12.c. DEF nota GGB 2022 - 2026.pdf

• Wederverstrekking van alcohol (een meerderjarige die alcohol koopt voor een minderjarige) wordt strafbaar. (Bron: VNG). De Alcoholwet is verder grotendeels gelijk aan de DHW. Zo zijn gemeenten nog steeds verplicht een preventie- en handhavingsplan op te stellen. Gemeenten zijn verplicht om lokaal beleid te ontwikkelen en uit te voeren en ze hadden al de bevoegdheid voor het verlenen van DHWvergunningen. De gemeente is daarmee verantwoordelijk voor het gehele proces. Tot 1 januari 2013 lag de verantwoordelijkheid voor het toezicht en de handhaving nog bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Door deze verantwoordelijkheden moeten gemeenten keuzes maken over de uitvoering van de handhavingstaken. Het onderwerp raakt daarbij verschillende soorten beleid zoals gezondheidsbeleid, alcoholmatigingsbeleid, horecabeleid, handhavingsbeleid en openbare orde en veiligheidsbeleid. In artikel 43a van de Alcoholwet is bepaald dat de gemeente verplicht is een preventie- en handhavingsplan op te stellen. Hierin legt de gemeente vast hoe ze invulling geeft aan haar toezichts- en handhavingstaak in het kader van de Alcoholwet. Het eerste preventie- en handhavingsplan is in 2014 vastgesteld. De Friese Waddeneilanden (Schiermonnikoog, Ameland, Terschelling en Vlieland) hebben gekozen voor een gezamenlijk handhavingsplan.

De gemeenten beschikken allen over een hoge concentratie en diversiteit aan horecagelegenheden. Jaarlijks trekken de Waddeneilanden veel toeristen, waarbij de horeca een belangrijke functie in het toeristisch-recreatief voorzieningenaanbod vervult. Het plan geeft duidelijkheid over de wijze waarop de gemeente optreedt indien overtredingen op grond van de Alcoholwet plaatsvinden en welke sanctiemiddelen worden toegepast. Naast dit preventie- en handhavingsplan, dient elke gemeente op grond van artikel 13 lid 2 van de Wet publieke gezondheid ook een nota Gezondheidsbeleid vast te stellen. Elke vier jaar wordt het preventie- en handhavingsplan Alcohol gelijk met de nota Gezondheidsbeleid door de gemeenteraden vastgesteld. Na vaststelling van de nota ‘Gezondheidsbeleid de Friese - 22 -

Waddeneilanden 2022-2026 en de vaststelling van dit preventie- en handhavingsplan wordt dit plan als bijlage 2 toegevoegd aan de nota Gezondheidsbeleid. Voor de nota Gezondheidsbeleid is gekozen voor de planperiode 2022-2026. Vanwege de verplichting tot gelijktijdige vaststelling van het preventie- en handhavingsplan is ervoor gekozen om voor dit plan ook de planperiode 2022-2026 aan te houden. Een preventie- en handhavingsplan bevat de hoofdzaken van het beleid met betrekking tot de preventie van alcoholgebruik door jongeren en de handhaving van de wet. In dit plan wordt minder aandacht besteed aan de preventie van alcoholgebruik, omdat preventie in de nota Gezondheidsbeleid uitgebreid wordt behandeld. In het plan komen in ieder geval aan bod: 1. De doelstellingen van het preventie- en handhavingsbeleid Alcohol. 2. Welke acties worden ondernomen om alcoholgebruik, met name onder jongeren, te voorkomen (al dan niet in samenhang met andere preventieprogramma’s gericht op gezondheid). 3. De wijze waarop het handhavingsbeleid wordt uitgevoerd en welke handhavingsacties in de door het plan bestreken periode worden ondernomen. 4. De minimaal te behalen resultaten in de door het plan bestreken periode.

2.

Resultaten

Het eerste preventie- en handhavingsplan alcohol strekte zich uit over de periode 2014 – 2018. In die periode voeren de gemeenten voor het eerst de handhavingstaken uit. In 2013 heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de Tweede Kamer toegezegd met een evaluatie van de DHW te komen. Na de decentralisatie zou er een zichtbare verbetering moeten zijn in de problematiek rond alcoholmisbruik bij jongeren. In 2016/20176 heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de decentralisatie van de toezichtstaken uit de DHW geëvalueerd. Over het algemeen wordt de overgang van centraal naar decentraal als goed ervaren. Sommige onderdelen van de wet lijken op decentraal niveau niet eenvoudig uitgevoerd of gehandhaafd te kunnen worden. Een voorbeeld hiervan is handhaving van online verkoop (c.q. het thuisbezorgkanaal) van alcohol. Met de ingang van de Alcoholwet is dit onderdeel, evenals het verbod op prijsacties, weer gecentraliseerd. In 2014 tot en met 2016 is er door de Friese Waddeneilanden gewerkt met een door een extern bureau ontwikkeld preventiemethodiek. Als onderdeel van deze methodiek zijn er in die periode convenanten met bedrijven afgesloten om zich te conformeren aan deze methodiek. Deze methodiek is vooral ingezet voor het controleren van mogelijke overtredingen met betrekking tot het schenken aan minderjarigen.

In deze methodiek is niet gewerkt met het reguliere sanctiebeleid voor wat betreft de leeftijdscontroles. Er werd bijvoorbeeld nog geen bestuursdwang toegepast. In plaats daarvan is er gewerkt met een financiële inleg van de bedrijven. Deze inleg werd aan het einde van de periode aan de bedrijven geretourneerd waarbij de hoogte van de teruggave varieerde afhankelijk van het aantal geconstateerde overtredingen. Deze methode leunt meer op zelfregulering. In 2016 is echter gebleken dat de bovenstaande preventiemethodiek niet verenigbaar was met het wettelijke sanctiesysteem van de DHW. Sinds 2017 wordt daarom gewerkt met de reguliere toezicht- en handhavingsmethode die de wet voorschrijft.

In de periode 2018-2021 is het nalevingspercentage van de leeftijdgrenzen als volgt: 6 Kamerstukken II, 2016/17, 27565, nr. 149.

- 23 -

▪ ▪ ▪ ▪

2018: 65 % 2019: 82 % 2020: 88 % 2021: 75 %

Deze resultaten lagen elk jaar een stuk hoger dan het landelijk gemiddelde. De gebruikte preventiemethode heeft daar in 2014 tot en met 2016 zeker aan bijgedragen. Voor deze planperiode is het belangrijk om het nalevingspercentage minimaal op het niveau van de afgelopen jaren te houden en om daarnaast te streven naar een percentage van 100%s.

3.

Doelstellingen

Het preventie- en handhavingsbeleid heeft de volgende doelstellingen: a) Gebruikers, verstrekkers en andere betrokkenen bewust maken van de nadelige gevolgen van alcoholgebruik, met name voor jongeren. b) Verstrekkers ertoe bewegen om op verantwoorde en rechtmatige wijze alcohol te (laten) verstrekken. c) Gebruikers en andere betrokkenen ertoe bewegen het alcoholgebruik door jongeren te beperken of te voorkomen. Het drinken van alcohol wordt nog steeds als normaal gezien en iets wat “erbij” hoort. Voorlichting over de gevolgen van alcohol zullen een belangrijke bijdrage moeten leveren aan de te behalen doelstellingen en moeten bijdragen aan verbetering van de naleving van de wet. Voorlichting is een van de interventies die genoemd worden in de nota gezondheidsbeleid en het bijbehorende uitvoeringsprogramma. Het doel voor de langere termijn is dan ook dat de samenleving anders aan gaat kijken tegen het nuttigen van alcohol door jongeren, waardoor het drinken van alcohol door jongeren niet vanzelfsprekend is. Alcoholmisbruik door jongeren moet met behulp van de Alcoholwet teruggedrongen worden. De doelstelling van dit preventie- en handhavingsplan is in dat verband om bij toezicht en controle minimaal 75% naleving te constateren en daarbij te streven naar 100%.

4.

Preventie

Alcoholpreventie raakt ook andere beleidsterreinen, waaronder de volksgezondheid. Op het gebied van preventie heeft onze gemeente een nieuwe nota “Gemeentelijke Gezondheidsbeleid 2022-2026” en een bijbehorend uitvoeringsprogramma opgesteld. Aangezien deze nota al het nodige regelt op het gebied van de preventie zal er in dit plan aan dat onderwerp geen aandacht worden besteed. Voor wat betreft het onderdeel preventie wordt verwezen naar de inhoud van hoofdstuk 2.2. van de nota ‘Gezondheidsbeleid 2022-2026 de Friese Waddeneilanden’ en het bijbehorende uitvoeringsprogramma.

5.

Toezicht en handhaving

Het handhavingsplan is van toepassing op alle alcoholverstrekpunten in de gemeenten. Onder deze alcoholverstrekpunten bevinden zich: ▪

Hotels;

▪

Restaurants; - 24 -

▪

Cafés;

▪

Cafetaria;

▪

Paracommerciële instellingen (kantines van verenigingen en stichtingen);

▪

Slijterijen;

▪

Evenementen;

▪

Supermarkten;

▪

Overige detailhandel;

Voor de uitvoering van de toezicht- en handhavingstaken werken de Friese Waddeneilanden, , samen met een extern gespecialiseerd bureau. In 2022 blijft deze uitvoering bij dit externe bureau. Inmiddels zijn we aan het inventariseren of we deze uitvoering anders gaan inrichten, mogelijk door een samenwerking met een andere gemeente aan te gaan. Op die manier blijven we voorzien van voldoende capaciteit om de toezicht- en handhavingsrol op het gebied van de Alcoholwet goed uit te oefenen. Hotspots Verstrekkers die bijzondere aandacht nodig hebben, bijvoorbeeld omdat er veel jongeren komen, noemen we in dit plan een “hotspot”. Ook eerder geconstateerd ‘slecht’ nalevingsgedrag kan ertoe leiden dat een verstrekker als “hotspot” wordt gekwalificeerd. In de voor een kalenderjaar te plannen controles en preventieve acties wordt rekening gehouden met deze hotspotlocaties. Bij het vaststellen van de planning wordt expliciet aangegeven welke verstrekkers als hotspot worden aangemerkt. Wanneer een verstrekker als hotspot wordt aangemerkt, betekent dit dus slechts dat sprake is van een mogelijk verhoogd risico, niet dat de betreffende verstrekker het “niet goed” zou doen. De hotspots zijn geen statische hotspots, maar kunnen doorlopend worden aangepast. Voorgesteld wordt dat deze hotspots op basis van een analyse jaarlijks worden bepaald.

Toezicht en controle Er zijn diverse toezichtsvormen te onderscheiden. Deze zijn afhankelijk van het soort bedrijf/activiteit. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen de volgende controles: 1. Periodiek toezicht bij bedrijven/instellingen die beschikken over een Drank- en Horecavergunning: a) (basis) controle van de vergunning, aanwezigheid van leidinggevende en naleving van voorschriften aan de vergunning. b) leeftijdsgrenzencontrole gericht op drankverstrekking aan personen die nog geen 18 jaar zijn. c) bijzondere controle gericht op een specifiek thema of aspect, zoals de controle op (doorschenken aan) dronken personen of de aanwezigheid van leidinggevenden. 2. Toezicht bedrijven zonder Drank- en Horecavergunning: a) Supermarkten en enkele andere detailhandelbedrijven beschikken niet over een Dranken Horecavergunning maar mogen wel alcoholhoudende drank verkopen. Controles bij deze bedrijven zijn gericht op de leeftijdsgrens. b) Een aantal cafetaria’s beschikt niet over een Drank- en Horecavergunning. Zij mogen wel alcoholhoudende drank verkopen, maar deze drank mag niet ter plaatse worden - 25 -

opgedronken. Controles bij deze bedrijven zijn gericht op leeftijdsgrens en het al dan niet ter plaatse nuttigen van alcoholhoudende drank. 3. Toezicht op tijdelijke activiteiten. Het gaat om het tijdelijk schenken van zwak alcoholische drank met een ontheffing op grond van artikel 35 van de Alcoholwet. Controles zullen met name gericht zijn op leeftijdsgrenzen. 4. Passief toezicht. Betreft het reageren op klachten, meldingen en handhavingsverzoeken. 5. Toezicht in de openbare ruimte. Toezicht dat specifiek gericht is op het gebruik van alcohol door jongeren onder de 18 jaar op hangplekken of op een andere locatie in de openbare ruimte. Dit is gericht op het verbod voor personen om jonger dan 18 jaar alcohol bij zich te hebben. Daarnaast kan dit een controle zijn van de relevante bepaling(en) in de APV. 6. Hercontrole. Als eerder een overtreding is geconstateerd, vindt er een hercontrole plaats. De gemeenten kunnen naar gelang de situaties kiezen voor een bepaalde vorm van toezicht (of een combinatie van vormen).

- 26 -

Deel 2 6.

Sanctiebeleid

Sanctiecategorieën

Dit preventie- en handhavingsplan is opgesteld om de wijze van aanpak inzichtelijk te maken. In dit plan zijn de categorieën van overtredingen en de daartegen te treffen acties (mogelijke sancties) opgenomen. Elke overtreding dient in beginsel te leiden tot handhavend optreden. De opgelegde bestuursen strafrechtelijke maatregelen dienen daadwerkelijk ten uitvoer te worden gelegd. Het opleggen van een sanctie is geen doel op zich, maar bedoeld als pressiemiddel om een overtreding te beëindigen, ongedaan te maken en/of herhaling te voorkomen. De overtredingen op grond van de Alcoholwet zijn gekoppeld aan een categorie waarvoor een stappenplan is opgesteld. Elke categorie geeft inzicht in de stappen die worden ondernomen op het moment dat er een overtreding plaatsvindt. Binnen het handhavingsbeleid zijn de overtredingen opgedeeld in vijf categorieën, met elk hun eigen aanpak. De vijf categorieën zijn hieronder beschreven. Categorie 1 (spoedeisend) Direct toepassen bestuursdwang Bij overtredingen die onder deze categorie vallen gaat het om urgente, ernstige zaken die direct dienen te worden beëindigd. Er is sprake van een situatie waarbij acuut gevaar is voor de volksgezondheid en/of de veiligheid is in het geding. Er is spoedeisendheid vereist om tot beëindiging van de overtreding te komen.

Categorie 2 Last onder dwangsom of last onder bestuursdwang Bij overtredingen die onder categorie 2 vallen gaat het om ernstige overtredingen, maar is geen sprake van een acute (gevaars)situatie. Een overtreding kan ook als categorie 2 worden aangemerkt als er verzwarende omstandigheden met betrekking tot de overtreder aan de orde zijn. Categorie 3 Last onder dwangsom of last onder bestuursdwang De overtredingen die onder categorie 3 vallen zijn de overtredingen die van minder ernstige aard zijn. Dit zijn bijvoorbeeld overtredingen rondom administratieve vereisten, signaleringen of gedragingen. Categorie 4 Strafrechtelijke boete. Onder deze categorie vallen drie artikelen uit de Alcoholwet, te weten: artikel 20 vierde lid, artikel 20 vijfde lid en artikel 45 Alcoholwet. Deze artikelen kunnen alleen strafrechtelijk worden afgedaan. Het opleggen van een bestuurlijke boete is niet mogelijk. Categorie 5 Bestuurlijke boete Bij een aantal overtredingssituaties is het niet wenselijk om een hersteltermijn toe te passen aangezien deze overtredingen van ernstige aard zijn.

Doeltreffend is om bij het overtreden van deze artikelen de bestuurlijke boete (artikel 44a Alcoholwet) toe te passen en, indien nodig, gevolgd door toepassing van artikel 32 van de Alcoholwet (schorsen van de Drank- en Horecavergunning) en artikel 31, lid 2 van de Alcoholwet (intrekking van de Drank- en Horecavergunning).

- 27 -

De acties die stapsgewijs na constatering van een overtreding worden gezet zijn hieronder beschreven. Deze tabel geeft duidelijkheid over de sanctiemiddelen die per categorie worden ingezet.

Overtreding

Acties

Categorie 1

Direct toepassen bestuursdwang Geen begunstigingstermijn 1. Bestuurlijke waarschuwing

Categorie 2

Voornemen met hersteltermijn bekend maken Termijn zienswijze bekend maken Indien niet tijdig hersteld: 2. Sanctiebeschikking (opleggen last onder dwangsom / last onder bestuursdwang) Indien niet tijdig hersteld: 3. Verbeuren en innen dwangsom / uitvoering bestuursdwang 1. Brief met hersteltermijn

Categorie 3 Indien niet tijdig hersteld: 2. Bestuurlijke waarschuwing Voornemen met hersteltermijn bekend maken Termijn zienswijze bekend maken Indien niet tijdig hersteld: 3. Sanctiebeschikking (opleggen last onder dwangsom / last onder bestuursdwang Indien niet tijdig hersteld: 4. Verbeuren en innen dwangsom / uitvoering bestuursdwang Categorie 4

1. Strafrechtelijke boete.

Direct toepassen: Categorie 5

1e overtreding Bestuurlijke Boete 2e overtreding Bestuurlijke Boete 3e overtreding Alcoholwet vergunningplichtig bedrijf: toepassen artikel 32 () voor een periode van maximaal 12 weken. 4e overtreding Alcoholwet vergunningplichtig bedrijf: toepassen artikel 31, lid 2 (intrekken van de alcoholvergunning 5e overtreding, niet vergunningplichtig bedrijf, ≤ 1 jaar: toepassen artikel 44 Alcoholwet (tijdelijke verkoopverbod van alcoholhoudende dranken voor een periode van maximaal 12 weken). e overtreding, niet vergunningplichtig bedrijf, > 1 jaar: Bestuurlijke Boete

- 28 -

7.

Handreiking

De overtredingen op grond van de Alcoholwet worden nader beschreven in bijlage 2 (sanctietabel: behorend bij het preventie- en handhavingsplan alcohol De Friese Waddeneilanden 2022- 2026. Elke overtreding is gekoppeld aan een categorie die hierboven is besproken. Tevens is in de handhavingsstrategie opgenomen welk sanctiemiddel wordt geadviseerd en welke begunstigingstermijn (termijn voor het ongedaan maken van een onrechtmatige situatie) wordt aangehouden. Daarnaast wordt de taak van het Openbaar Ministerie genoemd en zijn de bijzonderheden per artikel aangekaart. Bestuurlijke handhaving In de sanctietabel wordt de last onder bestuursdwang aanbevolen, waarbij concrete acties worden aangegeven. Deze acties kunnen onder andere bestaan uit het stopzetten/ verbieden van de alcoholverkoop. Bij het inzetten van de bestuursdwang dient de zwaarte van de maatregel in proportie te staan tot de aard, de gevaarzetting en de urgentie van de overtreding. Daarnaast is ook veelal de last onder dwangsom als sanctiemiddel aanbevolen. De hoogtes van de dwangsommen zijn per artikel opgenomen in de sanctietabel. Daarbij is als uitgangspunt genomen dat het maximum dwangsombedrag drie keer de opgelegde dwangsom bedraagt.

Wanneer een overtreder op grond van de Alcoholwet een overtreding begaat en daarvoor wordt bestraft zal dezelfde overtreding binnen twee jaar nadat het eerste sanctiemiddel is ingezet worden beschouwd als recidive. Deze termijn vervalt als de overtreder binnen twee jaar geen overtreding begaat. Na deze termijn wordt bij een eerstvolgende overtreding weer gestart met de eerste stap uit de desbetreffende sanctiecategorie. Blijkt dat toepassing van de aanbevolen sanctie niet effectief is, dan kan een ander sanctiemiddel worden ingezet, zoals schorsing van de alcoholvergunning. Zoals eerder gesteld, kan in specifieke situaties worden afgeweken van de in dit beleid voorgestelde sanctiemiddelen en termijnen. Hierbij is artikel 4:84 van de Algemene wet bestuursrecht van belang. Het bestuursorgaan handelt namelijk overeenkomstig het preventieen handhavingsplan, tenzij dat voor één of meer belanghebbenden gevolgen zou hebben die wegens bijzondere omstandigheden onevenredig zijn in verhouding tot de met het handhavingsplan te dienen doelen. Van belang is om in deze situaties gemotiveerd af te wijken van de gestelde sanctiemiddelen en termijnen binnen deze maatregel. Vriendelijk traject Voor overtredingen van categorie 2 en 3 geldt dat voor het opleggen van een sanctie een “vriendelijk” traject wordt gevolgd.

Dit houdt in dat de toezichthouder eerst waarschuwend zal optreden om zo de ondernemer de kans te bieden om de situatie overeenkomstig de Alcoholwet te herstellen. Blijkt na een hercontrole dat de ondernemer de overtreding niet beëindigd heeft, dan zal de sanctie zoals genoemd in de sanctietabel worden toegepast.

- 29 -

8.

Overige bepalingen

Met de vaststelling van dit preventie- en handhavingsplan Alcohol De Friese Waddeneilanden 2022 – 2026 komen eerdere bepalingen op het gebied van de sanctionering in het kader van het toezicht en de handhaving van de Alcoholwet, waaronder het “preventie en handhavingsplan alcohol De Friese Waddeneilanden 2018- 2021” zoals vastgesteld op 3 juli 2018, te vervallen. Dit preventie- en handhavingsplan alcohol De Friese Waddeneilanden 2022 – 2026 treedt gelijktijdig in werking met de “nota Gezondheidsbeleid Friese Waddeneilanden 2022 – 2026” en wordt als bijlage 2 toegevoegd aan de bovengenoemde nota. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Terschelling op <datum>

De raadsgriffier

De voorzitter

- 30 -

Bijlage 3: Evaluatie GBB 2018-2021 per eiland 3.1 Vlieland Evaluatie gezondheidsbeleid 2018-2021 Vlieland Op 1 maart 2018 hebben de gemeenten Vlieland, Ameland, Schiermonnikoog en Terschelling het ‘Gezondheidsbeleid Friese Waddeneilanden 2018-2021’ vastgesteld. In dit onderdeel worden de in dit gezondheidsbeleid gestelde doelen kort geëvalueerd. Toentertijd zijn de volgende speerpunten geformuleerd: ➢ gezond gewicht en gezonde leefstijl; ➢ preventie en matiging van middelengebruik; ➢ ouderenzorg. Hieronder volgt de evaluatie van de geformuleerde speerpunten voor de gemeente Vlieland. Per speerpunt worden kort de doelstellingen benoemd, wordt gekeken welke acties zijn ingezet en wordt ten slotte benoemd in welke mate de doelstellingen zijn behaald. Speerpunt 1: gezond gewicht en gezonde leefstijl Om aan dit speerpunt te kunnen werken zijn voor de periode 2018-2021 de volgende doelstellingen geformuleerd: ➢ Een gezond gewicht van jongeren (0 tot 19 jaar) op de vier Friese Waddeneilanden bevorderen. ➢ Een gezonde leefstijl van jongeren (0 tot 19 jaar) op de vier Friese Waddeneilanden bevorderen. ➢ Hoofddoelstelling JOGG De Friese Wadden: het aantal jongeren (0 tot 19 jaar) met matig tot ernstig overgewicht op de vier Friese Waddeneilanden is op langere termijn gedaald. Afgelopen periode is actief gewerkt aan de bovengenoemde doelstellingen.

Hieronder worden de verschillende initiatieven verder uiteengezet. Ingezette acties: Het drinken van water stimuleren: Zowel in de kinderopvang en op school werd en wordt het water drinken gestimuleerd en aangeboden. De Jutter heeft een watertappunt gerealiseerd bij het schoolplein. Ook de buurtsportcoach is hier actief in geweest. Gezond en bewust eten: De Jutter stimuleert de gezonde traktatie en heeft inmiddels een schooltuintje. De kantine van Flidunen is door een adviseur “gezonde kantine” bezocht en heeft een aantal tips gegeven. De vraag naar ongezondere keuzes is echter groot, wat daardoor het aanbod in de praktijk lastig te veranderen is. Op de Vliering wordt het maken van gezonde keuzes actief gestimuleerd. Beweegstimulering De gemeente Vlieland subsidieert het zwem en sportonderwijs. Het PO kan hiermee 3 keer per week sporten. Op het VO worden de zwemvaardigheden onderhouden. Binnen deze kaders is afgelopen periode uitvoering gegeven aan het opstellen en uitvoeren van het Lokaal Sportakkoord. Samen met een aantal sportverenigingen wordt onderzocht hoe iedereen op een laagdrempelige manier kennis kan maken met sport en bewegen. Hierbij is en wordt ingezet op bewegen en spelen in de openbare ruimte en een sportaanbod voor de jongste inwoners in de leeftijd van 0-4 jaar.

Tijdens vakantieperiodes wordt er in afstemming tussen Flidunen en de buurtsportcoach ingezet op leuke en sportieve activiteiten voor de jeugd. Conclusie: Al met al is er de afgelopen periode goed aan dit speerpunt gewerkt. Er is op verschillende manieren aandacht besteed aan een gezond gewicht en een gezonde leefstijl, waarbij er ook actief - 31 -

stappen zijn gezet op het gebied van sport. Uit de cijfers, zoals in deze gezondheidsnota voor 2022-2026 omschreven, blijkt echter dat overgewicht bij zowel kinderen als volwassenen een probleem blijft. Ten slotte heeft COVID-19 ervoor gezorgd dat een groot deel van de sportieve initiatieven minder doorgang heeft kunnen vinden. Speerpunt 2: preventie en matiging van middelengebruik Om aan dit speerpunt te kunnen werken zijn voor de periode 2018-2021 de volgende doelstellingen geformuleerd: ➢ Het voorkomen van alcoholgebruik, drugsgebruik en roken door jongeren onder de 18 jaar, vanwege de kwetsbaarheid van deze doelgroep voor de schadelijke gevolgen van deze middelen. ➢ Het voorkomen en bestrijden van overmatig alcoholgebruik, drugsgebruik en roken door jongvolwassenen tussen de 18 en 24 jaar, ook wel gekwalificeerd als de ‘uitgaanders’, omdat deze leeftijdsgroep over het algemeen het meeste rookt, veel alcohol consumeert en/of drugs gebruikt. Bij deze laatste doelstelling speelt naast het gezondheidsrisico ook het maatschappelijke probleem een rol. Overmatig drinkende jongeren en jongvolwassenen kunnen voor overlast zorgen. Hieronder wordt beschreven hoe afgelopen periode aan deze doelstellingen is gewerkt.

Ingezette acties: Met betrekking tot de preventie en matiging van middelengebruik zijn er afgelopen periode diverse acties ingezet: Jaarlijks wordt er op De Jutter aandacht besteedt aan roken, alcohol en drugsgebruik. Ook de buurtsportcoach heeft als taak om hier met de jeugd op een laagdrempelige manier over in gesprek te gaan. Onder de schoolgaande jeugd wordt meer alcoholgebruik dan drugsgebruik gesignaleerd. Al is tijdens de coronazomers wel geconstateerd dat de jeugd makkelijker toegang had tot middelen tijdens strandfeestjes. Hier is actief op ingezet door met politie, ondernemers en jeugd in gesprek te gaan over een goede vrijetijdsbesteding in de zomerperiode. Conclusie Ondanks dat er stappen zijn gezet, blijft middelengebruik, met name alcohol, een aandachtspunt. Willen we het middelengebruik verder terugdringen, dan zullen we moeten blijven samenwerken met alle betrokken partners en onderzoeken welke stappen nog meer gezet kunnen worden om het middelengebruik op Vlieland terug te dringen. Speerpunt 3: ouderenzorg Om aan dit speerpunt te kunnen werken zijn voor de periode 2018-2021 de volgende doelstellingen geformuleerd: ➢ Ouderen ondersteunen bij een gezonde leefstijl en meer bewegen door het aanbieden van activiteiten. ➢ Bevorderen van de gezamenlijke ontwikkeling en aanpak vroeg signalering. ➢ Voorkomen van eenzaamheid bij ouderen.

➢ In VAST-verband samen optrekken op specifieke gezondheidsproblemen bij ouderen en willen leren van elkaars succesvolle interventies en deze overnemen waar mogelijk. ➢ Ouderen in staat stellen zo lang en zo gezond mogelijk zelfredzaam op het eiland te blijven wonen. ➢ Afgelopen periode is actief gewerkt aan de bovengenoemde doelstellingen. Hieronder worden de verschillende initiatieven verder uiteengezet.

Ingezette acties: Met betrekking tot de ouderenzorg zijn de volgende concrete acties ingezet: Lokaal sportakkoord

- 32 -

Zoals onder speerpunt 1 genoemd wordt er binnen het Lokaal Sportakkoord actief gewerkt aan het stimuleren van bewegen in de openbare ruimte. Specifiek voor de oudere doelgroep wordt gewerkt aan een wandel-beleefroute door en rondom de Boswijk. Valpreventie De buurtsportcoach en de fysiotherapeut hebben samen een cursus valpreventie opgezet. Door corona is dit helaas uitgesteld, maar wordt alsnog uitgevoerd. Doortraproute De buurtsportcoach heeft samen met de VESV een doortraproute ontwikkeld. Tijdens de georganiseerde activiteiten is ook ingezet op het goed leren op- en afstappen en vaardigheden om veilig te kunnen fietsen op een e-bike. Boswijk Eén van de belangrijkste voorzieningen die de afgelopen jaren is ontwikkeld voor onze senioren is de Boswijk. Onderdeel van de Boswijk is het “welzijnsgebouw”. Het welzijnsgebouw is bedoeld als ontmoetingsplek voor alle inwoners van Vlieland en er zullen naast activiteiten ook diverse andere functies gerealiseerd worden, zoals mondzorg, kapsalon, spreekuren, buurtkamer (Kwadrantgroep). Om de activiteiten te coördineren en partijen en leeftijdsgroepen samen te brengen is door de gemeente een coördinator aangesteld. Onderlinge steun, preventie en algemeen welzijnswerk Vlieland kenmerkt zich door een sterke onderlinge cohesie en kent een actieve seniorenvereniging. Door individuele omstandigheden, bv.

ziekte of het overlijden van een partner, kan toch een gevoel van eenzaamheid ontstaan. Om meer en eerder op dit soort omstandigheden in te kunnen spelen, is de taakomschrijving van onze sociaal werker omgebogen naar meer welzijns- een samenlevingsaspecten. I.s.m. het algemeen maatschappelijk werk, het gebiedsteam, wijkverpleging, coördinator welzijnsactiviteiten en de buurtcoach wordt er heel specifiek aandacht besteed aan eenzaamheid, preventie en onderlinge verbinding. In de afgelopen “coronaperiode” is er een vrijwilligersgroep opgericht om extra aandacht te geven aan alleenstaande Vlielanders. Mantelzorgondersteuning Er is de afgelopen jaren aandacht besteed aan de groep mantelzorgers op Vlieland. Mantelzorgers zijn steeds belangrijker geworden om de zorg in Nederland uitvoerbaar te houden. Mantelzorg is iets wat men vaak “gewoon” doet, maar kan uiteindelijk een grote belasting met zich mee brengen. Als gemeente hebben we de verantwoordelijkheid om ondersteuning te bieden aan deze groep. Dit gebeurt vanuit de sociale dienst, maar ook lokaal besteden we hier aandacht aan om overbelasting te voorkomen en waardering te geven aan deze speciale en belangrijke taak. Als gemeente zijn we het afgelopen jaar actief geweest in het verkennen de van de mogelijkheden om een mantelzorgvriendelijke organisatie te worden.

Aanpak laaggeletterdheid De aanpak van laaggeletterdheid was voor Vlieland niet specifiek benoemd. Wel zijn rondom dit thema een aantal ontwikkelingen geweest. In 2021 is er VVE-beleid vastgesteld en een taalhuis gerealiseerd. Conclusie In relatie tot de ouderenzorg is de afgelopen periode goed gewerkt aan de geformuleerde doelstellingen. Eventuele problemen kunnen hierdoor eerder worden gesignaleerd, kan eenzaamheid worden tegengegaan en door de samenwerking met bijvoorbeeld de buurtcoach en de fysiotherapeut wordt gewerkt aan een gezondere leefstijl. Ook toekomstige acties vanuit het

- 33 -

Lokaal Sportakkoord kunnen hieraan bijdragen. Komende periode hopen we verder te kunnen bouwen op de initiatieven die afgelopen periode zijn ingezet.

- 34 -

3.2 Ameland Inleiding Samen met de gemeenten Terschelling, Vlieland, Schiermonnikoog en de GGD Fryslân, schreef gemeente Ameland de ‘Nota Gezondheidsbeleid Friese Waddeneilanden 2018 – 2021’. Een nota met de volgende drie speerpunten: 1. Gezond gewicht en gezonde leefstijl 2. Preventie en matiging van middelengebruik 3. Ouderenzorg Daar waar nodig, mogelijk en haalbaar, zijn bovenstaande speerpunten nader en concreter uitgewerkt in het ‘Uitvoeringsplan Gezondheidsbeleid Ameland 2018 - 2021’. Bovendien is via dit uitvoeringsplan een extra, vierde, speerpunt toegevoegd aan het Gezondheidsbeleid op Ameland: Aanpak Laaggeletterdheid. Onderstaand volgt een korte beschrijving van de behaalde resultaten/uitgevoerde activiteiten per speerpunt (vooral) op Ameland. Ook komen nog een paar resultaten en activiteiten aan bod die niet zijn expliciet beschreven in het Gezondheidsbeleid, maar die er wel raakvlakken mee hebben. Speerpunt 1: Gezond gewicht en gezonde leefstijl In samenwerking met de in het Uitvoeringsplan Gezondheidsbeleid Ameland 2018 - 2021 beschreven partners (buurtsportcoaches, scholen, GGD Fryslân/JGZ, welzijnswerk (inclusief dorpshuizen) enzovoorts) zijn onder meer de onderstaande resultaten behaald/activiteiten uitgevoerd voor speerpunt 1. • • • • • •

•

• • • •

Plan Jongeren Op Gezond Gewicht De Friese Wadden is uitgevoerd. Er is onder meer ingezet op de campagnes DrinkWater, Groente… zet je tanden erin! en Gratis bewegen. 1e fase JOGG De Friese Wadden is geëvalueerd, onder meer via een factsheet met resultaten van alle Friese Waddeneilanden. Plan 2e fase JOGG De Friese Wadden is gemaakt en grotendeels uitgevoerd. In de tweede helft van 2021 volgt een uitgebreide evaluatie van de 2e fase van JOGG De Friese Wadden met een uitgebreide(re) beschrijving van de uitgevoerde activiteiten en behaalde resultaten. Evaluatie 2e fase JOGG De Friese Wadden is in voorbereiding. Resultaten 1e fase JOGG Ameland zijn beschreven. Plan Jongeren Op Gezond Gewicht Ameland (JOGG Ameland) is uitgevoerd. Zo is er jaarlijks een Amelander Sportweek georganiseerd, is er ieder jaar een zomeractiviteitenprogramma voor kinderen en jongeren, is het schoolplein van één van de scholen geschikt gemaakt voor (gratis) bewegen en lessen in de buitenruimte, zijn er diverse activiteiten uitgevoerd met IVN, is het Kindermenu 2.0 geïnitieerd, zijn er op twee scholen watertappunten gesubsidieerd, enzovoorts. Bij/na de evaluatie van de 2e fase van JOGG De Friese Wadden, volgt ook een uitgebreide(re) beschrijving van de uitgevoerde activiteiten en behaalde resultaten van JOGG Ameland. Beweegstimulering jongeren is gecontinueerd.

Onder meer via subsidies aan sportverenigingen voor laagdrempelige deelname aan sportactiviteiten, door trainingen voor jeugd te koppelen aan sportevenementen op het eiland, twee buurtsportcoaches in te zetten, ondersteuning bewegingsonderwijs basisscholen via combinatiefuncties Sport te bieden en door in te zetten op sportvoorzieningen. In het kader van Jeugd aan Zet, zijn vele activiteiten voor en door jongeren georganiseerd, zoals de Strava Challenge en allerlei activiteiten via Wad’n Beweging! (Zie betreffende flyer) Evaluatie 2e fase JOGG Ameland is in voorbereiding. Er is een link gelegd met het Lokaal Sportakkoord Ameland (in 2020 afgesloten met diverse sportverenigingen en andere partijen). Er is een link gelegd met het Visiedocument Toekomstbestendig Welzijnswerk Ameland (vastgesteld door gemeenteraad in februari 2021) en bijbehorend implementatietraject. - 35 -

• • •

Er is een link gelegd met de Omgevingswet en de te ontwikkelingen stukken, zoals de Omgevingsvisie. Er is een link gelegd met Doortrappen (veilig fietsen voor ouderen). Projectplan Gezonde Leefstijl Ameland is beschreven en ingediend voor het Lokaal Uitvoeringsbudget (Fries) Preventieakkoord 2021.

Speerpunt 2: Preventie en matiging van middelengebruik In samenwerking met de in het Uitvoeringsplan Gezondheidsbeleid Ameland 2018 - 2021 beschreven partners (scholen, GGD Fryslân/ JGZ, welzijnswerk (inclusief dorpshuizen), politie, buurtsportcoaches, Gebiedsteam Ameland, enzovoorts) zijn onder meer de onderstaande resultaten behaald/activiteiten uitgevoerd voor speerpunt 2. • •

• • •

• • •

Het Preventie- en Handhavingsplan Drank en Horecawet (DHW) De Friese Waddeneilanden 2018 – 2021 is/wordt uitgevoerd. Via de OME (Omgaan met Elkaar) Werkgroep zijn voorlichtings- en discussiebijeenkomsten georganiseerd voor en met ouders, afhankelijk van thema aangevuld met horeca, politie, scholen, dorpsbelangen, huisartsen, JGZ, VNN, enzovoorts. Daar waar mogelijk, zijn vervolgactiviteiten georganiseerd. Er zijn toezicht- en handhavingsactiviteiten gemeente-politie-horecaondernemerssupermarkten ingezet. Het thema ‘Genotsmiddelen’ komt aan de orde in de lessen Mens & Natuur op de Burgemeester Waldaschool (BWS). De Stuurgroep Jeugdbeleid Ameland heeft een gezamenlijk Plan van aanpak Middelengebruik onder jongeren op Ameland opgesteld (zie bijlage Startnotitie Amelander Aanpak Middelengebruik onder Jongeren). Het plan is inmiddels vastgesteld door de gemeenteraad en er is geld beschikbaar gesteld om (een deel van) het plan uit te voeren. Wegens corona, is de uitvoering van het plan nog niet van start gegaan. Streven is om dit in het tweede gedeelte van 2021 weer op te pakken. Er is een link gelegd met het Lokaal Sportakkoord Ameland (in 2020 afgesloten met diverse sportverenigingen en andere partijen). Er is een link gelegd met het Visiedocument Toekomstbestendig Welzijnswerk Ameland (vastgesteld door gemeenteraad in februari 2021) en bijbehorend implementatietraject.

Projectplan Aanpak Middelengebruik onder jongeren op Ameland is beschreven en ingediend voor het Lokaal Uitvoeringsbudget (Fries) Preventieakkoord 2021.

Speerpunt 3: Ouderenzorg In samenwerking met de in het Uitvoeringsplan Gezondheidsbeleid Ameland 2018 - 2021 beschreven partners (welzijnswerk (inclusief dorpshuizen), Gebiedsteam Ameland, buurtsportcoaches, De Stelp, De Plaats, Thuiszorg Het Friese Land, GGD Fryslân, enzovoorts) zijn onder meer de onderstaande resultaten behaald/activiteiten uitgevoerd voor speerpunt 3. •

• • •

Beweegstimulering ouderen; onder meer via de inzet van buurtportcoaches/combinatiefuncties Sport, de inzet van sportvoorzieningen en fysiotherapeuten. Eén van de fysiotherapiepraktijken biedt in samenwerking met één van de buurtsportcoaches bijvoorbeeld ‘bewegen voor ouderen’ aan. De intentie is om dit aanbod uit te breiden via/naar het welzijnswerk. Andere beweegactiviteiten die voor ouderen worden georganiseerd (ook tegen eenzaamheid) zijn bijvoorbeeld wandelen en fietsen (onder meer via Doortrappen). Activiteiten uit de Visie op Ouderenzorg Ameland zijn uitgevoerd om ouderen zo lang en zelfredzaam mogelijk op Ameland te laten wonen. Er zijn diverse activiteiten georganiseerd om eenzaamheid onder ouderen te voorkomen/aan te pakken. Zoals koffieochtenden, knutselactiviteiten en gezamenlijke maaltijden voor ‘mensen die normaal alleen eten’. Ameland heeft zich eind februari 2021 aangesloten bij de coalitie Eén tegen Eenzaamheid. Inmiddels is er een kerngroep tegen Eenzaamheid op Ameland geformeerd en gestart. Na de - 36 -

•

• • •

zomervakantie van 2021 worden er bijeenkomsten voor professionals, bedrijven en inwoners georganiseerd met als hoofddoelstellingen: bewust worden van eenzaamheid en signaleren, voorkomen en aanpakken van eenzaamheid. Het streven is om enkele themawerkgroepen op Ameland te formeren die verder met de aanpak van eenzaamheid op Ameland aan de slag gaan. Mantelzorgers zijn gewaardeerd en ondersteund via activiteiten in de ‘Nota Mantelzorgondersteuning in Noordoost Fryslân, versie Ameland’. Onder meer via een jaarlijkse Dag van de Mantelzorg, een jaarlijkse VVV Cadeaukaart ter waarde van € 75,00, ondersteuning via het Gebiedsteam, maatjes, respijtzorg en respijtweekenden voor overbelaste mantelzorgers. Er wordt gewerkt aan de (voorbereiding van de) nieuwbouw van zorg- en multifunctioneel centrum De Stelp. Zie https://www.ameland.nl/denieuwestelp/de-tijdlijn-van-de-stelp_45122/ Er is/wordt ingezet op Wmo-voorzieningen (huishoudelijke hulp, vervoersvoorzieningen en (andere) maatwerkvoorzieningen) om ouderen zoveel en lang mogelijk mee te laten doen en zelfredzaam te zijn op Ameland. Er is een link gelegd met het Visiedocument Toekomstbestendig Welzijnswerk Ameland (vastgesteld door gemeenteraad in februari 2021) en bijbehorend implementatietraject.

Speerpunt 4: Aanpak Laaggeletterdheid In samenwerking met de in het Uitvoeringsplan Gezondheidsbeleid Ameland 2018 - 2021 beschreven partners (de Bibliotheek Noord Fryslân, VVV Ameland, welzijnswerk, buurtsportcoaches, scholen, kinderopvang, Gebiedsteam Ameland, GGD Fryslân/JGZ, enzovoorts) zijn onder meer de onderstaande resultaten behaald/activiteiten uitgevoerd voor speerpunt 4. • • •

•

Er wordt een kwalitatief verantwoorde VVE-methode toegepast in alle groepen peuterspeelzaalwerk. Het doel is om in de groepen 1 en 2 van de basisscholen ook een dergelijke methode te gaan gebruiken. Doelgroepkinderen krijgen de mogelijkheid op deel te nemen aan VVE op 4 dagdelen per week. Laaggeletterdheid is aangepakt via uitvoering van (de activiteiten uit) het ‘Projectplan aanpak laaggeletterdheid Ameland’ en de ‘Conceptbeschrijving Aanpak laaggeletterdheid op Ameland’. Uit evaluatie eind 2018/begin 2019 is gebleken dat het niet realistisch/haalbaar/wenselijk is om de aanpak van laaggeletterdheid op Ameland voort te zetten op de manier zoals beschreven in bovenstaande stukken. Een Digi-Taalhuis en ander aanbod voor volwassenen (bijvoorbeeld via de Buitendienst van de gemeente en bedrijven) blijken geen/nauwelijks aanmeldingen van laaggeletterden op te leveren. Mede naar aanleiding van de evaluatie, is besloten bij de aanpak van laaggeletterdheid op Ameland vooral in te zetten op preventie (onder meer via Boekstart en, daar waar haalbaar/gewenst, DBos. Momenteel wordt bekeken welke andere preventiemiddelen/activiteiten op/voor Ameland haalbaar/geschikt/wenselijk zijn. Er is een link gelegd met het Visiedocument Toekomstbestendig Welzijnswerk Ameland (vastgesteld door gemeenteraad in februari 2021) en bijbehorend implementatietraject.

Overige resultaten en activiteiten Gezondheid(sbeleid) Ameland • Gemeente Ameland is aangesloten bij Kansrijke Start. • Er is een link gelegd met de (te ontwikkelen) Lokale Inclusieagenda Ameland. • Er is/wordt op verschillende manieren geanticipeerd op de corona-ontwikkelingen. Bijvoorbeeld via subsidieregelingen aan dorpshuizen, culturele organisaties en muziekverenigingen en andere organisaties en verenigingen, via regelingen als de TONK (Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten) en via Jeugd aan Zet. Ook komt via de coronapandemie het gesprek met inwoners en organisaties over onderwerpen als een gezonde leefstijl en eenzaamheid op gang.

- 37 -

Vervolg De gemeenten Terschelling, Vlieland, Schiermonnikoog en Ameland zijn, in samenwerking met de GGD Fryslân, bezig met de ‘Nota Gezondheidsbeleid Friese Waddeneilanden 2022 – 2026’. De speerpunten uit de vorige Nota Gezondheidsbeleid (2018 – 2021) krijgen daarin weer een plekje. Maar er wordt ook een speerpunt toegevoegd: Psychosociale gezondheid. Na vaststelling van de gezamenlijke nota, zal de gemeente Ameland, in samenwerking met de op Ameland bij Gezondheidsbeleid betrokken partijen, een lokaal Uitvoeringsplan Gezondheidsbeleid 2022 – 2026 maken.

- 38 -

3.3 Schiermonnikoog Op 1 maart 2018 hebben de gemeenten Vlieland, Ameland, Schiermonnikoog en Terschelling het ‘Gezondheidsbeleid Friese Waddeneilanden 2018-2021’ vastgesteld. In dit onderdeel worden de in dit gezondheidsbeleid gestelde doelen kort geëvalueerd. Toentertijd zijn de volgende speerpunten geformuleerd: 1. gezond gewicht en gezonde leefstijl; 2. preventie en matiging van middelengebruik; 3. ouderenzorg. Hieronder volgt een kwalitatieve evaluatie van de geformuleerde speerpunten voor de gemeente Schiermonnikoog. Per speerpunt worden kort de doelstellingen benoemd, wordt gekeken welke acties zijn ingezet en wordt ten slotte benoemd in welke mate de doelstellingen zijn behaald. Speerpunt 1: gezond gewicht en gezonde leefstijl Om aan dit speerpunt te kunnen werken zijn voor de periode 2018-2021 de volgende doelstellingen geformuleerd: • Een gezond gewicht van jongeren (0 tot 19 jaar) op de vier Friese Waddeneilanden bevorderen. •

Een gezonde leefstijl van jongeren (0 tot 19 jaar) op de vier Friese Waddeneilanden bevorderen.

•

Hoofddoelstelling JOGG De Friese Wadden: het aantal jongeren (0 tot 19 jaar) met matig tot ernstig overgewicht op de vier Friese Waddeneilanden is op langere termijn gedaald.

Afgelopen periode is actief gewerkt aan de bovengenoemde doelstellingen. Hieronder worden de verschillende initiatieven verder uiteengezet. Ingezette acties: Op Schiermonnikoog hebben we er voor gekozen om aan deze doelstellingen te werken door jaarlijks een thema centraal te stellen waar vervolgens verschillende activiteiten op zijn afgestemd. In de periode 2018-2021 zijn de volgende thema’s aan bod gekomen: • Het drinken van water stimuleren: kinderen hebben bidons gekregen en mogen deze tijdens de lessen op school gebruiken. Dit is op diverse momenten verder gestimuleerd, bijvoorbeeld tijdens de Monnikenloop toen de kinderen een flesje water in plaats van energiedrank kregen. •

Gezond en bewust eten: afgelopen periode zijn de eilander kinderen bij de Pluktuin betrokken. Ook is er een schoolkeuken gerealiseerd waar kinderen onder begeleiding kunnen (leren) koken. Van deze faciliteit wordt door beide scholen gebruik gemaakt. Ten slotte maakt de kookclub, opgericht door de oudere jeugd, onder begeleiding van de jongerenwerker gebruik van deze keuken.

•

Beweegstimulering: kinderen worden gestimuleerd om te bewegen doordat ze gratis mee kunnen doen met de Monnikenloop. Tevens worden kinderen gemotiveerd om de wandelvierdaagse op Schiermonnikoog te lopen. Ook wordt tijdens de gymlessen een divers palet aan sporten aangeboden, zodat elk kind kan ontdekken welke manier van bewegen bij hem of haar past. Op het moment van schrijven wordt er ook gewerkt aan een plan voor een verlengde schooldag waar ook sport deel van gaat uitmaken.

Binnen deze kaders is afgelopen periode uitvoering gegeven aan het opstellen en uitvoeren van het Lokaal Sportakkoord. Samen met een aantal sportverenigingen wordt onderzocht hoe iedereen op een laagdrempelige manier kennis kan maken met sport en bewegen.

- 39 -

Ten slotte is met betrekking tot het stimuleren van een gezonde leefstijl en een gezond gewicht afgelopen periode een diëtiste op Schiermonnikoog gestart die actief bezig is met volwassenen. Het behandelen van mensen in de jongere leeftijdscategorie zou in de toekomst een aandachtspunt kunnen zijn. Conclusie: Al met al is er de afgelopen periode goed aan dit speerpunt gewerkt. Er is op verschillende manieren aandacht besteed aan een gezond gewicht en een gezonde leefstijl, waarbij er ook actief stappen zijn gezet op het gebied van sport. Uit de cijfers, zoals in deze gezondheidsnota voor 2022-2026 omschreven, blijkt echter dat overgewicht bij zowel kinderen als volwassenen een probleem blijft. Ten slotte heeft COVID-19 ervoor gezorgd dat een groot deel van de sportieve initiatieven minder doorgang heeft kunnen vinden. Als de situatie het toelaat kunnen komende periode stappen worden gezet met betrekking tot het Lokaal Sportakkoord. Speerpunt 2: preventie en matiging van middelengebruik Om aan dit speerpunt te kunnen werken zijn voor de periode 2018-2021 de volgende doelstellingen geformuleerd: • Het voorkomen van alcoholgebruik, drugsgebruik en roken door jongeren onder de 18 jaar, vanwege de kwetsbaarheid van deze doelgroep voor de schadelijke gevolgen van deze middelen. •

Het voorkomen en bestrijden van overmatig alcoholgebruik, drugsgebruik en roken door jongvolwassenen tussen de 18 en 24 jaar, ook wel gekwalificeerd als de ‘uitgaanders’, omdat deze leeftijdsgroep over het algemeen het meeste rookt, veel alcohol consumeert en/of drugs gebruikt.

Bij deze laatste doelstelling speelt naast het gezondheidsrisico ook het maatschappelijke probleem een rol. Overmatig drinkende jongeren en jongvolwassenen kunnen voor overlast zorgen. Hieronder wordt beschreven hoe afgelopen periode aan deze doelstellingen is gewerkt. Ingezette acties: Met betrekking tot de preventie en matiging van middelengebruik zijn er afgelopen periode diverse acties ingezet: • We zijn een samenwerking aangegaan met VNN om enerzijds de verslavingsproblematiek op verschillende onderwerpen te verhelpen, en anderzijds in te zetten op preventie. Een voorbeeld hiervan is dat de ambulant begeleider in gesprek gaat met de Schier Academy om te werken aan een gezond horeca-klimaat. Afgelopen periode zijn hierin voorzichtige stappen gezet en in de komende periode willen we hier samen met de jongerenwerker verder invulling aan gaan geven. •

In de periode 2018-2021 is actief de samenwerking opgezocht tussen de afdeling openbare orde en veiligheid, de politie en team Zorg en Welzijn over het onderwerp jeugd in relatie tot alcohol- en drugsgebruik.

Conclusie Ondanks dat er stappen zijn gezet, blijft middelengebruik een aandachtspunt. Willen we het middelengebruik verder terugdringen, dan zullen we moeten blijven samenwerken met alle betrokken partners en onderzoeken welke stappen nog meer gezet kunnen worden om het middelengebruik op Schiermonnikoog terug te dringen. Speerpunt 3: ouderenzorg Om aan dit speerpunt te kunnen werken zijn voor de periode 2018-2021 de volgende doelstellingen geformuleerd:

- 40 -

•

Ouderen ondersteunen bij een gezonde leefstijl en meer bewegen door het aanbieden van activiteiten.

•

Bevorderen van de gezamenlijke ontwikkeling en aanpak vroegsignalering.

•

Voorkomen van eenzaamheid bij ouderen.

•

In VAST-verband samen optrekken op specifieke gezondheidsproblemen bij ouderen en willen leren van elkaars succesvolle interventies en deze overnemen waar mogelijk.

•

Ouderen in staat stellen zo lang en zo gezond mogelijk zelfredzaam op het eiland te blijven wonen.

Afgelopen periode is actief gewerkt aan de bovengenoemde doelstellingen. Hieronder worden de verschillende initiatieven verder uiteengezet. Ingezette acties: Met betrekking tot de ouderenzorg zijn de volgende concrete acties ingezet: • Sinds 2018 is er bij de gemeente Schiermonnikoog een ouderenwerker in dienst die aan de geformuleerde doelstellingen werkt. •

Met het Lokaal Sportakkoord uit 2021 wordt onder andere ingezet op het ondersteunen van ouderen om te komen tot een gezondere leefstijl.

•

In 2021 is een inloopvoorziening gerealiseerd, namelijk ‘Het Koningshuis’. Vanuit deze locatie wordt aan de volgende zes doelen gewerkt: 1. het bieden van een prettige en laagdrempelige ontmoetingsplek voor met name onze oudere inwoners; 2. inzetten op activiteiten die de zelfredzaamheid van deelnemers bevorderen, behouden of compenseren; 3. het voorkomen dat onze ouderen in een sociaal isolement raken; 4. bijdragen aan een gevoel van eigenwaarde, gezondheid en welbevinden; 5. realiseren van meer structuur in het dagelijks leven van onze inwoners; 6. het ontlasten van de betrokken mantelzorger(s).

Om aan de bovenstaande doelen te kunnen werken heeft er in 2021 een urenuitbreiding en daarmee een uitbreiding van het takenpakket van de ouderenwerker plaatsgevonden. Op maandag tot en met donderdag van 08:30 – 13:00 uur draait de ouderenwerker de huiskamer in Het Koningshuis. Geïnteresseerden kunnen hier een kopje koffie drinken, een krant lezen en bijkletsen. Naast deze functie van laagdrempelige ontmoetingsplek worden op deze locatie de volgende activiteiten uitgevoerd door de ouderenwerker: • aanspreekpunt voor alle (hulp)vragen; •

preventie;

•

signaleren van problematiek en daarop inspelen;

•

afstemmen met familie en hulpverlening;

•

mensen helpen een dagritme te realiseren, zodat ze beter de dag doorkomen;

•

‘project valpreventie’ uitvoeren met de buurtsportcoach; - 41 -

•

in samenwerking met de fysiotherapeut laagdrempelig bewegen stimuleren;

•

interactieve samenwerking met het onderwijs;

•

activiteiten organiseren, bijvoorbeeld workshops of uitjes naar het vasteland;

•

het ‘maatjes project’ opzetten en deelnemers begeleiden indien nodig;

•

faciliteren van initiatieven als de opgerichte klaverjas- en bridgeclub.

De bibliotheek op Schiermonnikoog heeft net als het Koningshuis de rol van ontmoetingsplek waar jong en oud onder het genot van een kop koffie kan bijpraten of een krant of tijdschrift kan lezen. De korte lijntjes tussen Zorg en Welzijn en de medewerkers van de bibliotheek maken ook hier vroeg signalering mogelijk.

Ouderenzorg & COVID-19 Ondanks dat er samen met de betrokken partijen mooie stappen zijn gezet, heeft Covid-19 in 20202021 impact gehad op de ouderenzorg. Ouderen zijn extra kwetsbaar voor dit virus en door de verschillende lockdowns lag vereenzaming op de loer. Om te voorkomen dat ouderen in een sociaal isolement raakten is er vanuit team Zorg en Welzijn een bellijn opgezet en zijn er korte bezoekjes georganiseerd. Conclusie In relatie tot de ouderenzorg is de afgelopen periode goed gewerkt aan de geformuleerde doelstellingen. De realisatie van ‘Het Koningshuis’ in 2021 heeft hierbij een belangrijke rol gespeeld. Deze voorziening is laagdrempelig, waardoor ouderen er graag langskomen. Eventuele problemen kunnen hierdoor eerder worden gesignaleerd, kan eenzaamheid worden tegengegaan en door de samenwerking met bijvoorbeeld de buurtsportcoach en de fysiotherapeut wordt gewerkt aan een gezondere leefstijl. Ook toekomstige acties vanuit het Lokaal Sportakkoord kunnen hieraan bijdragen. Komende periode hopen we verder te kunnen bouwen op de initiatieven die afgelopen periode zijn ingezet.

- 42 -

3.4 Terschelling Preventie laaggeletterdheid: • Digitaalhuis staat inmiddels • Er is een samenwerking met de bieb en de scholen, “Bieb in de school”. Het plaatsen van een collectie op de basisscholen en kinder- en peuteromvang en het inzetten van een leesconsulent zijn bedoeld om het leesplezier te bevorderen. De leesconsulent wordt ook op het vmbo ingezet. Bieb in de school wordt mogelijk gemaakt door subsidie gemeente • Onderwijsachterstandenbeleid is opgesteld, hiervoor krijgen we een rijksbijdrage. Deze is verwerkt in het subsidiejaarprogramma en in samenwerking met peuteropvang en de scholen wordt dit onder andere ingezet voor de preventie laaggeletterdheid Ouderenbeleid: • Is verwerkt in speerpunt drie. Vanuit dat speerpunt is er een uitwerking van het ouderenbeleid en vanuit de wmo ligt nog steeds de nadruk op het inzetten en het ontwikkelen van preventieve acties en voorzieningen om het welzijn van ouderen te bevorderen. • Wmo-voorzieningen gericht op zelfredzaamheid en participatie.

• Automaatje vanaf 2020, maar door coronacrisis staat deze in de wacht • Tafeltje dekje • Walking football vanaf 2019 • Particuliere initiatieven: - fysio fitness voor ouderen - ouderenzwemmen (revalidatie) - buurthuizen met verschillende activiteiten voor jong en oud - kerstkaartenactie voor eenzame ouderen in 2020 • aandacht voor elkaar vanaf coronacrisis (activiteiten voor leefbaarheid, tegen eenzaamheid voor ouderen (en jongeren) opgenomen in de Schylger menukaart) Omgevingswet: • Onder regie van de afdeling fysieke leefomgeving. Alle domeinen, waaronder het gezondheidsbeleid, worden meegenomen. Er is inmiddels een werksessie georganiseerd met alle aanpalende beleidsterreinen (De GGD heeft aangegeven op verzoek een voorlichting/informatie te verschaffen over het verwerken van het thema gezondheid in de omgevingsvisie en het plan.) Sport en bewegen: • Sport en bewegen is een beleidsthema dat in alle speerpunten terugkomt.

Speerpunt: Gezond gewicht en gezonde leefstijl: • Uitvoering JOGG - Watertappunten gesubsidieerd - De buurtsportcoach heeft in de afgelopen jaren geholpen bij de vele sportactiviteiten die er zijn georganiseerd voor kinderen, zoals het schoolschaatsen en de pleinspelen • Aandacht voor Elkaar vanaf 2020 • Lokaal Sportakkoord vanaf 2020 • Ontwikkeling van een Lokale Inclusie Agenda (in ontwikkeling) - Onderzoek naar inclusie/ inclusiviteit op het eiland - 43 -

• •

• • • • • • • •

In april 2019 is de gezonde week op ’t Schylger Jouw geïntroduceerd waarbij leerlingen workshops kregen over een gezonde en sportieve leefstijl. Toen is ook de gezonde kantine geïntroduceerd Gezonde kantine op school - Twee watertappunten op de school - Iedere dag verse belegde broodjes, wraps of soepen - Zo nu en dan warme maaltijden zoals rijst, lasagne of Mexicaanse wraps - Soms zijn er fruit- of pastasalades te koop en gezonde snacks zoals snackgroenten - Eén keer in de week een broodje hamburger, maar wel met extra veel groenten Inzet CIOS-studenten bij meerdere beweegactiviteiten op het eiland in samenwerking met scholen onder leiding van de buurtsportcoach Inzet buurtsportcoach op diverse gebieden Structureel subsidie en inzet Theater Smoor op het vmbo De mogelijkheden onderzoeken van een jaarlijkse monitor door de GGD van de eilander bevolking Gemeentelijke subsidie voor een buiten dansvloer voor Volksdansvereniging Terschelling in 2018 Gemeentelijke en provinciale bijdrage in oprichting tafeltennisclub in 2020 Gemeentelijke subsidie voor de aanschaf van een zwembadlift in de Dôbe in 2019 Gemeentelijke subsidie voor een duurzame bakrand voor Rijvereniging de Terschellinger Ruiters in 2019

Preventie en matiging van middelengebruik: • Project Helder Terschelling vanaf 2020 - Onderzoek Trimbos Instituut in 2019 • Structureel subsidie en inzet Theater Smoor op het vmbo • Lokaal Sportakkoord • Ontwikkeling van een Lokale Inclusie Agenda (in ontwikkeling) - Onderzoek naar inclusie/inclusiviteit op het eiland • Preventie en handhaving drank- en horecawet • Rookvrije generatie op scholen, voetbalvereniging • GGD heeft in groep 7 gesprekken met ouder(s) en kind over alcoholgebruik (of middelengebruik in het algemeen) • Aandacht voor Elkaar • De mogelijkheden onderzoeken van een jaarlijkse monitor door de GGD van de eilander bevolking Ouderenzorg: • Automaatje • Ontwikkeling van een Lokale Inclusie Agenda (in ontwikkeling) - Onderzoek naar inclusie/inclusiviteit op het eiland • Lokaal Sportakkoord • Evaluatie van mantelzorg in 2019 en opstellen van de nieuwe notitie mantelzorg in 2020. Lokaal uitvoeringsplan mantelzorg met netwerkpartners in 2021 • Aandacht voor Elkaar • Samenwerking en subsidiëring dorpshuizen. N.a.v. effecten corona wordt er een subsidieregeling ontwikkeld voor dorpshuizen en cultureel maatschappelijke organisaties.

• Inzet huishoudelijke hulp, vervoersvoorzieningen en andere maatwerkvoorzieningen om ouderen zoveel mogelijk te laten participeren in de gemeenschap en zelfredzaam te zijn • De mogelijkheden onderzoeken van een jaarlijkse monitor door de GGD van de eilander bevolking. • Gemeentelijke subsidie voor de aanschaf van rolstoelen voor de Stilen

- 44 -

Conclusie De afgelopen jaren is er veel gedaan om te voldoen aan de speerpunten die zijn vastgelegd in het gemeentelijk gezondheidsbeleid. Zo zijn we nog steeds een JOGG-gemeente, zijn we druk bezig geweest met het project Helder Terschelling om middelengebruik onder jongeren tegen te gaan, hebben we een Lokaal Sportakkoord, zijn we bezig met een Lokale Inclusie Agenda en wordt er veel aandacht besteed aan eenzaamheid onder alle leeftijdsgroepen tijdens corona. Dat laatste heeft wel als gevolg gehad dat er een nieuw speerpunt aan de volgende nota wordt toegevoegd: psychosociale gezondheid. De effecten van de lockdowns op lange termijn zijn nog niet bekend en daarom is het belangrijk er van tevoren al op in te zetten en zo de mogelijke schade zoveel mogelijk te beperken. Tegelijkertijd blijven we doorgaan met alles dat al goed is en leren we ook graag van de andere eilanden en hun goede acties en activiteiten.

- 45 -