgerzaken en APV vergunningen leges omgevingsvergunningen Totaal

1.418 839 548 972 940 130 3.857 926 270 10 150

1.545 638 419 955 935 155 3.724 990 194 29 150

127 -201 -129 -17 -5 25 -133 64 -81 19 -

9% -24% -24% -2% -0.5% 19% -3% 7% -28% 190% -

253

480

227

90%

10.313

10.214

-99

-1%

61

Jaarrekening 2024

Toelichting per belastingsoort OZB Onroerende zaakbelasting De grondslag van de onroerende zaakbelasting is de WOZ-waarde van een woning of niet-woning. De eigenaren en gebruikers van een object betalen deze onroerende zaakbelasting. De peildatum waarop de WOZ-waarde wordt gebaseerd ligt op 1 januari van het voorgaande jaar. De waardebepaling van woningen wordt gebaseerd op de prijs waarvoor vergelijkbare woningen zijn verkocht rond deze peildatum. Tarieven Onroerende zaakbelasting (OZB) Eigenaar Woning Eigenaar Niet-woning Gebruiker Niet-woning

2024

2023

0,088% 0,375% 0,295%

0,081% 0,323% 0,228%

De totale inkomsten van de onroerende zaakbelasting komen lager uit dan begroot. Het gaat om een totaalbedrag van €234.000. De inkomsten OZB-woningen ligt hoger omdat de totale WOZ-waarde van woningen, en met name recreatiewoningen, nog steeds fors stijgt in 2024. De stijging was iets hoger dan waar rekening mee was gehouden bij het vaststellen van de definitieve OZB-tarieven voor 2024. De totale WOZ-waarde van de niet-woningen kwam daarentegen op een lager niveau uit dan was berekend bij het vaststellen van het OZB-tarief voor 2024. Daardoor blijven de inkomsten OZB in deze categorie iets achter. Nog niet alle niet-woningen waren van een WOZ-waarde en een aanslag OZB voorzien voor 2024, zoals een groot deel van de categorie recreatieterreinen. De afwijkende termijnen voor deze categorie is in overleg met de sector. De herwaardering volgt zo spoedig mogelijk in 2025. Er wordt verwacht te zijn ingelopen.

Rioolheffing Rioolheffing Sinds de introductie van de Wet gemeentelijke watertaken op 1 januari 2008 dient de gemeente niet alleen zorg te dragen voor de afvoer van het afvalwater, maar ook voor afvoer van hemelwater en het beheer van het grondwaterpeil. De kosten die gemoeid zijn met deze taak, worden verhaald via de gebruikers van woningen en niet-woningen. Het tarief rioolheffing is in 2024 gebaseerd op het vastgestelde verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP) voor de jaren 2019 tot 2023. Voor 2024 is het tarief rioolheffing gestegen met het inflatie correctie percentage ten opzichte van 2023. In 2024 is gewerkt aan een nieuw gemeentelijk Wateren rioleringsplan (Wrp). De kosten voor de uitvoering van de riool- en watertaken worden gedekt vanuit de rioolheffing en deze mag maximaal 100% kostendekkend zijn. In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de rioolheffing opgenomen. Het dekkingspercentage geeft aan dat de kosten voor dat percentage gedekt worden door de ontvangen heffingen. Het saldo van het resultaat over alle watertaken wordt aan het einde van het jaar, positief of negatief, vereffend met de voorziening zodat er geen sprake is van over- of onderdekking.

62

Jaarrekening 2024 Op basis van de berekening is de werkelijke kostendekkendheid 97%. Kostendekkendheid Rioolheffing In € 1.000 lasten taakveld 7.2 (incl. toerekeningen)

Begroot 2024

Saldo exploitatielasten taakveld 7.2 Riolering Toe te rekenen kosten: Toerekening overhead BTW Saldo exploitatielasten taakveld 7.2 Riolering Opbrengst heffingen Saldo Riolering Dekkingspercentage

Werkelijk 2024

Verschil in €

-564

-560

4

-564

-560

4

-235 -168 -967

-235 -167 -962

1 5

940 -27 97%

935 -27 97%

-5 -

Toeristenbelasting Toeristenbelasting Toeristenbelasting wordt geheven van alle bezoekers aan Terschelling. De heffing vindt als volgt plaats: • via het bootkaartje van rederij Doeksen voor de dag van aankomst en • voor alle overnachtingen in een logies accommodatie. De opbrengst van de toeristenbelasting komt ten goede aan de kosten die de gemeente maakt voor de diverse voorzieningen die in stand worden gehouden voor het toeristisch product. In bijlage 4 is een indicatie van de bestedingen opgenomen van de ontvangen toeristenbelasting. De aanslagen die in 2024 zijn opgelegd hebben betrekking op het belastingjaar 2023. Pas aan het einde van het jaar kunnen de logiesverstrekkers hun aangifte doen van alle overnachtingen in het afgelopen jaar. De aanslag toeristenbelasting wordt vervolgens opgelegd in het nieuwe jaar. De begrote inkomsten voor 2024 zijn gebaseerd op het vastgestelde tarief toeristenbelasting voor 2024, maar deze inkomsten komen pas in 2025 binnen. De werkelijke inkomsten in 2024 zijn dus gebaseerd op het tarief voor 2023. Deze werkwijze wordt jaar op jaar op dezelfde uitgevoerd. Tarieven Toeristenbelasting in € Tarief

2024

2023 € 2,10

€ 1,92

63

Jaarrekening 2024

Forensenbelasting Forensenbelasting Behalve de toeristenbelasting heft de gemeente ook forensenbelasting, mede ter dekking van de kosten voor het toeristisch product. Forensenbelasting wordt geheven van personen die in deze gemeente en gemeubileerde woning ter beschikking hebben, maar niet in deze gemeente hun hoofdverblijf hebben. Het tarief forensenbelasting loopt gelijk op met het tarief voor de toeristenbelasting. Er wordt een tarief per slaapplaats geheven, met een maximum van 5 slaapplaatsen. In 2024 was het tarief forensenbelasting € 291,90 per slaapplaats met een maximum van € 1.459,50. De opbrengst forensenbelasting is hoger dan begroot. Recreatiewoningen en - appartementen die worden verkocht aan personen die niet hun hoofdverblijf hebben in deze gemeente, zorgt voor een verschuiving in de heffing van toeristenbelasting naar forensenbelasting . Deze trend is al enkele jaren gaande waardoor de inkomsten forensenbelasting gestaag stijgt. Inmiddels zijn er 772 belastingplichtigen voor de forensenbelasting in 2024 ( in 2023 768).

Leges algemeen Leges algemeen Leges is een vergoeding die de gemeente vraagt voor het verlenen van individuele diensten en het verrichten van handelingen of taken. Leges is verschuldigd bij het aanvragen van deze diensten. Bij het bepalen van de tarieven voor leges is het van belang dat de inkomsten niet hoger mogen zijn dan de kosten voor deze dienstverlening. Leges is dus een kostendekkende heffing. De maximale kostendekkendheid wordt bepaald op basis van alle hoofdstukken in de tarieventabel Leges. De Tarieventabel is onderverdeeld in 3 hoofdstukken: Hoofdstuk 1: Algemene dienstverlening: Dit is o.a. het aanvragen van een paspoort of rijbewijs, het voltrekken van een huwelijk en het aanvragen van een uittreksel uit de gemeentelijke basisregistratie. Voor een deel van deze leges geldt dat een gedeelte van de heffing moet worden afgedragen aan het Rijk, zoals bij paspoorten en rijbewijzen. Tevens stelt het Rijk een maximaal toegestaan tarief vast voor een aantal producten. Voor deze producten geldt dat wij momenteel op of rond het maximaal toegestane tarief zitten. De kostendekkendheid voor dit hoofdstuk is berekend op 65%. Hoofdstuk 2: Fysieke leefomgeving: Deze leges worden geheven om de kosten van het aanvragen van een omgevingsvergunning te dekken. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingevoerd.

De veranderingen die de invoering van deze wet met zich mee brengt, zijn groot. Dit geldt zowel voor de vergunningverlening zelf, maar ook voor de legesheffing. Het jaar 2024 moet gezien worden als een "proefjaar" waarin de gevolgen van de Omgevingswet op de inkomsten duidelijker moeten worden. Bij het tariefvoorstel voor de leges over 2024 van Hoofdstuk 2 is getracht om zoveel mogelijk de kostendekkendheid te benaderen, voor zover dat mogelijk was met deze geheel nieuwe wetgeving. Naar aanleiding van het amendement van de gemeenteraad van 13 december 2034 zijn de tarieven in de tarieventabel Leges 2024 voor de activiteit bouwen gehalveerd. Hiervoor is het begrote bedrag aan legesinkomsten verminderd met € 235.000.

64

Jaarrekening 2024 Berekend is dat de leges van dit hoofdstuk voor 91% kostendekkend zijn. Hierbij moet wel de kanttekening worden gemaakt dat eind 2023 een veel groter aantal aanvragen voor een Omgevingsvergunning zijn ingediend, zodat men nog viel onder het oude wettelijk regime van de WABO wetgeving. Deze aanvragen zijn in 2024 in behandeling genomen en verleend. De legesinkomsten zijn eveneens in 2024 opgelegd, maar gebaseerd op de tarieventabel van 2023. Het tarief voor de legesheffing wordt gebaseerd op het jaar waarin de aanvraag is gedaan. Omdat dit aantal aanvragen in 2023 substantieel hoger was, geeft dit een verstoord beeld van de inkomsten in 2024. In 2024 is voor € 435.000 aan leges opgelegd dat betrekking heeft op een aanvraag uit 2023. In 2024 is voor € 60.000 aan leges opgelegd dat betrekking heeft op een aanvraag uit 2024. De gegevens die gebruikt zijn voor deze berekeningen en conclusies zijn deels onvolledig. In 2024 is de VTH pool gaan werken met een nieuw software systeem waarin de omgevingsvergunningen worden geregistreerd. In dit eerste jaar zijn een aantal gegevens niet juist en/of volledig ingevuld, waardoor bij een aantal aanvragen de leges gegevens niet volledig uit dit systeem te herleiden zijn.

Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing De inzameling, afvoering en verwerking van huishoudelijk afval is een gemeentelijke taak. Sinds 2012 zijn deze taken ondergebracht bij Omrin; dit is een samenwerkingsverband tussen alle gemeenten in Friesland op het gebied van afvalinzameling. De heffing afvalstoffenheffing van alle huishoudens bekostigt deze deelname in de samenwerking. De afvalstoffenheffing is een maximaal kostendekkende heffing. De opbrengsten van de heffing mogen de kosten van deze taak niet overschrijden. In 2024 was het tarief per huishouden € 242,21. Met dit tarief was deze heffing in 2024 niet kostendekkend. In de onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing getoond. Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing In € 1.000 Lasten taakveld 7.3 Afvalinzameling Afvalverwerking Milieustraat Overslagstation Baten taakveld 7.3 Afvalverwerking Huuropbrengsten Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 afval Toerekening overhead & BTW

Begroot 2024

Werkelijk 2024

verschil

-617 -268 -192 -3

-631 -265 -194 -

-14 3 -2 3

70 12 -998

48 14 -1.028

-22 2 -30

-19

-19

-

65

Jaarrekening 2024 Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing

Begroot 2024

Werkelijk 2024

verschil

Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 incl. overhead

-1.017

-1.047

-30

Opbrengst heffingen Saldo afval Dekkingspercentage

972 -45 96%

955 -92 91%

-17 -47 5%

De werkelijke kostendekkendheid op basis van bovenstaande berekening is 91%. Het dekkingspercentage van 91% geeft aan dat de kosten voor 91% worden gedekt door de ontvangen heffingen. In de begroting van 2024 is geen rekening gehouden met de toerekening van BTW aan de werkelijke kosten.

Havengelden Havengelden De gemeente berekent havengelden van schepen die aanleggen in de gemeente haven en daar 1 of meer dagen verblijven. Deze inkomsten worden gebruikt om de kosten van het draaiend houden van de haven te dekken. Havengelden is een bestemmingsheffing en de opbrengsten mogen daarom alleen aangewend worden voor de kosten die gerelateerd zijn aan de exploitatie van de haven en de opbrengst van het havengeld mag maximaal 100% van de gemaakte kosten bedragen. In het tarief havengeld wordt onderscheid gemaakt tussen de verschillende soorten schepen: passagiersschip, pleziervaart, visserij- en vrachtschip. De inkomsten havengeld in 2024 ligt € 23.000 onder het begrote bedrag voor 2023. De sector van de zeilende passagiersschepen (de "bruine vloot") heeft fors te lijden gehad onder de Corona crisis en de beperkende maatregelen. Niet alle schepen zijn meer in de vaart gekomen nadat de maatregelen waren beëindigd. Het grootste aandeel (ongeveer 50%) in de inkomsten van het havengeld wordt door de zeilende passagiersschepen (de "bruine vloot") opgebracht.

Grafrechten Grafrechten Lijkbezorgingsrechten zijn een kostendekkende heffing. Berekening van de kostendekkendheid van deze heffing is 78%. Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor het gebruik van een graf op de begraafplaatsen van de gemeente en voor het verlenen van bijbehorende diensten door de gemeente. De opbrengsten van de grafrechten worden gebruikt voor het onderhouden van de gemeentelijke begraafplaatsen.

Precariobelasting Precariobelasting

66

Jaarrekening 2024 Precariobelasting is een vergoeding voor het plaatsen van voorwerpen op of boven voor openbare dienst bestemde gemeentegrond. Dit is bijvoorbeeld een terras, een uitstalling, opslag van materialen etc. De gemeente laat 3 x per jaar een inventarisatie ronde uitvoeren door een extern controle bureau van alle precario uitingen. Op basis van deze metingen wordt de heffing bepaald op het gemiddelde oppervlakte wat in gebruik is. Precariobelasting is een heffing die ten gunste komt aan de algemene middelen van de gemeente. Precariobelasting kan pas achteraf, na het einde van het jaar worden opgelegd, omdat dan pas duidelijk hoe lang en hoeveel oppervlakte in gebruik is genomen. In 2024 is de aanslag precario over 2023 opgelegd, dit gebeurt al jaren achteraf. De inkomsten in 2023 liggen iets hoger dan het begrote bedrag. Oorzaak is dat in 2023 de "tijdelijke" kosteloze terrasverruiming tijdens Corona periode, mocht worden gehandhaafd indien een ondernemer daarvan gebruik wilde maken, bij wijze van proef en tegen betaling van precariobelasting over de extra vierkante meters terras of uitstalling.

67

Jaarrekening 2024

Lokale belastingdruk De gemiddelde woonlasten voor een huishouden bestaan uit: onroerende zaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolbelasting. In de onderstaande tabel staat de lastendruk over de afgelopen twee jaren weergegeven. Gemiddelde woonlasten in € gemiddelde WOZ-waarde *) OZB last bij gemiddelde WOZwaarde afvalstoffenheffing rioolbelasting Gemiddelde woonlasten

2024

2023 500.056 440

448.000 362

242 190 873

215 180 757

*)de gemiddelde WOZ-waarde is berekend op basis van alle woningen op Terschelling. De recreatiewoningen zijn buiten beschouwing gelaten. De waarde in dit segment is de afgelopen jaren fors gestegen, wat een te grote invloed heeft op de gemiddelde WOZ-waarde. Die zou inclusief de recreatiewoningen stijgen naar €510.000. Om een beeld te krijgen van de ontwikkeling van de lokale lastendruk voor onze inwoners, is daarom uitgegaan van de WOZ-waarde van de woningen voor permanente bewoning. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de lagere overheden (COELO) stelt jaarlijks een atlas van lokale lasten op. Hiermee kunnen we gemeenten in de provincie Friesland met elkaar vergelijken. Hieruit blijkt dat gemeente Terschelling een gemiddelde lokale lastendruk heeft op de 9e plaats in vergelijking met de in totaal 18 gemeenten in deze benchmark. De gemiddelde woonlasten in de provincie zijn € 885.

68

Jaarrekening 2024

Uitvoering Wet WOZ De uitvoering van de wet WOZ omvat een groot aantal taken en verantwoordelijkheden voor een gemeente, zoals: •

het bijhouden van een actuele administratie van alle onroerende zaken binnen de gemeente; • het analyseren van de koop- en huurmarkt voor onroerende zaken binnen de gemeente; • het taxeren van alle onroerende zaken; • het beschikken van de WOZ-waarden; • het behandelen van bezwaren en beroepen tegen de WOZ-waarde; • correcte aansluiting en levering van gegevens aan de Landelijke Voorziening WOZ; • het leveren van de WOZ-waarden aan de afnemers van deze gegevens, zoals de Belastingdienst en het Waterschap. De Waarderingskamer (een onderdeel van het Ministerie van Financiën) ziet toe op een correcte uitvoering van alle taken. Er vinden jaarlijks meerdere inventarisaties en evaluaties plaats. In deze onderzoeken beoordeelt de Waarderingskamer de voortgang en de kwaliteit van de taken binnen de wet WOZ. De gedetailleerde beoordelingsrapporten van de Waarderingskamer zijn terug te vinden op www.waarderingskamer.nl. De conclusie van de beoordelingen van de Waarderingskamer luidt dat de gehele uitvoering van de Wet WOZ in gemeente Terschelling goed verloopt. Het algemeen oordeel wordt als "goed" (4 sterren van het maximum 5) omschreven. In 2024 is het aantal ingediende bezwaren in deze gemeente ongeveer met 40% gedaald ten opzichte van 2023. In 2024 zijn er tweehonderd (ten opzichte van 336 in 2023) bezwaarschriften ingediend, waarvan 33% door de zogenaamde no-cure no-pay bureaus.

Bij een gegrond bezwaar via deze bureaus is de gemeente verplicht een proceskostenvergoeding te betalen. Er zijn 117 (58%) bezwaren ongegrond verklaard en 84 (42%) bezwaren gegrond verklaard. Ondanks dat er slechts zes bezwaren van de no-cure no-pay bureaus gegrond zijn verklaard, kost dit ongeveer € 2.000 aan proceskostenvergoeding. Het aantal ingediende beroepschriften bij de rechtbank daalde naar zes, terwijl er in 2023 nog 22 beroepschriften werden ingediend. Dit hoge aantal is te verklaren door het grote aantal bezwaarschriften wat in 2023 werd ontvangen. Dit was een landelijke trend. Het grootste aandeel van deze beroepschriften werd ingediend door de commerciële no-cure-no-pay bureaus.

69

Jaarrekening 2024

Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen aan belastingplichtigen die hiervoor in aanmerking komen, is wettelijk geregeld. Gemeenten kunnen wel zelf bepalen welke gemeentelijke belastingen onder het kwijtscheldingsbeleid vallen en welk percentage van de bijstandsuitkering voor de beoordeling wordt gebruikt. Gemeente Terschelling gebruikt de meest gunstige norm voor aanvragers. Kwijtschelding kan verleend worden voor afvalstoffenheffing, rioolbelasting en onroerende zaakbelasting. Het kwijtscheldingsbeleid kent de volgende uitgangspunten: •

Het kwijtscheldingspercentage voor de inkomensnorm is vastgesteld op 100% van de bijstandsnorm; • Bij aanvragen van pensioengerechtigden hanteren we de netto AOW-norm. Sinds 2019 hebben we een samenwerking met het Noordelijk Belastingkantoor op het gebied van kwijtschelding. Deze instantie voert ook de waterschapsheffingen voor Wetterskip Fryslân uit. Belastingplichtigen kunnen digitaal kwijtschelding aanvragen. Beoordeling van het kwijtscheldingsverzoek geldt voor zowel de waterschapsheffingen als de gemeentelijke heffingen. Een aantal belastingplichtigen (zes) hoeft niet meer jaarlijks opnieuw een verzoek in te dienen. Zij krijgen automatische kwijtschelding, indien de omstandigheden gelijk zijn gebleven. In 2024 zijn er 21 kwijtscheldingsverzoeken gedaan, waarvan er zes zijn toegewezen.

70

Jaarrekening 2024

3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Op grond van het BBV bevat de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een vaste set van financiële kengetallen. Deze kengetallen maken inzichtelijk hoeveel (financiële) ruimte de gemeente heeft om extra structurele en incidentele lasten op te vangen. De financiële kengetallen kunnen door de gemeenteraad en externe toezichthouders worden betrokken bij de beoordeling en vergelijking van de financiële positie. Naast de vaste set van kengetallen bevat deze paragraaf ook inzicht in de mogelijke risico’s die de gemeente loopt en de invloed van deze risico’s op de financiële positie. Om de risico’s te beperken, heeft de gemeente een beleid voor risicomanagement. Als beleidskaders voor dit risicomanagement gelden de financiële verordening (art. 212 Gemeentewet), de nota van reserves en voorzieningen en deze paragraaf, die zowel in de begroting als in de jaarrekening is opgenomen. In dit onderdeel wordt ook de weerstandscapaciteit beschreven en de ratio weerstandsvermogen bepaald.

71

Jaarrekening 2024

Gekwantificeerde risico's Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een negatief(financieel) gevolg voor de organisatie. De relevante risico’s voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet anders zijn te ondervangen. Reguliere risico’s - risico’s die zich regelmatig voordoen en die veelal vrij goed meetbaar zijn kunnen worden opgevangen door het afsluiten van verzekeringen of door het vormen van voorzieningen. Voorbeelden van risico’s die opgevangen worden door het weerstandsvermogen zijn ondernemersrisico’s (of bedrijfsrisico’s) en hangen vooral samen met grondexploitatie, gebiedsuitbreiding, publiek - private samenwerking (PPS), sociale structuur (bij neergaande conjunctuur), de algemene uitkering en open einderegelingen. Op basis van de inventarisatie hebben we een risicoprofiel opgesteld waarmee de per eind 2024 beschikbare buffers kunnen worden geconfronteerd. Het risicoprofiel van gemeente Terschelling hebben we met onderstaande lijst in kaart gebracht. Voor de beoordeling van de kans dat een gebeurtenis zich voordoet, met de bijbehorende ‘gekwantificeerde kans’, hanteren we de volgende vijf klassen: Klasse 1 2 3 4 5

Kans Zeer klein (0 - 20%) Klein (21 - 40%) Gemiddeld (41 - 60%) Groot (61 - 80%) Zeer groot (81 - 100%)

Financiële impact 5% 25% 50% 75% 100%

Voorbeeld: Stel: de gemeente voert een onderhoudsproject uit van € 1 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 250.000 (het bedrag dat het budget kan worden overschreden). De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op gemiddeld (klasse 3). De bijbehorende financiële impact bedraagt dan op grond van de bovenstaande tabel 50%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt dan berekend op € 125.000. Hieronder hebben we, de naar onze mening, bekende risico’s uitgewerkt en geven we een recapitulatie van het totaal. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s hebben we een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd. Kosten sociaal domein Eén van de grootste risico’s voor onze gemeente zijn de kosten in het sociaal domein. Het open eindkarakter van de zorg voor jeugd en Wmo speelt hier een grote rol. Daarnaast worden deze kosten ook sterk beïnvloed door demografische factoren. Een stijging van het aantal ouderen in de gemeente kan een stijgend effect hebben op de kosten van Wmo. Bij het onderdeel Jeugd spelen andere factoren.

De informatiestroom op dit gebied wordt nog steeds geoptimaliseerd, waardoor het mogelijk is dat niet alle kosten tijdig inzichtelijk zijn. Doordat de zorgbehoefte onder de jeugd niet duidelijk in beeld is, kan het zijn dat de gemeente ieder jaar weer met andere kosten geconfronteerd wordt. Hier zit een verbeterende lijn in, en we verwachten dat hier steeds meer grip op komt. Vanaf begrotingsjaar 2023 wordt er in de ramingen structureel rekening gehouden met €

72

Jaarrekening 2024 100.000 onvoorziene kosten, om eventuele schommelingen in de kosten van het sociaal domein op te vangen. Campus (Maritiem Instituut) In 2017 heeft de gemeente de gebouwen van de voormalige campus teruggekocht voor een waarde van 2,9 miljoen. De verwachting is dat deze gebouwen, gezien de huidige marktomstandigheden, verkocht of verder ontwikkeld kunnen worden, waarbij we de actuele boekwaarde kunnen terugverdienen. Hiermee schatten we het bijbehorende risico in op zeer klein. Gewaarborgde leningen De gemeente staat garant voor een aantal leningen, zoals de leningen die door de woningcorporatie via het WSW (waarborgfonds sociale woningbouw) zijn aangetrokken en rechtstreekse leningen aan WoonFriesland. In totaal gaat het eind 2024 om een bedrag van € 5,1 miljoen. De kans dat een beroep wordt gedaan op deze garantstellingen is zeer klein, maar in theorie wel aanwezig. Onderhoud kapitaalgoederen Door het ontbreken van een vastgesteld beheerplan voor het groenonderhoud kunnen we de financiële risico’s op dit moment niet goed inschatten. Daarnaast kunnen extreme weersomstandigheden zorgen voor een zwaardere belasting van de kapitaalgoederen. Dit geldt zeker op Terschelling. Hierdoor is er een risico op ongepland onderhoud. Verzekeringen tegen extreme weersomstandigheden zijn ook niet altijd mogelijk.

Deze kosten worden bij calamiteiten voor een gedeelte gedekt uit de beschikbare voorzieningen, maar er blijft een kans dat deze niet toereikend zijn. Dit risico wordt echter geschat op zeer klein. De consequenties van bestaande en nieuwe bestemmingsplannen Het opstellen van ruimtelijke plannen wordt steeds complexer door de nieuwe wet- en regelgeving. Ook in de komende jaren gaat er veel veranderen met de invoering van de nieuwe Omgevingswet. In het verleden is al gebleken dat Terschelling veel verschillende bestemmingsplannen kent, met allemaal hun eigen karakter. Dit maakt het risico groter dat bij wijzigingen in bestemmingsplannen ingewikkelde juridische procedures moeten worden gevolgd, die vaak tijd- en geldrovend zijn. Dit risico wordt vooralsnog ingeschat op klein, maar de ervaring is dat deze procedures wel sterk toenemen. Terugloop toerisme Gemeente Terschelling is voor een groot deel van haar inkomsten afhankelijk van de toeristenbelasting. Mocht de aanloop van toeristen om welke reden dan ook plotseling teruglopen, dan heeft dit grote gevolgen voor de financiële positie. Een dergelijke situatie deed zich voor in 2020, toen Nederland in een lockdown ging vanwege het coronavirus. Een gedeelte van de accommodaties moest sluiten en ook de veerdiensten voeren minder. Dit heeft ervoor gezorgd dat er minder toeristenbelasting binnenkwam.

In deze situatie werd er compensatie geboden vanuit het Rijk en bleek de werkelijke financiële schade gelukkig mee te vallen. Ook in de toekomst is niet uit te sluiten dat het toerisme nog eens terugloopt door onverwachte gebeurtenissen, al achten we de kans hierop klein en gaan we ervan uit dat het Rijk ons ook dan financieel zal ondersteunen. Verstrekte geldleningen Gemeente Terschelling heeft een viertal leningen verstrekt. De verstrekte leningen brengen als risico met zich mee dat deze, door eventuele financiële problemen bij de lenende partij, niet volledig

73

Jaarrekening 2024 kunnen worden afgelost. De kans dat hier een beroep op wordt gedaan is aanwezig, maar zeer klein, omdat de leningen worden gedekt door onderliggende hypothecaire rechten. Haven, vervanging en renovatie In 2024 is geconcludeerd, dat de onderhoudstoestand van de haven beduidend slechter is dan was verwacht. Op die reden is door de gemeenteraad in december besloten het op 23 september 2020 vastgestelde uitvoeringsplan Havenfront Terschelling te vervangen door een nieuw plan dat volledig is gericht op 'vervanging en renovatie'. Het voor het uitvoeringsplan gereserveerde budget dat voorlopig was geraamd op € 15 miljoen is voor dit nieuwe plan beschikbaar gesteld/gebleven. De kosten van vervanging en renovatie zijn primair voor rekening van de gemeente. Door de omvang van het project zijn er (financiële) risico's op het gebied van aanbesteding en uitvoering van de werkzaamheden.

74

Jaarrekening 2024

Niet-gekwantificeerde risico's De niet-gekwantificeerde risico’s hebben eveneens een (negatief) effect op de bedrijfsvoering en/of de financiële positie van gemeente Terschelling. Het effect hiervan is echter niet meetbaar te maken in euro’s. Hieronder hebben we een aantal risico’s en onzekerheden benoemd, zowel groot als klein en eenmalig én structureel. De volgorde van presentatie geeft geen indicatie van prioriteit of rangorde. Rijksbeleid Het beleid van het Rijk is van grote invloed op de gemeentelijke organisatie. Bezuinigingen, decentralisatie van taken en herijking van het gemeentefonds zijn actuele onderwerpen die tot onzekerheden in het (financieel) beleid leiden. We volgen het beleid van het Rijk nauwkeurig, zodat we een goede inschatting kunnen maken van eventuele gevolgen. Kosten juridische bijstand bij gegrond verklaarde bezwaren Inwoners hebben de mogelijkheid om bij de indiening van bezwaarschriften te verzoeken om de kosten van juridische bijstand te vergoeden. De gemeente is verplicht deze kosten te vergoeden als een bezwaarschrift gegrond wordt verklaard en vaststaat dat het besluit waartegen de bezwaren zich richtten, onrechtmatig is genomen. Het is vooraf niet in te schatten hoeveel hiervan gebruik van zal worden gemaakt. Automatisering/ICT Alle afdelingen binnen gemeente Terschelling zijn voor een groot gedeelte afhankelijk van automatisering en ICT.

In de toekomst zal dit alleen maar groeien. Het is daarom van belang dat systemen up-to-date blijven en adequaat beveiligd zijn. Uitval moet zo nodig opgevangen kunnen worden. Gemeente Terschelling heeft het beheer van onze ICT omgeving ondergebracht bij het Shared Service Center Leeuwarden (SSC). De kwaliteitsafspraken en -eisen over onze ICT omgeving zijn opgenomen in een jaarlijks af te sluiten Servicelevel Agreement (SLA) en onderliggende afspraken en overeenkomsten. De navolging van deze afspraken en overeenkomsten wordt gezamenlijk, in Waddenverband, gedaan, waardoor ook dit risico beperkt wordt. Algemene risico's verbonden aan het subsidiëren van stichtingen en instellingen Gemeente Terschelling verstrekt jaarlijks vele subsidies. Deze variëren van enkele euro’s tot aan tonnen. Met behulp van deze subsidies kunnen stichtingen en instellingen voorzieningen voor burgers in stand houden. Vaak heeft de gemeente hierbij ook het belang dat deze voorzieningen van een bepaald niveau zijn. Naarmate de tijd verstrijkt, zal het steeds moeilijker worden om deze voorzieningen met de beschikbare middelen goed op peil te houden. Beschermd wonen Tot op heden worden de taken met betrekking tot Beschermd wonen uitgevoerd via centrumgemeenten, in ons geval Leeuwarden (Sociaal Domein Fryslân).

De doordecentralisatie van Beschermd wonen is opnieuw uitgesteld en het is nog onzeker of de decentralisatie in de toekomst doorgaat. Voor 2024 verwachten we geen financiële risico’s. De afgelopen jaren is er geen overschrijding geweest op dit onderdeel. De afgelopen jaren hebben we op rekeningbasis steeds geld terug ontvangen voor Beschermd wonen. We schatten de risico’s voor 2024 daarom in als gering. Omdat

75

Jaarrekening 2024 Beschermd wonen trajecten duur zijn, is de financiële impact van een traject voor Terschelling best groot. Tegelijkertijd is de invloed die je op de indicatie kan uitoefenen nihil. We zijn op regionaal niveau bezig om Beschermd wonen zoveel mogelijk thuis of in de eigen omgeving aan te bieden, zodat inwoners gebruik kunnen blijven maken van hun eigen sociale netwerk. Deze ontwikkeling kan in de toekomst tot gevolg hebben dat er meer gebruik gemaakt gaat worden van Ambulant Beschermd wonen op het eiland, waar dat nu nog niet mogelijk is. Via de Dienst SoZaWe (sociale zaken en werkgelegenheid) Noardwest Fryslân zijn we daarom ook voorbereidingen aan het treffen voor de inkoop van (intensieve) ambulante begeleiding en dagactiviteiten. Hiermee willen we het gat tussen ambulante (intensieve) begeleiding en beschermd wonen verkleinen, zodat inwoners zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven participeren in de samenleving. Ziekteverzuim Als gevolg van de Wet Verlenging Loondoorbetalingverplichting Bij Ziekte (WVLBZ) is de loondoorbetalingperiode bij ziekte verlengd van één naar twee jaar. Het totale loon over deze periode mag niet meer bedragen dan 170% van het laatstverdiende loon. In de CAO gemeenten is bepaald dat een zieke medewerker gedurende de eerste 52 weken recht heeft op 100% doorbetaling. In het tweede ziektejaar is dit 70%.