Document · PDF

12.c Begroting 2024 DEF 23102023

Raadsvergadering 8 november 2023, gemeente TerschellingBij agendapunt: STAKENDE STEMMEN Begroting 2024 (inclusief meerjarenraming 2025-2027)26.632 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Begroting 2024

Foto: Anna Muijskens

Begroting 2024 (inclusief meerjarenraming 2025-2027) gemeente Terschelling Via de tegels hieronder navigeer je door de hoofdindeling. Op de volgende wijze vind je makkelijker wat je zoekt: 

Onder het kopje Hoofdlijnen vind je de inleiding en een overzicht van de belangrijkste financiële resultaten.  Onder het kopje Programma's vind je de programma's. Per programma staat aangegeven wat we willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en wat het gaat kosten.  Onder het kopje Paragrafen vind je de door het BBV voorgeschreven verplichte paragrafen en een tweetal toegevoegde, niet verplichte, paragrafen.  De pijlen rechtsboven, naast de paginanummering, kun je gebruiken om door de achtereenvolgende pagina's te bladeren.  Gebruik de zoekfunctie rechtsboven om snel specifieke informatie over een onderwerp te vinden.  Onderaan de pagina kun je de originele pdf van de Begroting 2024 downloaden. Behandeling in de raad van de gemeente Terschelling: Behandeling Begroting 2024 - 8 november 2023 Via de link hierboven kom je rechtstreeks op de website van de gemeenteraad van Terschelling. Daar vind je 10 dagen voor behandeling in de Raadsvergadering alle bijbehorende stukken zoals het raadsvoorstel, het raadsbesluit en het accountantsverslag. Via Terschelling TV is de behandeling van de Begroting 2024 live te volgen op 8 november 2023 vanaf 19:30 uur.

Inhoudsopgave 1. Hoofdlijnen ................................................................................................................................................................3 1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen ......................................................................................................................................5 1.2 Financiële hoofdlijnen .........................................................................................................................................7 2. Programma's ...........................................................................................................................................................21 2.0 Bestuur en Ondersteuning ................................................................................................................................22 2.1 Veiligheid...........................................................................................................................................................24 2.2 Verkeer, vervoer en waterstaat ........................................................................................................................27 2.3 Economie...........................................................................................................................................................29 2.4 Onderwijs

..........................................................................................................................................................31 2.5 Sport, cultuur en recreatie ................................................................................................................................34 2.6 Sociaal Domein ..................................................................................................................................................38 2.7 Volksgezondheid en milieu ...............................................................................................................................45 2.8 Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing ...............................................................................................48 3.

Paragrafen ...............................................................................................................................................................52 3.1 Lokale heffingen ................................................................................................................................................53 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing.......................................................................................................67 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ...........................................................................................................................79 3.4 Financiering .......................................................................................................................................................85 3.5 Bedrijfsvoering ..................................................................................................................................................91 3.6 Verbonden partijen ...........................................................................................................................................95 3.7 Grondbeleid ....................................................................................................................................................109 3.8 Openbaarheidsparagraaf Begroting 2024

.......................................................................................................111 3.9 Geprognosticeerde balans ..............................................................................................................................112 3.10 Personele lasten ............................................................................................................................................113 4. Bijlagen ..................................................................................................................................................................116 4.1 Uitgangspunten programmabegroting 2024-2027 .........................................................................................116 4.2 Baten en lasten per grootboeknummer ..........................................................................................................118 4.3 Meerjareninvesteringsbegroting 2024-2027 ..................................................................................................127 4.4 Leningoverzicht ...............................................................................................................................................128 4.5 Staat van reserves en voorzieningen ..............................................................................................................129 4.6 Verdeling

toeristenbelasting ...........................................................................................................................130 4.7 Algemene uitkering Gemeentefonds ..............................................................................................................131 4.8 EMU-saldo .......................................................................................................................................................132 4.9 Begrippenlijst begroting 2024 .........................................................................................................................133

1. Hoofdlijnen Bestuurlijke boodschap

Terschelling is een plek waar iedereen zich thuis voelt en waar mensen met plezier wonen, werken en recreëren. Dat willen we graag zo houden. Om hiervoor te zorgen is het belangrijk dat we samenwerken: met inwoners, ondernemers en andere partijen op het eiland. Er staan ons uitdagende projecten te wachten. We zijn er trots op dat we deze mooie projecten kunnen realiseren met, en voor onze inwoners. En dat we, met deze grote uitdagingen, een sluitende begroting kunnen aanbieden. In deze begroting zijn de prioriteiten en de kosten van gemeente Terschelling voor het jaar 2024 opgenomen. U vindt er een overzicht van de verwachte ontwikkelingen en de beleidsvoornemens. De begroting geeft daarnaast een beeld van het financiële meerjarenperspectief voor de drie jaar na het komende begrotingsjaar (2025-2027). Deze begroting is volgens de voorschriften van de provincie Fryslân opgesteld op basis van de meicirculaire 2023 van het Gemeentefonds. De begroting is in 2027 structureel sluitend. Hoewel de jaren 2024 en 2026 een negatief resultaat laten zien, is het resultaat in de jaren 2025 en 2027 positief. Een van de belangrijkste ontwikkelingen die momenteel speelt, is de invoering van de Omgevingswet. Deze wet heeft als doel om alle wetten en regels rondom de fysieke leefomgeving te bundelen en te vereenvoudigen.

Hierdoor moet het voor inwoners en bedrijven makkelijker worden om initiatieven te nemen en projecten te realiseren in hun eigen leefomgeving. Als eilandgemeente moeten we ons goed voorbereiden op deze nieuwe wetgeving. Daarnaast is het onderwerp ‘Wonen’ opnieuw in 2024 een topprioriteit. Het is belangrijk dat er voldoende betaalbare woningen beschikbaar zijn voor verschillende doelgroepen, zoals starters, gezinnen en ouderen. Ook willen we ervoor zorgen dat er een goede balans is tussen wonen en recreëren. De haven van Terschelling is de toegangspoort tot het eiland en daarom een belangrijk investeringsproject. Begin 2023 heeft de raad ingestemd met een investeringsbudget waarmee we komende jaren dit project kunnen verwezenlijken. We verwachten dat we in 2024 kunnen beginnen met de eerste werkzaamheden. Zo zorgen we ervoor dat Terschelling aantrekkelijk blijft voor zowel de beroeps- als pleziervaart. Tot slot werken we aan een integraal huisvestingsplan voor het onderwijs. Dit plan moet ervoor zorgen dat er voldoende en kwalitatief goede onderwijsvoorzieningen beschikbaar zijn op het eiland, zodat kinderen en jongeren hier goed kunnen opgroeien en zich ontwikkelen. Op dit moment is er een uitdaging aanwezig met betrekking tot de financiering.

De Raad heeft ambitieuze doelen gesteld, maar we merken dat we niet genoeg financiële middelen hebben of kunnen aantrekken om al deze doelen te bereiken. Er moeten creatieve manieren worden gezocht om extra financiering te vinden en tegelijkertijd de uitgaven onder controle te houden.

We blijven inzetten op het blijven van een sterke en zelfstandige gemeente. Samenwerking met inwoners en ondernemers, maar ook met andere overheden is hierbij de sleutel tot succes bij het realiseren van deze (lokale) ambities. Een goed voorbeeld daarvan is de regiodeal Waddeneilanden. Dit is belangrijk om op in te zetten. Er wordt hard gewerkt aan de uitwerking van de regiodeal. We blijven ons inzetten voor een leefbaar en bloeiend Terschelling, voor nu en in de toekomst. Het college van Burgemeester en Wethouders

1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen Kaders en cijfers Over Terschelling Terschelling is met in totaal 67.400 hectare één van de grootste gemeenten van Nederland. Dit komt doordat een groot deel van de Waddenzee, en daarbij het vogeleiland Griend toebehoort aan de grond van gemeente Terschelling. Terschelling is met haar unieke sfeer, natuur en landschap erg in trek bij toeristen en daggasten. Naast een aantrekkelijke en veilige leefomgeving zijn de zee, toerisme en natuur belangrijke pijlers van het eiland. Inwoners Aantal inwoners per dorp Dorp

3 januari 2023

3 januari 2022

West-Terschelling

2.565

2.581

Midsland

1.006

1.038

Hoorn

479

480

Formerum

259

246

Lies

144

150

Oosterend

152

150

Baaiduinen

129

130

Landerum

Kinnum

Hee

Striep

Kaard

Totaal

4.924

4.961

Organogram

Planning- en control cyclus 2024 De basis van de planning- en control cyclus is de vastgestelde Financiële Verordening. Op grond van deze verordening biedt het college van burgemeester en wethouders voor aanvang van het begrotingsjaar een overzicht aan de gemeenteraad. Hierin staan de data waarin de gemeenteraad de jaarstukken, Kadernota, tussentijdse rapportages en de begroting met de meerjarenraming. Onderstaande tabel (tabel 1) beschrijft de planning- en control cyclus van 2023. Deze cyclus is opgesteld aan de hand van de (voorlopige) vergaderagenda van de gemeenteraad en houdt rekening met de wettelijke verplichte data van vaststelling van de begroting en de jaarverantwoording. Product

Commissie

Raad

Jaarrekening 2023 Kadernota 2025-2028 1e Bestuursrapportage 2024 Begroting 2025 2e Bestuursrapportage 2024

5/6 juni 2024 3/4 juli 2024 3/4 juli 2024 16/17 oktober 2024 27 november 2024

19/20 juni 2024 17/18 juli 2024 17/18 juli 2024 6/7 november 2024 11 december 2024

Lay-out begroting Dit jaar werken we voor het eerst met een nieuw systeem om de begroting te presenteren. Met dit systeem is het mogelijk om in de toekomst de begroting online te publiceren. Het zorgt ervoor dat de begroting op papier er dit jaar anders uitziet dan voorheen. Het is belangrijk om te weten dat het alleen gaat om de lay-out. Het nieuwe systeem heeft geen invloed op de inhoud of de cijfers die erin staan. Hoewel deze verandering wellicht even wennen is, heeft het ook voordelen. Door de begroting online te publiceren, is deze gemakkelijker toegankelijk voor iedereen die geïnteresseerd is. Bovendien kunnen we zo ook de kosten voor het drukken van de begroting verminderen en tegelijkertijd ons steentje bijdragen aan een duurzamere toekomst. Het eerste document dat online zal worden gepubliceerd is de Kadernota 2025.

1.2 Financiële hoofdlijnen

In dit hoofdstuk gaan we in op de cijfers, en beschrijven we hoe het resultaat in 2024 is ontstaan. Het hoofdstuk geeft een overzicht van de meerjarige resultaten van de gehele begroting en de resultaten per programma in 2024. Daarbij beschrijven we ook de verwachte ontwikkelingen van het weerstandsvermogen. De financiële ontwikkelingen die leiden tot het voorliggende resultaat worden apart besproken. Tot slot geven we een toelichting op de incidentele baten en lasten. Financiële resultaten Resultaat begroting Op grond van artikel 189 Gemeentewet moet de gemeenteraad erop toe zien dat de begroting structureel in evenwicht is. In een begroting die in evenwicht is, worden structurele lasten - over de gehele periode van vier jaar - gedekt door structurele baten. Onderstaande tabel beschrijft het meerjarig resultaat: van 2024 tot en met 2027. Resultaten (meerjaren)begroting 2023-2026 In € Saldo van baten en lasten Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldo Waarvan incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo

2024

2025

2026

2027

-666.000

706.000

-791.000

-161.000

512.000

470.000

-154.000

1.176.000

-321.000

309.000

-792.000

441.000

89.000

245.000

638.000

735.000

-410.000

64.000

De resultaten fluctueren per jaar. In 2024 en 2026 zijn deze negatief, maar in 2025 en 2027 positief. Incidentele baten en lasten zorgen ervoor dat in 2024 het structureel begrotingssaldo positief is. In 2026 blijft het resultaat negatief, maar het saldo is in 2027 weer positief. Dat betekent dat de structurele begroting sluitend en daarmee in evenwicht is. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen beschrijft het vermogen van de gemeente om eventuele calamiteiten financieel op te vangen. Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. 7

Op grond van bovenstaande resultaten ontstaat het volgende beeld van de ontwikkeling van de Algemene reserve: Algemene reserve In € Stand per 1 januari toevoeging: resultaat boekjaar onttrekking: resultaat boekjaar Stand per 31 december

2024 2.325.000

2025 2.171.000

2026 3.347.000

1.176.000 -154.000 2.171.000

2027 3.026.000 309.000

-321.000 3.347.000

3.026.000

3.335.000

Onderstaande tabel beschrijft het weerstandsvermogen. Uit de tabel blijkt dat de algemene reserve de komende jaren lager is dan de vastgestelde weerstandscapaciteit. Weerstandscapaciteit In € Stand van de algemene reserve per 31 december Stand van reserve recreatie per 31 december Totaal stand reserves per 31 december Minimaal benodigde weerstandscapaciteit Overschot/tekort van de weerstandscapaciteit

2024

2025

2026

2027

2.171.000

3.347.000

3.026.000

3.335.000

712.000

2.883.000

4.059.000

3.738.000

4.047.000

3.603.000

3.657.000

3.712.000

3.768.000

-720.000

402.000

26.000

279.000

In 2024 daalt het weerstandsvermogen onder de door de raad vastgestelde weerstandscapaciteit. Vanaf 2025 herstelt zich dit en worden er voldoende reserves aan gehouden om het weerstandsvermogen te kunnen opvangen.

Analyse resultaat begroting 2024 8

Onderstaande tabel laat per programma het begrote resultaat voor 2024 zien. Een gedetailleerd overzicht van de baten en lasten per kostenplaats per programma is te vinden in de bijlage 'overzicht baten en lasten per kostenplaats'. Geraamd resultaat 2024

In € Programma 0 - Bestuur en ondersteuning Programma 1 - Veiligheid Programma 2 - Verkeer, vervoer en waterstaat Programma 3 - Economie Programma 4 - Onderwijs Programma 5 - Sport, cultuur en recreatie Programma 6 - Sociaal domein Programma 7 Volksgezondheid en milieu Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Geraamd resultaat na (meerjaren) Begroting 2024

Lasten

Baten

Saldo van baten en lasten

Mutaties reserves

Geraamd resultaat

-10.943.000

16.021.000

5.078.000

449.000

5.527.000

-1.156.000

59.000

-1.097.000

-2.892.000

885.000

-2.007.000

-456.000 -4.178.000

5.513.000 3.613.000

5.057.000 -565.000

-2.257.000

334.000

-1.923.000

-4.151.000

517.000

-3.634.000

-2.937.000

2.309.000

-628.000

-1.619.000

672.000

-947.000

-30.589.000

29.923.000

-666.000

-1.097.000 63.000

512.000

-1.944.000

-154.000

Solvabiliteit Solvabiliteitsratio Begroting 2024

2024

2025

2026

2027

25%

20%

15%

Solvabiliteit is een belangrijke financiële maatstaf die aangeeft in hoeverre een gemeente in staat is om aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Deze verhouding wordt berekend door het eigen vermogen te delen door het totale vermogen van de gemeente. Een hoge solvabiliteit geeft aan dat een gemeente meer eigen vermogen heeft dan vreemd vermogen, wat betekent dat het minder afhankelijk is van externe financiering. De provincie vraagt van elke gemeente een gezond solvabiliteitspercentage aan te houden van minimaal 20%. Wanneer de solvabiliteit daalt onder de 20%, zal de provincie niet direct overgaan naar preventief toezicht, maar zal ze in haar jaarlijkse beoordelingsbrief hier wel een opmerking over in opnemen. De Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) kijkt ook naar de solvabiliteit van de gemeente. Zij doen dit achteraf door middel van de jaarrekening. Wanneer uit de jaarrekening blijkt dat de solvabiliteit onder de 20% daalt, zal de BNG geen leningen meer verstrekken aan de gemeente. Recentelijk hebben de Waddeneilanden een regiodeal van maar liefst 36 miljoen euro weten binnen te halen. Dit bedrag is bedoeld om de eilanden te ondersteunen bij verschillende projecten. Op dit moment wordt er onderzoek gedaan naar de beste manier om dit bedrag in te zetten.

Het is van groot belang dat deze beslissing zorgvuldig wordt genomen, zodat de eilanden het maximale uit deze regiodeal kunnen halen. De vrijgekomen gelden uit deze regiodeal kunnen worden ingezet als financiering voor toekomstige investeringen. Hierdoor zal er een verlichting van de druk op de solvabiliteit ontstaan. Op dit moment is er geen toezegging aanwezig van gelden aan de projecten van de gemeente Terschelling. Hierdoor kunnen we in de begroting nog geen gelden opnemen van de regiodeal. Financiële ontwikkelingen De ter kennis aangenomen Kadernota 2024 - 2027 beschrijft de belangrijkste (financiële) ontwikkelingen in de komende jaren. In deze begroting zijn ook de ontwikkelingen opgenomen die pas na behandeling van de Kadernota onder de aandacht kwamen. De ontwikkelingen worden uitgebreid toegelicht in de programma's waar deze onder vallen.

Overzicht wijzigingen ten opzichte van primitieve begroting 2023 In € Uitgangspunt primitieve begroting 2023 Mutaties 2e bestuursrapportage 2022 Voorgestelde wijzigingen Kadernota 2024-2027 Resultaat kadernota 2024-2027 Autonome ontwikkelingen Ontwikkeling algemene uitkering, indexatie budgetten en CAOontwikkelingen Reeds genomen raadsbesluiten bij behandeling begroting Verwerking aangenomen raadsbesluiten van de diverse taakvelden

2024

2025

2026

2027

694.000

1.288.000

482.000

60.000

46.000

381.000

333.000

-1.307.000

-1.282.000

-1.394.000

-843.000

-553.000

52.000

-531.000

-28.000

520.000

637.000

421.000

805.000

13.000

17.000

21.000

-134.000

470.000

-232.000

-489.000

-154.000

1.176.000

-321.000

309.000

Overige voorstellen Diverse budgetaanpassingen in verband met lopende ontwikkelingen Resultaat na begroting 2024

Begrotingssaldo Het financieel perspectief start met het begrotingssaldo na vaststelling van de primitieve (meerjaren) begroting 2023. Het jaar 2024 laat een positief saldo van € 694.000 zien. Na het invoeren van de wijzigingen uit de 2e begrotingswijziging 2022 en de Kadernota 2024-2027 daalt het resultaat in 2024 naar € - 553.000.

Autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die op de gemeente afkomen en waar de gemeente zelf geen invloed op kan uitoefenen. Deze hebben voornamelijk betrekking op indexeringen. Onderstaande tabel laat het effect van de autonome ontwikkelingen op de meerjarenraming zien. Autonome ontwikkelingen In €

2024

2025

2026

2027

Taakveld

a. Ontwikkelingen algemene uitkering (meicirculaire)

600.000

708.000

492.000

876.000

0.7

b. Stelpost renteontwikkeling

-371.000

0.5

c. Correctie aan extra toe te rekenen rente o.b.v. omslagrente

380.000

divers

d. Loonkostenverhoging 2024 o.b.v. 2% kostenstijging

-80.000

0.4

Subtotaal

520.000

637.000

421.000

805.000

Ad a) Ontwikkelingen algemene uitkering (meicirculaire) De ontwikkelingen uit de meicirculaire hebben een positief effect voor gemeente Terschelling. Vanaf 2024 neemt de uitkering per jaar fors toe. Deze stijging wordt voor een groot gedeelte veroorzaakt door een positieve ontwikkeling van het accres, de uitkeringsbasis en uitkeringsfactor. Daarnaast krijgt de gemeente in 2024 en 2025 incidentele middelen voor jeugdzorg vanuit het principeakkoord voor de hervormingsagenda Jeugd. Ad b en c) Correctie aan extra toe te rekenen rente o.b.v. omslagrente, stelpost renteontwikkelingen en rente narekenen programma’s Tijdens de behandeling van de Kadernota heeft de gemeenteraad gevraagd een stelpost op te nemen voor de verwachte stijgende rentelasten in de komende periode. De gemeente wil de komende jaren grote investeringen uitvoeren, waardoor het meer financiering aan moet trekken. De huidige renteontwikkelingen laten een stijging zien. Hierdoor stijgt de omslagrente, die wordt toegerekend aan de investeringen in de komende jaren. Op basis van deze verwachtingen is een nieuwe inschatting gemaakt van het verloop van de omslagrente. Ook zijn de kapitaallasten opnieuw bepaald. In het verleden zijn voor het financieren van investeringen leningen afgesloten met hogere rentepercentages. Om te voorkomen dat er een te hoge 12

dekking wordt meegenomen in de kapitaallasten, zijn de huidige kapitaallasten nagerekend op basis van de verwachte omslagrente. De verwachting is dat het voordeel dat hieruit voortvloeit de eventuele stijgende kosten voor nieuw aan te trekken financieringen kunnen dekken. De stelpost is voor de verschillende jaren gelijk gehouden. Wanneer de liquiditeitsplanning voor het project definitief is zal de raad volgens de reguliere planning & control (p&c) route worden geïnformeerd over de daadwerkelijke effecten van de rente. Ad d) Loonkostenverhoging 2024 o.b.v. 2% kostenstijging De verwachting is dat de loonkosten in 2024 met 2% zullen toenemen ten opzichte van 2023. Dit levert een extra last op van € 80.000. Reeds genomen raadsbesluiten In de afgelopen periode zijn er meerdere raadsbesluiten genomen die consequenties hebben voor het financieel perspectief. Deze besluiten zijn verwerkt in de meerjarenraming. Een overzicht van de besluiten is te zien in onderstaande tabel. Reeds genomen raadsbesluiten In €

2024

2025

2026

2027

Taakveld

a. Verlaging bijdrage ondernemersfonds

13.000

17.000

21.000

3.4

Subtotaal

13.000

17.000

21.000

In de raadsvergadering van 15 december 2021 is ingestemd met het verlengen van de periode inzake het voorzetten van het ondernemersfonds Terschelling. De jaarlijkse financiering van dit fonds vindt plaats door een ophoging van het tarief onroerendzaakbelasting. Dit raadsbesluit was nog niet verwerkt in de begroting 2022 en is daarom nu meegenomen.

Overige voorstellen Overige voorstellen In €

2024

2025

2026

2027

Taakveld

a. OZB

9.000

5.000

-1.000

69.000

0.61&0.62

b. Subsidiejaarprogramma muziekonderwijs

-3.000

5.3

c. Tonnenloods (vrijval kapitaallasten)

68.000

5.4

-292.000

-772.000

-950.000

4.2

e. Gebouwenbeheerplan structureel deel

-168.000

divers

f. Gebouwen-beheerplan incidenteel deel

-900.000

divers

-82.000

-148.000

-297.000

divers

h. Aanpassen onvoorzien (structurele vrijval)

150.000

200.000

250.000

0.11

i. Onderhoud Gymzalen

-200.000

5.2

j. Verlagen budget ontwikkeling organisatie

100.000

0.4

k. ''De gemeente profileert zich als een goede werkgever' anders verdeeld

-50.000

150.000

-50.000

0.4

l. Rioolheffing naar 100% kostendekkend conservatief -

70.000

7.2

m. Afvalstoffenheffing naar 100% kostendekkend conservatief -

60.000

7.3

n. Toeristenbelasting naar € 2,50 in 2024

730.000

3.4

Subtotaal

-134.000

470.000

-232.000

-489.000

d. Kapitaallasten IHP

g. Investeringen gebouwenbeheerplan (kapitaallasten)

Ad a) OZB-inkomsten Om de inflatiestijging op te vangen, wordt er voorgesteld om het OZB-tarief te verhogen. Omdat de waardeontwikkeling positief is, betreft het een geringe stijging van € 22.000. De stijging is gering omdat er eerder, bij het bepalen van de meerjarenraming 2024-2026 (begroting 2023) met een verkeerd uitgangspunt is gerekend voor de OZB Eigenaar en Gebruiker Niet-woning. De verhoging werd berekend over de totale opbrengsten OZB Niet-woningen, inclusief de opslag van ondernemersfonds. Hij had echter berekend moeten worden over de opbrengsten, exclusief de opslag van het ondernemersfonds (deze is gemaximeerd in het nieuwe convenant, er is een maximumbedrag afgesproken op basis van de opslag 2022). Hierdoor is in de begroting 2024-2026 een te hoge raming opgenomen. In de begroting 2024 hebben we deze fout hersteld en zijn de ramingen verlaagd naar de werkelijke verwachte opbrengsten. Bovenstaande heeft geen effect gehad om de opgelegde OZB-aanslagen, alleen op de schatting die gemaakt is in de begroting 2023 inzake OZB opbrengst. Ad b) Subsidiejaarprogramma muziekonderwijs Jaarlijks worden vóór 1 juni de subsidieaanvragen ingediend in het kader van het subsidiejaarprogramma. Hieruit blijkt dat de aanvragen voor muziekonderwijs € 3.000 hoger zijn dan opgenomen in de meerjarenraming.

Voorgesteld wordt om de verhoging te honoreren en structureel op te nemen in de begroting. Ad c) Tonnenloods (vrijval kapitaallasten) In de meerjarenraming is een structurele post voor kapitaallasten van de Tonnenloods opgenomen. Omdat de Tonnenloods naar verwachting eind 2024 of begin 2025 wordt opgeleverd, vallen de kapitaallasten voor 2024 vrij ten gunste van de algemene middelen. Ad d) Kapitaallasten uitvoering IHP Vanaf 2024 starten we met de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs. Het VMBO-schoolgebouw met de gymzaal in Midsland is als eerste aan de beurt. In 2025 volgt Het Jok in Hoorn. De totale investering voor beide gebouwen wordt geraamd op 14 miljoen euro. In de huidige financiële verordening is vastgesteld dat het afschrijvingsregime voor gebouwen 30 jaar betreft. Voorgesteld wordt om in het kader van het IHP af te wijken van de huidige financiële verordening en de afschrijvingstermijn voor de nieuw te bouwen gebouwen in het kader van dit plan op 40 jaar te zetten. De bijbehorende kapitaallasten zijn verwerkt in de voorgestelde ramingen voor de begroting 2024. Ad e, f en g) gebouwenbeheerplan De financiële effecten van het meerjarig onderhoudsplan en de noodzakelijke investeringen in de gebouwen die gemeentelijk eigendom zijn, zijn financieel vertaald in de (concept)begroting 2024.

De maatregelen die nodig zijn voor verduurzaming hebben we als investering meegenomen in de begroting met een afschrijvingstermijn van 15 jaar. De dotatie aan de onderhoudsvoorziening stijgt met € 168.000 tot € 400.000 structureel en leidt tot een extra last in de gemeentelijke begroting. Naast een structurele extra last van € 168.000 is er ook een eenmalige extra bijdrage van € 900.000 nodig om het benodigde onderhoudsniveau te verkrijgen.

Ad h) onvoorzien structureel vrijval In de begroting is een jaarlijkse post ‘’onvoorzien’’ opgenomen voor de dekking van eventuele stijgende prijzen van inkopen en aanbestedingen door toenemende inflatie. In de huidige ramingen is hiervoor in 2024 een bedrag geraamd van € 200.000. Dit bedrag loopt jaarlijks op met €50.000, tot € 300.000 in 2026. (Vanaf 2026 e.v. blijft het bedrag € 300.000). Jaarlijks worden autonome ontwikkelingen bij de gezamenlijke regelingen en inflatiestijgingen die de leveranciers doorrekenen verwerkt met een begrotingswijziging. Doordat de wijzigingen direct worden doorgevoerd is het niet noodzakelijk om nog een extra post onvoorzien op te nemen. Voorgesteld is om deze post te verlagen zoals opgenomen in de tabel. Ad i) onderhoudskosten Gymzalen In het meerjarenonderhoudsplan is geen rekening gehouden met het onderhoud van de gymzalen. De kosten voor het onderhoud bedragen € 1.100.000. Hiervoor zal een extra injectie nodig zijn in de voorziening om te zorgen dat deze na 2028 niet negatief wordt. Dit is mede in afwachting van de uitkomsten van het onderzoek naar de multiculturele sporthal. Ad j) budget voor ontwikkeling van de organisatie verlagen In de voorstellen van de kadernota is een incidenteel budget van € 125.000 opgenomen voor de ontwikkeling van de organisatie. Voorgesteld wordt om dit incidentele budget te verlagen met € 100.000.

Dit betekent niet dat er geen inzet gepleegd kan zal worden op dit onderwerp. Juist nu, in deze ingewikkelde arbeidsmarkt, vraagt het bijblijven en ontwikkelen van de organisatie als aantrekkelijk werkgever een flinke impuls. Dit zal echter in combinatie met andere budgetten zoals die het project ‘de gemeente profileert zich als aantrekkelijk werkgever’, de publieksdienstverlening en opleidingen opgevangen worden. Hierdoor wordt het laten vrijvallen van dit budget een mogelijkheid. Ad k) budget voor project ‘’Gemeente profileert zich als een aantrekkelijk werkgever’’ anders verdelen In plaats van het budget in 2025 in één keer te besteden kunnen de werkzaamheden worden verspreid over vier jaar. Hierdoor valt er in 2025 € 150.000 budget vrij. Dit bedrag wordt vervolgens gespreid opgenomen in de jaren 2024, 2026 en 2027. Reden is dat het ‘zich profileren als een aantrekkelijk werkgever’ niet een eenmalige gebeurtenis is maar vraagt om een jaarlijks terugkerende inzet op dit vlak. Zo kan adequaat gehandeld worden op arbeidsmarkttrends die de gemeente Terschelling goed op de kaart houdt als aantrekkelijk werkgever. Ad l) rioolheffing verhogen naar 100% kostendekkend niveau De kostendekkendheid van de heffingen is opnieuw bepaald. Om de rioolheffing volledig kostendekkend (100%) te krijgen moeten de opbrengsten worden verhoogd met € 70.000.

Dit houdt in dat het tarief per aansluiting met ongeveer € 19 verhoogd moet worden naar € 199 (t.o.v. tarief 2023, € 180). Ad m) afvalstoffenheffing verhogen naar 100% kostendekkend niveau De kostendekkendheid van de heffingen is opnieuw bepaald. Om de afvalstoffenheffing volledig kostendekkend (100%) te krijgen moeten de opbrengsten worden verhoogd met € 60.000. Dit houdt in dat het tarief per huishouden met € 27 verhoogd moet worden naar € 242 (t.o.v. tarief 2023, € 215,62). 16

Ad n) Toeristenbelasting verhogen in 2024 Bezoekers van Terschelling betalen toeristenbelasting. De belasting wordt betaald via de onderneming die de gelegenheid tot overnachting op het eiland biedt, en daarnaast via een opslag op de ticket voor de boot voor de eerste dag. De heffing is een vast tarief, per persoon per dag. Elk jaar wijzigt het tarief met de inflatiecorrectie en aanvullende beleidsverhoging. In 2022 zijn er 541.500 overzettingen naar Terschelling, waarvan 86% toerist is, en 14% inwoner. Deze verhouding kan worden toegerekend aan de kosten van het masterplan van de haven dat in de begroting voor de komende jaren is opgenomen. Van de opgenomen lasten zouden voor 86% kunnen worden toegerekend aan de toeristenbelasting, wat betekent dat in de jaren 2025 €525.000,-, 2026 €654.000 en 2027 €473.000 op deze wijze kunnen worden gedekt. Deze toerekening kan bij verschillende faciliteiten worden uitgevoerd. Op dit moment is het tarief voor 2024 nog niet vastgesteld, dit zal plaatsvinden in de Raad van november 2023. Het tarief voor 2024 komt mogelijk uit op € 2,50 per persoon per dag. In bijlage verdeling toeristenbelasting wordt een indicatie gegeven van de bestedingen van de ontvangen toeristenbelasting. Overige financiële ontwikkelingen Kosten nieuw vGRP Het huidige vGRP is geldig tot eind 2023.

Er wordt druk gewerkt aan het opstellen van een nieuw plan, echter is deze nog niet gereed voor verwerking in de begroting 2024. Het nieuwe vGRP zal ter besluitvorming worden aangeboden bij de gemeenteraad, waarbij eventueel financiële consequenties kunnen worden afgewogen. Overzicht van de incidentele baten en lasten Op grond van artikel 189 Gemeentewet moet de gemeenteraad erop toe zien dat de begroting structureel in evenwicht is. In een begroting die in evenwicht is, worden de structurele lasten - over de gehele periode van vier jaar - gedekt door structurele baten. Om vast te stellen dat sprake is van structureel evenwicht is het belangrijk te begrijpen welk deel van de baten en lasten structureel zijn, en welke incidenteel. De onderstaande tabellen beschrijven de incidentele baten en lasten in het meerjarenperspectief. Het onderscheid tussen incidenteel en structureel is niet altijd even duidelijk. Het BBV hanteert de richtlijn dat wanneer de tijdelijke baten of lasten ‘eindig’ zijn, zij een incidenteel karakter hebben. Onttrekkingen en toevoegingen van en aan reserves kunnen altijd als incidenteel worden aangemerkt.

Incidentele baten Specificatie incidentele baten In €

Taakveld

2024

2025

2026

2027

onttrekkingen reserves

0.10

867.000

835.000

Totaal incidentele baten

867.000

835.000

Onttrekkingen reserves Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves worden altijd als incidenteel beschouwd. Dit is alleen niet het geval als het (onder voorwaarde) om financieringsreserves en dekkingsreserves gaat, of om onttrekkingen uit de daartoe toereikende (bestemmings)reserves voor minimaal drie jaar met als doel structurele kosten te dekken. In dit geval gaat het om een onttrekking uit de reserve havenbedrijf en de reserve Waddenprogramma. De onttrekking voor het havenbedrijf wordt gedaan om het exploitatietekort te dekken en is gebaseerd op de berekening van het te verwachten tekort over het betreffende jaar. De geraamde onttrekking uit de reserve Waddenprogramma van € 450.000 (2023-2026) is bedoeld voor de uitvoering van het Waddenprogramma vanaf 2023. Een uitgebreid overzicht van de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves is terug te vinden in bijlage 5.

Incidentele lasten Specificatie incidentele lasten In €

Taakveld

2024

2025

2026

2027

Incidentele lasten gebouwenbeheerplan

0.4

-900.000

Organisatie ontwikkeling

0.4

-25.000

Transparante samenwerking raad en organisatie

0.4

-30.000

Open, transparante en laagdrempelige communicatie met burgers

0.4

-150.000

'de gemeente profileert zich als een goede werkgever'' anders verdeeld

0.4

-50.000

Onderhoud fietspaden

2.1

-40.000

Uitwerken optie 3 parkeermotie oud west

2.1

-25.000

Onderzoek mogelijkheid tweede brug (aanleginrichting) havengebied

2.4

-25.000

Ontwikkelen toeristische visie Pilot douchevoorziening

3.4 3.4

-52.000 -100.000

Maatregelen om auto gebruik niet-eilanders te verminderen

3.4

-25.000

Doorlopende leerlijnen en praktijkonderwijs

4.1

-10.000

Initiatieven op het gebied van vervolgopleidingen stimuleren

4.3

-30.000

Onderzoek Multifunctionele sporthal Vrijwilligersbeleid Lokale inclusie agenda Eerstelijnszorg blijft een prioriteit op het eiland Toereikend krijgen van het kabelnetwerk Herzien bestemmingsplan bedrijventerrein Implementatie Omgevingswet

5.2 5.3 6.1

-25.000 -15.000 -25.000

7.1

-10.000

7.4 8.1 8.1

-5.000 -25.000 -225.000

-200.000

-175.000

De Friese aanpak (omgevingswet)

8.1

-6.000

Vernieuwen welstandsnota Onderzoek lokale woningmarkt eilanders Erfpacht als instrument om nieuwbouw betaalbaar te houden Toevoegingen reserves

8.1 8.3

-25.000 -25.000

8.3

-25.000

0.10

-355.000

-365.000

-1.963.000

-665.000

-805.000

-590.000

Totaal incidentele lasten

Incidentele lasten gebouwenbeheerplan Uit de uitgevoerde inspecties is naar voren gekomen dat al het noodzakelijke onderhoud direct uitgevoerd moet worden in het eerste jaar van de nieuwe onderhoudscyclus. Dit resulteert in een incidentele last, waardoor de jaarlijkse dotatie aan de voorziening gelijk kan blijven. Implementatie Omgevingswet Vanaf 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Om de invoering hiervan te realiseren is een uitvoeringsbudget beschikbaar gesteld. Hoewel de Omgevingswet een structurele taak van de gemeente wordt, schrijft het BBV voor dat de kosten die gemaakt worden ter voorbereiding op de uitvoering van een nieuwe of gewijzigde structurele taak als incidenteel aangemerkt worden. De implementatiekosten zijn tijdelijk en vallen daarom niet onder de structurele lasten. Toevoegingen reserves Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves worden altijd als incidenteel beschouwd. Dit is alleen niet het geval als het (onder voorwaarde) om financieringsreserves en dekkingsreserves gaat, of om onttrekkingen uit de daartoe toereikende (bestemmings)reserves voor minimaal 3 jaar met als doel structurele kosten te dekken. Deze post bestaat uit een toevoeging aan de reserve havenbedrijf en een toevoeging aan de reserve ‘J.W. van Dierenfonds’.

De toevoeging aan de reserve havenbedrijf wordt gedaan om kapitaal op te bouwen om toekomstige investeringen en exploitatietekorten in het havenbedrijf te kunnen dekken. De reserve ‘J.W. van Dierenfonds’ is ingesteld om specifieke aankopen voor museum het Behouden Huys te kunnen bekostigen. Aan deze reserve wordt incidenteel € 1.000 toegevoegd. Een uitgebreid overzicht van de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves is terug te vinden in bijlage 5.

2. Programma's Inleiding Dit hoofdstuk gaat over de verschillende programma's en taakvelden die zijn opgenomen in het totale programmaplan. In totaal zijn er negen programma's en taakvelden waarbinnen we activiteiten uitvoeren om de beoogde bestuurlijke doelen te bereiken. Om deze doelen te omschrijven, gebruiken we de volgende drie vragen: 1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we daarvoor doen? 3. Wat zijn de kosten? Elk programma begint met een inleidende tekst. Vervolgens geven we antwoord op de vragen wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Aan de rechterkant van de tekst wordt er een cirkeldiagram weergegeven waarin de totale baten en lasten van het programma inzichtelijk worden gemaakt. Onder het kopje 'financiën' worden de baten en lasten uitgesplitst per taakveld en wordt er een overzicht gegeven van de voorstellen per taakveld. De uitwerking op kostenplaatsniveau is terug te vinden in bijlage 2.

2.0 Bestuur en Ondersteuning Wat willen we bereiken?

Het programma 'Bestuur en Ondersteuning' is bedoeld om ondersteuning te bieden op verschillende gebieden. De onderwerpen die binnen dit programma vallen, zijn onder andere het faciliteren van de Raad en het College, Burgerzaken en Personeel en Organisatie. Het programma biedt dus een breed scala aan onderwerpen, elk met hun eigen specifieke doel. Het faciliteren van de Raad en het College omvat het verlenen van ondersteuning aan deze organen op verschillende gebieden. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het ondersteunen bij vergaderingen en het opstellen van beleidsstukken. Burgerzaken richt zich op het bieden van dienstverlening aan burgers, zoals het verstrekken van paspoorten en rijbewijzen. Tot slot richt Personeel en Organisatie zich op het ondersteunen van medewerkers en het zorgen voor een goed functionerende organisatie.

Beleidsindicatoren Bestuur en Ondersteuning

2022

2021

Formatie (in fte per 1.000 inwoners) Bezetting (in fte per 1.000 inwoners) Apparaatskosten (in € per inwoner) Externe inhuur (als percentage van de totale loonsom + totale kosten inhuur externen)

16 16 -1.453

16 14 -1.302

34%

30%

Overhead (in % van de totale lasten)

26%

29%

Financiën Begroting 2024-2027 Bedragen in € 1.000

Toevoegingen 0.10 Totaal Onttrekkingen 0.10 Totaal Lasten 0.1 0.2 0.4 0.5 0.61 0.62 0.64 Totaal Baten 0.1 0.2 0.4 0.5 0.61 0.62 0.64 0.7

0.8 Totaal Saldo

Taakveld

2024

2025

2026

2027

Mutaties reserves

-1

-903

-465

-770

-1

-903

-465

-770

1.327

1.203

1.158

1.023

1.327

1.203

1.158

1.023

-1.222 -110 -9.029 0 -72 0

-1.240 -110 -8.179 0 -72 0

-1.278 -110 -8.456 0 -72 0

-1.285 -110 -8.306 0 -72 0

-10.433

-9.601

-9.916

-9.773

14 130 191 393 1.433 1.387

14 130 145 393 1.468 1.418

14 130 145 393 1.504 1.449

14 130 145 393 1.542 1.481

130

133

136

138

12.313

13.149

12.556

12.892

16.021 6.914

16.880 7.579

16.357 7.134

16.765 7.245

Mutaties reserves

Bestuur Burgerzaken Overhead Treasury OZB woningen OZB nietwoningen Belastingen overig

Bestuur Burgerzaken Overhead Treasury OZB woningen OZB nietwoningen Belastingen overig Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefond s Overige baten en lasten

2.1 Veiligheid

Wat willen we bereiken?

Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor het beleid op het gebied van veiligheid. Samen met verschillende partijen, waaronder de politie, het openbaar ministerie, de Veiligheidsregio, ondernemers en inwoners, werken we dagelijks aan een veilige woon- en leefomgeving. Hierbij richten we ons op zaken als crisisbeheersing, rampenbestrijding, overlast door jongeren, relletjes in het uitgaansleven en drugshandel. Elk incident of gebeurtenis kan de veiligheid of het gevoel van veiligheid bedreigen. De prioriteiten die we als gemeente hebben op het gebied van veiligheid leggen we vast in een Integraal Veiligheidsplan (het IVP).

Integraal veiligheidsplan

In een Integraal Veiligheidsplan (IVP) stelt de gemeente vast welke prioriteiten er op het gebied van openbare orde en veiligheid liggen. In het IVP beschrijven we daarnaast hoe we samenwerken: zowel binnen als buiten het gemeentehuis, bijvoorbeeld met partijen als de politie of het Openbaar Ministerie. Het huidige IVP kwam in 2022 te vervallen, daarom werken we dit jaar aan een nieuw plan. Naast het Integraal Veiligheidsplan stellen we elk jaar een Uitvoeringsplan op. In het Uitvoeringsplan staan onze concrete plannen voor dat jaar, terwijl het IVP onze prioriteiten en ambities beschrijft voor de komende jaren.

Een veilige woon- en leefomgeving

Onderzoek naar Toezicht en Handhaving op Waddeneilanden De Rekenkamercommissie van de vijf Waddeneilanden liet onderzoek doen naar de manier waarop toezicht en handhaving plaatsvindt op de eilanden. Het rapport met daarin de resultaten ontving de gemeenteraad eerder al. De aanbevelingen die uit het onderzoek voortkomen werken we in 2024 verder uit. Optimalisatie van gemeentelijke handhaving We streven naar een omgeving waarin inwoners en eilanders veilig kunnen leven en ondernemen. Uit het onderzoek van de Rekenkamercommissie bleek onder andere dat een samenwerking tussen de gemeente en andere partners, zoals beveiligers en handhavers, hier sterk aan bijdraagt. Daarom zetten we het komende jaar in op het (verder) versterken van onze samenwerking.

Crisisbeheersing en rampenbestrijding

Samen met Veiligheidsregio Fryslân en andere partners werken we constant aan de veiligheid van onze inwoners en bezoekers. Onder andere de verandering van het klimaat en de energietransitie brengen de komende jaren uitdagingen met zich mee op Terschelling. Samenwerking Veiligheidsregio Fryslân ontwikkelde verschillende plannen die beschrijven hoe partijen samenwerken in het geval van een ramp: bijvoorbeeld bij een incident op het water of bij grootschalige uitval van de nutsvoorzieningen. Alle plannen zijn beschikbaar in een crisisapp. De app wordt regelmatig geüpdatet, samen met de gemeente en andere lokale partners.

Up-to-date houden kennis Wat de politie, brandweer en ambulances doen bij een ramp is vaak goed zichtbaar. De gemeente speelt echter op de achtergrond een net zo’n grote rol: in opvang, communicatie en nazorg. We werken samen in een crisisstructuur met alle (hulp)diensten die betrokken zijn. Het is belangrijk om onze kennis en werkwijze in de crisisstructuur op niveau te houden. Dit doen we door regelmatig trainingen en bijeenkomsten te organiseren en bij te wonen. Klimaatverandering en energietransitie De verandering van het klimaat en de energietransitie brengen uitdagingen mee op het gebied van veiligheid. We oefenen bijvoorbeeld scenario’s waarbij grootschalige uitval van de nutsvoorzieningen centraal staat. Dit jaar brengt defensie in opdracht van de gemeente opnieuw brandputten aan. De putten zorgen ervoor dat de brandweer voldoende water in natuurgebieden heeft om een brand te kunnen blussen. Evenementen Veiligheid tijdens evenementen heeft altijd onze aandacht. We doen dit door preventief goede plannen om te stellen in samenwerking met de organiserende partijen.

Integriteit en veiligheid.

Er is sprake van ondermijning wanneer criminelen voor illegale activiteiten gebruik maken van legale bedrijven en diensten. Oftewel: de onderwereld raakt vermengd met de bovenwereld. Het gaat bijvoorbeeld om problemen met drugs, vastgoedfraude, witwassen van crimineel geld en mensenhandel. Ook op de Waddeneilanden speelt het onderwerp ondermijning. Het Regionale Informatie- en Expertisecentrum (RIEC) Noord-Nederland maakte een rapport om de stand van zaken op de Waddeneilanden inzichtelijk te maken. Op dit moment werken we aan de plannen om de problemen aan te pakken. De plannen zicht op het (1) het vergroten van bewustzijn en voorkomen van criminaliteit, (2) het beter verzamelen van informatie, en (3) de veranderingen in de wetten en regels.

Beleidsindicatoren Veiligheid Verwijzingen Halt (per 1.000 inwoners) Winkeldiefstallen (per 1.000 inwoners) Geweldsmisdrijven (per 1.000 inwoners) Diefstallen uit woning (per 1.000 inwoners) Vernielingen en beschadigingen (in openbare ruimte, per 1.000 inwoners) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2022

2021

onbekend 0 3,0 0

0 0 5,1 1,0

6,0

7,2

Financiën Begroting 2024 - 2027 Bedragen in € 1.000

Toevoegingen 1.10 Totaal Onttrekkingen 1.10 Totaal Lasten 1.1 1.2 Totaal Baten 1.2 Totaal Saldo

Taakveld

2024

2025

2026

2027

Mutaties reserves

122

138

150

179

122

138

150

179

-789

-827

-853

-880

-367

-369

-371

-373

-1.156

-1.196

-1.224

-1.253

59 -975

59 -999

59 -1.015

Mutaties reserves

Crisisbeheersi ng en brandweer Openbare orde en veiligheid

Openbare orde en veiligheid

2.2 Verkeer, vervoer en waterstaat Wat willen we bereiken?

Terschelling is een prachtig eiland om te wonen, werken en recreëren. Om ervoor te zorgen dat dit zo blijft, is het belangrijk om de infrastructuur en het water goed te onderhouden. Om de uitdagingen het hoofd te bieden, moeten we in sommige gevallen groot denken en groot doen. Zo ligt de focus de komende jaren op de aanpak van het havengebied: de levensader van ons eiland. Daarnaast besteden we veel aandacht aan de groeiende parkeerbehoefte en zorgen we voor de aanleg en het onderhoud van wegen en (fiets)paden.

Parkeren Oud West

In 2024 verandert de parkeersituatie in oud West. Er is op dit moment te weinig parkeerruimte voor inwoners en er zijn te veel auto’s in de straten. In 2022 stelden we daarom een parkeernotitie op, met daarin verschillende opties. We voeren optie 3 in 2024 uit.

Plan voor de West-Aletalaan en de Sportlaan

Een deel van de West Aletalaan en de Sportzaal in West-Terschelling is toe aan onderhoud. De wegen maken deel uit van de route van de bus. Het is daarom noodzakelijk dat we ook de fundering van de wegen verbeteren. In 2024 maken we de plannen, zodat we daarna kunnen overgaan tot uitvoering.

Verduurzaming Openbare Verlichting

In 2023 maakten we een uitvoeringsplan om de openbare verlichting op het eiland te verduurzamen. Een aantal (deel)projecten zijn inmiddels al uitgevoerd. Het overige deel volgt in de komende drie jaar. In het uitvoeringsplan besteedden we ook aandacht aan kansen voor donkerte op het eiland. De kansen werken we in 2024 verder uit.

Onderzoek verkeersveiligheid en uniforme weginrichting

We voeren een verkeerskundig onderzoek uit naar de wegen op het eiland. Onderwerp is onder andere uniformiteit van de inrichting van de wegen in verband met de verkeersveiligheid. Ook onderzoeken we de mogelijkheid om snelheid op de Hoofdweg te verlagen naar 60 kilometer per uur.

Financiën Begroting 2024 - 2027 Bedragen in € 1.000

Toevoegingen 2.10 Totaal Onttrekkingen 2.10 Totaal Lasten 2.1 2.3 2.4 Totaal Baten 2.1 2.3 2.4 Totaal Saldo

Taakveld

2024

2025

2026

2027

Mutaties reserves

-354

-364

-354

-364

518

556

691

471

518

556

691

471

-1.488

-1.423

-56

-141

-1.348

-1.451

-1.575

-1.365

-2.892

-2.930

-3.054

-2.929

515

166

287

885 -1.843

883 -1.855

883 -1.844

968 -1.854

Mutaties reserves

Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen

2.3 Economie

Wat willen we bereiken?

Uit cijfers van onder andere de VVV blijkt dat toeristen Terschelling steeds beter weten te vinden. Om een goede balans tussen de leefbaarheid voor de eilanders en het toerisme, maar ook tussen natuur en toerisme te behouden, vindt de gemeente het belangrijk om hier voldoende aandacht aan te besteden. Om deze balans te blijven garanderen, stellen we in 2024 een nieuwe toeristische visie op. Daarnaast herzien we het kampeerbeleid en heroverwegen we het bestaande terrassenbeleid. Hiermee willen we ervoor zorgen dat het toerisme op Terschelling op een duurzame en verantwoorde manier plaatsvindt, zodat niet alleen de toeristen, maar ook de eilanders en de natuur hiervan kunnen profiteren.

Toeristische visie

Toerisme is belangrijk voor het eiland, dat is duidelijk. Maar hoe zorgen we voor een goede balans tussen toerisme, leefbaarheid en de natuur op het eiland? De toeristische visie moet antwoord geven op deze vraag. In 2024 starten we met het opstellen van de visie. In de Kadernota is hiervoor een budget van €52.000,- opgenomen.

Kampeerbeleid

We werken aan de herziening van het kampeerbeleid. De focus ligt op duurzaam en toekomstbestendig ondernemen. Om de herziening met hoge prioriteit af te ronden is een budget van €15.000,- nodig.

Terrassenbeleid

Naar aanleiding van een raadsbrede motie in 2023 kwam een pilot tot stand waarin ondernemers in sommige gevallen hun terras mochten uitbreiden. De pilot loopt in november af. Na een evaluatie gaan we het terrassenbeleid opnieuw overwegen. Hiervoor is een bedrag van €20.000,- nodig.

Beleidsindicatoren Economie

2022

2021

Functiemenging (in %)

54,5

54,0

Vestigingen (van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 - 74 jaar

259,0

257,9

Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Financiën Begroting 2024 - 2027 Bedragen in € 1.000

Toevoegingen 3.10 Totaal Onttrekkingen 3.10 Totaal Lasten 3.4 Totaal Baten 3.4 Totaal Saldo

Taakveld

2024

2025

2026

2027

Mutaties reserves

-996

-1.053

-1.069

-1.193

-996

-1.053

-1.069

-1.193

-456

-404

-377

-352

-456

-404

-377

-352

5.513

5.608

5.706

5.805

5.513 4.061

5.608 4.151

5.706 4.260

5.805 4.260

Mutaties reserves

Economische promotie

2.4 Onderwijs

Wat willen we bereiken?

Toekomstbestendig en inclusief onderwijs met maximale ontplooiingskansen voor de eilander kinderen Kwalitatief onderwijs bieden aan alle kinderen en jongeren op Terschelling: dat is het doel van het programma Onderwijs. Belangrijke speerpunten voor de komende jaren zijn:  het vernieuwen en verduurzamen van de scholen;  het stimuleren van duurzame sport- en beweging faciliteiten;  het ondersteunen van leerlingen met achterstanden;  de aanpak van schooluitval;  leerlingenvervoer;  inclusief onderwijs; Ook werken we aan goede kinderopvangmogelijkheden met voldoende capaciteit. Het onderwijsprogramma is gericht op het tegengaan van krimp en het behoud van arbeidskrachten, wat van essentieel belang is voor de leefbaarheid op het eiland.

Toekomstbestendige onderwijshuisvesting

In 2023 werd het Integraal Huisvestingsplan (IHP) vastgesteld door de gemeenteraad. Het IHP geeft sturing aan de invulling van de huisvestingsbehoefte en de investering die daarvoor nodig is. Aan de hand van het IHP werken we voor elke dorpskern scenario’s uit. Die leggen we vervolgens voor aan de gemeenteraad. Een belangrijke kans in de uitwerking is de behoefte voor bewegingsonderwijs op het eiland. De keuze voor Midsland (Schylger Jouw / Hunnighouwersgat) is als eerste aan de beurt. De scenario’s leggen we eind 2023 voor aan de gemeenteraad, zodat we in 2024 kunnen starten met de uitvoering. De keuzes voor Hoorn (’t Jok) hangen samen met andere onderwerpen, zoals woningbouw en verplichtingen uit de Regiodeal. Daarom volgt dit voorstel in 2024.

Brede versterking onderwijs

Onderwijsachterstandenbeleid en uitval preventie We werken verder aan de bestaande programma’s en pakketten die zich richten op onderwijsachterstanden en de preventie van uitval. Samen met aanbieders, partners en betrokkenen evalueren we regelmatig. Daar waar dat mogelijk is vereenvoudigen we werkprocessen, om er zo voor te zorgen dat de afhankelijkheid van externe aanbieders afneemt en de benodigde expertise op het eiland geborgd is. Inclusief onderwijs Alle kinderen kunnen, in ieder geval tot en met het primair onderwijs, onderwijs volgen op het eiland. Het doel voor 2024 is de huidige manier van werken herzien, en het aanbod vernieuwen zodat het beter aansluit op de behoeften. Het kind staat centraal en de efficiency moet verhoogd, zodat de belasting voor het kind en het onderwijzend personeel afneemt. De budgettaire impact is neutraal. Dit vraagt om 31

een integrale benadering en een intensieve samenwerking tussen PO, VO, kinderopvang, Jeugdzorg, het Eilandteam en Jeugdwerk. Dit (vervolg-)proces starten we halverwege Q2 op. Doorlopende leerlijnen en beroepsonderwijs Het tegengaan van krimp en het behoud van personeel en arbeid op de eilanden is van essentieel belang voor de leefbaarheid op het eiland. In samenwerking met werkgevers en MBO-opleiders zijn pilots gestart en opleidingen ontwikkeld voor Horeca, Zorg, Groen en Techniek. Dit aanbod moet in 2024 uitgebreid worden en organisatorisch een vaste basis op het eiland krijgen. Naast het bestaande hboonderwijs (MIWB) zal het momentum rondom de ontwikkeling van Campus Victoria benut worden om een aanvullend hoger onderwijs aan te gaan bieden.

Overige onderwerpen Leerlingenvervoer

De bestaande regelingen voor leerlingenvervoer worden gecontinueerd. We verbeteren de informatievoorziening aan bewoners. De pilot met de dagelijkse boot tussen Terschelling en Vlieland wordt omgezet in een driejarige dienstregeling met bijdragen vanuit gemeente en onderwijs. De verbinding draagt bij aan leefbaarheid op beide eilanden, de ontwikkeling van arbeidspotentieel en faciliteert daarnaast de uitwisseling van personeel in cruciale maatschappelijke functies. Organisatie Openbaar Onderwijs Terschelling De huidige organisatorische inrichting van het Openbaar Onderwijs Terschelling (OOT) dient geanalyseerd te worden. Herziening van de structuur, met een (gedeeltelijke) verzelfstandiging van het onderwijs is een optie. Belangrijke afweging in deze is de borging van de onafhankelijkheid en toekomst voor het eilander onderwijs. De structuur van de Raad van Toezicht van het OOT dient herzien te worden. Zowel qua samenstelling als omvang (uitbreiding gewenst). De Inspectie van het Onderwijs heeft een aantal verbeterpunten gedefinieerd die medio 2024 gerealiseerd moeten zijn.

Beleidsindicatoren Onderwijs

2021-2022

2019-2020

Absoluut verzuim (aantal per 1.000 leerlingen)

Relatief verzuim (aantal per 1.000 leerlingen)

0,7

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificaties (vsv-ers in % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Financiën Begroting 2024 - 2027 Bedragen in € 1.000

Toevoegingen 4.10 Totaal Onttrekkingen 4.10 Totaal Lasten 4.1 4.2 4.3 Totaal Baten 4.1 4.2 4.3 Totaal Saldo

Taakveld

2024

2025

2026

2027

Mutaties reserves

309

819

967

309

819

967

-1.737

-327

-619

-1.099

-1.277

-2.114

-2.104

-2.134

-2.104

-4.178

-4.460

-4.970

-5.118

1.735

1.802

3.613 -538

Mutaties reserves

Openbaar basisonderwijs Onderwijshuis vesting Onderwijsbele id en leerlingzaken

2.5 Sport, cultuur en recreatie Wat willen we bereiken? Sport

Sporten en bewegen De buurtsportcoach is de centrale figuur in de uitvoering en organisatie van het sportbeleid. Hij zorgt voor verbinding tussen sportaanbieders en maatschappelijke instellingen zoals jeugdzorg, het Eilandteam, onderwijs en de gezondheidszorg. De sportcoach richt zich op het bevorderen van sportdeelname in de basisschoolleeftijd. De gemeente ondersteunt initiatieven op het gebied van sport en bewegen met subsidies. Tot en met 2027 is er zowel voor de buurtsportcoach als voor de subsidies structureel budget opgenomen. Vanuit de brede SPUK-regeling komen er aanvullende middelen beschikbaar. Het exacte bedrag waarom het gaat is nog niet bekend. Sporthal Midsland In samenhang met het integraal huisvestingsplan (IHP) en op basis van een probleemanalyse brengen we in 2024 de mogelijkheden in kaart voor het ontwikkelen van een multifunctionele sporthal in Midsland. De kosten hiervoor moeten nog worden beraamd.

Cultuur & recreatie Subsidies

De gemeente ondersteunt diverse organisaties en initiatieven op het gebied van cultuur en samenleving met behulp van subsidies. Het budget hiervoor is geïndexeerd. In 2024 zetten we onze werkzaamheden door om het proces van subsidieverleningen helder te maken. Ook brengen we de verschillende subsidiemogelijkheden beter onder de aandacht. Gezien de hoge druk waar verenigingen en vrijwilligersorganisaties mee te maken hebben gehad de afgelopen tijd, is er in de Kadernota naast de reguliere indexering van de subsidies een aanvullend jaarlijks budget van €15.000,- opgenomen om maatschappelijke organisaties met subsidies te ondersteunen. Vrijwilligers In 2023 wordt een plan van aanpak voor het ondersteunen en versterken van eilander vrijwilligersorganisaties opgesteld. Dit plan richt zich niet op financiële steun aan individuele organisaties, maar op het versterken van de vrijwilligersorganisaties in brede zin. Een exacte financiële invulling hangt af van het nog te formuleren plan, maar in de Kadernota is uitgegaan van een eenmalig budget ter grootte van €15.000,- voor de uitvoering van het plan.

Programma Museum 't Behouden Huys 't Behouden Huys

’t Behouden Huys bestaat sinds 2023 uit drie ‘zuilen’: Museum, Historisch Centrum & Erfgoed Terschelling (Digitaliseringsproject). Naast de jaarlijks terugkerende werkzaamheden en kerntaken, die ook steevast zijn begroot, staan er unieke ambities op het programma zodat in 2024 en de jaren erna nog meer mensen in aanraking komen met de Terschellinger cultuur en historie en ’t Behouden Huys nog beter te vinden en raadpleegbaar is. De focus ligt hierbij op de volgende drie thema’s:   

Nieuwe en Eigentijdse Museumtentoonstellingen, Zichtbaarheid & Vindbaarheid van het Museum en het Historisch Centrum Digitaliseringprogramma Erfgoed Terschelling

Nieuwe en Eigentijdse Museumtentoonstellingen Om herhalingsbezoek en inkomsten te bevorderen, biedt Museum ’t Behouden Huys ieder jaar wat nieuws. Voor 2024 staan twee kleine tentoonstellingen op programma: ‘Torens Van Nienke’ en ‘KNRM 200 jaar’. Daarnaast ontvangt het museum objecten van het Rijksmuseum in langdurige bruikleen. Tegelijkertijd starten in 2024 de voorbereidingen voor een grote en spectaculaire tentoonstelling in 2025 en de jaren erna: ‘Roddels & Raadsels’. De balieruimte, de plek waar een museumbezoek begint én eindigt, moet eigentijdser en bovendien meer uitnodigend zijn. Ook kan deze balieruimte plek bieden voor mini-exposities over actuele herdenkingen of gebeurtenissen. Digitaliseringprogramma Erfgoed Terschelling Actie: Erfgoed Terschelling valt onder ’t Behouden Huys, maar heeft een eigen thema en begroting. Ga voor meer info naar een van de andere themavelden onder 'Programma sport, cultuur en recreatie'.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Terschelling&id=d974fbd0-759b-4f60-af1b-d7bbf3882243